Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଷଡାନନ! ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି କହ; କାଶୀରେ ଯାହାର କୀର୍ତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେଇ ରତ୍ନମୟ ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମହିମା କ’ଣ, ଏହାକୁ କିଏ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? ହେ ଗୌରୀହୃଦୟନନ୍ଦନ, ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ରତ୍ନଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ କିପରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

ଏହି ଲିଙ୍ଗର ନାମ ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ତିନି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଶିଯାଏ; ହେ ମୁନେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାହାର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କହୁଛି।

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

ଆହା! ଶୈଳରାଜ ଯେ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଢେର କରି ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କାଲରାଜଙ୍କ ଉତ୍ତରେ, ସେଇ ପର୍ବତର ଉଚ୍ଚ ଢାଳରେ ଥିଲା।

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

ସେହି ସୁକୃତାତ୍ମାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରୁ ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ସମ ଛବିମୟ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା॥

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

ସେହି ଲିଙ୍ଗର କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ‘ଜ୍ଞାନରତ୍ନ’ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଶୈଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିବ ଓ (ପାର୍ବତୀ) ଉଭୟ ସେଠାକୁ ଏକାସାଥି ଆସିଲେ॥

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

ହେ ମୁନେ! ଯେଉଁଠାରେ ସେହି ରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା, ସେଠାରେ ତାହାର ସ୍ଫୁରତ୍ ପ୍ରଭାଜାଳରେ ସମଗ୍ର ଆକାଶମଣ୍ଡଳ ବ୍ୟାପିଗଲା॥

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

ସେଠାରେ ସର୍ବରତ୍ନସମୁଦ୍ଭବ ସେହି ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି—ଭବାନୀ ପୂର୍ବେ କେବେ ନଦେଖିଥିବାରୁ—ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପଚାରିଲେ॥

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସର୍ବଭକ୍ତାଭୟପ୍ରଦ! ଏହି ଲିଙ୍ଗ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ଯେନେ ଚୌଦ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଳ ରୋପିତ ଅଛି॥

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

ଯାହାର ଜ୍ୱାଳା ମନେ ଆକାଶକୁ ଜଟିଳ କରିଦେଉଛି ଏବଂ ଯାହାର ପ୍ରଭା ଦିଗମୁଖକୁ ଆଲୋକିତ କରେ—ହେ ଭବାନ୍ତକ! ତାହାର ନାମ କ’ଣ, ସ୍ୱରୂପ କ’ଣ, ଏବଂ ପ୍ରଭାବ କ’ଣ?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

ତାହାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ରେ ମନ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ହେବା ପରି ହୁଏ ଏବଂ ଏଠିଏ ରମେ। ହେ ନାଥ! କୃପାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ।

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ଅପର୍ଣା, ଶୁଣ; ହେ ପାର୍ବତୀ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ମୁଁ ତାହା କହୁଛି। ଏହା ଏହି ଲିଙ୍ଗର ପରମ ସ୍ୱରୂପ—ସମସ୍ତ ତେଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଧି।

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

ହେ ଭାମିନୀ! ତୁମ ପିତା ହିମବତ୍ ଗିରିରାଜ ତୁମକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମହାରତ୍ନସମ୍ଭାର ଆଣିଥିଲେ।

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

ହିମାଦ୍ରି ସେଇ ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଏକ ଢେର କରି ସଂଗ୍ରହ କଲେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଲଭ୍ୟ ଥିଲା। ପରେ ସେ ପୁନଃ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

ହେ ନିଷ୍ପାପେ! ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯାହା କିଛି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମର୍ପିତ ହୁଏ, କାଶୀରେ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ତାହାର ଫଳ ଏହିପରି ଅତ୍ୟୁତ୍କୃଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

‘ରତ୍ନେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ମାତ୍ର। ହେ ଉମା! ବାରାଣସୀରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ—ଏହା ଧ୍ରୁବ ସତ୍ୟ।

