Adhyaya 35

Verse 1

कुंभयोनिरुवाच । अविमुक्तं महाक्षेत्रं परनिर्वाणकारणम् । क्षेत्राणां परमं क्षेत्रं मंगलानां च मंगलम्

କୁମ୍ଭଯୋନି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) କହିଲେ— ‘ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ର, ପରମ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ)ର କାରଣ; କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ।’

Verse 2

श्मशानानां च सर्वेषां श्मशानं परमं महत् । पीठानां परमं पीठमूषराणां महोषरम्

‘ସମସ୍ତ ଶ୍ମଶାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ ଓ ମହାନ ଶ୍ମଶାନ; ସମସ୍ତ ପୀଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ପୀଠ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଊଷର ଭୂମିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ମହାଊଷର।’

Verse 3

धर्माभिलाषिबुद्धीनां धर्मराशिकरं परम् । अर्थार्थिनां शिखिरथ परमार्थ प्रकाशकम्

ଧର୍ମକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟରାଶି ସଂଚୟକାରୀ; ଅର୍ଥାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଶିଖିରଥ, ଏହା ପରମାର୍ଥ ପ୍ରକାଶକ।

Verse 4

कामिनां कामजननं मुमुक्षूणां च मोक्षदम् । श्रूयते यत्र यत्रैतत्तत्र तत्र परामृतम्

କାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କାମ୍ୟ ଭୋଗ ଜନ୍ମାଏ, ଏବଂ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଏ। ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଏହା ଶୁଣାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ପରମ ଅମୃତ ଅଛି।

Verse 5

क्षेत्रैकदेशवर्तिन्या ज्ञानवाप्याः कथां पराम् । श्रुत्वेमामिति मन्येहं गौरीहृदयनंदन

ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ଅଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ‘ଜ୍ଞାନବାପୀ’ର ଏହି ପରମ କଥା ଶୁଣି, ହେ ଗୌରୀହୃଦୟନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଏମିତି ମନେ କରୁଛି।

Verse 6

अणुप्रमाणमपि या मध्ये काशिविकासिनी । मही महीयसी ज्ञेया सा सिद्ध्यै न मुधा क्वचित्

କାଶୀର ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ଥାନ, ତାହା ଅଣୁମାତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ପୃଥିବୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାନ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହା ସିଦ୍ଧିଦାୟକ, କେବେ ବି ବ୍ୟର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 7

कियंति संति तीर्थानि नेह क्षोणीतलेऽखिले । परं काशीरजोमात्र तुलासाम्यं क्व तेष्वपि

ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀତଳରେ କେତେ କେତେ ତୀର୍ଥ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି କାଶୀର ଧୂଳିର ଏକ କଣା ସମାନ ତୁଳାସାମ୍ୟ ମିଳେ?

Verse 8

कियंत्यो न स्रवंत्योत्र रत्नाकर मुदावहाः । परं स्वर्गतरंगिण्याः काश्यां का साम्यमुद्वहेत्

ଏଠାରେ କେତେ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ନଦୀ ବହି ରତ୍ନାକରକୁ ପୂରଣ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗତରଙ୍ଗିଣୀ ଗଙ୍ଗା ସହ କାଶୀରେ କିଏ ସମତା ଧାରିପାରିବ?

Verse 9

कियंति संति नो भूम्यां मोक्षक्षेत्राणि षण्मुख । परं मन्येऽविमुक्तस्य कोट्यंशोपि न तेष्वहो

ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! ପୃଥିବୀରେ କେତେ ମୋକ୍ଷକ୍ଷେତ୍ର ଅଛି; ତଥାପି ମୋ ମତରେ ସେଗୁଡ଼ିକର କୌଣସିଟି ମଧ୍ୟ ଅବିମୁକ୍ତର କୋଟ୍ୟଂଶ ମାତ୍ର ନୁହେଁ—ହାୟ।

Verse 10

गंगा विश्वेश्वरः काशी जागर्ति त्रितयं यतः । तत्र नैःश्रेयसी लक्ष्मीर्लभ्यते चित्रमत्र किम्

ସେଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଓ କାଶୀ—ଏହି ତ୍ରୟ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ଥିବାରୁ, ସେଠାରେ ନୈଃଶ୍ରେୟସ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 11

कथमेषा त्रयी स्कंद प्राप्यते नियतं नरैः । तिष्ये युगे विशेषेण नितरां चंचलेंद्रियैः

ହେ ସ୍କନ୍ଦ! ଏହି ତ୍ରୟକୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ବିଶେଷକରି ତିଷ୍ୟଯୁଗରେ, ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ?

