Adhyaya 2

Verse 1

स्कंद उवाच । गभस्तिमालिनिगते काशीं त्रैलोक्यमोहिनीम् । पुनश्चिंतामवापोच्चैर्मंदरस्थो मुने हरः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ଗଭସ୍ତିମାଳୀ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଅସ୍ତ ହେଲାପରେ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହର ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିଲୋକମୋହିନୀ କାଶୀ ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 2

नाद्याप्यायांति योगिन्यो नाद्याप्यायाति तिग्मगुः । प्रवृत्तिरपि मे काश्याश्चित्रमत्यंत दुर्लभा

ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୋଗିନୀମାନେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣକିରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହାନ୍ତି; ତଥାପି କାଶୀ ପ୍ରତି ମୋର ପ୍ରବୃତ୍ତି—କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ନିବାର।

Verse 3

किमत्र चित्रं यत्काशी मदीयमपिमानसम् । निश्चलं चंचलयति गणना केतरेसुरे

ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, ଯେ କାଶୀ ମୋର ନିଶ୍ଚଳ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ କରେ? ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଦେବଶକ୍ତିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇପାରିବ?

Verse 4

अधाक्षिपमहं कामं त्रिजगज्जित्त्वरंदृशा । अहो काश्यभिलाषोत्र मामेव दुनुयात्तराम्

ମୁଁ ତ୍ରିଜଗତ୍‌ଜୟୀ କାମକୁ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରେ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲି; ତଥାପି ଅହୋ! କାଶୀ ପ୍ରତି ଏହି ଅଭିଲାଷା ମୋତେ ଆହୁରି ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି।

Verse 5

काशीप्रवृत्तिमन्वेष्टुं कं वा प्रहिणुयामितः । ज्ञातुं क एव निपुणो यतः स चतुराननः

କାଶୀରେ ଘଟୁଥିବା ସତ୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅନ୍ୱେଷଣ ପାଇଁ ମୁଁ ଏଠାରୁ କାହାକୁ ପଠାଇବି? ଏହା ଜାଣିବାରେ ସତ୍ୟରେ କିଏ ନିପୁଣ?—କାରଣ ସେ ତ ଚତୁରାନନ ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ।

Verse 6

इत्याहूय विधातारं बहुमानपुरःसरम् । तत्रोपवेश्य श्रीकंठः प्रोवाच चतुराननम्

ଏପରି କହି ସେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ସହ ଡାକିଲେ; ସେଠାରେ ଆସନ ଦେଇ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ (ଶିବ) ଚତୁରାନନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 7

योगिन्यः प्रेषिताः पूर्वं प्रेषितोथ सहस्रगुः । नाद्यापि ते निवर्तंते काश्याः कलशसंभव

ପୂର୍ବେ ଯୋଗିନୀମାନେ ପଠାଯାଇଥିଲେ; ପରେ ସହସ୍ରଗୁ (ସହସ୍ରନେତ୍ର) ମଧ୍ୟ ପଠାଗଲେ; ତଥାପି ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ କାଶୀରୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି, ହେ କଳଶସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)!

Verse 8

सा समुत्सुकयेत्काशी लोकेश मम मानसम् । प्राकृतस्य जनस्येव चंचलाक्षीव काचन

ହେ ଲୋକେଶ! ସେଇ କାଶୀ ମୋ ମନକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ କରେ—ଯେପରି ସାଧାରଣ ପୁରୁଷର ହୃଦୟକୁ ଚଞ୍ଚଳନୟନା ନାରୀ ଅସ୍ଥିର କରେ।

Verse 9

मंदरेत्र रतिर्मे न भृशं सुंदरकंदरे । अनच्छतुच्छपानीये नक्रस्येवाल्पपल्वले

ସୁନ୍ଦର କନ୍ଦର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦରରେ ମୋର ଅତିଶୟ ରତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଧୁସର ଓ ଅଳ୍ପ ଜଳ ଥିବା ଛୋଟ ଉଥଳ ପୋଖରୀରେ ନକ୍ରକୁ ସୁଖ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 10

ना बाधिष्ट तथा मां स तापो हालाहलोद्भवः । काशीविरहजन्मात्र यथा मामतिबाधते

ହାଲାହଲ ବିଷଜନିତ ସେଇ ତାପ ମୋତେ ତେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇନଥିଲା; କେବଳ କାଶୀ-ବିରହଜନିତ ଏହି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।

Verse 11

शीतरश्मिः शिरःस्थोपि वर्षन्पीयूषसीकरैः । काशीविश्लेषजं तापं नाहो गमयितुं प्रभुः

ଶୀତରଶ୍ମି ଚନ୍ଦ୍ର ମୋ ଶିର ଉପରେ ଥାଇ ଅମୃତବିନ୍ଦୁ ବର୍ଷାଇଲେ ମଧ୍ୟ—ହାୟ—କାଶୀ-ବିଶ୍ଳେଷଜ ଦାହକୁ ନିବାରି ପାରୁନାହିଁ।

Verse 12

विधे विधेहि मे कार्यमार्य धुर्य महामते । याहि काशीमितस्तूर्णं यतस्व च ममेहिते

ହେ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା), ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର—ହେ ଆର୍ୟ, ଅଗ୍ରଣୀ, ମହାମତେ। ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର କାଶୀକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ଇଚ୍ଛାସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯତ୍ନ କର।

Verse 13

ब्रह्मंस्त्वमेव तद्वेत्सि काशी त्यजनकारणम् । मंदोपि न त्यजेत्काशीं किमु यो वेत्ति किंचन

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ବ୍ରହ୍ମା), କାଶୀ ତ୍ୟାଗର କାରଣ ତୁମେ ଏକା ଜାଣ। ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ କାଶୀ ଛାଡ଼େନି; ତେବେ ଯେ କିଛି ଜାଣେ ସେ କିପରି ଛାଡ଼ିବ!