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

ଏଠାର ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରତ୍ନସ୍ୱରୂପ। ତେଣୁ ଏହାର ନାମ ‘ରତ୍ନେଶ୍ୱର’—ଯିଏ ନିର୍ବାଣ-ରତ୍ନର ପରମ ଦାତା।

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ! ତୁମ ପିତା ଢେର ଢେର କରି ସଞ୍ଚିତ କରିଥିବା ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରାସାଦ (ମନ୍ଦିର-ଭବନ) ନିର୍ମାଣ କରାଅ।

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରିବାରୁ ଏବଂ ଖଣ୍ଡିତ-ସ୍ଫୁଟିତର ସଂସ୍କାର (ମରାମତି/ପୁନଃସ୍ଥାପନ) କରିବାରୁ, ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନଜନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଅଳ୍ପ ପ୍ରୟାସରେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ଭଗବତୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ମାନି ଗଣମାନେ ପ୍ରାସାଦ-ନିର୍ମାଣରେ ଲାଗିଲେ। ହେ ମୁନି, ସୋମନନ୍ଦି ଆଦିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଗଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

ଏବଂ ଗଣମାନେ କାଞ୍ଚନମୟ, ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରିକ ଚିତ୍ରଣରେ ଶୋଭିତ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କଲେ। କେବଳ ଏକ ଯାମରେ ତାହା ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖରେ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଗଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଏବଂ ସମାନ ପାରିତୋଷିକ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

ତାପରେ ଦେବୀ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ମହାମୁନି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମହିମା ବିଷୟରେ ପୁନର୍ବାର ପଚାରିଲେ।

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

ଦେବଦେବ କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅନାଦି ଓ ନିତ୍ୟସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଶୁଭପ୍ରଦ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମ ପିତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ-ଗୌରବରୁ ଏହା ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

ଏହା କାଶୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁହ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ଚିନ୍ତିତ ଫଳଦାୟକ। କଳିଯୁଗରେ କଲୁଷିତ ବୁଦ୍ଧିଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଗୋପନୀୟ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

ଯେପରି ଘରେ ଗୋପନ ରତ୍ନ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜଣା ପଡ଼େ ନାହିଁ, ସେପରି ଅବିମୁକ୍ତରେ ମୋର ନିଜ ଧାମ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନସ୍ୱରୂପ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ଗୁପ୍ତ ଅଛି।

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

ହେ ପାର୍ବତୀ! ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି, ଏଠାରେ ଯେ ରତ୍ନେଶଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜିତ କରିଥାଏ।

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

ହେ ଗୌରୀ! ଯେମାନେ ଅସାବଧାନତାରେ ମଧ୍ୟ ରତ୍ନେଶ-ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ରାଜା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

ତ୍ରିଲୋକରେ ଯେଯେ ରତ୍ନସ୍ୱରୂପ ବସ୍ତୁ ଅଛି, ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜିଲେ ମଣିଷ ସେସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

ଯେମାନେ କାମନା-ରହିତ ହୋଇ ରତ୍ନେଶ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋର ଗଣ ହୋଇ ପ୍ରାଣାନ୍ତେ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବେ।

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

ହେ ଦେବୀ! ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରର କୋଟି ଜପରେ ଯେ ଫଳ କଥିତ, ସେଇ ଫଳ ରତ୍ନେଶଙ୍କ ସମ୍ୟକ୍ ସମର୍ଚ୍ଚନାରୁ ମିଳେ।

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

ସେଇ ଅନାଦି ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଏ ଏକ ମହାଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଇତିହାସ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଛେଦ କରେ।

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

ଏହି ନଗରରେ ଏକ ନର୍ତ୍ତକୀ ଥିଲା, ନାଟ୍ୟକଳାରେ ପାରଦର୍ଶିନୀ। ଏକଥର ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶିବରାତ୍ରିରେ ସେ—କଳାବତୀ ନାମରେ—(ସେଠାରେ ଥିଲା)।

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ କରି ସେ ନୃତ୍ୟ କଲା; ସୁମଧୁର ଓ ମନୋହର ଗୀତ ଗାଇଲା; ଏବଂ ବାଦ୍ୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ହୋଇ ନିଜେ ନାନା ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲା।