Verse 12

तपस्तादृक्क्व वा तिष्ये तिष्ये योगः क्व तादृशः । क्व वा व्रतं क्व वा दानं तिष्ये मोक्षस्त्वतः कुतः

ତିଷ୍ୟଯୁଗରେ ସେପରି ତପସ୍ କେଉଁଠି? ତିଷ୍ୟରେ ସେପରି ଯୋଗ କେଉଁଠି? ସେପରି ବ୍ରତ କେଉଁଠି, ସେପରି ଦାନ କେଉଁଠି? ତେବେ ତିଷ୍ୟରେ ସେହି ଉପାୟରୁ ମୋକ୍ଷ କିପରି ହେବ?

Verse 13

विनापि तपसा स्कंद विनायोगेन षण्मुख । विना व्रतैर्विना दानैः काश्यां मोक्षस्त्वयेरितः

ହେ ସ୍କନ୍ଦ, ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! ତପ, ଯୋଗ, ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ବିନା ମଧ୍ୟ—କାଶୀରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ବୋଲି ତୁମେ ଘୋଷଣା କରିଛ।

Verse 14

किं किमाचरता स्कंद काशी प्राप्येत तद्वद । मन्ये विना सदाचारं न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः

ହେ ସ୍କନ୍ଦ! କହ—କେଉଁ ଆଚରଣ ଓ କେଉଁ ନିୟମ ପାଳନ କଲେ ସତ୍ୟରେ କାଶୀ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ସଦାଚାର ବିନା ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏନି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବେ।

Verse 15

आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः । आचाराद्वर्धते ह्यायुराचारात्पापसंक्षयः

ସଦାଚାର ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ, ସଦାଚାର ହିଁ ପରମ ତପ। ସଦାଚାରରୁ ଆୟୁ ବଢ଼େ, ସଦାଚାରରୁ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 16

आचारमेव प्रथमं तस्मादाचक्ष्व षण्मुख । देवदेवो यथा प्राह तवाग्रे त्वं तथा वद

ଏହେତୁ, ହେ ଷଣ୍ମୁଖ! ପ୍ରଥମେ ସଦାଚାରକୁ ହିଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର। ଦେବଦେବ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମୋତେ କହ।

Verse 17

स्कंद उवाच । मित्रावरुणजाख्यामि सदाचारं सतां हितम् । यदाचरन्नरो नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣପୁତ୍ର! ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମୁଁ ସଦାଚାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଯାହାକୁ ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାମନା ପାଏ।

Verse 18

स्थावराः कृमयोऽब्जाश्च पक्षिणः पशवो नराः । क्रमेण धार्मिकास्त्वेते ह्येतेभ्यो धार्मिकाः सुराः

ସ୍ଥାବର, କୃମି, ଜଳଜ, ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟ—ଏମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଧର୍ମସାମର୍ଥ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମେ ଦେବଗଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 19

सहस्रभागः प्रथमा द्वितीयोनुक्रमात्तथा । सर्व एते महाभागा यावन्मुक्ति समाश्रयाः

ପ୍ରଥମର ଭାଗ ସହସ୍ରଗୁଣ; ଦ୍ୱିତୀୟର ମଧ୍ୟ କ୍ରମାନୁସାରେ ସେହିପରି। ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ପଦେ ପଦେ ମୁକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 20

चतुर्णामपि भूतानां प्राणिनोऽतीव चोत्तमाः । प्राणिभ्यामपि मुने श्रेष्ठाः सर्वे बुद्ध्युपजीविनः

ଚାରି ପ୍ରକାର ଭୂତମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ବୁଦ୍ଧିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବାମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 21

मतिमद्भ्यो नराः श्रेष्ठास्तेभ्यः श्रेष्ठास्तु वाडवाः । विप्रेभ्योपि च विद्वांसो विद्वद्भ्यः कृतबुद्धयः

ମତିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଯମୀ-ସଦାଚାରୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୱାନ ଉଚ୍ଚ; ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ସିଦ୍ଧ ଓ ସ୍ଥିର, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

Verse 22

कृतधीभ्योपि कर्तारः कर्तृभ्यो ब्रह्मतत्पराः । न तेषामर्चनीयोऽन्यस्त्रिषु लोकेषु कुंभज

କୃତବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମକର୍ମ କରୁଥିବା କର୍ତ୍ତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ପର ଲୋକ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ କୁମ୍ଭଜ, ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କେହି ଆରାଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 23