Verse 14

अद्यैव किं न गच्छेयं काशीं ब्रह्मन्स्वमायया । दिवोदासं स्वधर्मस्थं न तूल्लंघितुमुत्सहे

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ମୋର ସ୍ୱମାୟାଶକ୍ତିରେ ଆଜିହି କାଶୀକୁ କାହିଁକି ନ ଯାଏ? କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦିବୋଦାସଙ୍କୁ ଲଂଘନ କରିବାକୁ ମୋତେ ସାହସ ହୁଏନି।

Verse 15

विधे सर्वविधेयानि त्वमेव विदधासि यत् । इति चेति च वक्तव्यं त्वय्यपार्थमतोखिलम्

ହେ ବିଧେ! ସମସ୍ତ ବିଧେୟ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମେ ଏକା ହିଁ ସାଧନ କର; ତେଣୁ ତୁମ ବିଷୟରେ ‘ଏମିତି’ କିମ୍ବା ‘ଯଦି ଏମିତି ହୁଏ’ ବୋଲି କହିବା ପ୍ରକୃତରେ ଅର୍ଥହୀନ; ଏହିପରି ସର୍ତ୍ତବାକ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 16

अरिष्टं गच्छ पंथास्ते शुभोदर्को भवत्वलम् । आदायाज्ञां विधि मूर्ध्नि ययौ वाराणसीं मुदा

“ନିର୍ବିଘ୍ନେ ଯାଅ; ତୁମ ପଥ ଶୁଭଫଳଦାୟକ ହେଉ।” ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କରି ବିଧି ଆନନ୍ଦରେ ବାରାଣସୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 17

सितहंसरथस्तूर्णं प्राप्य वाराणसीं पुरीम् । कृतकृत्यमिवात्मानममन्यत तदात्मभूः

ଶ୍ୱେତ ହଂସରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଆତ୍ମଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତେବେ ସେ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲେ।

Verse 18

हंसयानफलं मेद्य जातं काशीसमागमे । काशी प्राप्तौ यतः प्रोक्ता अंतरायाः पदेपदे

କାଶୀ ସମାଗମରେ ହଂସଯାନ-ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା; କାରଣ କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତିର ପଥରେ ପଦେପଦେ ଅନ୍ତରାୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 19

दृशि धातुरभूद्य मदृशो प्राप्य सान्वयः । स्पष्टं दृष्टिपथं प्राप्ता यदेषाऽनंदवाटिका

ଧାତା (ସ୍ରଷ୍ଟା)ଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଯେତେବେଳେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥିର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହି ଆନନ୍ଦବାଟିକା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 20

स्वयं सिंचति या मद्भिः स्वाभिः स्वर्गतरंगिणी । यत्रानंदमया वृक्षा यत्रानंदमया जनाः

ସେଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀ ନଦୀ ନିଜ ଧୁଆଁ-ମେଘଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ଭୂମିକୁ ସିଞ୍ଚନ କରେ। ଯେଉଁଠାରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଆନନ୍ଦମୟ, ଏବଂ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ।

Verse 21

निर्विशंति सदा काश्यां फलान्यानंदवंत्यपि । सदैवानंदभूः काशी सदैवानंददः शिवः

କାଶୀରେ ସେମାନେ ସଦା ନିଜେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ କରନ୍ତି। କାଶୀ ସଦା ଆନନ୍ଦଭୂମି, ଏବଂ ଶିବ ସଦା ଆନନ୍ଦଦାତା।

Verse 22

आनंदरूपा जायंते तेन काश्यां हि जंतवः । चरणौ चरितुं वित्तस्तावेव कृतिनामिह

ଏହିହେତୁ କାଶୀରେ ଜୀବମାନେ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଏଠାରେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ ସେଇ ପାଦଦ୍ୱୟ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଚାଲିବା-ଘୁରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verse 23

चरणौ विचरेतांयौ विश्वभर्तृ पुरी भुवि । तावेव श्रवणौ श्रोतुं संविदा ते बहुश्रुतौ

ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପୁରୀରେ ବିଚରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ପାଦଦ୍ୱୟ ମାତ୍ର। ଏବଂ ଯେ କାନ ବୋଧସହିତ ଶୁଣେ, ସେଇ କାନ ହିଁ ଶ୍ରବଣଯୋଗ୍ୟ—ସେମାନେ ହିଁ ସତ୍ୟ ବହୁଶ୍ରୁତ।