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଓ ନୃତ୍ୟ—ଏହି ତୌର୍ୟତ୍ରିକ ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ସେ ନଟୀ ପରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ନାମକ ମହାଲିଙ୍ଗ ଥିବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଧାମକୁ ଗଲା।

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

ସେଠାରେ କାଳଧର୍ମର ବଶରେ ପଡ଼ି (ଦେହତ୍ୟାଗ କରି) ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର୍ତ୍ତକୀ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ବସୁଭୂତିଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

ବାଦ୍ୟସହିତ ସେହି ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସେହି ଲାସ୍ୟନୃତ୍ୟର ପୁଣ୍ୟରୁ—ଯାହା ଶିବରାତ୍ରିର ଜାଗରଣରେ ସେଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କରାଯାଇଥିଲା—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟା, ରତ୍ନାବଳୀ ନାମଧାରିଣୀ; ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟରେ ଶୋଭିତା, ବହୁ କଳାରେ କୁଶଳା, ଏବଂ ମଧୁର ଆଲାପସଦୃଶ ବାଣୀବାଦିନୀ ଥିଲା।

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

ବସୁଭୂତିଙ୍କ କନ୍ୟା ସେ ସଦା ପିତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଗନ୍ଧର୍ବକଳାରେ କୁଶଳା, ସେ ଗୁଣରତ୍ନମୟ ମହାଖନି ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

ହେ ମୁନେ, ତାହାର ତିନିଜଣ ସଖୀ ଥିଲେ—ସୁନ୍ଦର ଓ ଚାତୁର୍ୟର ପାତ୍ର—ଶଶିଲେଖା, ଅନଙ୍ଗଲେଖା, ଚିତ୍ରଲେଖା ନାମରେ।

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

ସେଇ ତିନିଜଣ ସହ ଏକତ୍ର ବାଗ୍ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ସରସ୍ୱତୀ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଳା ଦାନ କଲେ।

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

ହେ ଗୌରୀ, ରତ୍ନାବଳୀ ହୋଇ ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ବାସନା ପୁନଃ ପାଇଲା; ରତ୍ନେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଶୁଭ ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

କାଶୀରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ସେଇ ରତ୍ନମୟ ଲିଙ୍ଗର ନିତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପାଇ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ସେଇ ବଚନ କହିବି।

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

ଏଭଳି ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସେ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ହେଲା; ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ନିତ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରେ।

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

ରତ୍ନେଶଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜି—ଏହା ମୋର ପରମ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ—ସେ ବାଳିକା ପୁନଃ ସମଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲା ଓ ରମ୍ୟ ଗୀତମାଳା ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

ହେ ଉମା, ତାହାର ତିନି ସଖୀ ମଧ୍ୟ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ କନ୍ୟାର ଗୀତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ—ଲିଙ୍ଗସ୍ଥ—ବରଦାତା ହେଲି।

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

ହେ ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟେ, ଆଜି ରାତିରେ ତୁମେ ଯାହା ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରିବ, ଯାହାର ନାମ ତୁମ ନାମ ସମାନ—ସେଇ ତୁମର ପତି ହେବ।

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

ଏପରି ଲିଙ୍ଗ-ସମୁଦ୍ରରୁ ଜନ୍ମିତ ବଚନାମୃତକୁ ପାନ କରି, ସେ ଲଜ୍ଜାଶୀଳା କନ୍ୟା ଆନନ୍ଦର ପ୍ରବାହରେ ଯେନ ମନ୍ଥର ହୋଇଗଲା।

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

ତାପରେ ସେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଶମାର୍ଗେ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲା ଏବଂ ତମାଳୀ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଅନୁଭବ କଥା କହିଲା।

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

ସଖୀମାନେ “ଦିଷ୍ଟି! ଦିଷ୍ଟି!” ବୋଲି ହର୍ଷଧ୍ୱନି କରି ତାକୁ ପରିନନ୍ଦିତ କରି କହିଲେ— “ଆଜି ରତ୍ନେଶଙ୍କ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ତୋର ବାଞ୍ଛିତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ।”

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

ଆଜି ରାତିରେ ସେ କୁମାରୀହାରକ ଚୋର ତୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ତୋର ଲତାସଦୃଶ ବାହୁପାଶରେ ତାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାବଧାନରେ ବାନ୍ଧିଦେବା।

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

ଆମେ ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟର ଏକମୂର୍ତ୍ତି ସେ ତୋର ଗୋଚରକୁ ଆସିପଡ଼ିବ; ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ରତ୍ନେଶଙ୍କ ନିୟୁକ୍ତ ତୋର ପ୍ରିୟ ଅଭୀଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିଦେବ।

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

ଆମେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଚାଲିଗଲୁ, କିନ୍ତୁ ତୁ ନିଦ୍ରାର ଭାରରେ ସେଠାରେ ରହିଗଲୁ। ଅହୋ! ତୁ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ନିଜ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରିଛୁ।

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

ଅହୋ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କି ଭାଗ୍ୟୋଦୟ—ଅହୋ, ପୁଣ୍ୟର କି ଉଚ୍ଚ ସଞ୍ଚୟ! ଏକମାତ୍ର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ତେବେ ଗୋଟିଏ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ।

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

ଦୈବପ୍ରାଧାନ୍ୟବାଦୀମାନେ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି, ଅସତ୍ୟ ନୁହେଁ—ଫଳ କେବଳ ଦୈବରେ ହିଁ ପକ୍କ ହୁଏ; ମାନବ ଉଦ୍ୟମ ସତ୍ୟ ବଳ ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ ଏକେ; କିନ୍ତୁ ଫଳ ଦେଉଛି କେବଳ ଦୈବ—ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ ତାହା ତୁମ ପକ୍ଷରେ, ଆମ ପକ୍ଷରେ ନୁହେଁ।

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

ଏହା ଲୋକବ୍ୟବହାର ମାତ୍ର, ସଖୀମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ମନୋରଥପ୍ରାପ୍ତି—ସେଇଟି ହିଁ ଆମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଛି।

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

ସେମାନେ ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ଅନନ୍ତ ପରି ଲାଗୁଥିବା ରାତି ମଧ୍ୟ ତୁଚ୍ଛ ପରି କଟିଗଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହା ଅତୀତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ସେ ମୌନ ଧାରଣ କରି, ମନେ ହେଲା ଯେନେ ଅନ୍ତରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇଛି—ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ତାକୁ ଲକ୍ଷ କଲେ।

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

ସେ ନୀରବରେ କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି ମନ୍ଦାକିନୀ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା; ପରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

ନିୟମ ପୂରଣ କରି ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ନମ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ହେଲା; ସଖୀମାନେ ହଠାତ୍ ଆଗ୍ରହରେ ପୁନଃପୁନଃ ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲା।

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

ରତ୍ନାବଳୀ କହିଲା—ରତ୍ନେଶ୍ୱର ଯାତ୍ରା ପରେ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସେଇ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅମୃତସମ ବଚନକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲି।

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

ବିଶେଷ ଅଙ୍ଗସଂସ୍କାର କରି ମୁଁ ଶୟନଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲି; ନିଦ୍ରାହୀନ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଲାଲସା ଥିଲା।

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

ଭବିଷ୍ୟତ ଘଟଣାର ଗୁରୁତ୍ୱରେ ମୁଁ ବଳାତ୍ ସ୍ୱପ୍ନଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ତାପରେ ଆତ୍ମବିସ୍ମୃତିର କାରଣ ଭାବେ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ହେତୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

ତନ୍ଦ୍ରା ଓ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ ମୋର ବୋଧକୁ ହରିନେଲା। ସେଇ ତନ୍ଦ୍ରାରେ ପରବଶ ହୋଇ, ପୁଣି ସେଇ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସ୍ୱବଶ ରହିପାରିଲି ନାହିଁ।

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

ତେବେ କଣ ଘଟିଲା ମୁଁ ଜାଣିଲି ନାହିଁ—ମୁଁ କିଏ, କେଉଁଠି, ଏବଂ ସେ କିଏ। ହେ ସଖୀମାନେ, ସେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ତାକୁ ଧରି ରଖିବାକୁ ମୁଁ ହାତ ପସାରିଲି।

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

ତାଙ୍କ ବାହୁର କଙ୍କଣ ଶତ୍ରୁ ପରି ତୀବ୍ର ଧ୍ୱନି କଲା। ସେଇ ଭାରି ଝଙ୍କାରରେ ମୁଁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ବୋଧକୁ ଫେରିଲି।

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

ଅବିରତ ସୁଖଧାରାର ଅମୃତ-ହ୍ରଦରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ବିୟୋଗାଗ୍ନିର କୀଳା ଉପରେ ମୁଁ ବଳାତ୍ ପତିତ ହେଲି।

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

ସେ କେଉଁ କୁଳର, କେଉଁ ଦେଶର, ତାଙ୍କ ନାମ କଣ—ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ତଥାପି ହେ ସଖୀମାନେ, ତାଙ୍କ ବିଶ୍ଳେଷର ମହାନଳ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ କରୁଛି।

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ମିଳିବି ବୋଲି ଆଶାରେ ମୋ ଚିତ୍ତ ପୁନଃପୁନଃ ଉତ୍କଳିତ ହେଲା। ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ମୋ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଆଶା ଏକମାତ୍ର ମହୌଷଧ ହେଲା।

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

ହେ ସଖୀମାନେ! ଯାହା ସହିତ ମୁଁ ରାତି କାଟିଛି, ସେଇ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦେଖିବା ତୁମମାନଙ୍କ ଅଧୀନ। ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଦର୍ଶନ ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ହାତରେ ଅଛି।

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ମୁଗ୍ଧ ସଖୀଜନଙ୍କୁ ମାଲୟ କହିଲା—“ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମୋ ପ୍ରାଣ ରହିବ; ନହେଲେ ଚାଲିଯିବ।”

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

“ଦଶମୀ-ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି କର; ମଧୁଦ୍ୱାରା ଏହି ବାଧାକୁ ଭଳିଭାବେ ପ୍ରତିହତ କରିବା,” ଏହି ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପୂର୍ବରୁ ଦୁଃଖିତ ସେ ସଖୀମାନେ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ଳେଶିତ ହେଲେ।

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

କମ୍ପିତ ହୃଦୟରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

ସଖୀମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ! ତାହାର ଗ୍ରାମ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ, ନାମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବଂଶପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ବୁଝୁନାହିଁ। ତେବେ ସେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ୟ? ଦୟାକରି ଉପାୟ କହ।

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

ସେ କଥା ଶୁଣି ସନ୍ଦେହଯୁକ୍ତ ରତ୍ନାବଳୀ ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୋ ପାଇଁ ତାହାକୁ ପାଇଁଦେବାରେ ତୁମେ କୁଂଠିତ ହେଉଛ,” ଏତିକି କହି ସେ ମୂର୍ଛିତ ହେଲା।

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

ଅର୍ଧୋକ୍ତିରେ ସେ ବାଳିକା “ତୁମର ଧୈର୍ୟ-ଶକ୍ତି କୁଂଠିତ” ବୋଲି ଇଙ୍ଗିତ କଲା। ଯାହା କହିବାକୁ ଥିଲା, ସେ “ତୁମେ କୁଂଠିତ” ବୋଲି କହି ପ୍ରକାଶ କଲା।

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

ତାପରେ ସଖୀମାନେ ତ୍ୱରାରେ ତାହାର ଦାହଜନିତ ପରିତାପ ହରଣକାରୀ ଅନେକ ଶୀତଳ ଉପାୟ କଲେ, ତାହାର ମୋହ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ।

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

ସେ ସେ ଶୀତଳ ଉପଚାରରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମୂର୍ଛା ନ ହଟିଲେ, ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରତ୍ନେଶଙ୍କ ସ୍ନାନାଭିଷେକର ଜଳ ତାହା ପାଇଁ ଆଣିଲେ।

