Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

Devanagari script

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

Transliteration

lokānāṃ vyavahāroyamāliproktaprasaṃgataḥ | paraṃ manorathāvāptistava yā saiva naḥ sphuṭam

Translation

ଏହା ଲୋକବ୍ୟବହାର ମାତ୍ର, ସଖୀମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ପ୍ରସଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ମନୋରଥପ୍ରାପ୍ତି—ସେଇଟି ହିଁ ଆମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶୁଛି।

Word by Word

• लोकानाम्: of people/of the worlds
• लोकानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Case 6), बहुवचन

• व्यवहारः: practice/custom
• व्यवहारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यवहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; सर्वनाम

• आलि-प्रोक्त-प्रसङ्गतः: arising from the context spoken by a friend
• आलि-प्रोक्त-प्रसङ्गतः: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Adjective
• Root: आलि-प्रोक्त-प्रसङ्गत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Case 5), एकवचन; विशेषणम् (व्यवहारः); समासः—तत्पुरुषः (आलिना प्रोक्तः प्रसङ्गः तस्मात्)

• परम्: however
• परम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् (but/however)

• मनोरथ-आवाप्तिः: attainment of the desired object
• मनोरथ-आवाप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ-आवाप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मनोरथस्य आवाप्तिः)

• तव: your
• तव: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), एकवचन; सर्वनाम

• या: which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• सा: that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय

• नः: for us/of us
• नः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), बहुवचन; सर्वनाम (enclitic)

• स्फुटम्: clearly
• स्फुटम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्फुट (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (clearly/manifestly)

Speaker

Narrative voices within Kāśīkhaṇḍa (companions speaking in context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Internal companions

Visual Art Cues

Scene: Companions acknowledging that much of their talk is mere social custom; the camera-like focus shifts to one person’s wish being fulfilled, while others observe with lucid restraint.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It contrasts ordinary social chatter with the deeper, decisive reality of a wish being fulfilled—hinting at providential unfolding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly Kāśī; the immediate verses lead into Ratneśvara-liṅga darśana in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.