अन्योन्यमर्चकास्ते वै तपोविद्याऽविशेषतः । ब्राह्मणो ब्रह्मणा सृष्टः सर्वभूतेश्वरो यतः

ସେମାନେ ପରସ୍ପର ପୂଜକ; ତପ ଓ ବିଦ୍ୟାରେ ସମାନ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଈଶ୍ୱରସଦୃଶ ମାନ୍ୟ।

Verse 24

अतो जगत्स्थितं सर्वं ब्राह्मणोऽर्हति नापरः । सदाचारो हि सर्वार्हो नाचाराद्विच्युतः पुनः । तस्माद्विप्रेण सततं भाव्यमाचारशीलिना

ଏହିପରି ଜଗତର ସ୍ଥିତି ନିମିତ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାତ୍ର ସମ୍ମାନଯୋଗ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ। ସଦାଚାର ସର୍ବାର୍ହ; ଆଚାରରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ପୁନଃ ଅର୍ହତା ନାହିଁ। ତେଣୁ ବିପ୍ର ସଦା ଆଚାରଶୀଳ ହେଉ।

Verse 25

विद्वेष रागरहिता अनुतिष्ठंति यं मुने । विद्वांसस्तं सदाचारं धर्ममूलं विदुर्बुधाः

ହେ ମୁନେ, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଦ୍ୱେଷ ଓ ରାଗରହିତ ହୋଇ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେହି ସଦାଚାରକୁ ବୁଧମାନେ ଧର୍ମର ମୂଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 26

लक्षणैः परिहीनोपि सम्यगाचारतत्परः । श्रद्धालुरनसूयुश्च नरो जीवेत्समाः शतम

ବାହ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚାରରେ ତତ୍ପର, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ଅନସୂୟୁ (ଦୋଷ ନ ଖୋଜୁଥିବା) ହୁଏ, ସେ ନର ଶତବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହିପାରେ।

Verse 27

श्रुतिस्मृतिभ्यामुदितं स्वेषु स्वेषु च कर्मसु । सदाचारं निषेवेत धर्ममूलमतंद्रितः

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ଧର୍ମମୂଳ ସଦାଚାରକୁ ଅଳସତା ବିନା ନିରନ୍ତର ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

दुराचाररतो लोके गर्हणीयः पुमान्भवेत् । व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक्

ଯେ ପୁରୁଷ ଦୁରାଚାରରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ଲୋକେ ନିନ୍ଦନୀୟ ହୁଏ; ରୋଗଦ୍ୱାରା ପରାଭୂତ ହୋଇ ସଦା ଅଳ୍ପାୟୁ ଓ ମହାଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 29

त्याज्यं कर्म पराधीनं कायमात्मवशं सदा । दुःखी यतः पराधीनः सदैवात्मवशः सुखी

ଯେ କର୍ମ ପରାଧୀନ କରେ, ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଜୀବନକୁ ସଦା ନିଜ ବଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ। କାରଣ ପରାଧୀନ ଲୋକ ଦୁଃଖୀ, ଆତ୍ମବଶୀ ସଦା ସୁଖୀ।

Verse 30

यस्मिन्कर्मण्यंतरात्मा क्रियमाणे प्रसीदति । तदेव कर्म कर्तव्यं विपरीतं न च क्वचित्

ଯେ କର୍ମ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେହି କର୍ମ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ବିପରୀତ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 31

प्रथमं धर्मसर्वस्वं प्रोक्ता यन्नियमा यमाः । अतस्तेष्वेव वै यत्नः कर्तव्यो धर्ममिच्छता

ଧର୍ମର ସାରସର୍ବସ୍ୱ ଭାବେ ପ୍ରଥମେ ଯମ ଓ ନିୟମ କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଏହିମାନଙ୍କରେ ହିଁ ବିଶେଷ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

सत्यं क्षमार्जवं ध्यानमानृशंस्यमहिंसनम् । दमः प्रसादो माधुर्यं मृदुतेति यमा दश

ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଆର୍ଜବ (ସରଳତା), ଧ୍ୟାନ, କରୁଣା, ଅହିଂସା, ଦମ (ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂୟମ), ପ୍ରସନ୍ନତା, ମାଧୁର୍ୟ ଓ ମୃଦୁତା—ଏହି ଦଶ ଯମ।

Verse 33

शौचं स्नानं तपो दानं मौनेज्याध्ययनं व्रतम् । उपोषणोपस्थ दंडौ दशैते नियमाः स्मृताः