Verse 24

इह श्रुतिमतां पुंसां याभ्यां काशी श्रुता सकृत् । तदेव मनुते सर्वं मनस्त्विह मनस्विनाम

ଏଠାରେ ଯେ ବିବେକୀ ପୁରୁଷମାନେ ଯେ କାନଦ୍ୱାରା କାଶୀକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଛନ୍ତି, ସେଇ ମନସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମନ ତାହାକୁ ହିଁ ସର୍ବସ୍ୱ ମାନି ସେଠି ହିଁ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 25

येनानुमन्यते चैषा काशी सर्वप्रमाणभूः । बुद्धिर्बुध्यति सा सर्वमिह बुद्धिमतां सताम् । ययैतद्धूर्जटेर्धाम धृतं स्व विषयीकृतम्

ଯେ ଦିବ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବପ୍ରମାଣଭୂତା କାଶୀ ଅନୁମୋଦିତ ହୁଏ, ସେଇ ବୁଦ୍ଧି ଏଠାରେ ସତ୍ପୁରୁଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ବୋଧ କରାଏ। ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ଧୂର୍ଜଟି (ଶିବ)ଙ୍କ ଏହି ଧାମ ଧାରିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଛି।

Verse 26

वरं तृणानि धान्यानि तानि वात्याहतान्यपि । काश्यां यान्या पतंतीह न जनाः काश्यदर्शनाः

ପବନରେ ଆଘାତ ପାଇ ଉଡ଼ିଯାଉଥିବା ତୃଣକଣ କିମ୍ବା ଛିଟିଯାଇଥିବା ଧାନ୍ୟକଣ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ କାଶୀକୁ ଆସି ମଧ୍ୟ କାଶୀର ସତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ନ କରୁଥିବା ଲୋକ ନୁହେଁ।

Verse 27

अद्य मे सफलं चायुः परार्धद्वय संमितम् । यस्मिन्सति मया प्रापि दुष्प्रापा काशिका पुरी

ଆଜି ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ—ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ପରିମିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସଫଳ ହେଲା; କାରଣ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦୁର୍ଲଭ କାଶିକା ପୁରୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 28

अहो मे धर्मसंपत्तिरहोमे भाग्यगौरवम् । यदद्राक्षिषमद्याहं काशीं सुचिर चिंतिताम्

ଆହା, ମୋର ଧର୍ମସମ୍ପଦ କେତେ ମହାନ; ଆହା, ମୋ ଭାଗ୍ୟର କେତେ ଗୌରବ—ଯେ ଆଜି ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଚିନ୍ତିତ କାଶୀକୁ ଦର୍ଶନ କଲି।

Verse 29

अद्य मे स्वतपो वृक्षो मनोरथफलैरलम् । शिवभक्त्यंबुना सिक्तः फलितोति बृहत्तरैः

ଆଜି ମୋର ନିଜ ତପସ୍ୟାର ବୃକ୍ଷ ମନୋରଥ-ଫଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଶିବଭକ୍ତିର ଜଳଧାରାରେ ସିଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଏହା ଅତି ମହାନ ଫଳ ଧାରଣ କରିଛି।

Verse 30

मया व्यधायि बहुधा सृष्टिः सृष्टिं वितन्वता । परमन्यादृशी काशी स्वयं विश्वेश निर्मितिः

ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ବହୁପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି ରଚିଲି; କିନ୍ତୁ କାଶୀ ସର୍ବଥା ଅନ୍ୟାଦୃଶୀ—ସେ ତ ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କ ନିର୍ମିତ ପୁଣ୍ୟପୁରୀ।

Verse 31

इति हृष्टमना वेधा दृष्ट्वा वाराणसीं पुरीम् । वृद्धब्राह्मणरूपेण राजानं च ददर्श ह

ଏହିପରି ହୃଷ୍ଟମନା ବେଧା (ବ୍ରହ୍ମା) ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଦେଖି, ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 32

जलार्द्राक्षतपाणिश्च स्वस्त्युक्त्वा पृथिवीभुजे । कृतप्रणामो राज्ञाथ भेजे तद्दत्तमासनम्

ଜଳରେ ଭିଜା ଅକ୍ଷତ ହାତରେ ଧରି, ପୃଥିବୀଭୁଜଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତିବଚନ କହି, ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ରାଜନ୍, ରାଜା ଦିଆ ଆସନକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 33

कृतमानो नृपतिना सोभ्युत्थानासनादिभिः । विप्रो व्यजिज्ञपद्भूपं पृष्टागमनकारणम्

ନୃପତି ଉଠି ସ୍ୱାଗତ, ଆସନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜା ପଚାରିଥିବା ଆଗମନକାରଣ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 34

ब्राह्मण उवाच । भूपाल बहुकालीनोस्म्यहमत्र चिरंतनः । त्वं तु मां नैव जानासि जाने त्वां हि रिपुंजयम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଭୂପାଳ! ମୁଁ ଏଠାରେ ବହୁକାଳ ଧରି, ଚିରନ୍ତନଭାବେ ଅଛି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନୁନାହ; ମୁଁ ତୁମକୁ ‘ରିପୁଞ୍ଜୟ’—ଶତ୍ରୁଜୟୀ—ବୋଲି ଜାଣେ।

Verse 35

परःशता मया दृष्टा राजानो भूरिदक्षिणाः । विजितानेकसंग्रामा यायजूका जितेंद्रियाः

ମୁଁ ଶତାଧିକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି—ଦାନରେ ମହାଉଦାର, ଅନେକ ସଂଗ୍ରାମରେ ବିଜୟୀ, ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ।

Verse 36

विनिष्कृतारिषड्वर्गाः सुशीलाः सत्त्वशालिनः । श्रुतस्यपारदृश्वानो राजनीतिविचक्षणाः

ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଷଡ୍ରିପୁକୁ ଶୋଧି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ସୁଶୀଳ ଓ ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ; ଶ୍ରୁତଜ୍ଞାନରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଏବଂ ରାଜନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଚକ୍ଷଣ ଥିଲେ।

Verse 37

दयादाक्षिण्यनिपुणाः सत्यव्रतपरायणाः । क्षमया क्षमयातुल्या गांभीर्यजितसागराः

ସେମାନେ ଦୟା ଓ ଦାକ୍ଷିଣ୍ୟରେ ନିପୁଣ, ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ; କ୍ଷମାରେ ଅତୁଲ୍ୟ, ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ।

Verse 38

जितरोषरयाः शूराः सौम्यसौंदर्यभूमयः । इत्यादि गुणसंपन्नाः सुसंचितयशोधनाः

ସେମାନେ କ୍ରୋଧର ବେଗକୁ ଜିତିଥିବା ଶୂର; ସୌମ୍ୟ ଏବଂ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଭୂମି ସଦୃଶ। ଏହିପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ସୁଯଶର ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲେ।

Verse 39

परं द्वित्राः पवित्रा ये राजर्षे तव सद्गुणाः । तेष्वेषु राजसु मम प्रायशो न दृशं गताः

କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜର୍ଷେ, ତୁମର ଏହି ପବିତ୍ର ସଦ୍ଗୁଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ—କେବଳ ଏକ-ଦୁଇଜଣରେ ମାତ୍ର ଦେଖାଯାଏ। ସେହି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରାୟ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିନଥିଲି।

Verse 40

प्रजानिजकुटुंबस्त्वं त्वं तु भूदेवदैवतः । महातपः सहायस्त्वं पथानान्ये तथा नृपाः

ତୁମେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ ପରି ପାଳନ କର; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଦେବତାସମ। ତୁମେ ମହାତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ସହାୟ; ଅନ୍ୟ ନୃପମାନେ କେବଳ ଲୌକିକ ପଥର ସହାୟମାତ୍ର।

Verse 41

धन्यो मान्योसि च सतां पूजनीयोसि सद्गुणैः । देवा अपि दिवोदास त्वत्त्रासान्न विमार्गगाः

ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାନ୍ୟ, ଏବଂ ସଦ୍ଗୁଣରେ ପୂଜନୀୟ। ହେ ଦିବୋଦାସ! ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭୟରୁ ସନ୍ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ି ବିମାର୍ଗଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 42

किं नः स्तुत्या तव नृप द्विजानामस्पृहावताम् । किं कुर्मस्त्वद्गुणग्रामाः स्तावकान्नः प्रकुर्वते

ହେ ନୃପ! ଆସକ୍ତିହୀନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଆମ ସ୍ତୁତି ତୁମ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପକାର? ତଥାପି ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ—ତୁମ ଗୁଣଗ୍ରାମ ଆମକୁ ସ୍ତାବକ କରି ଦେଉଛି।

Verse 43

गोष्ठी तिष्ठत्वियं तावत्प्रस्तुतं स्तौमि सांप्रतम् । यष्टुकामोस्म्यहं राजंस्त्वां सहायमतो वृणे

ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ଏତେବେଳେ କିଛିକ୍ଷଣ ଥାଉ; ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରସଙ୍ଗୋଚିତ ସ୍ତୁତି କରୁଛି। ହେ ରାଜନ! ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ତେଣୁ ତୁମକୁ ସହାୟ ଭାବେ ବାଛୁଛି।

Verse 44

त्वया राजन्वती चैषाऽवनिः सर्वर्धिभाजनम् । अहं चास्तिधनो राजन्न्यायोपात्तमहाधनः

ହେ ରାଜନ! ତୁମେ ରାଜା ଥିବାରୁ ଏହି ଭୂମି ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ପାତ୍ର ହୁଏ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଧନବାନ—ନ୍ୟାୟପୂର୍ବକ ଅର୍ଜିତ ମହାଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 46

संचितं यद्धनं पुंभिर्नयसन्मार्गगामिभिः । तत्काश्यां विनियुज्येत क्लेशायेतरथा भवेत्

ଅସନ୍ମାର୍ଗଗାମୀ ପୁରୁଷମାନେ ସଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ଧନ କାଶୀରେ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟୟ କରିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ସେଇ ଧନ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 47

