Adhyaya 40

Verse 1

स्कंद उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं वर्णितं तेग्रतो मया । अथो किमसि शुश्रूषुः कथयिष्यामि तत्पुनः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ତଥାପି ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ମୁଁ ତାହା ପୁନର୍ବାର କହିବି।

Verse 2

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଛି; ମୋର ଶ୍ରବଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହୁଏନି।

Verse 3

अविमुक्तेश्वरं लिंगं क्षेत्रं चाप्यविमुक्तकम् । एतयोस्तु कथं प्राप्तिर्भवेत्षण्मुख तद्वद

ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଓ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର—ଏ ଦୁହିଁର କୃପା/ପ୍ରାପ୍ତି କିପରି ହୁଏ? ମୋତେ କହ।

Verse 4

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ଶୁଣ, ଭଜନ କର; ଏଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତି ଯେପରି ହୁଏ ସେପରି ମୁଁ କହିବି। ହେ ମହାମତି! ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ ଦାତାର ନିଜ ପରମ ଶ୍ରେୟସ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।

Verse 5

समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः । तच्च पुण्यं भवेद्विप्र श्रुतिवर्त्मसभाजनात्

ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟଭାରରୁ ଇଚ୍ଛିତ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ମିଳେ। ହେ ବିପ୍ର! ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଶ୍ରୁତି (ବେଦ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥକୁ ସମ୍ମାନ କରିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 6

श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने । कलिकालावपि सदा छिद्रं प्राप्य जिघांसतः

ହେ ମୁନେ! ଶ୍ରୁତିମାର୍ଗ ଅନୁସରଣକାରୀ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ ମାତ୍ର, କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, ଛିଦ୍ର ଖୋଜି ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଉପଦ୍ରବ ସଦା ନଶିଯାଏ।

Verse 7

वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै । कलिकालावपि हतो ब्राह्मणं रंध्रदर्शनात्

ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ କରିବାରୁ ଏବଂ ବିହିତ କର୍ମ ନ କରିବାରୁ—ତଥା ‘ରନ୍ଧ୍ର’ (ଛିଦ୍ର) ମାତ୍ର ଦେଖିବା ଦୃଷ୍ଟିରୁ—କଳିଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣର ପତନ ହୁଏ।

Verse 8

निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः । तद्दूरतः परित्यज्य नरो न निरयी भवेत्

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଷିଦ୍ଧ ଆଚରଣଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂରରୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନରକଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 9

पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने । गोपीयूषं तंडुलीयं वर्ज्यं च कवकं सदा

ପଲାଣ୍ଡୁ (ପିଆଜ), ବିଷ୍ଠାଭୋଜୀ ବରାହ, ଶେଲୁ, ଲଶୁନ ଓ ଗୃଞ୍ଜନ; ତଥା ଗୋପୀୟୂଷ, ତଣ୍ଡୁଲୀୟ ଓ କବକ—ଏସବୁକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः । अदेवपित्र्यं पललमवत्सागोपयस्त्यजेत्

ବ୍ରଶ୍ଚନ, ବୃକ୍ଷନିର୍ୟାସ (ଗୋନ୍ଦ/ରସ), ପାୟସ, ଆପୂପ ଓ ଶଷ୍କୁଲୀ—ଏସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦେବ-ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଭୋଜନ, ପଲଲ (ତିଳଜାତ), ଏବଂ ବଛୁରା ନଥିବା ଗାଈର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 11

पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम् । रात्रौ न दधि भोक्तव्यं दिवा न नवनीतकम्

ଏକଖୁରୀ ପଶୁମାନଙ୍କର ଦୁଧ ବର୍ଜନୀୟ; ଉଷ୍ଟ୍ରୀର ଦୁଧ ମଧ୍ୟ ତେଣୁହି। ରାତିରେ ଦଧି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦିନେ ନବନୀତ (ତାଜା ମଖନ) ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 12

टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम् । त्यजेन्मांसाशिनः सर्वान्सारसं कुक्कुटं शुकम्

ଟିଟ୍ଟିଭ, କଲବିଙ୍କ, ହଂସ, ଚକ୍ର ଓ ପ୍ଲବମ୍ବକ—ଏମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରକୃତରେ ମାଂସାଶୀ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ତ୍ୟାଜ୍ୟ; ଏବଂ ସାରସ, କୁକ୍କୁଟ, ଶୁକ (ଟିଆ) ମଧ୍ୟ।

Verse 13

जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान् । मत्स्याशी सर्वमांसाशी तन्मत्स्यान्सर्वथा त्यजेत्

ଜାଲପାଦୀ ପକ୍ଷୀ, ଖଞ୍ଜରୀଟ ପକ୍ଷୀ, ଡୁବି ଶିକାର କରୁଥିବା ଓ ମାଛଭକ୍ଷୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ମାଛ ଭୋଜନକାରୀ ସର୍ବମାଂସଭୋଜୀ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ସେହି ମାଛକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 14

हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ । मांसाशिभिस्त्वमी भक्ष्याः शश शल्लक कच्छपाः

ଦେବହବ୍ୟ ଓ ପିତୃକବ୍ୟରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିୟୁକ୍ତ ହେଲେ ପାଠୀନ ଓ ରୋହିତ ମାଛ ଭକ୍ଷ୍ୟ। ମାଂସାଶୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶଶ (ଖରାଗୋଷ), ଶଲ୍ଲକ (ସାହି) ଓ କଚ୍ଛପ (କଚ୍ଛପ) ମଧ୍ୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 15

श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः । आयुष्कामैः स्वर्गकामैस्त्याज्यं मांसं प्रयत्नतः

ଶ୍ୱାବିଦ (ସାହି) ଓ ଗୋଧା (ଗୋହ) କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ନାନା ମୃଗ-ପକ୍ଷୀ ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ତଥାପି ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ କାମନା କରୁଥିବାମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित् । त्यजेत्पर्युषितं सर्वमखंडस्नेह वर्जितम्

ଯଜ୍ଞାର୍ଥରେ ଯେ ପଶୁହିଂସା ହୁଏ, ସେହିଟି ସ୍ୱର୍ଗଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ହିଂସା କେବେ ନୁହେଁ। ଏବଂ ପର୍ୟୁଷିତ (ବାସି) ଖାଦ୍ୟ ଓ ଯାହାରେ ଅଖଣ୍ଡ ସ୍ନେହ/ଯଥୋଚିତ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ନାହିଁ, ସେ ସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया । अलौल्यमित्थं पललं भक्षयन्नैव दोषभाक्

ପ୍ରାଣାପାୟରେ, କ୍ରତୁ/ଯଜ୍ଞରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ, ଔଷଧରୂପେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ—ଲୋଭ ନ ରଖି—ଏଭଳି ପଲଲ (ମାଂସ) ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 18

न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः । यादृशं भवति प्रेत्य लौल्यान्मांसोपसेविनः

ଶିକାରକୁ ଜୀବିକା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକର ପାପ ତେତେ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ କେବଳ ଲୋଭ‑ଲାଲସାରେ ମାଂସ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକର ପାପ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟଙ୍କର ହୁଏ।

Verse 19

मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः । निघ्नन्नहिंसको विप्रस्तासामपि शुभा गतिः

ଯଜ୍ଞ (ମଖ) ନିମିତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମା ପଶୁ, ବୃକ୍ଷ, ମୃଗ ଓ ଔଷଧି ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେହି ଯଜ୍ଞାର୍ଥରେ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧ କରେ, ସେ ଅହିଂସକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଗତି ହୁଏ।

Verse 20

पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च । तत्र हिंसाप्यहिंसा स्याद्धिंसान्यत्र सुदुस्तरा

ପିତୃକର୍ମ, ଦେବକର୍ମ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ସେଠାରେ ଥିବା ହିଂସା ମଧ୍ୟ ଅହିଂସା ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ହିଂସା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟର।

Verse 21

यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः । दुराचारस्य तस्येह नामुत्रापि सुखं क्वचित्

ଯେ ଲୋକ ବିବେକରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କେବଳ ନିଜ ଦେହପୋଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରେ, ସେ ଦୁରାଚାରୀଙ୍କୁ ଏଠି କେବେ ସୁଖ ମିଳେନି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 22

भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः । उपहर्ता घातयिता हिंसकाश्चाष्टधा स्मृताः

ହିଂସକ ଆଠ ପ୍ରକାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ—ଭୋକ୍ତା, ଅନୁମୋଦକ, ପ୍ରସ୍ତୁତକର୍ତ୍ତା, କ୍ରେତା, ବିକ୍ରେତା, ଯୋଗାଣକର୍ତ୍ତା, ବଧ କରାଇବାଳା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବଧକ।

Verse 23

प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत् । अमांसभक्षको यश्च तयोरंत्यो विशिष्यते

ଯେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଶତବର୍ଷ ଯଜନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରେନାହିଁ—ଏ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାଂସତ୍ୟାଗୀ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 24

यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता । सुखदुःखानि तुल्यानि यथात्मनि तथा परे

ଯେ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଯେପରି ନିଜକୁ ଦେଖେ ସେପରି ଅନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ସମାନ—ଯାହା ନିଜରେ ଅଛି, ତାହା ପରରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 25

सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे । तत्कृतं हि पुनः पश्चात्सर्वमात्मनि संभवेत्

ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ—ସୁଖ ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା—ସେଇ କୃତ୍ୟ ପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ନିଜ ଉପରେ ହିଁ ଅନୁଭବ ହୋଇ ଆସେ।

Verse 26

न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः । क्रियाहीने कुतो धर्मो धर्महीने कुतः सुखम्

ପରିଶ୍ରମ ବିନା ଧନ ନାହିଁ; ସାଧନ ନଥିଲେ କ୍ରିୟା କେମିତି? କ୍ରିୟା ନଥିଲେ ଧର୍ମ କେଉଁଠି? ଧର୍ମ ନଥିଲେ ସୁଖ କେଉଁଠି?

Verse 27

सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम् । तस्माद्धर्मोत्र कर्तव्यश्चातुर्वर्ण्येन यत्नतः

ସୁଖ ସମସ୍ତେ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାହା ଧର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ତେଣୁ ଏହି ଲୋକରେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम् । दानं च विधिना देयं काले पात्रे च भावतः

ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନଦ୍ୱାରା ପରଲୋକଫଳଦାୟକ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଦାନ ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ, ଯଥାକାଳେ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 29

विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं तस्य च नश्यति

ଯେ ଲୋକ ବିଧିବିହୀନ ଭାବେ ଏବଂ ଅପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦିଏ, ସେ କେବଳ ସେଇ ଦାନକୁ ନୁହେଁ; ତାହାର ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 30

व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते । तदक्षयं भवेदत्र परत्र च न संशयः

ବିପଦ ନିବାରଣ, କୁଟୁମ୍ବ ପୋଷଣ କିମ୍ବା ଋଣମୋଚନ ପାଇଁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ହୁଏ—ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 31

मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः । संस्कारयेन्निजैरर्थैस्तस्य श्रेयस्त्वनंतकम्

ଯେ ଲୋକ ନିଜ ଧନରେ ମାତାପିତୃହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଉପନୟନ, ବିବାହ ଆଦି ସଂସ୍କାର କରାଏ, ତାହାର ଶ୍ରେୟ ଅନନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 32

अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः । यच्छ्रेयः प्राप्यते मर्त्यैर्द्विजे चैके प्रतिष्ठिते

ସେଇ ଶ୍ରେୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏକମାତ୍ର ଦ୍ୱିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସହାୟତା କଲେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଯେ ଶ୍ରେୟ ପାଆନ୍ତି, ତାହା ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 33

यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती । इह सौख्यमवाप्नोति सोक्षयं स्वर्गमाप्नुयात्

ଯେ ସମର୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଣିଗ୍ରହଣ (ବିବାହ) କରାଇଦିଏ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 34

पितृगेहे तु या कन्या रजः पश्येदसंस्कृता । भ्रूणहा तत्पिता ज्ञेयो वृषली सापि कन्यका

ପିତୃଗୃହରେ ଯେ କନ୍ୟା ଯଥାବିଧି ସଂସ୍କାର (ବିବାହ) ବିନା ରଜୋଦର୍ଶନ କରେ, ତାହାର ପିତା ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା ସଦୃଶ ଜ୍ଞେୟ; ଏବଂ ସେ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବୃଷଳୀ-ତୁଲ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।

Verse 35

यस्तां परिणयेन्मोहात्स भवेद्वृषलीपतिः । तेन संभाषणं त्याज्यमपाङ्क्तेयेन सर्वदा

ମୋହବଶତଃ ଯେ ତାକୁ ବିବାହ କରେ, ସେ ବୃଷଳୀପତି ହୁଏ; ଏମିତି ଅପାଙ୍କ୍ତେୟ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସଦା ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 36

विज्ञाय दोषमुभयोः कन्यायाश्च वरस्य च । संबंधं रचयेत्पश्चादन्यथा दोषभाक्पिता

କନ୍ୟା ଓ ବର—ଉଭୟଙ୍କ ଦୋଷ (ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟତା) ଜାଣି ପରେ ମାତ୍ର ପିତା ସମ୍ବନ୍ଧ ରଚନା କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ପିତା ମଧ୍ୟ ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 37

स्त्रियः पवित्राः सततं नैता दुष्यंति केनचित् । मासिमासि रजस्तासां दुष्कृतान्यपकर्षति

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ପବିତ୍ର; କୌଣସି କାରଣରେ ସେମାନେ ଦୂଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ମାସେମାସେ ତାଙ୍କର ରଜଃସ୍ରାବ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟକୁ ଆକର୍ଷି ଅପସାରଣ କରେ।

Verse 38

पूर्वं स्त्रियः सुरैर्भुक्ताः सोमगंधर्व वह्निभिः । भुंजते मानुषाः पश्चान्नैतादुष्यं ति केनचित्

ପ୍ରଥମେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେବତା—ସୋମ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅଗ୍ନି—ଦ୍ୱାରା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହୀତା ମନାଯାନ୍ତି; ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିବାହଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଗ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଏଥିରେ କାହାରି ଅଶୌଚ-ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 39

स्त्रीणां शौचं ददौ सोमः पावकः सर्वमेध्यताम् । कल्याणवाणीं गंधर्वास्तेन मेध्याः सदा स्त्रियः

ସୋମ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ଦେଲେ; ପାବକ (ଅଗ୍ନି) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମେଧ୍ୟତା/ଯଜ୍ଞୀୟ ପବିତ୍ରତା ଦେଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କଲ୍ୟାଣବାଣୀ ଦାନ କଲେ। ତେଣୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ମେଧ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 40

कन्यां भुंक्ते रजःकालेऽग्निः शशी लोमदर्शने । स्तनोद्भेदेषु गंधर्वास्तत्प्रागेव प्रदीयते

କୁହାଯାଏ ଯେ ରଜଃକାଳେ କନ୍ୟାକୁ ଅଗ୍ନି ‘ଭୋଗ’ କରେ; ଦେହରେ ଲୋମ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଦେଲେ ଶଶୀ (ଚନ୍ଦ୍ର); ଏବଂ ସ୍ତନୋଦ୍ଭେଦ ସମୟରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ। ତେଣୁ ସେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ‘ପ୍ରଦତ୍ତା’ ମନାଯାଏ।

Verse 41

दृश्यरोमात्वपत्यघ्नी कुलघ्न्युद्गतयौवना । पितृघ्न्याविष्कतरजास्ततस्ताः परिवर्जयेत्

ଏହିହେତୁ ଯାହାଙ୍କ ଦେହରେ ଲୋମ ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଛି, ଯେମାନେ ‘ଅପତ୍ୟଘ୍ନୀ’, ‘କୁଲଘ୍ନୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଯୌବନ ଉଦିତ, ଯେମାନେ ‘ପିତୃଘ୍ନୀ’ ବୋଲି ଉକ୍ତ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ରଜଃ ପ୍ରକଟ—ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହାର୍ଥେ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

कन्यादानफलप्रेप्सुस्तस्माद्द द्यादनग्निकाम् । अन्यथा न फलं दातुः प्रतिग्राही पतेदधः

ଏହିହେତୁ କନ୍ୟାଦାନର ଫଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ଲୋକ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଅଧିଗୃହୀତ’ ନ ହୋଇଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କରୁ। ନହେଲେ ଦାତାର ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଗ୍ରହୀତା ଅଧୋଗତି ପାଏ।

Verse 43

कन्यामभुक्तां सोमाद्यैर्ददद्दानफलं लभेत् । देवभुक्तां ददद्दाता न स्वर्गमधिगच्छति

ସୋମ ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଭୁକ୍ତ’ ନହୋଇଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କଲେ ଦାନଫଳ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନେ ‘ଭୁକ୍ତ’ କରିଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥିବା ଦାତା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଉନାହିଁ।

Verse 44

शयनासनयानानि कुणपं स्त्रीमुखं कुशाः । यज्ञपात्राणि सर्वाणि न दुष्यंति बुधाः क्वचित्

ଶୟନ, ଆସନ ଓ ଯାନ; ଶବ; ସ୍ତ୍ରୀର ମୁଖ; କୁଶ ଘାସ; ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ପାତ୍ର—ଏମାନଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କେବେବି (ଧର୍ମାର୍ଥେ) ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 45

अजाश्वयोर्मुखं मेध्यं गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । पादतो ब्राह्मणा मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः

ଛାଗ ଓ ଘୋଡ଼ା ପାଇଁ ମୁଖ ମେଧ୍ୟ; ଗାଈ ପାଇଁ ପିଠ ମେଧ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପାଦ ମେଧ୍ୟ; ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସର୍ବତଃ ମେଧ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 46

अहोरात्रोषितो भूत्वा पंचगव्येन शुध्यति

ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି (ଅଶୌଚରେ) ରହି ପରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 47

बलात्कारोपभुक्ता वा चोरहस्तगतापि वा । न त्याज्या दयिता नारी नास्यास्त्यागो विधीयते

ପ୍ରିୟା ନାରୀ ଯଦି ବଳାତ୍କାରରେ ଅପମାନିତ/ଭୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ, କିମ୍ବା ଚୋରମାନଙ୍କ ହାତକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ତଥାପି ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହାର ତ୍ୟାଗ ବିଧିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ।

Verse 48

आम्लेन ताम्रशुद्धिः स्याच्छुद्धिः कांस्यस्य भस्मना । संशुद्धी रजसा नार्यास्तटिन्या वेगतः शुचिः

ଅମ୍ଳ ଦ୍ୱାରା ତମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ପାଉଁଶ ଦ୍ୱାରା କଂସା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ । ନାରୀ ରଜସ୍ୱଳା ହେବା ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ନଦୀ ପ୍ରବାହର ବେଗ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥାଏ ।

Verse 49

मनसापि हि या नेह चिंतयेत्पुरुषांतरम् । सोमया सह सौख्यानि भुंक्ते चात्रापि कीर्तिभाक्

ଯେଉଁ ନାରୀ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ସୋମା (ପାର୍ବତୀ)ଙ୍କ ସହିତ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ।

Verse 50

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परःपरः

ପିତା, ପିତାମହ, ଭାଇ, ସଗୋତ୍ରୀୟ ଏବଂ ମାତା କନ୍ୟାଦାନର ଅଧିକାରୀ ଅଟନ୍ତି । ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ଅଭାବରେ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ୟକ୍ତି (ଯଦି ସୁସ୍ଥ ଥାଆନ୍ତି) ଏହି ଅଧିକାର ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।

Verse 51

अप्रयच्छन्समाप्नोति भूणहत्यामृतावृतौ । स्वयं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्यात्स्वयं वरम्

ଯିଏ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ କନ୍ୟାଦାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁରେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି । ଦାତାଙ୍କ ଅଭାବରେ, କନ୍ୟା ନିଜେ ବର ଚୟନ କରିପାରିବେ ।

Verse 52

हृताधिकारां मलिनां पिंडमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्

ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ, ମଳିନ, କେବଳ ଗ୍ରାସ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ତିରସ୍କୃତ ଏବଂ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 53

व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ तु महत्यपि च कल्मषे

ବ୍ୟଭିଚାରଦୋଷରେ ଋତୁକାଳ ଆସିଲେ ଶୁଦ୍ଧି ବିଧିତ; କିନ୍ତୁ ଗର୍ଭ ଥିଲେ ତ୍ୟାଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଗର୍ଭହତ୍ୟା କିମ୍ବା ପତିହତ୍ୟା ଆଦିରେ, ପାପ ମହାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ…

Verse 54

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶୂଦ୍ରା ନାରୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱା (ଯୋଗ୍ୟ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବୈଶ୍ୟା ହିଁ ସ୍ୱା। ସେଇ ଶ୍ରେଣୀର ନାରୀମାନେ ରାଜା (କ୍ଷତ୍ରିୟ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱା; ଏବଂ ଅଗ୍ରଜନ୍ମ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱା ବୋଲି ସ୍ମରଣ।

Verse 55

आरोप्य शूद्रां शयने विप्रो गच्छेदधोगतिम् । उत्पाद्य पुत्रं शूद्रायां ब्राह्मण्यादेव हीयते

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରା ନାରୀକୁ ଶୟନରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ପାଏ; ଶୂଦ୍ରାରେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ସେ ନିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟତ୍ୱରୁ ହିଁ ହ୍ରାସ ପାଏ।

Verse 56

दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु । देवाद्यास्तन्न चाश्नंति स च स्वर्गं न गच्छति

ଯାହା ପାଇଁ ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଅତିଥି ଅର୍ପଣ ପ୍ରଧାନ ନୁହେଁ, ତାହାର ଅନ୍ନ/ଅର୍ପଣକୁ ଦେବାଦି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 57

जामयो यानि गेहानि शपंत्यप्रतिपूजिताः । कृत्याभिर्निहतानीव नश्येयुस्तान्यसंशयम्

ଯେ ଘରମାନେ ଜାମୟଃ (ବିବାହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନାରୀମାନେ) ଯଥୋଚିତ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ ନ ପାଇ ଶାପ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଘରଗୁଡ଼ିକ କୃତ୍ୟା-ପ୍ରୟୋଗରେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ପରି ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ।

Verse 58

तदभ्यर्च्याः सुवासिन्यो भूषणाच्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च

ଏହେତୁ ସୁବାସିନୀ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭୂତିକାମୀ ପୁରୁଷମାନେ ସତ୍କାର ଓ ଉତ୍ସବରେ ବିଶେଷତଃ ନିତ୍ୟ ଏହା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 59

यत्र नार्यः प्रमुदिता भूषणाच्छादनाशनैः । रमंते देवतास्तत्र स्युस्तत्र सफलाः क्रियाः

ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ପ୍ରମୋଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ସେଠି କୃତ କ୍ରିୟାମାନେ ଫଳବତୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

यत्र तुष्यति भर्त्रा स्त्री स्त्रिया भर्ता च तुष्यति । तत्र वेश्मनि कल्याणं संपद्येत पदे पदे

ଯେଉଁ ଘରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଭର୍ତ୍ତାରେ ତୁଷ୍ଟ ଓ ଭର୍ତ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀରେ ତୁଷ୍ଟ ଥାନ୍ତି, ସେହି ଗୃହରେ ପଦେ ପଦେ କଲ୍ୟାଣ ଓ ମଙ୍ଗଳ ସଂପାଦିତ ହୁଏ।

Verse 61

अहुतं च हुतं चैव प्रहुतं प्राशितं तथा । ब्राह्मं हुतं पंचमं च पंचयज्ञा इमे शुभाः

ଅହୁତ, ହୁତ, ପ୍ରହୁତ, ପ୍ରାଶିତ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ବ୍ରାହ୍ମହୁତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଶୁଭ ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞ।

Verse 62

जपोऽहुतोहुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः । प्राशितं पितृसंतृप्तिर्हुतं ब्राह्मं द्विजार्चनम्

ଜପକୁ ‘ଅହୁତ’ କୁହାଯାଏ; ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ‘ହୁତ’ ଅର୍ଥାତ୍ ହୋମ; ଜୀବଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ‘ପ୍ରହୁତ’; ପିତୃମାନଙ୍କ ସନ୍ତୃପ୍ତି ‘ପ୍ରାଶିତ’; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ‘ବ୍ରାହ୍ମହୁତ’ ଅଟେ।

Verse 63

पंचयज्ञानिमान्कुर्वन्ब्राह्मणो नावसीदति । एतेषामननुष्ठानात्पंचसूना अवाप्नुयात्

ଏହି ପଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କଦାପି ଅବନତି ପାଉନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏମାନଙ୍କ ଅନନୁଷ୍ଠାନରୁ ‘ପଞ୍ଚସୂନା’ ନାମକ ପଞ୍ଚ ବଧ-ଦୋଷ ଲାଗେ।

Verse 64

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेद्बाहुजातमनामयम् । वैश्यं सुखं समागम्य शूद्रं संतोषमेव च

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ‘କୁଶଳ’ ପଚାରିବା ଉଚିତ; ବାହୁଜାତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ‘ଆରୋଗ୍ୟ’ ପଚାରିବା ଉଚିତ। ବୈଶ୍ୟଙ୍କୁ ମିଳି ‘ସୁଖ-ସୁବିଧା’ ପଚାରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ‘ସନ୍ତୋଷ’ ମାତ୍ର ପଚାରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

जातमात्रः शिशुस्तावद्यावदष्टौ समाः स्मृताः । भक्ष्याभक्ष्येषु नो दु्ष्येद्यावन्नैवोपनीयते

ଜନ୍ମମାତ୍ର ଶିଶୁ ଆଠ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଜାତମାତ୍ର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଉପନୟନ ନ ହେଉଅବଧି ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ବିଷୟରେ ସେ ଦୋଷୀ ଗଣାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 66

भरणं पोष्यवर्गस्य दृष्टादृष्टफलोदयम् । प्रत्यवायो ह्यभरणे भर्तव्यस्तत्प्रयत्नतः

ପୋଷ୍ୟବର୍ଗଙ୍କୁ ଭରଣ-ପୋଷଣ କଲେ ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟ—ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଭରଣ ନ କଲେ ପ୍ରତ୍ୟବାୟ (ପାପ) ଲାଗେ; ତେଣୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ, ନିଜ ସନ୍ତାନ, ଶରଣାଗତ, ଆସିଥିବା ଅତିଥି, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି—ଏମାନେ ନବଜନ ପୋଷ୍ୟବର୍ଗ; ଏମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

स जीवति पुमान्योऽत्र बहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्मृतोथ विज्ञेयः पुरुषः स्वोदरंभरिः

ଏହି ଲୋକରେ ସେଇ ପୁରୁଷ ନିଜେ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ, ଯେ ଅନେକଙ୍କର ଆଧାର ହୁଏ। ଯେ କେବଳ ନିଜ ପେଟ ଭରିବାକୁ ବଞ୍ଚେ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 69

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दातव्यं भूतिकाम्यया । अदत्तदाना जायंते परभाग्योपजीविनः

ସମୃଦ୍ଧିର ଇଚ୍ଛାରେ ବିଶେଷକରି ଦୀନ ଓ ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଦାନ ନଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।

Verse 70

विभागशीलसंयुक्तो दयावांश्च क्षमायुतः । देवतातिथिभक्तस्तु गृहस्थो धार्मिकः स्मृतः

ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ନ୍ୟାୟରେ ବଣ୍ଟନ କରେ, ଦୟାଳୁ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ—ସେଇ ଧାର୍ମିକ ଗୃହସ୍ଥ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 71

शर्वरीमध्य यामौ यौ हुतशेषं च यद्धविः । तत्र स्वपंस्तदश्नंश्च ब्राह्मणो नावसीदति

ରାତିର ମଧ୍ୟର ଦୁଇ ଯାମରେ ଶୋଇ, ହୋମ ପରେ ଯେ ପବିତ୍ର ହବିଷ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ ତାହା ଭୋଜନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅବନତିକୁ ପାଉନାହିଁ; ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼େନାହିଁ।

Verse 72

नवैतानि गृहस्थस्य कार्याण्यभ्यागते सदा । सुधा व्ययानि यत्सौम्यं वाक्यं चक्षुर्मनोमुखम्

ଅତିଥି ଆସିଲେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର ଏହି ନଅଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସଦା କରଣୀୟ। ଏଗୁଡ଼ିକ ‘ଅମୃତ-ବ୍ୟୟ’—ସୌମ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଏବଂ ଚକ୍ଷୁ, ମନ ଓ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ସ୍ୱାଗତଭାବ।

Verse 73

अभ्युत्थानमिहायात सस्नेहं पूर्वभाषणम् । उपासनमनुव्रज्या गृहस्थोन्नति हेतवे

ଗୃହସ୍ଥର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଖି ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କରିବା, ପ୍ରଥମେ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବା-ଉପାସନା କରିବା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନବେଳେ କିଛି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହଯାଇ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 74

तथेषद्व्यययुक्तानि कार्याण्येतानि वै नव । आसनं पादशौचं च यथाशक्त्याशनं क्षितिः

ଏହିପରି କିଛି ବ୍ୟୟସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏହି ନଅଟି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଆସନ ଦେବା, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଭୋଜନ ଦେବା, ଏବଂ ଭୂମିରେ/ଶୟ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ଦେବା।

Verse 75

शय्यातृणजलाभ्यंग दीपा गार्हस्थ्य सिद्धिदाः । तथा नव विकर्माणि त्याज्यानि गृहमेधिनाम्

ଶୟ୍ୟା, ତୃଣ (ବସିବା/ଶୋଇବା ପାଇଁ), ଜଳ, ତେଲରେ ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ, ଏବଂ ଦୀପ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ। ଏହିପରି ଗୃହମେଧୀମାନେ ନଅଟି ବିକର୍ମ (ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ) ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

पैशुन्यं परदाराश्च द्रोहः क्रोधानृताप्रियम् । द्वेषो दंभश्च माया च स्वर्गमार्गार्गलानि हि

ଚୁଗୁଳି/ପୈଶୁନ୍ୟ, ପରସ୍ତ୍ରୀ/ପରପୁରୁଷାସକ୍ତି, ଦ୍ରୋହ, କ୍ରୋଧ, ଅନୃତ (ମିଥ୍ୟା), ଅପ୍ରିୟ କଠୋର ବାକ୍ୟ, ଦ୍ୱେଷ, ଦମ୍ଭ ଓ ମାୟା—ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗକୁ ଅଟକାଇବା ତାଳା।

Verse 77

नवावश्यककर्माणि कार्याणि प्रतिवासरम् । स्नानं संध्या जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

ପ୍ରତିଦିନ ନଅଟି ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଏବଂ ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ।

Verse 78

वेश्वदेवं तथातिथ्यं नवमं पितृतर्पणम् । नव गोप्यानि यान्यत्र मुने तानि निशामय

ହେ ମୁନେ, ଶୁଣ—ଏଠାରେ ଗୋପନୀୟ ରଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନଅଟି ବିଷୟ ଅଛି: ବୈଶ୍ୱଦେବ ଅର୍ପଣ, ଅତିଥି-ସତ୍କାର, ଏବଂ ନବମ ଭାବେ ପିତୃ-ତର୍ପଣ।

Verse 79

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର, ମୈଥୁନ, ନିଜ ମନ୍ତ୍ର, ଘରର ଦୁର୍ବଳତା, ନିଜ ଯୁକ୍ତି/ବଞ୍ଚନା, ଆୟୁ, ଧନ, ଅପମାନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ—ଏସବୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 80

नवैतानि प्रकाश्यानि रहः पापमकुत्सितम् । प्रायोग्यमृणशुद्धिश्च सान्वयः क्रयविक्रयौ । कन्यादानं गुणोत्कर्षो नान्यत्केनापि कुत्रचित्

ଏହି ନଅଟି କଥା ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ: ଗୋପନ ପାପ (ନିନ୍ଦିତ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ), ନିଜ ପ୍ରୟୋଗୀ ଉପାୟ, ଋଣଶୁଦ୍ଧି, ବଂଶପରମ୍ପରା, କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ, କନ୍ୟାଦାନ, ଏବଂ ଗୁଣୋତ୍କର୍ଷ—କାହାକୁ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 81

पात्र मित्र विनीतेषु दीनानाथोपकारिषु । मातापितुगुरूष्वेतन्नवकं दत्तमक्षयम्

ପାତ୍ର ଲୋକ, ମିତ୍ର, ବିନୀତଜନ, ଦୀନ-ଅନାଥଙ୍କ ଉପକାରୀ, ଏବଂ ମାତା-ପିତା ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଏହି ‘ନବକ’ ଦାନ ଦିଆଗଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 82

निष्फलं नवसूत्सृष्टं चाटचारणतस्करे । कुवैद्ये कितवे धूर्ते शठे मल्ले च बंदिनि

ଚାଟୁକାର, ଚାରଣ/ଭାଟ, ଚୋର, କୁବୈଦ୍ୟ, ଜୁଆଡ଼ି, ଧୂର୍ତ୍ତ, ଶଠ, ମଲ୍ଲ ଏବଂ କାରାପାଳଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ‘ନବକ’ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 83

आपस्त्वपि न देयानि नववस्तूनि सर्वथा । अन्वये सति सर्वस्वं दारांश्च शरणागतान्

ଆପଦାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନଅଟି ବସ୍ତୁ କେବେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବଂଶଧାରା ଚାଲିଥିଲେ ସର୍ବସ୍ୱ, ପତ୍ନୀ ଓ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 84

न्यासाधीकुलवृत्तिं च निक्षेपं स्त्रीधनं सुतम् । यो ददाति स मूढात्मा प्रायश्चित्तैर्विशुध्यति

ଯେ ନ୍ୟାସ (ଭରସାରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଧନ), କୁଳବୃତ୍ତି (ପରିବାର ଜୀବିକା), ନିକ୍ଷେପ, ସ୍ତ୍ରୀଧନ କିମ୍ବା ପୁତ୍ରକୁ ଦାନ କରେ, ସେ ମୂଢାତ୍ମା; ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 85

एतन्नवानां नवकं ज्ञात्वा प्रियमवाप्नुयात् । अन्यच्च नवकं वच्मि सर्वेषां स्वर्गमार्गदम्

‘ନବ’ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ନବବିଧ ସମୁହକୁ ଜାଣିଲେ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ଫଳ ମିଳେ। ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ନବକ କହୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।

Verse 86

सत्यं शौचमहिंसा च क्षांतिर्दानं दया दमः । अस्तेयमिंद्रियाकोचः सर्वेषां धर्मसाधनम्

ସତ୍ୟ, ଶୌଚ, ଅହିଂସା, କ୍ଷମା, ଦାନ, ଦୟା, ଦମ (ସଂଯମ), ଅସ୍ତେୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ—ଏହିସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମସାଧନ।

Verse 87

अभ्यस्य नवतिं चैतां स्वर्गमार्गप्रदीपिकाम् । सतामभिमतां पुण्यां गृहस्थो नावसीदति

ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିବା, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସତ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏହି ନବସମୁହକୁ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଗୃହସ୍ଥ କେବେ ଅବନତି ପାଉନାହିଁ।

Verse 88

जिह्वा भार्या सुतो भ्राता मित्र दास समाश्रिताः । यस्यैते विनयाढ्याश्च तस्य सर्वत्र गौरवम्

ଯାହାର ଜିହ୍ୱା (ବାଣୀ), ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା, ମିତ୍ର, ଦାସ ଓ ଆଶ୍ରିତମାନେ ସମସ୍ତେ ବିନୟ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ସମୃଦ୍ଧ—ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ସର୍ବତ୍ର ଗୌରବ ପାଏ।

Verse 89

पानं दुर्जन संसर्गः पत्या च विरहोटनम् । स्वप्नोन्यगृहवासश्च नारीणां दूषणानि षट्

ମଦ୍ୟପାନ, ଦୁର୍ଜନ ସଙ୍ଗ, ପତିଠାରୁ ବିରହ, ଏବଂ ପରଘରେ ଶୟନ—ଏହି (ଇତ୍ୟାଦି) ନାରୀମାନଙ୍କ ଛଅ ଦୂଷଣ/କଳଙ୍କ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।

Verse 90

समर्घं धान्यमुद्धत्य महर्घं यः प्रयच्छति । स हि वार्धुषिको नाम तस्यान्नं नैव भक्षयेत्

ଯେ ଯଥୋଚିତ ମୂଲ୍ୟରେ ଧାନ୍ୟ ଜମା କରି ରଖି ପରେ ଅତ୍ୟଧିକ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରି କରେ, ସେ ‘ୱାର୍ଧୁଷିକ’ କୁହାଯାଏ; ତାହାର ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 91

अग्रे माहिषिकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अंते वार्धुषिकं चैव निराशाः पितरो गताः

ଆରମ୍ଭରେ ମାହିଷିକକୁ, ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଳୀପତିକୁ, ଶେଷରେ ୱାର୍ଧୁଷିକକୁ ଦେଖି ପିତୃଗଣ ନିରାଶ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

Verse 92

महिषीत्युच्यते नारी या च स्याद्व्यभिचारिणी । तां दुष्टां कामयेद्यस्तु स वै माहिषिकः स्मृतः

ଯେ ନାରୀ ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ, ତାକୁ ଏଠାରେ ‘ମହିଷୀ’ କୁହାଯାଏ; ଯେ ତାହିଁ ଦୁଷ୍ଟା ନାରୀକୁ କାମନା କରେ, ସେ ‘ମାହିଷିକ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 93

स्व वृषं या परित्यज्य परवृषे वृषायते । वृषली सा हि विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

ଯେ ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ପରପୁରୁଷ ସହ ସଙ୍ଗ କରେ, ସେଇ ‘ବୃଷଳୀ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; କେବଳ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଶୂଦ୍ରୀ ନାରୀ ବୃଷଳୀ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 94

यावदुष्णं भवत्यन्नं यावन्मौनेन भुज्यते । तावदश्नंति पितरो यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ନ ଉଷ୍ଣ ରହେ ଏବଂ ମୌନରେ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିତୃଗଣ ତାହା ଭୋଗ କରନ୍ତି—ହବିର ଗୁଣଗାନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 95

विद्याविनयसंपन्ने श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडंत्यौषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

ବିଦ୍ୟା ଓ ବିନୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ହର୍ଷରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି—‘ଏବେ ଆମେ ପରମ ଗତି ପାଇବୁ’ ବୋଲି ଭାବେ।

Verse 96

भ्रष्टशौचवताचारे विप्रे वेदविवर्जिते । रोदित्यन्नं दीयमानं किं मया दुष्कृतं कृतम्

ଶୌଚ, ବ୍ରତ ଓ ସଦାଚାରରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନବିହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ ଯଦି, ସେ ଅନ୍ନ ମନେ ହୁଏ କାନ୍ଦେ—‘ମୁଁ କେଉଁ ଦୁଷ୍କୃତ କରିଛି?’

Verse 97

यस्य कोष्ठगतं चान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति । स तारयति दातारं दशपूर्वान्दशापरान्

ଯାହାର ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶିତ ଅନ୍ନ ବେଦାଭ୍ୟାସଦ୍ୱାରା ‘ଜୀର୍ଣ୍ଣ’ ହୁଏ, ସେ ଦାତାକୁ ତାରେ—ପୂର୍ବର ଦଶ ପୁରୁଷ ଓ ପରର ଦଶ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 98

न स्त्रीणां वपनं कार्यं न च गाः समनुव्रजेत् । न च रात्रौ वसेद्गोष्ठे न कुर्याद्वैदिकीं श्रुतिम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବପନ (ମୁଣ୍ଡନ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗାଈମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାତିରେ ଗୋଷ୍ଠରେ ବସିବା ନୁହେଁ ଏବଂ ସେଠାରେ ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି ପାଠ କରିବା ନୁହେଁ॥

Verse 99

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । एवमेव तु नारीणां शिरसो मुंडनं भवेत्

ସମସ୍ତ କେଶକୁ ଏକତ୍ର କରି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ମାତ୍ର କାଟିବା ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରକାରେ ହିଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶିରୋମୁଣ୍ଡନ ହେବା ଉଚିତ॥

Verse 100

राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः । अकारयित्वा वपनं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

ରାଜା ହେଉ କି ରାଜପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଯଦି ସେ (ଅନୁଚିତ) ବପନ କରାଇଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 110

माक्षिकं फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतम् । हस्तदत्तानि भुक्तानि दिनमेकमभोजनम्

ମଧୁ, ଫାଣିତ, ଶାକ, ଗୋରସ, ଲବଣ ଓ ଘୃତ—ଏଗୁଡ଼ିକ ହାତରେ ଦିଆଯାଇଥିବା (ଅନୁଚିତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ) ଭୋଜନ କରାଗଲେ, ଏକ ଦିନ ଅଭୋଜନ (ଉପବାସ) କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 120

मा देहीति च यो ब्रूयाद्गवाग्निब्राह्मणेषु च । तिर्यग्योनिशतं गत्वा चांडालेष्वभिजायते

ଗାଈ, ଅଗ୍ନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେ ‘ମା ଦେହି’ (ଦିଅନି) ବୋଲି କହେ, ସେ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଶତ ଜନ୍ମ ଗତି କରି ଶେଷେ ଚାଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ॥

Verse 130

चैत्यवृक्षं चितिं यूपं शिवनिर्माल्यभोजिनम् । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा सचैलो जलमाविशेत्

ଚୈତ୍ୟବୃକ୍ଷ, ଚିତା, ଯୂପ, ଶିବ-ନିର୍ମାଲ୍ୟଭୋଜୀ କିମ୍ବା ବେଦ-ବିକ୍ରେତାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 140

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ହସ୍ତେ ଫାଣିତ, ଗୋରସ, ଜଳ, ଲବଣ କିମ୍ବା ମଧୁର-କାଞ୍ଜିକ ଦାନ କଲେ, ସେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 150

व्यवहारानुरूपेण न्यायेन तु यदर्जनम् । क्षत्रियस्य पयस्तेन प्रजापालनतो भवेत्

ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ ନ୍ୟାୟମାର୍ଗରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯାହା ଅର୍ଜନ କରେ, ସେହିଟା ତାହାର ‘ପୟ’ ସଦୃଶ ଧର୍ମ୍ୟ ଜୀବିକା; ଏହା ପ୍ରଜାପାଳନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 160

न शब्दशास्त्राभिरतस्य मोक्षो न चैव रम्या वसथप्रियस्य । न भोजनाच्छादन तत्परस्य न लोकवित्त ग्रहणे रतस्य

ଯେ କେବଳ ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆସକ୍ତ, ତାହାର ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ; ରମ୍ୟ ବାସସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଭୋଜନ-ବସ୍ତ୍ରରେ ତତ୍ପର ଥିବାର ନାହିଁ; ଏବଂ ଲୋକଧନ ସଂଗ୍ରହରେ ରତ ଥିବାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 167

स सर्वतीर्थसुस्नातः स सर्वक्रतुदीक्षितः । स दत्तसर्वदानस्तु काशी येन निषेविता

ଯେ କାଶୀକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ନିଷେବନ କରିଛି, ସେହି ଲୋକ ଯେନେ ସର୍ବତୀର୍ଥରେ ସୁସ୍ନାନ କରିଛି, ସର୍ବକ୍ରତୁରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଇଛି।