Adhyaya 4

Verse 1

सूत उवाच । मुनिपृष्टास्तदा देवा भगवंस्ते किमब्रुवन् । सर्वलोकहितार्थाय तदाख्याहि महामुने

ସୂତ କହିଲେ—ମୁନି ପଚାରିଲେ ସେତେବେଳେ ସେ ପୂଜ୍ୟ ଦେବମାନେ କ’ଣ କହିଲେ? ହେ ମହାମୁନେ, ସର୍ବଲୋକହିତାର୍ଥେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।

Verse 2

श्रीव्यास उवाच । अगस्तिवचनं श्रुत्वा बहुमानपुरस्सरम् । धिषणाधिपतेरास्यं विबुधा व्यालुलोकिरे

ଶ୍ରୀବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଚନକୁ ମହା ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଧିଷଣାଧିପତି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମୁହଁଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।

Verse 3

वाक्पतिरुवाच । शृण्वगस्ते महाभाग देवागमनकारणम् । धन्योसि कृतकृत्योसि मान्योसि महता मपि

ବାକ୍ପତି (ବୃହସ୍ପତି) କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ଶୁଣ। ତୁମେ ଧନ୍ୟ, କୃତକୃତ୍ୟ, ଏବଂ ମୋ ପରି ମହାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ।

Verse 4

प्रत्याश्रमं प्रतिनगं प्रत्यरण्यं तपोधनाः । किं न संति मुनिश्रेष्ठ काचिदन्यैव ते स्थितिः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପୋଧନ! ସର୍ବତ୍ର ଆଶ୍ରମ, ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟ ତ ଅଛି; ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ନିବାସ ଅନ୍ୟତ୍ର କାହିଁକି ନୁହେଁ? ଏହି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ମାତ୍ର କାହିଁକି ନିଶ୍ଚିତ?

Verse 5

तपोलक्ष्मीस्त्वयीहास्ति ब्राह्मतेजस्त्वयि स्थिरम् । पुण्यलक्ष्मीस्त्वयि परा त्वय्यौदार्यं मनस्त्वयि

ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାଜନିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବସନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମତେଜ ସ୍ଥିର। ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅଛି; ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଔଦାର୍ୟ ଓ ମହାନ୍ ମନୋଭାବ ଅଛି।

Verse 6

पतिव्रतेयं कल्याणी लोपामुद्रा सधर्मिणी । तवांगच्छायया तुल्या यत्कथापुण्यकारिणी

ଏହି କଲ୍ୟାଣୀ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ପତିବ୍ରତା ଓ ଆପଣଙ୍କ ସହ ସଧର୍ମିଣୀ। ସେ ଆପଣଙ୍କ ଦେହଛାୟା ସମାନ; ତାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାରିଣୀ।

Verse 7

पतिव्रतास्वरुंधत्या सावित्र्याप्यनसूयया । शांडिल्यया च सत्या च लक्ष्म्या च शतरूपया

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଅରୁନ୍ଧତୀ, ସାବିତ୍ରୀ, ଅନସୂୟା, ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟା, ସତ୍ୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଶତରୂପା—

Verse 8

मेनया च सुनीत्या च संज्ञया स्वाहया तथा । यथैषा वर्ण्यते श्रेष्ठा न तथान्येति निश्चितम

ତଥା ମେନା, ସୁନୀତି, ସଂଜ୍ଞା ଓ ସ୍ୱାହା ମଧ୍ୟ; ଯେପରି ଏହି (ଲୋପାମୁଦ୍ରା) ଶ୍ରେଷ୍ଠା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ସେପରି ଅନ୍ୟେ ନୁହେଁ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍କର୍ଷ।

Verse 9

भुंक्ते भुक्ते त्वयि मुने तिष्ठति त्वयि तिष्ठति । विनिद्रिते च निद्राति प्रथमं प्रतिबुध्यते

ହେ ମୁନେ! ତୁମେ ଭୋଜନ କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ; ତୁମେ ଦାଁଡ଼ିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଦାଁଡ଼େ। ତୁମେ ଶୋଇଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ଶୋଏ, ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ସେଇ ଜାଗେ।

Verse 10

अनलंकृतमात्मानं तव नो दर्शयेत्क्वचित् । कार्यार्थं प्रोषिते क्वापि सर्वमंडनवर्जिता

ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କାର ବିନା ନିଜକୁ ତୁମକୁ ଦେଖାଏ ନାହିଁ। ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟହେତୁ କେଉଁଠି ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡନ-ଅଲଙ୍କାର ତ୍ୟାଗ କରି ରହେ।

Verse 11

न च ते नाम गृह्णीयात्तवायुष्यविवृद्धये । पुरुषांतरनामापि न गृह्णाति कदाचन

ତୁମ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ତୁମ ନାମଟି ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷର ନାମ ମଧ୍ୟ ସେ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ।

Verse 12

आक्रुष्टापि न चाक्रोशेत्ताडितापि प्रसीदति । इदं कुरु कृतं स्वामिन्मन्यतामिति वक्ति च

ଡାଟିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରତିଡାଟେ ନାହିଁ; ମାଡ଼ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ରହେ। ସେ କହେ—‘ସ୍ୱାମିନ୍, ଏହା କରନ୍ତୁ; କରାହୋଇଛି ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତୁ’—ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ମାତ୍ର କଥା କହେ।