महिमानं परं काश्याः कोपि वेद न भूपते । ऋते त्रिनयनाच्छंभोः सर्वज्ञानप्रदायिनः

ହେ ଭୂପତେ, କାଶୀର ପରମ ମହିମା କେହି ଜାଣେ ନାହିଁ; ସର୍ବଜ୍ଞାନପ୍ରଦାୟୀ ତ୍ରିନୟନ ଶମ୍ଭୁ ବ୍ୟତୀତ।

Verse 48

मन्ये धन्यतरोसि त्वं बहुजन्मशतार्जितैः । सुकृतैः पासि यत्काशीं विश्वभर्तुः परां तनुम्

ମୁଁ ମନେ କରେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନ୍ୟ; କାରଣ ଶତଶତ ଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ସୁକୃତରେ ତୁମେ ବିଶ୍ୱଭର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ତନୁରୂପ କାଶୀକୁ ଦର୍ଶନ କରୁଛ।

Verse 49

इयं च राजधानी ते कर्मभूमावनुत्तमा । यस्यां कृतानां कार्याणां संवर्तेपि न संक्षयः

ତୁମର ଏହି ରାଜଧାନୀ କର୍ମଭୂମିରେ ଅନୁତ୍ତମ; ଏଠାରେ କୃତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 50

विश्वेशानुग्रहेणैव त्वयैषा पाल्यते पुरी । एकस्याप्यवनात्काश्यां त्रैलोक्यमवितं भवेत्

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ହିଁ ତୁମେ ଏହି ପୁରୀକୁ ପାଳନ କରୁଛ; କାଶୀରେ ଏକଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲେ ଯେନେ ତ୍ରିଲୋକ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 51

अन्यच्च ते हितं वच्मि यदि ते रोचतेऽनघ । प्रीणनीयः सदैवैको विश्वेशः सर्वकर्मभिः

ହେ ଅନଘ! ଯଦି ତୁମକୁ ରୋଚେ, ତେବେ ତୁମ ହିତ ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କହୁଛି—ସମସ୍ତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସଦା କେବଳ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

अन्यदेवधिया राजन्विश्वेशं पश्य मा क्वचित् । ब्रह्मविष्ण्विंद्र चंद्रार्का क्रीडेयं तस्य धूर्जटेः

ହେ ରାଜନ୍! ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ‘ଅନ୍ୟ ଦେବ’ ବୋଲି ଭାବି କେବେ ଦେଖନି। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ସେ ଧୂର୍ଜଟି ପ୍ରଭୁଙ୍କର କ୍ରୀଡାବସ୍ତୁ ମାତ୍ର।

Verse 53

विप्रैरुदर्कमिच्छद्भिः शिक्षणीया यतो नृपाः । अतस्तव हितं ख्यातं किं वा मे चिंतयानया

କାରଣ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବିପ୍ରମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ତୁମ ହିତ କଥା କୁହାଗଲା; ଏଥିରେ ମୋର ଆଉ କଣ ଚିନ୍ତା?

Verse 54

इति जोषं स्थितं विप्रं प्रत्युवाच नृपोत्तमः । सर्वं मया हृदि धृतं यत्त्वयोक्तं द्विजोत्तम

ଏପରି ବିପ୍ର ମୌନ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ, ନୃପୋତ୍ତମ କହିଲେ—‘ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେ ସବୁକୁ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି।’

Verse 55

राजोवाच । अहं यियक्षमाणस्य तव साहाय्यकर्मणि । दासोस्मि यज्ञसंभारान्नयमेको शतोऽखिलान्

ରାଜା କହିଲେ—‘ଆପଣ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ; ସେହି ସାହାଯ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ। ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ—ଶତଶଃ ପ୍ରକାର—ମୁଁ ଏକା ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଣିଦେବି।’

Verse 56

यदस्ति मेखिलं तत्र सप्तांगेपि भवान्प्रभुः । यजस्वैकमनाब्रह्मन्सिद्धं मन्यस्व वांछितम्

ମୋ ପାଖରେ ଯାହା କିଛି ଅଛି—ରାଜ୍ୟର ସପ୍ତାଙ୍ଗ ସହିତ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କ ଅଧୀନ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତୁ।

Verse 57

राज्यं करोमि यद्ब्रह्मन्स्वार्थं तन्न मनागपि । पुत्रैः कलत्रैर्देहेनपरोपकृतये यते

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଯେ ରାଜ୍ୟଶାସନ କରୁଛି, ତାହା ମୋ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ଦେହ ସହିତ ମୁଁ କେବଳ ପରହିତ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରୁଛି।

Verse 58

राज्ञां क्रतुक्रियाभ्योपि तीर्थेभ्योपि समंततः । प्रजापालनमेवैको धर्मः प्रोक्तो मनीषिभिः

ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗର ତୀର୍ଥସେବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୀଷୀମାନେ କହିଥିବା ଏକମାତ୍ର ପରମ ଧର୍ମ ହେଉଛି—ପ୍ରଜାପାଳନ ଓ ସୁରକ୍ଷା।

Verse 59

प्रजासंतापजोवह्निर्वज्राग्नेरपि दारुणः । द्वित्रान्दहति वज्राग्निः पूर्वो राज्यं कुलं तनुम्