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

ସେ ଜଳ ଛିଟାଯାଇଥିବା ମାତ୍ରେ ତାହାକ୍ଷଣେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ଛା ନିବୃତ୍ତ ହେଲା। ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଉଠିଥିବା ପରି ସେ କଥା କହି, ବାରମ୍ବାର “ଶିବ! ଶିବ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ— ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ନିଜ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମହା ବିପଦ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣୋଦକ ବ୍ୟତୀତ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

ଶରୀରର ବାହାରେ କିମ୍ବା ଭିତରେ ଥିବା, ଦୁଃସାଧ୍ୟ ରୋଗମାନେ ମଧ୍ୟ— ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦୋଦକର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାନ୍ତି; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

ଯେ ନିତ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣୋଦକକୁ ସେବନ ଓ ସମ୍ମାନ କରେ, ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଭାବେ ଶୁଚି ହୁଏ; ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗତି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

ଶ୍ରୀଚରଣୋଦକ ଆଧିଭୌତିକ, ଆଧିଦୈବିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ— ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ତାପକୁ ହରଣ କରେ।

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

ଜ୍ୱର ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବକନ୍ୟା, ହେ ମୁନି, ସ୍ନିଗ୍ଧଚିତ୍ତରେ ସଖୀମାନଙ୍କୁ କହିଲା— “ଯୋଗ୍ୟ କଥା ଜାଣୁଥିବା ତୁମେ…”

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

ରତ୍ନାବଳୀ କହିଲା— “ହେ ଶଶିଲେଖା, ହେ ନଙ୍ଗଲେଖା, ହେ ଚିତ୍ରଲେଖା, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର। ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ କାହିଁକି କୁଂଠିତ? ତୁମ କଳା କେଉଁଠି?”

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

“ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉପାୟ ମୁଁ ଦେଖିଛି। ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ପ୍ରିୟ ସଖୀମାନେ, ତାହା କାର୍ଯ୍ୟକର କର।”

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

“ହେ ଶଶିଲେଖା, ଅଭିଲଷିତ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଚିତ୍ରରେଖା ଅଙ୍କନ କର। ହେ ନଙ୍ଗଲେଖା, ପୃଥିବୀରେ ବିଚରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଯୁବକଙ୍କ ରୂପ ଲେଖ।”

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

“ହେ ଚିତ୍ରଗ, ହେ ଚିତ୍ରଲେଖା, ପାତାଳତଳରେ ଶୟନ/ବାସ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କନ କର; ତାଙ୍କର ମନୋହର ତାରୁଣ୍ୟ କିଛି ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ପରି, ଯୌବନ-ଲକ୍ଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ଲେଖ।”

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

ତେବେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସେ ସଖୀମାନେ ସେଇ ଚାତୁର୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଯୌବନର ନିଧି ସମ ଯୁବକମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କଲେ।

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

ଗନ୍ଧର୍ବୀ କନ୍ୟା ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ପରି ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ କରି, ନବଯୌବନର କାନ୍ତିରେ ଆବୃତ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ସେ ରାଜାଦିମାନଙ୍କୁ ନିହାରିଲା।

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ କନ୍ୟା ସମସ୍ତ ଦେବନିକାୟକୁ ଦେଖିଲା; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

ତାପରେ ସେ ମଧ୍ୟଲୋକରେ ଥିବା ମୁନି, ରାଜା ଓ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା; କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାହାରେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ପ୍ରୀତି ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

ତେବେ କର୍ଣ୍ଣାଭରଣ ସମୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ବାଳା ରତ୍ନାବଲୀ, ବଲିଙ୍କ ସଦନର ଯୁବକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ନୟନକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ କଲା।

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଯୁବ କୁମାରମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଗନ୍ଧର୍ବୀ କନ୍ୟା କାମଦେବଙ୍କ ଶରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା। ତାହାର ମନ ରତିରେ ବନ୍ଧିଗଲା, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି କୋମଳ ତାହାର ଦେହୟଷ୍ଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯୁବ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

