Adhyaya 21

Verse 1

अगस्त्य उवाच । कथं दुर्गेति वै नाम देव्या जातंमुमासुत । कथं च काश्यां सा सेव्या समाचक्ष्वेति मामिह

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଉମାସୁତ! ଦେବୀଙ୍କ ‘ଦୁର୍ଗା’ ନାମ କିପରି ହେଲା? ଏବଂ କାଶୀରେ ତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କିପରି ସେବା-ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ? ଏଠାରେ ମୋତେ କହ।

Verse 2

स्कंद उवाच । कथयामि महाबुद्धे यथा कलशसंभव । दुर्गा नामाभवद्देव्या यथा सेव्या च साधकैः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ କଳଶସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)! ଦେବୀ କିପରି “ଦୁର୍ଗା” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଏବଂ ସାଧକମାନେ କେମିତି ତାଙ୍କୁ ସେବ୍ୟ-ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ଉପାସନା କରିବେ, ତାହା ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 3

दुर्गो नाम मदादैत्यो रुरु दैत्यांगजोभवत् । यश्च तप्त्वा तपस्तीव्रं पुंभ्योजेयत्वमाप्तवान्

ରୁରୁ ଦୈତ୍ୟର ବଂଶରେ “ଦୁର୍ଗ” ନାମକ ଏକ ମହାଦୈତ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା; ସେ ଘୋର ତପ କରି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜେୟତ୍ୱ ପାଇଲା।

Verse 4

ततस्तेनाखिला लोका भूर्भुवःस्वर्मुखा अपि । स्वसात्कृता विनिर्जित्य रणे स्वभुजसारतः

ତାପରେ ସେ ନିଜ ଭୁଜବଳର ପରାକ୍ରମରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଭୂଃ-ଭୁବଃ-ସ୍ୱଃ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିଜ ବଶରେ କରିନେଲା।

Verse 5

स्वयमिंद्रः स्वयं वायुः स्वयं चंद्रः स्वयं यमः । स्वयमग्निः स्वयं पाशी धनदोभूत्स्वयं बली

ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ, ବାୟୁ ସ୍ୱୟଂ, ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ, ଯମ ସ୍ୱୟଂ; ଅଗ୍ନି ସ୍ୱୟଂ, ପାଶଧାରୀ ବରୁଣ ସ୍ୱୟଂ ଏବଂ ଧନଦ କୁବେର—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେନ ନିର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

Verse 6

स्वयमीशानरुद्रार्क वसूनां पदमाददे । तत्साध्वसाद्विमुक्तानि तपांस्यति तपस्विभिः

ସେ ଈଶାନ, ରୁଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବସୁମାନଙ୍କର ପଦମାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଅଧିକାର କଲା; ତାହାର ଭୟରେ ତପସ୍ବୀମାନେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।

Verse 7

न वेदाध्ययनं चक्रुर्ब्राह्मणास्तद्भयादिताः । यज्ञवाटा विनिर्ध्वस्तास्तद्भटैरतिदुःसहैः

ତାହାର ଭୟରେ ଆକୁଳିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କଲେ ନାହିଁ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତାହାର ସେନା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା।

Verse 8

विध्वस्ता बहुशः साध्व्यस्तैरमार्गकृतास्पदैः । प्रसभं च परस्वानि अपहृत्य दुरासदाः

ଅଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ସେଇ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଅନେକ ସାଧ୍ୱୀ ନାରୀଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅପମାନିତ କଲେ; ଦୁରାସଦ ହୋଇ ପରଧନକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କଲେ।

Verse 9

अभोक्षिषुर्दुराचाराः क्रूरकर्मपरिग्रहाः । नद्यो विमार्गगा आसञ्ज्वलंति न तथाग्नयः

ଦୁରାଚାରୀ ଓ କ୍ରୂରକର୍ମାସକ୍ତ ସେମାନେ ଅବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନଦୀମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ବହିଲେ, ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାରୀତି ଜ୍ୱଳିଲେ ନାହିଁ।

Verse 10

ज्योतींषि न प्रदीप्यंति तद्भयाकुलितान्यहो । दिग्वधूवसनन्यासन्विच्छायानि समंततः

ହାୟ! ତାହାର ଭୟରେ ଆକୁଳିତ ହୋଇ ଆଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳିଲେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଦିଗ୍ବଧୂମାନେ ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ପରି ସର୍ବତ୍ର କାନ୍ତିହୀନ ହୋଇଗଲା।

Verse 11

धर्मक्रियाविलुप्ताश्च प्रवृत्ताः सुकृतेतराः । त एव जलदीभूय ववृषुर्निज लीलया

ଧର୍ମକ୍ରିୟା ଲୁପ୍ତ ହେଲା, ଲୋକେ ପୁଣ୍ୟବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ଲୀଳାରେ ମେଘ ହୋଇ ବର୍ଷିଲେ।

Verse 12

सस्यानि तद्भयात्सूते त्वनुप्तापि वसुंधरा । सदैव फलिनो जातास्तरवोप्यवकेशिनः

ତାହାର ଭୟରୁ, ହେ ସୂତ! ବିଆ ନବୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ; ଏବଂ ପତ୍ରହୀନ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଫଳବତୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 13

बंदीकृताः सुरर्षीणां पत्न्यस्तेनातिदर्पिणा । दिवौकसः कृतास्तेन समस्ताः काननौकसः

ସେଇ ଅତିଦର୍ପୀ ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କଲା; ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ପରି କରିଦେଲା।