ପ୍ରଜାଙ୍କ ସନ୍ତାପରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଗ୍ନି ବଜ୍ରାଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର। ବଜ୍ରାଗ୍ନି ଦୁଇ-ତିନିଜଣକୁ ମାତ୍ର ଦହେ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଅଗ୍ନି ରାଜ୍ୟ, କୁଳ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ।

Verse 60

यदावभृथसिस्रासुर्भवेयं द्विजसत्तम । तदा विप्रपदांभोभिरभिषेकं करोम्यहम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳରେ ହିଁ ମୁଁ ମୋର ଅଭିଷେକ କରେ।

Verse 61

हवनं ब्राह्मणमुखे यत्करोमि द्विजोत्तम । मन्ये क्रतुक्रियाभ्योपि तद्विशिष्टं महामते

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରେ ମୁଁ ଯେ ହବନ-ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କରେ, ହେ ମହାମତେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ମହାଯଜ୍ଞର କ୍ରିୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରେ।

Verse 62

अभिलाषेषु सर्वेषु जागर्त्येको हृदीह मे । अद्यापि मार्गणः कोपि द्रष्टव्यः स्वतनोरपि

ମୋ ସମସ୍ତ ଅଭିଲାଷାମଧ୍ୟରେ ହୃଦୟରେ ଏକଟି ମାତ୍ର ଜାଗ୍ରତ—ଆଜି ମଧ୍ୟ ମୋ ଦେହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏମିତି କାହାକୁ ମୁଁ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

Verse 63

अहो अहोभिर्बहुभिः फलितो मे मनोरथः । यत्त्वं मेद्य गृहे प्राप्तः किंचित्प्रार्थयितुं द्विज

‘ଅହୋ! ଅହୋ!’ ଏମିତି ବହୁ ଉଦ୍ଗାର ପରେ ମୋ ମନୋରଥ ଫଳିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ ଆଜି ମୋ ଘରକୁ କିଛି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ଆସିଛ।

Verse 64

एकाग्रमानसो विप्र यज्ञान्विपुलदक्षिणान् । बहून्यजकृतं विद्धि साहाय्यं सर्ववस्तुषु

ହେ ବିପ୍ର! ଏକାଗ୍ରମନେ ବିପୁଳ ଦକ୍ଷିଣାସହ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କର; ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 65

इति राज्ञो महाबुद्धेर्धर्मशीलस्य भाषितम् । श्रुत्वा तुष्टमनाः स्रष्टा क्रतुसंभारमाहरत्

ଧର୍ମଶୀଳ ମହାବୁଦ୍ଧି ରାଜାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସ୍ରଷ୍ଟା (ବ୍ରହ୍ମା) ମନେ ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣିଦେଲେ।

Verse 66

साहाय्यं प्राप्य राजर्षेर्दिवोदासस्य पद्मभूः । इयाज दशभिः काश्यामश्वमेधैर्महामखैः

ରାଜର୍ଷି ଦିବୋଦାସଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇ ପଦ୍ମଭୂ ବ୍ରହ୍ମା କାଶୀରେ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ—ମହାମଖ ଯଜ୍ଞ—ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 67

अद्यापि होमधूमोघैर्यद्व्याप्तं गगनांतरम् । तदा प्रभृति न व्योम नीलिमानं जहात्यदः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାର ଗଗନାନ୍ତର ହୋମଧୂମର ଘନ ମେଘରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ସମୟରୁ ସେ ବ୍ୟୋମ ଗାଢ଼ ନୀଳିମା ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 68

तीर्थं दशाश्वमेधाख्यं प्रथितं जगतीतले । तदा प्रभृति तत्रासीद्वाराणस्यां शुभप्रदम्

ତେଣୁ ସେ ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀତଳେ ‘ଦଶାଶ୍ୱମେଧ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେହି ସମୟରୁ ବାରାଣସୀରେ ଶୁଭପ୍ରଦ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 69

पुरा रुद्रसरो नाम तत्तीर्थं कलशोद्भव । दशाश्वमेधिकं पश्चाज्जातं विधिपरिग्रहात्

ହେ କଳଶୋଦ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟ! ପୂର୍ବେ ସେ ତୀର୍ଥ ‘ରୁଦ୍ରସର’ ନାମରେ ଥିଲା; ପରେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବିଧିପୂର୍ବକ ପରିଗ୍ରହରୁ ତାହା ‘ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ’ ହେଲା।

Verse 70

स्वर्धुन्यथ ततः प्राप्ता भगीरथसमागमात् । अतीव पुण्यवज्जातमतस्तत्तीर्थमुत्तमम्

ତାପରେ ଭଗୀରଥଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ପ୍ରୟାସରୁ ସ୍ୱର୍ଧୁନୀ ଗଙ୍ଗା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତେଣୁ ସେ ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟବାନ, ନିଶ୍ଚୟ ଉତ୍ତମ ହେଲା।

Verse 71

विधिर्दशाश्वमेधेशं लिंगं संस्थाप्य तत्र वै । स्थितवान्न गतोद्यापि क्वापि काशीं विहाय तु

ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାରେ ‘ଦଶାଶ୍ୱମେଧେଶ’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶୀକୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ଯାଇନାହାନ୍ତି।

Verse 72

राज्ञो धर्मरतेस्तस्य च्छिद्रं नावाप किंचन । अतः पुरारेः पुरतो व्रजित्वा किं वदेद्विधिः

ଧର୍ମରେ ରତ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କୌଣସି ଦୋଷ ମିଳାଇଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପୁରାରି (ଶିବ)ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ବିଧି କ’ଣ କହିପାରିବେ?