Verse 13

आहूता गृहकार्याणि त्यक्त्वा गच्छति सत्वरम् । किमर्थं व्याहृता नाथ सप्रसादो विधीयताम्

ଡାକିଲେ ସେ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ସତ୍ୱର ଆସେ। ସେ କହେ—‘ନାଥ, କେଉଁ କାରଣରେ ମୋତେ ଡାକିଲେ? କୃପାକରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।’

Verse 14

न चिरं तिष्ठति द्वारि न द्वारमुपसेवते । अदापितं त्वया किंचित्कस्मैचिन्न ददात्यपि

ସେ ଦ୍ୱାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ ନାହିଁ, ଦେହଳି ପାଖେ ମଧ୍ୟ ଘୁରେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଦିଆନଥିଲେ ସେ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଦିଏ ନାହିଁ।

Verse 15

पूजोपकरणं सर्वमनुक्ता साधयेत्स्वयम् । नियमोदकबर्हींषि पत्रपुप्पाक्षतादिकम्

କୁହାନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜେ ପୂଜାର ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସଜାଇବ—ନିୟମର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ, କୁଶ/ଦର୍ଭ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଇତ୍ୟାଦି।

Verse 16

प्रतीक्षमाणावसरं यथाकालोचितं हि यत् । तदुपस्थापयेत्सर्वमनुद्विग्नातिहृष्टवत्

ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଅବସରକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ସମୟୋଚିତ ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେ ସବୁକୁ ସେ ଉପସ୍ଥାପନ ଓ ସଜାଇବ—ନ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ନ ଅତିହର୍ଷିତ ହୋଇ।

Verse 17

सेवते भर्त्तुरुच्छिष्टमिष्टमन्नं फलादिकम् । महाप्रसाद इत्युक्त्वा परिदत्तं प्रतीच्छति

ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ—ପ୍ରିୟ ଅନ୍ନ, ଫଳ ଇତ୍ୟାଦି—ସେବନ କରେ; ଏବଂ ‘ଏହା ମହାପ୍ରସାଦ’ ବୋଲି କହି ଦିଆଯାଇଥିବାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 18

अविभज्य न चाश्नीयाद्देवपित्रतिथिष्वपि । परिचारकवर्गेषु गोषु भिक्षुकुलेषु च

ବଣ୍ଟନ କରିନଥିଲେ ସେ ଭୋଜନ କରିବ ନାହିଁ—ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ପରିଚାରକବର୍ଗ, ଗୋମାତା ଓ ଭିକ୍ଷୁକ ପରିବାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବଣ୍ଟନ କରିବ।

Verse 19

संयतोपस्करादक्षा हृष्टा व्यय पराङ्मुखी । कुर्यात्त्वयाननुज्ञाता नोपवासव्रतादिकम्

ଗୃହସାମଗ୍ରୀ ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଦକ୍ଷ, ହର୍ଷିତ ଓ ଅପବ୍ୟୟରୁ ବିମୁଖ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ତୁମ ଅନୁମତି ନେଇ ମାତ୍ର ଉପବାସ-ବ୍ରତାଦି କରୁ; ଅନୁମତି ବିନା ନ କରୁ।

Verse 20

दूरतो वर्जयेदेषा समाजोत्सवदर्शनम् । न गच्छेत्तीर्थयात्रादि विवाहप्रेक्षणादिषु

ସେ ସାର୍ବଜନୀନ ସମାଜ-ସମାବେଶ ଓ ଉତ୍ସବଦର୍ଶନକୁ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇବ। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆଦିକୁ ଓ ବିବାହ-ପ୍ରେକ୍ଷଣାଦି ସଦୃଶ ଅବସରକୁ ଯିବ ନାହିଁ।

Verse 21

सुखसुप्तं सुखासीनं रममाणं यदृच्छया । आंतरेष्वपि कार्येषु पतिं नोत्थापयेत्क्वचित्

ପତି ସୁଖରେ ଶୋଇଥିଲେ, ସୁଖାସୀନ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ ରମଣ କରୁଥିଲେ, ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କେବେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବ ନାହିଁ।

Verse 22

स्त्रीधर्मिणी त्रिरात्रं तु स्वमुखं नैव दर्श येत् । स्ववाक्यं श्रावयेन्नापि यावत्स्नाता न शुद्धितः

ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜ ମୁହଁ ଦେଖାଇବ ନାହିଁ, ନିଜ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଇବ ନାହିଁ—ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଅବଧି।

Verse 23

सुस्नाता भर्तृवदनमीहतेन्यस्य न क्वचित् । अथवा मनसि ध्यात्वा पतिं भानुं विलोकयेत्

ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ସେ କେବଳ ପତିଙ୍କ ମୁହଁର ଦର୍ଶନ ଚାହିଁବ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ। କିମ୍ବା ମନରେ ପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟଦର୍ଶନ କରିବ।

Verse 24

हरिद्रां कुंकुमं चैव सिंदूर कज्जलं तथा । कूर्पासकं च तांबूलं मांगल्याभरणं शुभम्

ହଳଦୀ, କୁଙ୍କୁମ, ସିନ୍ଦୂର ଓ କାଜଳ; ତଥା କେଶ-ଅଳଙ୍କାର (କୂର୍ପାସକ), ତାମ୍ବୂଳ ଏବଂ ଶୁଭ ମାଙ୍ଗଲ୍ୟ-ଆଭରଣ—ଏସବୁ ପତିବ୍ରତା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳକର।

Verse 25

केशसंस्कारकबरी करकर्णादिभूषणम् । भर्त्तुरायुष्यमिच्छंती दूरये न्न पतिव्रता

ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ପତିବ୍ରତା ନାରୀ କେଶ-ସଂସ୍କାର ଓ ବେଣୀ, ଏବଂ ହାତ-କାନ ଆଦି ଆଭରଣକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରି ଦୂରେ କରେ ନାହିଁ।

Verse 26

न रजक्या न हैतुक्या तथा श्रमणया न च । न च दुर्भगया क्वापि सखित्वं कुरुते सती

ସତୀ ନାରୀ ରଜକୀ ସହ, ସ୍ୱାର୍ଥପରା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ, ଶ୍ରମଣୀ (ସନ୍ନ୍ୟାସିନୀ) ସହ, ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟିନୀ/ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ରା ସଙ୍ଗିନୀ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ସଖ୍ୟ କରେ ନାହିଁ।

Verse 27

भर्तृविद्वेषिणीं नारीं नैषा संभाषते क्वचित् । नैकाकिनी क्वचिद्भूयान्न नग्ना स्नाति च क्वचित्

ସେ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ନାରୀ ସହ କେବେ ମଧ୍ୟ କଥା ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏକାକି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନଗ୍ନ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରେ ନାହିଁ।

Verse 28

नोलूखले न मुसले न वर्द्धन्यां दृषद्यपि । न यंत्रकेन देहल्यां सती चोपविशेत्क्वचित्

ସତୀ ନାରୀ ଉଲୂଖଳ (ଓଖଳି) ଉପରେ, ମୁସଳ ଉପରେ, ବର୍ଦ୍ଧନୀ (ସୂପ/ଟୋକରୀର ଆଧାର) ଉପରେ, ଦୃଷଦ୍ (ପିଷଣ ପଥର) ଉପରେ ମଧ୍ୟ; ଯନ୍ତ୍ରକ (ତାଣ୍ଟ ଉପକରଣ) ଉପରେ କିମ୍ବା ଦେହଲୀ (ଦ୍ୱାର ଦହଳି) ଉପରେ—କେବେ ମଧ୍ୟ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 29

विना व्यवायसमयं प्रागल्भ्यं न क्वचिच्चरेत् । यत्रयत्ररुचिर्भर्त्तुस्तत्र प्रेमवती सदा

ଦାମ୍ପତ୍ୟ-ସଂଯୋଗର ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମୟ ବ୍ୟତୀତ ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟତା/ଅତିସାହସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଯେଉଁଠି ରୁଚି, ସେଉଁଠି ସେ ସଦା ପ୍ରେମମୟୀ ଓ ଭକ୍ତିଭାବେ ରହୁ।

Verse 30

इदमेव व्रतं स्त्रीणामयमेवपरो वृषः । इयमेको देवपूजा भर्त्तुर्वाक्यं न लंघयेत

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଏ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରତ, ଏହିଏ ପରମ ଧର୍ମ। ଏହିଏ ଦେବପୂଜା—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 31

क्लीबं वा दुरवस्थंवा व्याधितं वृद्धमेव वा । सुस्थितं दुःस्थितं वापि पतिमेकं न लंघयेत

ସ୍ୱାମୀ ନପୁଂସକ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦୁରବସ୍ଥାଗ୍ରସ୍ତ, ରୋଗୀ କି ବୃଦ୍ଧ; ସୁଖରେ ହେଉନ୍ତୁ କି ଦୁଃଖରେ—ସେ ନିଜ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 32

हृष्टाहृष्टेविषण्णास्या विषण्णास्ये प्रिये सदा । एकरूपा भवेत्पुण्या संपत्सु च विपत्सु च

ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ; ସେ ବିଷଣ୍ଣ ହେଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ବିଷଣ୍ଣ। ପୁଣ୍ୟଶୀଳା ନାରୀ ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ବିପତ୍ତି—ଦୁହିଁରେ ସମଭାବରେ ଏକରୂପ ରହେ।

Verse 33

सर्पिर्लवणतैलादि क्षयेपि च पतिव्रता । पतिं नास्तीति न ब्रूयादायासेषु न योजयेत्

ଘିଅ, ଲୁଣ, ତେଲ ଇତ୍ୟାଦି ଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପତିବ୍ରତା ‘ସ୍ୱାମୀ ନାହାନ୍ତି’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟଦାୟକ ପରିଶ୍ରମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 34

तीर्थस्नानार्थिनी नारी पतिपादोदकं पिबेत् । शंकरादपि विष्णोर्वा पतिरेकोधिकः स्त्रियाः

ତୀର୍ଥସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ନାରୀ ପତିଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ପାନ କରୁ। ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଗୃହଧର୍ମରେ ପତି ଶଙ୍କର କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପରମ ମନାଯାଏ।

Verse 35

व्रतोपवासनियमं पतिमुल्लंघ्य या चरेत् । आयुष्यं हरते भर्त्तुर्मृता निरयमृच्छति

ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଯେ ନାରୀ ବ୍ରତ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ନିୟମ ଆଚରେ, ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଆୟୁ ହରଣ କରେ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 36

उक्ता प्रत्युत्तरं दद्याद्या नारी क्रोधतत्परा । सरमा जायते ग्रामे सृगाली निर्जने वने

ଡାକିଲେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଝାଡ଼ି ଦେଇ କ୍ରୋଧରେ ଲୀନ ଥିବା ନାରୀ ଗ୍ରାମରେ କୁକୁରୀ ଭାବେ, କିମ୍ବା ନିର୍ଜନ ବନରେ ଶୃଗାଳୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 37

स्त्रीणां हि परमश्चैको नियमः समुदाहृतः ऽ । अभ्यर्च्य चरणौ भर्त्तुर्भोक्तव्यं कृतनिश्चयम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପରମ ନିୟମ ଘୋଷିତ—ପତିଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

उच्चासनं न सेवेत न व्रजेत्परवेश्मसु । न त्रपाकर वाक्यानि वक्तव्यानि कदाचन

ସେ ଉଚ୍ଚ ଆସନ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ପରଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଲଜ୍ଜ କିମ୍ବା ଅଶୋଭନ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 39

अपवादो न वक्तव्यः कलहं दूरतस्त्यजेत् । गुरूणां सन्निधौ क्वापि नोच्चैर्ब्रूयान्न वा हसेत्

ଅପବାଦ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କଳହକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୁରୁଜନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିବା ନୁହେଁ, ନା ଉଚ୍ଚହାସ କରିବା।

Verse 40

या भर्तारं परित्यज्य रहश्चरति दुर्मतिः । उलूकी जायते क्रूरा वृक्षकोटरशायिनी

ଯେ ଦୁର୍ମତି ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଗୁପ୍ତରେ ଚରେ, ସେ କ୍ରୂର ମାଦା ପେଚା ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଗଛର କୋଟରରେ ଶୟନ କରେ।

Verse 41

ताडिता ताडितुं चेच्छेत्सा व्याघ्री वृषदंशिका । कटाक्षयतियाऽन्यं वै केकराक्षी तु सा भवेत

ତାଡିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିତାଡନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ନାରୀ ବୃଷଦଂଶିକା ବ୍ୟାଘ୍ରୀ (ବଳଦକୁ କାମୁଡ଼ୁଥିବା ବାଘିନୀ) ହୁଏ। ଯେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କାମମୟ କଟାକ୍ଷ ଦେଉଛି, ସେ କେକରାକ୍ଷୀ (ବାଙ୍କା ଚକ୍ଷୁ) ହୁଏ।

Verse 42

या भर्तारं परित्यज्य मिष्टमऽश्नाति केवलम् । ग्रामे वासकरी भूयाद्वल्गुर्वापि श्वविट्भुजा

ଯେ ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଗ୍ରାମରେ ବାସକରୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି; କିମ୍ବା ବଲ୍ଗୂ ହୋଇ କୁକୁରର ବିଷ୍ଠା ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 43

या त्वं कृत्याऽप्रियं ब्रूते मूका सा जायते खलु । या सपत्नीं सदेर्ष्येत दुर्भगा सा पुनःपुन्ः

ଯେ ନାରୀ ଅଭ୍ୟାସବଶତଃ ସଦା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂକ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଯେ ସଦା ସପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଈର୍ଷ୍ୟା କରେ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଏ।

Verse 44

दृष्टिं विलुप्य भर्तुर्या कंचिदन्यं समीक्षते । काणा च विमुखी चापि कुरूपा चापि जायते

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି, ସେ ଦୋଷଫଳରେ ଏକଚକ୍ଷୁ, ବିମୁଖସ୍ୱଭାବା ଓ କୁରୂପା ହୋଇଯାଏ।

Verse 45

बाह्यादायांतमालोक्य त्वरिता च जलाशनैः । तांबूलैर्व्यजनैश्चैव पादसंवाहनादिभिः

ବାହାରୁ ଫେରୁଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଶୀଘ୍ର ଜଳ ଓ ଭୋଜନ, ତାମ୍ବୂଳ, ପଖା ହଲାଇବା ଏବଂ ପାଦସଂବାହନ ଆଦି ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 46

तथैव चाटुवचनैः खेदसंनोदनैः परैः । या प्रियं प्रीणयेत्प्रीता त्रिलोकी प्रीणिता तया

ସେହିପରି ମଧୁର ବଚନ ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ହରାଇବା ଅନ୍ୟ ସେବାଦ୍ୱାରା ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଲୋକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 47

मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः । अमितस्य हि दातारं भर्त्तारं पूजये त्सदा

ପିତା ମିତ ଦିଅନ୍ତି, ଭାଇ ମିତ ଦିଅନ୍ତି, ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ମିତ ଦିଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀ ଅମିତଦାତା—ତେଣୁ ସେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 48

भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्म तीर्थ व्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଦେବ, ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଗୁରୁ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଧର୍ମ, ତୀର୍ଥ ଓ ବ୍ରତ। ତେଣୁ ସବୁକିଛି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

जीवहीनो यथा देहः क्षणादशुचितां व्रजेत् । भर्तृहीना तथा योषित्सुस्नाताप्यशुचिः सदा

ଯେପରି ପ୍ରାଣହୀନ ଦେହ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଅଶୁଚି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଭର୍ତ୍ତୃହୀନା ସ୍ତ୍ରୀ ସୁସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅଶୁଚି ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 50

अमंगलेभ्यः सर्वेभ्यो विधवा त्यक्तमंगला । विधवा दर्शनात्सिद्धिः क्वापि जातु न जायते

ସମସ୍ତ ଅମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଧବା—ମଙ୍ଗଳହୀନା—ଅମଙ୍ଗଳ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ବିଧବାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ କେଉଁଠି କେବେ ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 51

विहाय मातरं चैकां सर्वमंगलवर्जिताम । तदाशिषमपि प्राज्ञस्त्यजेदाशीविषोपमाम

କେବଳ ମାତାଙ୍କୁ ଅପବାଦ ରଖି—ତାଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ସମ୍ମାନ ଦେଇ—ସର୍ବମଙ୍ଗଳବର୍ଜିତଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ୟାଗ କରୁ; ତାହାକୁ ବିଷଧର ସର୍ପ ସମାନ ଭାବୁ।

Verse 52

कन्याविवाहसमये वाचयेयुरिति द्विजाः । भर्तुः सहचरी भूयाज्जीवतोऽजीवतोपिवा

କନ୍ୟାବିବାହ ସମୟରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିପରି ପଢ଼ାଇବେ—“ଭର୍ତ୍ତା ଜୀବିତ ଥାଉନ୍ତୁ କି ନ ଥାଉନ୍ତୁ, ସେ ତାଙ୍କର ସହଚରୀ ହେଉ।”

Verse 53

भर्ता सदानुयातव्यो देहवच्छायया स्त्रिया । चंद्रमा ज्योत्स्नया यद्वद्विद्युत्वान्विद्युता यथा

ସ୍ତ୍ରୀ ଦେହର ଛାୟା ପରି ସଦା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ଏବଂ ଯେପରି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହ ତାହାର କାନ୍ତି।

Verse 54

अनुव्रजति भर्तारं गृहात्पितृवनं मुदा । पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ଗୃହରୁ ପିତୃବନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ।

Verse 55

व्यालग्राही यथा व्यालं बलादुद्धरते बिलात । एवमुत्क्रम्य दूतेभ्यः पतिं स्वर्गं नयेत्सती

ଯେପରି ସର୍ପଧର ବଳପୂର୍ବକ ସର୍ପକୁ ବିଲରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ସତୀ ପତିବ୍ରତା ଯମଦୂତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିହତ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 56

यमदूताः पलायंते सतीमालोक्य दूरतः । अपि दुष्कृतकर्माणं समुत्सृज्य च तत्पतिम्

ସତୀଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଯମଦୂତମାନେ ପଳାଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମକାରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।

Verse 57

न तथा बिभीमो वह्नेर्नतथा विद्युतो यथा । आपतंतीं समालोक्य वयं दूताः पतिव्रताम्

ଆମେ ଦୂତମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ତେତେ ଭୟ କରୁନାହିଁ, ନା ବିଦ୍ୟୁତକୁ; ଯେତେ ଆମ ପାଖକୁ ଧାଇଆସୁଥିବା ପତିବ୍ରତାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୁଅୁ।

Verse 58

तपनस्तप्यतेत्यंतं दहनोपि च दह्यते । कंपंते सर्व तेजांसि दृष्ट्वा पातिव्रतं महः

ପତିବ୍ରତାର ମହାତେଜ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦହିଯାଏ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ଶକ୍ତିମାନେ କମ୍ପିଉଠନ୍ତି।

Verse 59

यावत्स्वलोमसंख्यास्ति तावत्कोट्ययुतानि च । भर्त्रा स्वर्गसुखं भुंक्ते रममाणा पतिव्रता

ତାହାର ଦେହରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ କୋଟି-ଅୟୁତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିନୀ ପତିବ୍ରତା ପତି ସହ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 60

धन्या सा जननी लोके धन्योसौ जनकः पुनः । धन्यः स च पतिः श्रीमान्येषां गेहे पतिव्रता

ଲୋକେ ସେଇ ଜନନୀ ଧନ୍ୟ, ସେଇ ଜନକ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ; ଏବଂ ଯାହାର ଗୃହେ ପତିବ୍ରତା ବସେ, ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ ପତି ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 61

पितृवंश्यामातृवंश्याःपतिवंश्यास्त्रयस्त्रयः । पतिव्रतायाः पुण्येन स्वर्गसौख्यानि भुंजते

ପିତୃବଂଶର ତିନି ପୁରୁଷ, ମାତୃବଂଶର ତିନି, ଏବଂ ପତିବଂଶର ତିନି—ସେଇ ପତିବ୍ରତାର ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗସୌଖ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 62

शीलभंगेन दुर्वृत्ताः पातयंति कुलत्रयम् । पितुर्मातुस्तथापत्युरिहामुत्र च दुःखिताः

ଶୀଳଭଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ଲୋକେ ପିତା, ମାତା ଓ ପତି—ଏଇ ତିନି କୁଳକୁ ପତନ କରାନ୍ତି; ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 63

पतिव्रतायाश्चरणो यत्र यत्र स्पृशेद्भुवम् । तत्रेति भूमिर्मन्येत नात्र भारोस्तिपावनी

ପତିବ୍ରତାର ଚରଣ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭୂମିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଭୂମି ତାହାକୁ ପାବନ ବୋଲି ମାନେ; ସେଠାରେ ଭାର ନାହିଁ—ସେ ପାବନକାରିଣୀ।

Verse 64

बिभ्यत्पतिव्रतास्पर्शं कुरुते भानुमानपि । सोमो गंधवहश्चापि स्वपावित्र्याय नान्यथा

ଭୟଭକ୍ତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପତିବ୍ରତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଓ ଗନ୍ଧବହ (ବାୟୁ) ମଧ୍ୟ କେବଳ ନିଜ ପାବିତ୍ର୍ୟ ପାଇଁ ଏହିପରି କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ।

Verse 65

आपः पतिव्रता स्पर्शमभिलष्यंति सर्वदा । अद्य जाड्यविनाशो नो जातास्त्वद्याऽन्यपावनाः

ଜଳ ସଦା ପତିବ୍ରତାଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ଆଜି ଆମ ଜଡତା ନଶିଗଲା; ଆଜି ଆମେ ପବିତ୍ର ହେଲୁ—ଅନ୍ୟ ପାବନକାରୀମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପବିତ୍ର।

Verse 66

गृहेगृहे न किं नार्यो रूपलावण्यगर्विताः । परं विश्वेशभक्त्यैव लभ्यते स्त्री पतिव्रता

ଘରେଘରେ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ନାରୀ କି ନାହାନ୍ତି? କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ପତିବ୍ରତା ସ୍ତ୍ରୀ କେବଳ ବିଶ୍ୱେଶ (ଶିବ) ଭକ୍ତିରେ ହିଁ ଲଭ୍ୟ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 67

भार्या मूलं गृहस्थस्य भार्या मूलं सुखस्य च । भार्या धर्मफला भार्या सं तानवृद्धये

ଭାର୍ଯ୍ୟା ଗୃହସ୍ଥର ମୂଳ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୁଖର ମୂଳ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧର୍ମଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଟେ।

Verse 68

परलोकस्त्वयं लोको जीयते भार्यया द्वयम् । देवपित्रतिथीज्यादि नाभार्यः कर्म चार्हति

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହେଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଏ। ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିନା ଦେବପୂଜା, ପିତୃତର୍ପଣ ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାର ଆଦି କର୍ମ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟତା ନଥାଏ।

Verse 69

गृहस्थः स हि विज्ञेयो यस्य गेहे पतिव्रता । ग्रसतेऽन्या प्रतिपदं राक्षस्या जरयाथवा

ଯାହାର ଘରେ ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ଅଛନ୍ତି ସେଇ ସତ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ନଚେତ୍ ପ୍ରତିଦିନ ଜରା-ରୂପିଣୀ ରାକ୍ଷସୀ ପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଘରକୁ ଗ୍ରସେ।

Verse 70

यथा गंगाऽवगाहेन शरीरं पावनं भवेत् । तथा पतिव्रता दृष्ट्या शुभया पावनं भवेत्

ଯେପରି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ପତିବ୍ରତାଙ୍କ ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାବନ ହୁଏ।

Verse 71

अनुयाति न भर्तारं यदि दैवात्कथंचन । तत्रापि शीलं संरक्ष्यं शीलभंगात्पतत्यधः

ଦୈବବଶତଃ ସେ କିଛିପରି ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ ମଧ୍ୟ, ଶୀଳକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଶୀଳଭଙ୍ଗରୁ ଅଧଃପତନ ହୁଏ।

Verse 72

तद्वैगुण्यादपिस्वर्गात्पतिः पतति नान्यथा । तस्याः पिता च माता च भ्रातृवर्गस्तथैव च

ସେଇ (ଶୀଳର) ଦୋଷରୁ ହିଁ ପତି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ କାରଣ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପିତା, ମାତା ଓ ଭ୍ରାତୃବର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 73

पत्यौ मृते च यायोषिद्वैधव्यं पालयेत्क्वचित् । सा पुनः प्राप्य भर्तारं स्वर्गभोगान्समश्नुते

ପତି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଯେ ନାରୀ ବୈଧବ୍ୟଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ସେ ପୁନର୍ବାର ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଭୋଗ କରେ।

Verse 74

विधवा कबरीबंधो भर्तृबंधाय जायते । शिरसो वपनं तस्मात्कार्यं विधवया सदा

ବିଧବା ସ୍ତ୍ରୀର କେଶ ବନ୍ଧନ ପତି ପାଇଁ ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୋଇଥାଏ । ତେଣୁ ବିଧବା ସର୍ବଦା ମସ୍ତକ ମୁଣ୍ଡନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 75

एकाहारः सदा कार्यो न द्वितीयं कदाचन । त्रिरात्रं पंचरात्रं वा पक्षव्रतमथापि वा

ସର୍ବଦା ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ଆହାର କରିବା ଉଚିତ୍, ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର କେବେ ନୁହେଁ । ଅଥବା ତିନି ରାତ୍ରି, ପାଞ୍ଚ ରାତ୍ରି କିମ୍ବା ପକ୍ଷବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 76

मासोपवासं वा कुर्याच्चांद्रायणमथापि वा । कृच्छ्रं वराकं वा कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा

ଅଥବା ଏକ ମାସ ଉପବାସ କିମ୍ବା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବେ । କୃଚ୍ଛ୍ର, ବରାକ କିମ୍ବା ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତର ଆଚରଣ କରିବେ ।

Verse 77

यवान्नैर्वा फलाहारैः शाकाहारैः पयोव्रतैः । प्राणयात्रां प्रकुर्वीत यावत्प्राणः स्वयं व्रजेत्

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ସ୍ୱୟଂ ଚାଲି ନ ଯାଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯବ ଅନ୍ନ, ଫଳାହାର, ଶାକାହାର କିମ୍ବା ଦୁଗ୍ଧ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ନିର୍ବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 78

पर्यंकशायिनी नारी वि धवा पातयेत्पतिम् । तस्माद्भूशयनं कार्यं पतिसौख्यसमीहया

ପଲଙ୍କ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ବିଧବା ସ୍ତ୍ରୀ ପତିର ପତନର କାରଣ ହୁଏ । ତେଣୁ ପତିର ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ସେ ଭୂମି ଉପରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 79

न चांगोद्वर्तनं कार्यं स्त्रिया विधवया क्वचित् । गंधद्रव्यस्य संयोगो नैव कार्यस्तया पुनः

ବିଧବା ସ୍ତ୍ରୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଉବଟନ/ମର୍ଦ୍ଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବ୍ୟବହାର ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 80

तर्पणं प्रत्यहं कार्यं भर्तुः कुशतिलोदकैः । तत्पितुस्तत्पितुश्चापि नामगोत्रादिपूर्वकम

ପ୍ରତିଦିନ କୁଶା ଓ ତିଳ ମିଶା ଜଳଦ୍ୱାରା ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହିପରି ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନାମ-ଗୋତ୍ର ଆଦି ଉଚ୍ଚାରଣପୂର୍ବକ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 81

विष्णोस्तु पूजनं कार्यं पति बुद्ध्या न चान्यथा । पतिमेव सदा ध्यायेद्विष्णुरूपधरं हरिम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ପତି-ବୁଦ୍ଧିରେ ହିଁ କରିବା ଉଚିତ୍, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଏବଂ ସଦା ପତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁରୂପଧାରୀ ହରି ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 82

यद्यदिष्टतमं लोके यच्च पत्युः समीहितम् । तत्तद्गुणवते देयं पतिप्रीणनकाम्यया

ଲୋକରେ ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପତି ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେସବୁକୁ ଗୁଣବାନ ପାତ୍ରକୁ ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 83

वैशाखे कार्तिके माघे विशेषनियमांश्चरेत् । स्नानं दानं तीर्थयात्रां विष्णोर्नामग्रहं मुहुः

ବୈଶାଖ, କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାଘ ମାସରେ ବିଶେଷ ନିୟମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ବିଷ୍ଣୁନାମ ଗ୍ରହଣ।

Verse 84

वैशाखे जलकुंभांश्च कार्तिके घृतदीपकाः । माघे धान्य तिलोत्सर्गः स्वर्गलोके विशिष्यते

ବୈଶାଖରେ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ଘୃତଦୀପ ଅର୍ପଣ, ଏବଂ ମାଘରେ ଧାନ୍ୟ ଓ ତିଳ ଦାନ—ଏହି ଦାନଧର୍ମ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 85

प्रपा कार्या च वैशाखे देवे देया गलंतिका । उपानद्व्यजनं छत्रं सूक्ष्मवासांसि चन्दनम्

ବୈଶାଖରେ ପ୍ରପା (ପାନୀୟଜଳ ଛାୟାସ୍ଥଳ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବପୂଜାରେ ଗଲନ୍ତିକା (ଜଳଛାଣି) ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପାଦୁକା, ପଖା, ଛତା, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚନ୍ଦନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

सकर्पूरं च तांबूलं पुष्पदानं तथैव च । जलपात्राण्यनेकानि तथा पुष्प गृहाणि च

କର୍ପୂରଯୁକ୍ତ ତାମ୍ବୂଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୁଷ୍ପଦାନ ମଧ୍ୟ। ଅନେକ ଜଳପାତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ପଗୃହ (ଫୁଲ ରଖିବା/ଅର୍ପଣ ସ୍ଥାନ) ମଧ୍ୟ ଦାନଯୋଗ୍ୟ।

Verse 87

पानानि च विचित्राणि द्राक्षा रंभा फलानि च । देयानि द्विजमुख्येभ्यः पतिर्मे प्रीयतामिति

ବିଭିନ୍ନ ପାନୀୟ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ରମ୍ଭା (କଦଳୀ) ଓ ଫଳ—ଏସବୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, “ମୋ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି।

Verse 88

ऊर्जे यवान्नमश्नीयादेकान्नमथवा पुनः । वृंताकं सूरणं चैव शूकशिंबिं च वर्जयेत्

ଊର୍ଜେ (କାର୍ତ୍ତିକରେ) ଯବାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଦିନକୁ ଏକବାର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ବେଗୁନ, ସୂରଣ ଓ ଶୂକ-ଶିମ୍ବୀ (ଡାଲ/ଶିମ୍ବ) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

कार्तिके वर्जयेत्तैलं कार्तिके वर्जये न्मधु । कार्तिके वर्जयेत्कांस्यं कार्तिके चापिसंधितम्

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ତେଲ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; କାର୍ତ୍ତିକରେ ମଧୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକରେ କାଂସ୍ୟ (ଘଣ୍ଟାଧାତୁ) ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକରେ ସନ୍ଧିତ—ଅର୍ଥାତ୍ ମିଶ୍ରିତ/ସଂଯୁକ୍ତ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

कार्तिके मौननियमे घंटां चारु प्रदापयेत । पत्रभोजी कांस्यपात्रं घृतपूर्णं प्रयच्छति

କାର୍ତ୍ତିକରେ ମୌନ-ନିୟମ ପାଳନ କରି ସୁନ୍ଦର ଘଣ୍ଟା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଘିଅରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଂସ୍ୟପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

भूमिशय्याव्रते देया शय्या श्लक्ष्णा सतूलिका । फलत्यागे फलं देयं रसत्यागे च तद्रसम्

ଭୂମିଶୟ୍ୟା ବ୍ରତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନରୂପେ ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟା ଓ ବିଛାନା ଦେବା ଉଚିତ। ଫଳ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେହି ରସ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 92

धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनूर्दद्यात्प्रयत्नेन सालंकाराः सकांचनाः

ଧାନ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ ସେହି ଧାନ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରମତେ ଶାଳି (ଚାଉଳ) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ଅଳଙ୍କୃତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

एकतः सर्वदानानि दीपदानं तथैकतः । कार्तिके दीपदानस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ଏକ ପଟେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ, ଅନ୍ୟ ପଟେ ଦୀପଦାନ। କାର୍ତ୍ତିକରେ ଦୀପଦାନର ପୁଣ୍ୟର ଷୋଡଶମାଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦାନ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 94

किंचिदभ्युदिते सूर्ये माघस्नानं समाचरेत् । यथाशक्त्या च नियमान्माघस्नायी समाचरेत्

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଳ୍ପ ଉଦିତ ହେଲେ ମାଘସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମାଘସ୍ନାନୀ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ପାଳନ କରୁ।

Verse 95

पक्वान्नैर्भो जयेद्विप्रान्यतिनोपि तपस्विनः । लड्डुकैः फेणिकाभिश्च वटकेंडरिकादिभिः

ପକ୍କା ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ; ଯତି ଓ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଲଡ୍ଡୁ, ଫେଣିକା, ବଟକ, ଏଣ୍ଡରିକା ଆଦି ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦାନ/ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 96

घृतपक्वैः समीरचैः शुचिकर्पूरवासितैः । गर्भे शर्करया पूर्णैर्नेत्रानं दैः सुगंधिभिः

ଘିଅରେ ପକାଇଥିବା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ—ଶୁଚି, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ କର୍ପୂରବାସିତ—ଭିତରେ ଶର୍କରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ ଦାନ/ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 97

शुष्केंधनानां भारांश्च दद्याच्छीतापनुत्तये । कंचुकं तूलगर्भं च तूलिकां सूपवीतिकाम्

ଶୀତ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଶୁଖିଲା କାଠର ଗଠ୍ଠା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ କଞ୍ଚୁକ (ଅଙ୍ଗରଖା), କପାସ ଭରା ପୋଷାକ, ଛୋଟ ତକିଆ/ଗଦି ଓ ଗରମ ଓଢ଼ଣୀ (ଶାଲ) ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 98

मंजिष्ठा रक्तवासांसि तथा तूलवतीं पटीम् । जातीफल लवंगैश्च तांबूलानि बहून्यपि

ମଞ୍ଜିଷ୍ଠା, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ର ଏବଂ କପାସଯୁକ୍ତ ପଟି ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଜାତିଫଳ ଓ ଲବଙ୍ଗ ସହିତ ବହୁ ତାମ୍ବୂଳ (ପାନ) ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

कंबलानि विचित्राणि निर्वातानि गृहाणि च । मृदुलाः पादरक्षाश्च सुगंध्युद्वर्त्तनानि च

ବର୍ଣ୍ଣବିଚିତ୍ର କମ୍ବଳ, ପବନରୁ ରକ୍ଷିତ ଆଶ୍ରୟଗୃହ, ପାଦରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୃଦୁ ପାଦୁକା ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧିତ ଉବଟନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 100

घृतकंबलपूजाभिर्महास्नानपुरःसरम् । कृष्णागुरुप्रभृतिभिर्गर्भागारे प्रधूपनैः

ମହାସ୍ନାନ ପୂର୍ବକ, ଘିଅ ଓ କମ୍ବଳର ପୂଜା ସହିତ, କୃଷ୍ଣାଗୁରୁ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଗୃହରେ ଧୂପ-ପ୍ରଧୂପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 110

इदं पातिव्रतं तेजो ब्रह्मतेजो भवान्परम् । तत्राप्येतत्तपस्तेजः किमसाध्यतमं तव

ଏହି ପତିବ୍ରତାର ତେଜ ଦୀପ୍ତିମୟ; ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ପରମ। ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ତପସ୍ତେଜ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ ଅସାଧ୍ୟ?

Verse 120

साधयिष्यामि वः कार्यं विसर्ज्येति दिवौकसः । पुनश्चिंतापरो भूत्वाऽगस्तिर्ध्यानपरोभवत्

ସେ ଦେବବାସୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିଦେବି; ତୁମେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର।” ପରେ ପୁନଃ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 121

वेदव्यास उवाच । इमं पतिव्रताध्यायं श्रुत्वा स्त्रीपुरुषोपिवा । पापकंचुकमुत्सृज्य शक्रलोकं प्रयास्यति

ବେଦବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହି ପତିବ୍ରତାଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଲେ, ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ପାପର ଆବରଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଶକ୍ରଲୋକ (ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।