Verse 14

मर्त्या अमर्त्यान्स्वगृहं प्राप्तानपि भयार्दिताः । अपि संभाषमात्रेण नार्च्चयंति विपज्जुषः

ଭୟାର୍ତ୍ତ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଅମରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରୁନଥିଲେ; ବିପଦଗ୍ରସ୍ତମାନେ ତ ମାତ୍ର ଅଭିବାଦନର ଏକ ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରୁନଥିଲେ।

Verse 15

स्कंद उवाच । न कौलीन्यं न सद्वृत्तं महत्त्वाय प्रकल्पते । एकमेव पदं श्रेयः पदभ्रंशो हि लाघवम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—କେବଳ କୁଳୀନତା କିମ୍ବା କେବଳ ସଦ୍ବୃତ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରେନାହିଁ। ଶ୍ରେୟସ୍ ପଥରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ହିଁ ମଙ୍ଗଳ; ଏବଂ ପଦଭ୍ରଂଶ ନିଶ୍ଚୟ ଲାଘବ।

Verse 16

विपद्यपि हि ते धन्या न ये दैन्यप्रणोदिताः । धनैर्मलिनचित्तानामालभंतेंगणं क्वचित्

ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଦୈନ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଧନରେ ମଲିନ ଚିତ୍ତ ଥିବାମାନେ କେବେ କେବେ କେବଳ ଧନବଳରେ ଆଙ୍ଗଣ—ଅର୍ଥାତ୍ ଦଢ଼ିବା ସ୍ଥାନ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 17

पंचत्वमेव हि वरं लोके लाघववर्ज्जितम् । नामरत्वमपि श्रेयो लाघवेन समन्वितम्

ଏହି ଲୋକରେ ହୀନତାବିହୀନ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର; ହୀନତାସହିତ ଜୀବନଠାରୁ ‘ନାମହୀନ ଅମରତ୍ୱ’ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ।

Verse 18

त एव लोके जीवंति पुण्यभाजस्त एव वै । विपद्यपि न गांभीर्यं यच्चेतोब्धिः परित्यजेत्

ଏହି ଲୋକରେ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ତାହାମାନେ, ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ମଧ୍ୟ ତାହାମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ସମୁଦ୍ରସମ ହୃଦୟ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରେନାହିଁ।

Verse 19

कदाचित्संपदुदयः कदाचिद्विपदुद्गमः । दैवाद्द्वयमपि प्राप्य धीरो धैर्यं न हापयेत्

କେବେ ସମ୍ପଦର ଉଦୟ, କେବେ ବିପଦର ଉଦ୍ଗମ; ଦୈବବଶେ ଉଭୟ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଧୀର ପୁରୁଷ ଧୈର୍ୟ ହରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 20

उदयानुदयौ प्राज्ञैर्द्रष्टव्यौ पुष्पवंतयोः । सदैकरूपताऽत्याज्या हर्षाहर्षौ ततोऽध्रुवौ

ଫୁଲଧାରୀ ଉଦ୍ଭିଦରେ ଯେପରି ଉଦୟ-ଅନୁଦୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋକ ଉତ୍ଥାନ-ପତନ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; ସଦା ଏକରୂପତାର ଆଶା ତ୍ୟାଜ୍ୟ—ତେଣୁ ହର୍ଷ ଓ ବିଷାଦ ଅଧ୍ରୁବ।

Verse 21

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते । तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्

ଯେ ଲୋକ ଆପଦା ପାଇ ଦୈନ୍ୟରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ, ତାହାର ଉଭୟ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ଦୈନ୍ୟ (ନିରାଶା) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 22

आपद्यपि हि ये धीरा इह लोके परत्र च । न तान्पुनः स्पृशेदापत्तद्धैर्येणावधीरिता

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଆପଦା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଧୀର ପୁରୁଷ ସମଚିତ୍ତ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଆପଦା ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ; ଧୈର୍ୟେ ଦୁଃଖ ନିର୍ବଳ ହୁଏ।

Verse 23

भ्रष्टराज्याश्च विबुधा महेशं शरणं गताः । सर्वज्ञेन ततो देवीप्रेरिताऽसुरमर्दने

ରାଜ୍ୟଚ୍ୟୁତ ଦେବଗଣ ମହେଶଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦେବୀକୁ ଅସୁରମର୍ଦ୍ଦନ ପାଇଁ ପ୍ରେଷିତ କରାଗଲା।

Verse 24

माहेश्वरीं समासाद्य भवान्याज्ञां प्रहृष्टवत् । अमर्त्यायाऽभयं दत्त्वा समरायोपचक्रमे

ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ ଭବାନୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ହର୍ଷରେ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଅମରମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ ପରେ ସମରକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲା।

Verse 25

कालरात्रीं समाहूय कांत्या त्रैलोक्यसुंदरीम् । प्रेषयामास रुद्राणी तमाह्वातुं सुरद्रुहम्

ରୁଦ୍ରାଣୀ କାଳରାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଡାକିଲେ—କାନ୍ତିରେ ତ୍ରିଲୋକସୁନ୍ଦରୀ ସେ—ଏବଂ ଦେବଦ୍ରୋହୀ ସେଇ ଶତ୍ରୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଆଣିବାକୁ ପ୍ରେଷିତ କଲେ।

Verse 26

कालरात्री समासाद्य तं दैत्यं दुष्टचेष्टितम् । उवाच दैत्याधिपते त्यज त्रैलोक्यसंपदम्

କାଳରାତ୍ରୀ ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀ ସେଇ ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ କହିଲେ—“ହେ ଦୈତ୍ୟାଧିପତି, ତ୍ରିଲୋକସମ୍ପଦ ତ୍ୟାଗ କର।”

Verse 27

त्रिलोकीं लभतामिंद्रस्त्वं तु याहि रसातलम् । प्रवर्तंतां क्रियाः सर्वा वेदोक्ता वेदवादिनाम्

ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିଲୋକକୁ ଲଭୁନ୍ତୁ; ତୁମେ ତ ରସାତଳକୁ ଯାଅ। ବେଦୋକ୍ତ, ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଆଚରିତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିର୍ବିଘ୍ନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଉ।

Verse 28

अथ चेद्गर्वलेशोऽस्ति तदायाहि समाजये । अथवा जीविताकांक्षी तदिंद्रं शरणं व्रज

ଯଦି ଗର୍ବର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ଆ—ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବା। ନହେଲେ, ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ।

Verse 29

इति वक्तुं महादेव्या महामंगलरूपया । त्वदंतिके प्रेषिताहं मृत्युस्ते तदुपेक्षया

ଏହି କଥା କହିବା ପାଇଁ, ପରମ ମଙ୍ଗଳସ୍ୱରୂପା ମହାଦେବୀ ମୋତେ ତୁମ ନିକଟକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ଯଦି ଏହାକୁ ଅବହେଳା କର, ସେହି ଉପେକ୍ଷାରୁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 30

अतो यदुचितं कर्तुं तद्विधेहि महासुर । परं हितं चेच्छृणुयाज्जीवग्राहं ततो व्रज

ଏହେତୁ, ହେ ମହାସୁର, ଯାହା ଉଚିତ ସେହି କର। ଯଦି ତୁମେ ପରମ ହିତର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଜୀବନ-ରକ୍ଷାର ଉପାୟ ଗ୍ରହଣ କରି ସେହିପରି ଯାଅ।

Verse 31

इत्याकर्ण्य वचो देव्या महाकाल्याः स दैत्यराट् । प्रजज्वाल तदा क्रोधाद्गृह्यतां गृह्यतामियम्

ଦେବୀ ମହାକାଳୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦୈତ୍ୟରାଜ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା ଏବଂ ଚିତ୍କାର କଲା—“ଏହାକୁ ଧର, ଧର!”

Verse 32

त्रैलोक्यमोहिनी ह्येषा प्राप्ता मद्भाग्यगौरवैः । त्रैलोक्यराज्यसंपत्ति वल्ल्याः फलमिदं महत्

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହିନୀ ମୋର ଭାଗ୍ୟଗୌରବବଳରୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରାଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ପଦରୂପ ସମୃଦ୍ଧି-ଲତାର ଏହା ମହାନ ପକ୍କ ଫଳ।

Verse 33

एतदर्थं हि देवर्षि नृपा बंदी कृता मया । अनायासेन मे प्राप्ता गृहमेषा शुभोदयात्

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିଥିଲି। ଏବେ ଶୁଭୋଦୟରୁ ସେ ଅନାୟାସେ ମୋ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।

Verse 34

अवश्यं यस्य योग्यं यत्तत्तस्येहोपतिष्ठते । अरण्ये वा गृहे वापि यतो भाग्यस्य गौरवात्

ଯାହା ଯାହାର ପାଇଁ ସତ୍ୟରେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେହିଟି ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାଙ୍କୁ ମିଳେ—ଅରଣ୍ୟରେ ହେଉ କି ଘରେ—ଭାଗ୍ୟଗୌରବବଳରୁ।

Verse 35

अंतःपुरचरा एतां नयंत्वंतःपुरं महत् । अनया सदलं कृत्या मम राष्ट्रमलंकृतम्

ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ଏହାକୁ ମହା ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ। ଏହା ସହ ତାହାର ଦଳ ଓ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୋର ରାଷ୍ଟ୍ର ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଛି।

Verse 36

अहो महोदयश्चाद्य जातो मम महामते । केवलं न ममैकस्य सर्वदैत्यान्वयस्य च

ଅହୋ ମହାମତେ! ଆଜି ମୋ ପାଇଁ କେତେ ମହାନ ସମୃଦ୍ଧି ଉଦିତ ହୋଇଛି। ଏହା କେବଳ ମୋର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଦୈତ୍ୟବଂଶର ମଧ୍ୟ।

Verse 37

नृत्यंतु पितरश्चाद्य मोदंतां बांधवाः सुखम् । मृत्युः कालोंऽतको देवाः प्राप्नुवंत्वद्य मे भयम्

ଆଜି ପିତୃଗଣ ନୃତ୍ୟ କରୁନ୍ତୁ, ମୋ ବାନ୍ଧବମାନେ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦ କରୁନ୍ତୁ। ମୃତ୍ୟୁ, କାଳ, ଅନ୍ତକ ଓ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ—ଆଜି—ମୋତେ ଭୟ କରୁନ୍ତୁ!

Verse 38

इति यावत्समायातास्तां नेतुं सौविदल्लकाः । तावत्तया कालरात्र्या प्रत्युक्तो दैत्यपुंगवः

ସେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ସମୟରେ ତାକୁ ନେବାକୁ ସୌବିଦଲ୍ଲକ ସେବକମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କାଳରାତ୍ରୀ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 39

कालरात्र्युवाच । दैत्यराज महाप्राज्ञ नैतद्युक्तं भवादृशाम् । वयं दूत्यः परवशा राजनीतिविदुत्तम

କାଳରାତ୍ରୀ କହିଲେ—ହେ ଦୈତ୍ୟରାଜ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଆମେ ପରବଶ ଦୂତୀ; ହେ ରାଜନୀତିବିଦ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ!

Verse 40

अल्पोपि दूतसंबाधां न विदध्यात्कदाचन । किं पुनर्ये भवादृक्षा महांतो बलिनोऽधिपाः

ଅଳ୍ପଜନ ମଧ୍ୟ କେବେ ଦୂତଙ୍କୁ କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ବାଧା ଦେଉନାହାନ୍ତି; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ପରି ମହାନ, ବଳବାନ ଅଧିପତିମାନେ କିପରି ଦେବେ!

Verse 41

दूतीषु कोनुरागोयं महाराजाल्पिकास्विह । अनायासेन च वयमायास्यामस्तदागमात्

ହେ ମହାରାଜ! ଏଠାରେ ଆମ ପରି ଅଳ୍ପିକା ଦୂତୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି କି ଅନୁରାଗ? ଆସିବା ସମୟ ଆସିଲେ ଆମେ ଅନାୟାସେ ପୁଣି ଆସିବୁ।

Verse 42

विजित्य समरे तां तु स्वामिनीं मम दैत्यप । मादृशीनां सहस्रणि परिभुंक्ष्व यथेच्छया

ହେ ଦୈତ୍ୟପତି! ସମରରେ ମୋର ସେଇ ସ୍ୱାମିନୀକୁ ଜୟ କରି, ମୋ ପରି ନାରୀମାନଙ୍କ ସହସ୍ରକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କର।

Verse 43

अद्यैव ते महासौख्यं भावितस्याविलोकनात् । बांधवानां सुखं तेद्य भविता सह पूर्वजैः

ଆଜିହିଁ, ଭାଗ୍ୟନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଯାହା, ତାହାର ଦର୍ଶନରୁ ତୁମେ ମହାସୁଖ ପାଇବ; ଆଜିହିଁ, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ତୁମ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 44

संपत्स्यंतेऽद्य ते कामाः सर्वे ये चिरचिंतिताः । अबला सा च मुग्धा च तस्यास्त्राता न कश्चन

ଆଜି ତୁମେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହେବ। ସେ ଅବଳା ଓ ମୁଗ୍ଧା; ତାହାର ରକ୍ଷକ କେହି ନାହିଁ।

Verse 45

सर्वरूपमयी चैव तां भवान्द्रष्टुमर्हति । अहं हि दर्शयिष्यामि यत्र साऽस्ति जगत्खनिः

ସେ ସର୍ବରୂପମୟୀ; ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଅଛନ୍ତି—ଜଗତର ଖନି/ମୂଳସ୍ରୋତ ସ୍ୱରୂପା—ସେଠାକୁ ମୁଁ ନିଜେ ଦେଖାଇଦେବି।

Verse 46

धृतायामपि चैकस्यां कस्ते कामो भविष्यति । अहं ते सन्निधिं नैव त्यक्ष्याम्यद्य दिनावधि

ଏକାକୁ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତୁମେ ଧର, ତେବେ ତୁମର କେଉଁ କାମନା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିବ? ଆଜି ଦିନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତୁମ ସନ୍ନିଧି କେବେ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।

Verse 47

ततो निवारयैतान्मामादित्सून्सौविदल्लकान् । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः स कामक्रोधमोहितः

ତେବେ ସେ କହିଲା—“ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଏହି ସୌବିଦଲ୍ଲକମାନଙ୍କୁ ନିବାରଣ କର।” ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 48

तामेव बह्वमंस्तैकां दूतीं मृत्योरिवासुरः । शुद्धांतरक्षिणश्चैतां शुद्धां तं प्रापयंत्वरम्

ସେ ଅସୁର ସେଇ ଏକା ଦୂତୀକୁ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭାବିଲା। ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁର-ରକ୍ଷକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ସେଇ ଉତ୍ତମ ନାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।

Verse 49

इति तेन समादिष्टाः सर्वे वर्पवरा मुने । तां धर्तुमुद्यमं चक्रुर्बलेन बलवत्तराः

ତାଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ, ହେ ମୁନି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀରମାନେ—ବଳବାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ—ବଳପୂର୍ବକ ତାକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।

Verse 50

सा तान्भस्मीचकाराशु हुंकारजनिताग्निना । ततो दैत्यपतिः क्रुद्धो दृष्ट्वा तान्भस्मसात्कृतान्

ସେ ନିଜ ହୁଂକାରଜନିତ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଭସ୍ମ କରିଦେଲା। ତାପରେ ଦୈତ୍ୟପତି ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମସାତ୍ ହୋଇଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲା।

Verse 51

क्षणेनैव तया दूत्या दैत्त्यास्त्र्ययुतसंमितान् । दृशा व्यापारयामास दुर्धरं दुर्मुखं खरम्

ସେଇ ଦୂତୀ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ଦଶସହସ୍ର ଦୈତ୍ୟାସ୍ତ୍ର-ସମ ଶକ୍ତି—ଦୁର୍ଧର, ଭୟଙ୍କରମୁଖ ଓ ଉଗ୍ର—କୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲା।

Verse 52

सीरपाणिं पाशपाणिं सुरेंद्रदमनं हनुम् । यज्ञारिं खङ्गलोमानमुग्रास्यं देवकंपनम्

ଆହ୍ୱାନ କର—ସୀରପାଣି, ପାଶପାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରଦମନକାରୀ ହନୁମାନ; ଯଜ୍ଞର ଶତ୍ରୁ ଖଙ୍ଗଲୋମାନ, ଉଗ୍ରାସ୍ୟ ଓ ଦେବକମ୍ପନ।

Verse 53

बद्ध्वा पाशैरिमां दुष्टामानयंत्वाशु दानवाः । विध्वस्तकेशवेशां च विस्त्रस्तांबरभूषणाम्

ପାଶରେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟାକୁ ବାନ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣ, ହେ ଦାନବମାନେ—ତାହାର କେଶ-ବେଶ ଭଙ୍ଗା, ବସ୍ତ୍ର-ଭୂଷଣ ଛିଟିଯାଇଛି।

Verse 54

इति दैत्याधिपादेशाद्दुर्धरप्रमुखास्ततः । पाशासिमुद्गरधरास्तामादातुं कृतोद्यमाः

ଏପରି ଦୈତ୍ୟାଧିପତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦୁର୍ଧର ଆଦି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ—ପାଶ, ଖଡ଼୍ଗ ଓ ଗଦା ଧାରି, ତାକୁ ଧରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 55

गिरींद्रगुरुवर्ष्माणः शस्त्रास्त्रोद्यतपाणयः । दिगंतं ते परिप्राप्तास्तदुच्छ्वासानिलाहताः

ତାଙ୍କ ଦେହ ମହାପର୍ବତ ପରି ଭାରୀ; ହାତରେ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସେମାନେ ଦିଗନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶ୍ୱାସବାୟୁରେ ଆହତ ହୋଇ ପଛକୁ ଠେଲାଯାଇଲେ।

Verse 56

तेषूड्डीनेषु दैत्येषु शतकोटिमितेषु च । निर्जगाम ततः सा तु कालरात्रिर्नभोध्वगा

ଶତକୋଟି ଦୈତ୍ୟ ଉଡ଼ି ଛିଟିଯାଇଥିବାବେଳେ, ଆକାଶପଥେ ଗମନକାରିଣୀ ସେଇ କାଳରାତ୍ରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 57

ततस्तां तु विनिर्यांतीमनुजग्मुर्महासुराः । कोटिकोटिसहस्राणि पूरयित्वा तु रोदसी

ତାପରେ ସେ ବାହାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମହାଅସୁରମାନେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ; କୋଟି କୋଟି, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସେନାରେ ଦୁଇ ଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 58

दुर्गोनाम महादैत्यः शतकोटि रथावृतः । गजानामर्बुदशतद्वयेनपारिवारितः

ଦୁର୍ଗ ନାମକ ମହାଦୈତ୍ୟ ଶତକୋଟି ରଥରେ ଘେରା ଥିଲା; ହାତୀମାନଙ୍କ ଦୁଇଶେ ଅର୍ବୁଦରେ ସେ ସବୁଦିଗରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା।

Verse 59

कोट्यर्बुदेन सहितो हयानां वातरंहसाम् । पदातिभिरसंख्यातैः पच्चूर्णितशिलोच्चयैः

ସେ ବାତବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ କୋଟି-ଅର୍ବୁଦ ସହିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ପଦାତି ସେନା ସହ ଥିଲା, ଯେମାନେ ପାହାଡ଼ିଆ ଶିଳାଟିବିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଉଥିଲେ।

Verse 60

उदायुधैर्महाभीमैःकृतत्रिजगतीभयैः । समेतः स महादैत्यो दुर्गः क्रुद्धो विनिर्ययौ

ଉଠାଇଥିବା ଅତିଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ଯେ ତ୍ରିଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଧାରଣ କରି ସେ ମହାଦୈତ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ସମଗ୍ର ସେନା ସହ କ୍ରୋଧରେ ବାହାରିଲା।

Verse 61

अथ दृष्ट्वा महादेवी विंध्याचलकृतालयाम् । आगत्य कालरात्र्यां च निवेदित तदागसम्

ତାପରେ ମହାଦେବୀ ବିନ୍ଧ୍ୟାଚଳରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ସେଇ (ଦେବୀ)କୁ ଦେଖି, ଆସି କାଳରାତ୍ରିଙ୍କୁ ସେଇ ଅପରାଧର କଥା ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 62

महाभुजसहस्राढयां महातेजोभिबृंहिताम् । तत्तद्घोरप्रहरणां रणकौतुकसादराम्

ସେ ସହସ୍ର ମହାବାହୁରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପାର ତେଜରେ ବିକଶିତ ଥିଲେ। ନାନାପ୍ରକାର ଘୋର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରି, ରଣକୌତୁକ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ।

Verse 63

प्रौद्यच्चंद्रसहस्रांशु निर्मार्जित शुभाननाम् । लावण्यवार्धि निर्गच्छच्चंचच्चंद्रैकचंद्रिकाम्

ତାଙ୍କର ଶୁଭ ମୁଖ ଉଦୟମାନ ସହସ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଧୋଇଦିଆଯାଇଥିବା ପରି ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଲାବଣ୍ୟ-ସମୁଦ୍ରରୁ ଏକମାତ୍ର କମ୍ପିତ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 64

महामाणिक्यनिचय रोचिःखचितविग्रहाम् । त्रैलोक्यरम्यनगरी सुप्रकाशप्रदीपिकाम्

ତାଙ୍କର ଦେହ ମହାମାଣିକ୍ୟର ଢେରର କାନ୍ତିରେ ଖଚିତ ଥିଲା। ତ୍ରିଲୋକକୁ ରମ୍ୟ ଲାଗୁଥିବା ନଗରୀ ପାଇଁ ସେ ଅତିପ୍ରକାଶମାନ ଦୀପିକା ସଦୃଶ ଥିଲେ।

Verse 65

हरनेत्राग्निनिर्दग्ध कामजीवातुवीरुधम् । लसत्सौंदर्यसंभार जगन्मोहमहौषधिम्

ସେ ହରଙ୍କ ନେତ୍ରାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଦେଇପାରୁଥିବା ସଞ୍ଜୀବନୀ ଲତା। ଦୀପ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟସମ୍ଭାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମହୌଷଧି।

Verse 66

विषमेषु शरैर्भिन्नहृदयो दैत्यपुंगवः । आदिष्टवान्महासैन्यनायकानुप्रशासनः

ବିଷମ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଶରବିଦ୍ଧ ହୃଦୟ ନେଇଥିବା ଦୈତ୍ୟପୁଙ୍ଗବ, ଅନୁଶାସନ ସହ, ନିଜ ମହାସେନାର ନାୟକମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲା।

Verse 67

अयि जंभ महाजंभ कुजंभ विकटानन । लंबोदर महाकाय महादंष्ट्र महाहनो

ହେ ଜମ୍ଭ, ହେ ମହାଜମ୍ଭ, ହେ କୁଜମ୍ଭ, ହେ ବିକଟାନନ! ହେ ଲମ୍ବୋଦର, ମହାକାୟ, ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ମହାହନୁ!

Verse 68

पिंगाक्ष महिषग्रीव महोग्रात्युग्रविग्रह । क्रूराक्ष क्रोधनाक्रंद संक्रंदन महाभय

ହେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ହେ ମହିଷଗ୍ରୀବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଓ ଭୟାନକ ରୂପଧାରୀ! ହେ କ୍ରୂରାକ୍ଷ, କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନକାରୀ—ହେ ସଂକ୍ରନ୍ଦନ, ମହାଭୟ!

Verse 69

जितांतक महाबाहो महावक्त्र महीधर । दुंदुभे दुंदुभिरव महादुंदुभिनासिक

ହେ ଜିତାନ୍ତକ, ମହାବାହୋ! ହେ ମହାବକ୍ତ୍ର, ମହୀଧର! ହେ ଦୁନ୍ଦୁଭେ, ଦୁନ୍ଦୁଭି-ରବଧାରୀ! ହେ ମହାଦୁନ୍ଦୁଭି-ନାସିକ!

Verse 70

उग्रास्य दीर्घदशनमेवकेश वृकानन । सिंहास्य सूकरमुख शिवाराव महोत्कट

ହେ ଉଗ୍ରାସ୍ୟ, ଦୀର୍ଘଦଶନ, ଏବକେଶ, ବୃକାନନ! ହେ ସିଂହାସ୍ୟ, ସୂକରମୁଖ! ହେ ଶିବାରାବ, ମହୋତ୍କଟ!

Verse 71

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक्

ହେ ଶୁକତୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଚଣ୍ଡାସ୍ୟ! ହେ ଭୀମାକ୍ଷ, କ୍ଷୁଦ୍ରମାନସ! ହେ ଉଲୂକନେତ୍ର, କଙ୍କାସ୍ୟ! ହେ କାକତୁଣ୍ଡ, କରାଳବାକ୍!

Verse 72

दीर्घग्रीव महाजंघ क्रमेलक शिरोधर । रक्तबिंदो जपानेत्र विद्युज्जिह्वाग्नितापन

ହେ ଦୀର୍ଘଗ୍ରୀବ, ମହାଜଂଘ, କ୍ରମେଲକ, ଶିରୋଧର! ହେ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ, ଜପାନେତ୍ର, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ଓ ଅଗ୍ନିତାପନ!

Verse 73

धूम्राक्ष धूमनिःश्वास चंडचंडांशुतापन । महाभीषणमुख्याश्च शृण्वंत्वाज्ञां ममादरात्

ହେ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଧୂମନିଃଶ୍ୱାସ, ଚଣ୍ଡ, ଚଣ୍ଡାଂଶୁତାପନ ଏବଂ ମହାଭୀଷଣ-ପ୍ରମୁଖମାନେ! ଆଦରରେ ମୋ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ।

Verse 74

भवत्स्वेतेषु चान्येषु एतां विंध्यवासिनीम् । धृत्यानेष्यति बुद्ध्या वा बलेनापि च्छलेन वा

ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ—କେହି ଜଣେ ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏଠାକୁ ଆଣୁ; ବୁଦ୍ଧିରେ, ବଳରେ, କିମ୍ବା ଛଳରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 76

यांतु क्षिप्रं नयावन्मे पंचेषु शरपीडितम् । मनोविह्वलतां गच्छेदेतत्प्राप्तेरभावतः

ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ପଞ୍ଚବାଣର ଶରେ ପୀଡ଼ିତ। ଏହା ନ ମିଳିଲେ ମୋ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବ।

Verse 77

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दुर्गस्य दनुजेशितुः । प्रोचुः सर्वे तदा दैत्याः प्रबद्धकरसंपुटाः

ସେହି କଠୋର ଦାନବାଧିପତିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ କରଯୋଡ଼ି ବିନୟରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 78

अवधेहि महाराज किमेतत्कर्मदुष्करम् । अनाथायास्तथैकस्या अबलया विशेषतः

ହେ ମହାରାଜ, ବିଚାର କରନ୍ତୁ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଦୁଷ୍କର ହେବ? ବିଶେଷତଃ ସେ ଅନାଥା, ଏକାକିନୀ ଓ ଦୁର୍ବଳା ନାରୀ ଥିବାବେଳେ।

Verse 79

अस्या आनयने कोयं महायत्नविधिः प्रभो । कोऽस्मान्प्रलयकालाग्निमहाज्वालावलीसमान्

ହେ ପ୍ରଭୋ, ତାକୁ ଆଣିବାରେ ଏତେ ମହାୟତ୍ନ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟବସ୍ଥା କାହିଁକି? ପ୍ରଳୟକାଳର ଅଗ୍ନିର ମହାଜ୍ୱାଳାମାଳା ସମାନ ଆମକୁ କିଏ ସହିପାରିବ?

Verse 80

सहेत त्रिषु लोकेषु त्वत्प्रसादात्कृतोद्यमान् । यद्यादेशो भवेदद्य तदेंद्रं स मरुद्गणम्

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆମେ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ ତ୍ରିଲୋକରେ ସବୁକିଛି ସହି ଜୟ କରିପାରିବୁ। ଆଜି ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ହୁଏ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ ବଶୀଭୂତ ହେବ।

Verse 81

सांतःपुरं समानीय क्षिप्नुमस्त्वत्पदाग्रतः । भूर्भुवःस्वरिदं सर्वं त्वदाज्ञावशवर्तितम्

ଅନ୍ତଃପୁର ସହିତ ତାକୁ ଆଣି ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କ ପାଦାଗ୍ରେ ଉପସ୍ଥିତ କରିଦେବୁ। ଭୂଃ-ଭୁବଃ-ସ୍ୱଃ—ଏହି ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାବଶରେ ଚାଲେ।

Verse 82

महर्जनस्तपःसत्यलोकास्त्वदधिकारिणः । तत्राप्यसाध्यं नास्माकं त्वन्निदेशान्महासुर

ମହର୍, ଜନ, ତପ ଓ ସତ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ଅଛନ୍ତି। ହେ ମହାସୁର, ଆପଣଙ୍କ ନିର୍ଦେଶରେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ କିଛି ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 83

वैकुंठनायको नित्यं त्वदाज्ञापरिपालकः । यानि रम्याणि रत्नानि तानि संप्रेषयन्मुदा

ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଯେଯେ ରମ୍ୟ ରତ୍ନ ଅଛି ସେସବୁକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପଠାନ୍ତି।

Verse 84

अस्माभिरेव संत्यक्तः कैलासाधिपतिः स वै । विपाशी चातिनिःस्वत्वाद्भस्मकृत्त्यहिभूषणः

ସେଇ କୈଲାସାଧିପତିକୁ ଆମେ ନିଜେ ତ୍ୟାଗ କରିଛୁ; ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଃସ୍ୱ ଥିବାରୁ ସେ ଉପାସୀ—ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ସର୍ପଭୂଷଣଧାରୀ।

Verse 85

अर्धांगेनास्मद्भयतो योषिदेका निगूहिता । तस्य ग्रामेपि सकले द्वितीयो न चतुष्पदः

ଆମ ଭୟରୁ ସେ ନିଜ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରେ ଗୋଟିଏ ନାରୀକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି; ତାହାର ସମଗ୍ର ଗ୍ରାମରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି ଚତୁଷ୍ପଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 86

एकोऽजरद्गवः सोपि नान्यस्मात्परिजीवति । श्मशानवासिनः सर्वे सर्वे कौपीनवाससः

ଗୋଟିଏ ଅଜର ବୃଷଭ ମାତ୍ର ଅଛି; ସେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କାହାର ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେନାହିଁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ମଶାନବାସୀ; ସମସ୍ତେ କୌପୀନଧାରୀ।

Verse 87

सर्वे विभूतिधवला सर्वेप्येक कपर्द्दिनः । समस्ते नगरे तस्य वसंत्येवंविधा गणाः

ସମସ୍ତେ ବିଭୂତିରେ ଧବଳ; ସମସ୍ତେ ଏକମାତ୍ର କପର୍ଦ୍ଦ (ଜଟାଗୁଚ୍ଛ) ଧାରଣକାରୀ। ତାହାର ସମଗ୍ର ନଗରରେ ଏପରି ଗଣମାନେ ବସନ୍ତି।

Verse 88

तेषां गणानां किं कुर्मो दरिद्राणां वयं विभो । समुद्रा रत्नसंभारं प्रत्यहं प्रेषयंति च

ହେ ବିଭୋ! ସେଇ ଦରିଦ୍ର ଗଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ କ’ଣ କରିପାରିବୁ? ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ରତ୍ନସମ୍ଭାର ପଠାନ୍ତି।

Verse 89

नागा वराकाश्चास्माकं सायंसायं स्वयं प्रभो । प्रदीपयंति सततं फणा रत्नप्रदीपकान्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆମର ନମ୍ର ନାଗମାନେ ସନ୍ଧ୍ୟାସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଫଣାରେ ରତ୍ନଦୀପକୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି।

Verse 90

कल्पद्रुमः कामगवी चिंतामणिगणा बहु । तव प्रसादादस्माकमपि तिष्ठंति वेश्मसु

ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ ଆମ ଘରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ, କାମଧେନୁ ଏବଂ ଅନେକ ଚିନ୍ତାମଣି ରତ୍ନସମୂହ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି।

Verse 91

वायुर्व्यजनतां यातस्त्वां सेवेत प्रयत्नतः । स्वच्छान्यंबूनि वरुणः प्रत्यहं पूरयत्यहो

ବାୟୁ ବ୍ୟଜନଧାରୀ ହୋଇ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ତୁମ ସେବା କରେ; ଏବଂ ବରୁଣ—ଆହୋ!—ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ (ସ୍ଥାନ) ପୂରଣ କରେ।

Verse 92

वासांसि क्षालयेदग्निश्चंद्रश्छत्रधरः स्वयम् । सूर्यः प्रकाशयेन्नित्यं क्रीडावाप्यंबुजानि च

ଅଗ୍ନି ବସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଧୋଇଦିଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ଛତ୍ରଧାରୀ; ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିତ୍ୟ କ୍ରୀଡାବାପୀର ପଦ୍ମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରେ।

Verse 93

कस्त्वत्प्रसादं नेक्षेत मर्त्यामर्त्योरगेषु च । सर्वे त्वामुपजीवंति सुराऽसुरखगादयः

ହେ ଦେବ! ମର୍ତ୍ୟ, ଅମର୍ତ୍ୟ ଓ ନାଗଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ କିଏ ନ ଚାହିବ? ଦେବ, ଅସୁର, ପକ୍ଷୀ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 94

पश्य नः पौरुषं राजन्नानयामो बलादिमाम् । इत्युक्त्वा युगपत्सर्वे क्षुब्धास्तोयधयो यथा

“ହେ ରାଜନ! ଆମ ପୌରୁଷ ଦେଖ—ଆମେ ଏହାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାକୁ ଆଣିବୁ।” ଏମିତି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ ଜଳରାଶି ପରି ଧାଇଲେ।

Verse 95

संवर्तकालमासाद्य प्लावितुं जगतीमिमाम् । रणतूर्य निनादश्च समुत्तस्थौ समंततः

ଯେପରି ସଂବର୍ତ୍ତକାଳ ଆସି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ଲାବିତ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ସେପରି ରଣତୂର୍ୟର ନିନାଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉଠିଲା।

Verse 96

रोमांचिता यच्छ्रवणात्कातरा अप्यकातराः । ततो देवा भयत्रस्ताश्चकंपे च वसुंधरा

ସେ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିମାତ୍ରେ ନିର୍ଭୟମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ କମ୍ପିଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନେ ଭୟତ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ବସୁନ୍ଧରା ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 97

क्षुब्धा अंबुधयः सर्वे पेतुर्नक्षत्रमालिकाः । रोदसीमंडलं व्याप्तं तेन तूर्यरवेण वै

ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ, ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାମାନେ ଯେନ ଝରିପଡ଼ିଲେ। ସେହି ତୂର୍ୟରବ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀର ସମଗ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ବ୍ୟାପିଦେଲା।

Verse 98

ततो भगवती देवी स्वशरीरसमुद्भवाः । शक्तीरुत्पादयामास शतशोऽथ सहस्रशः

ତେବେ ଭଗବତୀ ଦେବୀ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରଥମେ ଶତଶଃ, ପରେ ସହସ୍ରଶଃ—ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 99

ताभिः शक्तिभिरेतेषां बलिनां दितिजन्मनाम् । प्रत्येकं परितो रुद्ध उद्वेलः सैन्यसागरः

ସେଇ ଶକ୍ତିମାନେ ଦିତିଜନ୍ମା ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଉଦ୍ବେଳ ସେନା-ସାଗରକୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରିଦେଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ଅଲଗା ଭାବେ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 100

शस्त्रास्त्राणि महादैत्यैर्यान्युत्सृष्टानि संगरे । ताभिः शक्तिभिरुग्राणि तृणीकृत्योज्झितान्यरम्

ମହାଦୈତ୍ୟମାନେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଯେ ଭୟଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଥିଲେ, ସେଇ ଶକ୍ତିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୃଣସମ ତୁଚ୍ଛ କରି ଶୀଘ୍ର ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 110

स च बाणस्तया देव्या निज बाणैर्महाजवैः । निवारितोपि वेगेन तां देवीमभ्यगान्मुने

ହେ ମୁନେ! ସେଇ ବାଣକୁ ଦେବୀ ନିଜ ମହାଜବ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ରୋକିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ବେଗବଳରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇଯାଇଲା।

Verse 119

तावञ्जगज्जनन्याताः प्रेरिता निज शक्तयः । विचेरुर्दैत्यसैन्येषु संवर्ते मृत्युसैन्यवत्

ସେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଗଜ୍ଜନନୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପ୍ରେରିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଶକ୍ତିମାନେ ଦୈତ୍ୟସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଳୟକାଳର ମୃତ୍ୟୁସେନା ପରି ବିଚରଣ କଲେ।