Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्म तीर्थ व्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत

Transliteration

bhartā devo gururbhartā dharma tīrtha vratāni ca | tasmātsarvaṃ parityajya patimekaṃ samarcayeta

Translation

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଦେବ, ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଗୁରୁ; ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଧର୍ମ, ତୀର୍ଥ ଓ ବ୍ରତ। ତେଣୁ ସବୁକିଛି ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• देवः: god
• देवः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• गुरुः: teacher, spiritual preceptor
• गुरुः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• धर्म: dharma, righteousness
• धर्म: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण (अत्र ‘धर्मः’)

• तीर्थ: pilgrimage place, sacred ford
• तीर्थ: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• व्रतानि: vows, observances
• व्रतानि: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu/Apādāna (Cause/Ablative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; ‘therefore/from that’

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; उपसर्ग: परि

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• एकम्: one, single
• एकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पतिम् इत्यस्य)

• समर्चयेत: should worship, should honor
• समर्चयेत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wife performs worship to her husband as if to a deity: offering flowers, lamp, and respectful salutations; behind them appear symbolic icons of dharma, tīrtha, and vrata merging into his figure.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It elevates marital devotion as a comprehensive dharma, equating it with worship, pilgrimage, and vows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tīrtha is invoked as a concept; the chapter’s placement in Kāśī Khaṇḍa keeps Kāśī as the overarching sacred backdrop.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samarcana (devotional honoring/worship) of the husband is prescribed as paramount.