Verse 73

क्षेत्रप्रभावं विज्ञाय ध्यायन्विश्वेश्वरं शिवम् । ब्रह्मेश्वरं च संस्थाप्य विधिस्तत्रैव संस्थितः

କ୍ଷେତ୍ର (କାଶୀ)ର ପ୍ରଭାବ ଜାଣି, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବିଧି ‘ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେଠାରେଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 74

परातनुरियं काशी विश्वेशस्येति निश्चितम् । अस्याः संसेवनाच्छंभुर्न कुप्यति पुरो मयि

‘ଏହି କାଶୀ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ଦେହ’—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ତାହାର ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସେବନ କଲେ ଶମ୍ଭୁ ମୋ ପ୍ରତି, ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ, କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 75

कः प्राप्य काशीं दुर्मेधाः पुनस्त्यक्तुमिहेह ते । अनेकजन्मजनितकर्मनिर्मूलनक्षमाम्

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ କର୍ମକୁ ମୂଳସହ ନିର୍ମୂଳ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଏହି କାଶୀକୁ ପାଇ, କେଉଁ ଦୁର୍ମେଧା ପୁଣି ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିବ?

Verse 76

विश्वसंतापसंहर्तुः स्थाने विश्वपतेस्तनुः । संताप्यतेतरां काश्या विश्लेषज महाग्निना

ଯିଏ ବିଶ୍ୱସନ୍ତାପ ହରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଧାମ କାଶୀରେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ଦେହଧାରୀ ତତ୍ତ୍ୱ ବିରହଜ ମହାଗ୍ନିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପିତ ହୁଏ।

Verse 77

प्राप्य काशीं त्यजेद्यस्तु समस्ताघौघनाशिनीम् । नृपशुः स परिज्ञेयो महासौख्यपराङमुखः

ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହ ନାଶିନୀ କାଶୀକୁ ପାଇ ଯେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ‘ନୃପଶୁ’ ବୋଲି ଜଣାଯିବ—ପରମ ସୁଖରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଥିବା।

Verse 78

निर्वाणलक्ष्मीं यः कांक्षेत्त्यक्त्वा संसारदुर्गतिम् । तेन काशी न संत्याज्या यद्याप्तैशादनुग्रहात्

ସଂସାରର ଦୁର୍ଗତି ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ ନିର୍ବାଣ-ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ କାମନା କରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ସେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 79

यः काशीं संपरित्यज्य गच्छेदन्यत्र दुर्मतिः । तस्य हस्ततलाद्गच्छेच्चतुर्वर्गफलोदयः

କାଶୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉଥିବା ଦୁର୍ମତିର ହସ୍ତତଳରୁ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷ—ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳୋଦୟ ଖସିଯାଏ।

Verse 80

निबर्हणी मधौघस्य सुपुण्य परिबृंहिणीम् । कः प्राप्य काशीं दुर्मेधास्त्यजेन्मोक्षसुखप्रदाम्

ମଧୁର ଭୋଗ-ପ୍ରଲୋଭନର ପ୍ରବାହକୁ ନିବାରଣ କରି ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇଦେଉଥିବା, ମୋକ୍ଷସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ କାଶୀକୁ ପାଇ କେଉଁ ଦୁର୍ମେଧା ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 81

सत्यलोके क्व तत्सौख्यं क्व सौख्यं वैष्णवे पदे । यत्सौख्यं लभ्यते काश्यां निमेषार्धनिषेवणात्

ସତ୍ୟଲୋକରେ ସେ ଆନନ୍ଦ କେଉଁଠି, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ପଦରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁଖ କେଉଁଠି—କାଶୀରେ ଅର୍ଧ ନିମେଷ ସେବାରୁ ଯେ ସୁଖ ମିଳେ, ତାହା ସମ୍ମୁଖରେ?

Verse 82

वाराणसीगुणगणान्निर्णीय द्रुहिणस्त्विति । व्यावृत्य मंदरगिरिं न पुनः प्रत्यगान्मुने

ବାରାଣସୀର ଗୁଣଗଣ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ‘ତଥୈବ’ ବୋଲି କହିଲେ; ମନ୍ଦରଗିରିରୁ ଫେରି, ହେ ମୁନେ, ପୁନଃ ଆଉ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 83

स्कंद उवाच । मित्रावरुणयोः पुत्र महिमानं ब्रवीमि ते । काश्यां दशाश्वमेधस्य सर्वतीर्थशिरोमणेः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର! କାଶୀରେ ଥିବା ଦଶାଶ୍ୱମେଧ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଶିରୋମଣି—ତାହାର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 84

दशाश्वमेधिकं प्राप्य सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदक्षयमिहेरितम्

ଦଶାଶ୍ୱମେଧ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଯେ କିଛି କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଏଠାରେ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 85

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो दे वतार्चनम् । संध्योपास्तिस्तर्पणं च श्राद्धं पितृसमर्चनम्

ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ; ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା, ତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନ—

Verse 86

दृष्ट्वा दशाश्वमेधेशं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଦଶାଶ୍ୱମେଧେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 87

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे प्राप्य प्रतिपदं तिथिम् । दशाश्वमेधिके स्नात्वा मुच्यते जन्मपातकैः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପ୍ରତିପଦା ତିଥିରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକେ ସ୍ନାନ କଲେ ଜନ୍ମପାତକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 88

ज्येष्ठे शुक्ल द्वितीयायां स्नात्वा रुद्रसरोवरे । जन्मद्वयकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ରୁଦ୍ରସରୋବରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଦୁଇ ଜନ୍ମର ପାପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ।

Verse 89

एवं सर्वासु तिथिषु क्रमस्नायी नरोत्तमः । आशुक्लपक्षदशमि प्रतिजन्माघमुत्सृजेत्

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ତିଥିରେ କ୍ରମେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନରୋତ୍ତମ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଜନ୍ମର ପାପ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 90

तिथिं दशहरां प्राप्य दशजन्माघहारिणीम् । दशाश्वमेधिके स्नातो यामीं पश्येन्न यातनाम्

ଦଶ ଜନ୍ମର ପାପ ହରଣକାରିଣୀ ଦଶହରା ତିଥି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯମର ଯାତନା ଦେଖେ ନାହିଁ।

Verse 91

लिंगं दशाश्वमेधेशं दृष्ट्वा दशहरा तिथौ । दशजन्मार्जितैः पापैस्त्यज्यते नात्र संशयः

ଦଶହରା ତିଥିରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧେଶ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦଶ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 92

स्नातो दशहरायां यः पूजयेल्लिंगमुत्तमम् । भक्त्या दशाश्वमेधेशं न तं गर्भदशा स्पृशेत्

ଦଶହରାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ—ଦଶାଶ୍ୱମେଧେଶ—ଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାକୁ ପୁଣି ଗର୍ଭବାସ ଦଶା ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।

Verse 93

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पक्षं रुद्रसरे नरः । कुर्वन्वै वार्षिकीं यात्रां न विघ्नैरभिभूयते

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ରୁଦ୍ରସରେ ପକ୍ଷକାଳ ବାର୍ଷିକ ଯାତ୍ରା-ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନର ବିଘ୍ନରେ ପରାଜିତ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 94

दशाश्वमेधावभृथैर्यत्फलं सम्यगाप्यते । दशाश्वमेधे तन्नूनं स्नात्वा दशहरा तिथौ

ଦଶହରା ତିଥିରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନରେ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 95

स्वर्धुन्याः पश्चिमे तीरे नत्वा दशहरेश्वरम् । न दुर्दशामवाप्नोति पुमान्पुण्यतमः क्वचित्

ସ୍ୱର୍ଧୁନୀର ପଶ୍ଚିମ ତୀରେ ଦଶହରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ପରମ ପୁଣ୍ୟବାନ ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 96

यत्काश्यां दक्षिणद्वारमंतर्गेहस्य कीर्त्यते । तत्र ब्रह्मेश्वरं दृष्ट्वा ब्रह्मलोके महीयते

ଯାହା କାଶୀରେ ଅନ୍ତର୍ଗୃହର ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନେ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 97

इति ब्राह्मणवेषेण वाराणस्यां महाधिया । द्रुहिणेन स्थितं तावद्यावद्विश्वेश्वरागमः

ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣବେଷ ଧାରଣ କରି ମହାଧୀ ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ବାରାଣସୀରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର (ଶିବ) ଆଗମନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ।

Verse 98

दिवोदासोपि राजेंद्रो वृद्धब्राह्मणरूपिणे । ब्रह्मणे कृतयज्ञाय ब्रह्मशालामकल्पयत्

ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦିବୋଦାସ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ମନୋହର ବ୍ରହ୍ମଶାଳା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 99

ब्रह्मेश्वरसमीपे तु ब्रह्मशाला मनोहरा । ब्रह्मा तत्रावसद्व्योम ब्रह्मघोषैर्निनादयन्

ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମୀପରେ ମନୋହର ବ୍ରହ୍ମଶାଳା ଥିଲା; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ବେଦଘୋଷ ଓ ବ୍ରହ୍ମସ୍ତୁତିର ନିନାଦରେ ଆକାଶକୁ ଗୁଞ୍ଜାଇ ବସିଥିଲେ।

Verse 100

इति ते कथितो ब्रह्मन्महिमातिमहत्तरः । दशाश्वमेधतीर्थस्य सर्वाघौघविनाशनः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶାଶ୍ୱମେଧ ତୀର୍ଥର ଅତିମହାନ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 101

श्रुत्वाध्यायमिमं पुण्यं श्रावयित्वा तथैव च । ब्रह्मलोकमवाप्नोति श्रद्धया मानवोत्तमः

ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣି ଏବଂ ସେହିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣାଇ, ମନୁଷ୍ୟୋତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।