ସେହି ଭୋଗୀ ନାଗାଧିପମାନଙ୍କୁ ଦେଖି—ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ପରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ତାହାର ମନ ଯେନେ ପୂର୍ବରୁ ଭୋଗ ଆସ୍ୱାଦନ କରିଛି; କୁମାରୀ କ୍ଷଣମାତ୍ର ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

ସେ ଏକେକ କରି ଶେଷବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ସମସ୍ତ ଯୁବ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ତକ୍ଷକ ବଂଶଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ବାସୁକି-ଗୋତ୍ରଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

ପୁଲୀକ, ଅନନ୍ତ, କର୍କୋଟ ଓ ଭଦ୍ରସନ୍ତାନ ବଂଶର ନାଗକୁମାରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖି, ପରେ ସେ ଶଙ୍ଖଚୂଡକୁ ନିହାରିଲା।

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

ତାହାର ଦେଶ, ନାମ, ବଂଶପରମ୍ପରା ଆଦି ସବୁ ଜଣାହୋଇଗଲା। ଶୋକ କରନି; ଭକ୍ତିରେ ସେ ସହଜଲଭ୍ୟ, ଏବଂ ରତ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

ମୋ ସ୍ୱାମୀ—ମହେଶିତା ରତ୍ନେଶ୍ୱର, ଲିଙ୍ଗରାଜ—କର୍ମବନ୍ଧନ ଭେଦକ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ କିଏ ଧାରଣ କରେ?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

ଯାହାର ହୃଦୟରେ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବିକଶିତ ହୁଏ, ତାହାରେ କାଳଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଲାତଦଣ୍ଡ ପରି ହୋଇଯାଏ।

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

ସେ ନିଷ୍କାରଣ ସଖା କିଏ, ଯେ ଏକାନ୍ତ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ପଣ କରି ବାଳିକାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲା?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

ଶୈଶବକାଳରୁ, ପିତାଙ୍କ ଅନୁମତି ସହ, ସେ ସଦା କାଶୀକୁ ଯାଇ ‘ରତ୍ନେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲା।

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

ଏହା ଶୁଣି ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ନାଗରାଜକୁମାର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ପୁଣ୍ୟବୁଦ୍ଧିରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

ଏହା ‘ମନ୍ଦାକିନୀ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟଜଳଜନ୍ୟ ଦୀର୍ଘିକା। ଏଠାରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରିଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନେ ପୁନର୍ବାର ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

ଏହା ବୃଦ୍ଧକାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ରତ୍ନନିର୍ମିତ ପ୍ରାସାଦ। ଏଠାରେ ରାତିରେ ତାରାମଣ୍ଡଳସହ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେନ ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିରେ ବସେ।

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

ତାପରେ ସେ ଦାନବଙ୍କ ଅପହରଣର କଥା କହିଲା ଏବଂ ରତ୍ନେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ—ବର କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା—ତାହାକୁ କେବଳ ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥା ଭାବି ନ ରଖି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା।

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

ସେ ରମ୍ୟ ରତ୍ନେଶମଣ୍ଡପରୁ ବାହାରିଆସିବା ସହସହ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମୃଦ୍ଧିହେତୁ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜଙ୍କୁ ସେ କଥା ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

ରତ୍ନେଶଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦିତ ହେବା ପରେ, ସେ ପିତାମାତାଙ୍କ ଅଭିନନ୍ଦନ ପାଇ ତାଙ୍କ ସହ ସୁଖରେ ବସିଲା।

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ ଉମା! ସେଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ୍ ଷଡାନନ ତୁମ ପୁତ୍ର। ଏହି ତ୍ରୟ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ନର ପୁନଃ ଗର୍ଭେ ପ୍ରବେଶ କରେନାହିଁ।

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

ଏହି ଇତିହାସ ଶୁଣିଲେ—ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ପ୍ରିୟବିୟୋଗର ଅଗ୍ନିତାପରେ ସେ କେବେ ଆଉ ଦଗ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ।