Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

Transliteration

śūdrasya bhāryā śūdraiva sā ca svā ca viśaḥ smṛte | te ca svā caiva rājñastu tāśca svācāgrajanmanaḥ

Translation

ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶୂଦ୍ରା ନାରୀ ହିଁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱା (ଯୋଗ୍ୟ) ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ବୈଶ୍ୟା ହିଁ ସ୍ୱା। ସେଇ ଶ୍ରେଣୀର ନାରୀମାନେ ରାଜା (କ୍ଷତ୍ରିୟ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱା; ଏବଂ ଅଗ୍ରଜନ୍ମ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱା ବୋଲି ସ୍ମରଣ।

Word by Word

• शूद्रस्य: of a Śūdra
• शूद्रस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्धे

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृपद-रूपेण

• शूद्रा: a Śūdra woman
• शूद्रा: Pradhāna/Predicate complement
• Type: Noun
• Root: शूद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate noun)

• एव: only/indeed
• एव: Sambandha/Emphasis particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• सा: she
• सा: Karta/Anuvāda (Subject pronoun)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• स्वा: one’s own/legitimate
• स्वा: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (own/legitimate)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विशः: of a Vaiśya
• विशः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; ‘वैश्यस्य’ अर्थे; सम्बन्धे

• स्मृते: (as) stated in the Smṛti
• स्मृते: Adhikaraṇa (Locative: in the Smṛti)
• Type: Verb
• Root: √स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके/शास्त्रे ‘स्मृते’ = ‘स्मृतौ/स्मृतिग्रन्थे’ (locative absolute-like usage)

• ते: they
• ते: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• स्वा: legitimate/one’s own
• स्वा: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (अत्र स्त्री-जातिवाचक-सम्बन्धे); विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• राज्ञः: of the king (Kṣatriya)
• राज्ञः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धे

• तु: but/whereas
• तु: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (contrast)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• स्वा: legitimate/one’s own
• स्वा: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (ताः इत्यस्य विशेषणम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अग्रजन्मनः: of the first-born (Brahmin)
• अग्रजन्मनः: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अग्र-जन्मन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘अग्रं जन्म यस्य’/‘अग्रे जातः’ = ब्राह्मणः; सम्बन्धे

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: four varṇas represented with distinct attire; a teacher points to a palm-leaf text; couples stand in orderly rows indicating prescribed marital pairing.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It presents a traditional dharma framework for marriage compatibility as understood in the text’s social-ritual order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a social-dharma rule within Kāśī Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

It states norms for whom each varṇa may take as a ‘proper’ wife, as framed by the passage.