Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 68

Devanagari script

पिंगाक्ष महिषग्रीव महोग्रात्युग्रविग्रह । क्रूराक्ष क्रोधनाक्रंद संक्रंदन महाभय

Transliteration

piṃgākṣa mahiṣagrīva mahogrātyugravigraha | krūrākṣa krodhanākraṃda saṃkraṃdana mahābhaya

Translation

ହେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ହେ ମହିଷଗ୍ରୀବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ର ଓ ଭୟାନକ ରୂପଧାରୀ! ହେ କ୍ରୂରାକ୍ଷ, କ୍ରୋଧରେ ଗର୍ଜନକାରୀ—ହେ ସଂକ୍ରନ୍ଦନ, ମହାଭୟ!

Word by Word

• पिंगाक्ष: O tawny-eyed one
• पिंगाक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पिङ्ग (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिङ्गे अक्षिणी/अक्षे यस्य)

• महिषग्रीव: O buffalo-necked one
• महिषग्रीव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक) + ग्रीवा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (महिषस्येव ग्रीवा/महिषग्रीवः)

• महोग्र: O exceedingly fierce one
• महोग्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (पूर्वपद) + उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय (महान् उग्रः)

• अति-उग्र-विग्रह: O one with an extremely fierce form
• अति-उग्र-विग्रह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अति (अव्यय-पूर्वपद) + उग्र (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुष-समास (अत्यन्त-उग्रः विग्रहः यस्य)

• क्रूराक्ष: O cruel-eyed one
• क्रूराक्ष: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्रूर (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्रूरे अक्षिणी/अक्षे यस्य)

• क्रोधनाक्रंद: O one whose cry is of rage
• क्रोधनाक्रंद: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्रोधन (प्रातिपदिक) + आक्रन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; तत्पुरुष (क्रोधनस्य आक्रन्दः/क्रोधेन आक्रन्दः)

• संक्रंदन: O roaring one
• संक्रंदन: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सम् (उपसर्ग) + क्रन्द् (धातु) → संक्रन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; धातु-निष्पन्न नाम (क्रन्दन=crying)

• महाभय: O great terror
• महाभय: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (पूर्वपद) + भय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय (महद् भयम्/महाभयः)

Speaker

Daitya-puṅgavaḥ (deduced from continuation of vocative address)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages/pilgrims seeking kṣetra procedures (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A tawny-eyed, buffalo-necked, roaring guardian figure—identified as Saṃkrandana—stands with flaring nostrils and wrathful gaze, as devotees chant from a safe distance near a shrine wall; the atmosphere is charged, yet devotional.

Characters & Entities

• Saṃkrandana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fierce names and forms dramatize the forces opposed to dharma, heightening the purāṇic message of divine victory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the setting remains within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.