ଶୌଚ, ସ୍ନାନ, ତପ, ଦାନ, ମୌନ, ପୂଜା, ଶାସ୍ତ୍ରାଧ୍ୟୟନ, ବ୍ରତ, ଉପବାସ ଓ ଉପସ୍ଥ-ନିଗ୍ରହ—ଏହି ଦଶଟି ନିୟମ ସ୍ମୃତ।

Verse 34

कामं क्रोधं मदं मोहं मात्सर्यं लोभमेव च । अमून्षड्वै रिणो जित्वा सर्वत्र विजयी भवेत्

କାମ, କ୍ରୋଧ, ମଦ, ମୋହ, ମାତ୍ସର୍ୟ ଓ ଲୋଭ—ଏହି ଛଅ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ବିଜୟୀ ହୁଏ।

Verse 35

शनैः शनैः स चिनुयाद्धर्मं वल्मीक शृंगवत् । परपीडामकुर्वाणः परलोकसहायिनम्

ଉଇପୋକ ଢିବିର ଶିଖର ଯେପରି ଦାଣାଦାଣା କରି ବଢ଼େ, ସେପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର୍ମ ସଞ୍ଚୟ କର; ଅନ୍ୟକୁ ପୀଡ଼ା ନଦେଇ ପରଲୋକରେ ସହାୟ ଧର୍ମ ଗଢ଼।

Verse 36

धर्म एव सहायी स्यादमुत्र न परिच्छदः । पितृ मातृ सुत भ्रातृ योषिद्बंधुजनादिकः

ପରଲୋକରେ ଧର୍ମ ମାତ୍ର ସହାୟ; ସମ୍ପତ୍ତି-ପରିଚ୍ଛଦ ନୁହେଁ। ସେଠାରେ ପିତା, ମାତା, ପୁତ୍ର, ଭ୍ରାତା, ପତ୍ନୀ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଜନ—କେହି ସହ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 37

जायते चैकलः प्राणी प्रम्रियेत तथैकलः । एकलः सुकृतं भुंक्ते भुंक्ते दुष्कृतमेकलः

ପ୍ରାଣୀ ଏକାକୀ ଜନ୍ମ ନେଏ ଏବଂ ଏକାକୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ; ଏକାକୀ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଏକାକୀ ପାପର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 38

देहं पंचत्वमापन्नं त्यक्त्वा कौ काष्ठलोष्ठवत् । बांधवा विमुखा यांति धर्मो यांतमनुव्रजेत्

ଦେହ ଯେତେବେଳେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ କାଠ ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମାଟିର ଢେଳା ପରି ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ। ବାନ୍ଧବମାନେ ବିମୁଖ ହୋଇ ଚାଲିଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ଥାନକାରୀଙ୍କୁ ଧର୍ମ ମାତ୍ର ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 39

कृती संचिनुयाद्धर्मं ततोऽमुत्र सहायिनम् । धर्मं सहायिनं लब्द्ध्वा संतरेद्दुस्तरं तमः

ଏହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧର୍ମ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ପରଲୋକରେ ସେହି ହିଁ ସହାୟ। ଧର୍ମକୁ ସହଚର କରି ମନୁଷ୍ୟ ଦୁସ୍ତର ତମସ୍‌କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

Verse 40

संबंधानाचरेन्नित्यमुत्तमैरुत्तमैः सुधीः । अधमानधमांस्त्यक्त्वा कुलमुत्कर्षतां नयेत्

ବିବେକୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ଉତ୍ତମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି କରିବା ଉଚିତ। ଅଧମ ଓ ଅତ୍ୟଧମଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି କୁଳକୁ ଉତ୍କର୍ଷ ପଥେ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 41

उत्तमानुत्तमानेव गच्छन्हीनांश्च वर्जयन् । ब्राह्मणः श्रेष्ठतामेति प्रत्यवाये न शूद्रताम्

ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମଙ୍କ ସହିତ ମାତ୍ର ସଙ୍ଗ କରି, ହୀନମାନଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟବାୟ (ବିପରୀତ ଆଚରଣ) ହେଲେ ସେ ଉନ୍ନତି ପାଏ ନାହିଁ, ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ।

Verse 42

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलंघिनम् । सालसं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेंऽतकः

ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧ୍ୟୟନକୁ ଅବହେଳା କରେ, ସଦାଚାର ଲଂଘନ କରେ, ଆଳସୀ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ/ଦୁରନ୍ନ ଭୋଜନରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ—ତାହାକୁ ଅନ୍ତକ (ମୃତ୍ୟୁ) ଧରିନେଇଥାଏ।

Verse 43

ततोऽभ्यसेत्प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । तीर्थान्यप्यभिलष्यंति सदाचारिसमागमम्

ଏହେତୁ ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ସଦା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସଦାଚାର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତୀର୍ଥସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦାଚାରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 44

रजनीप्रांतयामार्धं बाह्मः समय उच्यते । स्वहितं चिंतयेत्प्राज्ञस्तस्मिंश्चोत्थाय सवर्दा

ରାତ୍ରିର ଶେଷ ପ୍ରହରର ଉତ୍ତରାର୍ଧକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତ’ କୁହାଯାଏ। ସେ ସମୟରେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ନିଜ ପରମହିତ ଚିନ୍ତନ କରି, ଉଠି ସଦା ତାହାରେ ତତ୍ପର ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 45

गजास्यं संस्मरेदादौ तत ईशं सहांबया । श्रीरंगं श्रीसमेतं तु ब्रह्माण्या कमलोद्भवम्

ପ୍ରଥମେ ଗଜାସ୍ୟ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର; ପରେ ଅମ୍ବାସହିତ ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ। ତାପରେ ଶ୍ରୀସହିତ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଣୀସହିତ କମଲୋଦ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 46

इंद्रादीन्सकलान्देवान्वसिष्ठादीन्मुनीनपि । गंगाद्याः सरितः सर्वाः श्रीशैलाद्यखिलान्गिरीन्

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ, ବଶିଷ୍ଠ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କର; ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଆଦି ସମସ୍ତ ପର୍ବତକୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 47

क्षीरोदादीन्समुद्रांश्च मानसादि सरांसि च । वनानि नंदनादीनि धेनूः कामदुघादिकाः

କ୍ଷୀରସାଗର ଆଦି ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ର, ମାନସ ଆଦି ସମସ୍ତ ସରୋବର; ନନ୍ଦନ ଆଦି ସମସ୍ତ ବନ ଏବଂ କାମଧେନୁ ଆଦି କାମଦୁଘା ଧେନୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 48

कल्पवृक्षादि वृक्षांश्च धातून्कांचनमुख्यतः । दिव्यस्त्रीरुर्वशीमुख्या गरुडादीन्पतत्त्रिणः

କଳ୍ପବୃକ୍ଷାଦି ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ, ଧାତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ, ଦିବ୍ୟସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉର୍ବଶୀକୁ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରୁଡାଦିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

नागाश्च शेषप्रमुखान्गजानैरावतादिकान् । अश्वानुच्चैःश्रवो मुख्यान्कौस्तुभादीन्मणीञ्छुभान्

ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶେଷକୁ, ଗଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଐରାବତାଦିଙ୍କୁ, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାକୁ, ଏବଂ ଶୁଭ ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌସ୍ତୁଭାଦିକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

स्मरेदरुंधतीमुख्याः पतिव्रतवतीर्वधूः । नैमिषादीन्यरण्यानि पुरीः काशीपुरीमुखाः

ଅରୁନ୍ଧତୀମୁଖ୍ୟ ପତିବ୍ରତା ସତୀମାନଙ୍କୁ, ନୈମିଷାଦି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ କାଶୀପୁରୀମୁଖ୍ୟ ପୁଣ୍ୟନଗରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

विश्वेशादीनि लिंगानि वेदानृक्प्रमुखानपि । गायत्रीप्रमुखान्मंत्रान्योगिनः सनकादिकान्

ବିଶ୍ୱେଶାଦି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ, ଋଗ୍ବେଦପ୍ରମୁଖ ବେଦମାନଙ୍କୁ, ଗାୟତ୍ରୀପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ସନକାଦି ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

प्रणवादिमहाबीजं नारदादींश्च वैष्णवान् । शिवभक्तांश्च बाणादीन्प्रह्लादादीन्दृढव्रतान्

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଆଦି ମହାବୀଜକୁ, ନାରଦାଦି ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ, ବାଣାଦି ଶିବଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦାଦି ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

वदान्यांश्च दधीच्यादीन्हरिश्चंद्रादि भूपतीन् । जननी चरणौ स्मृत्वा सर्वतीर्थोत्तमोत्तमौ

ହୃଦୟରେ ଜନନୀଙ୍କ ପରମ ପବିତ୍ର ଚରଣଯୁଗଳକୁ ସ୍ମରଣ କର—ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏବଂ ଦଧୀଚି ଆଦି ମହାଦାନୀ ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଆଦର୍ଶ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 54

पितरं च गुरूंश्चापि हृदि ध्यात्वा प्रसन्नधीः । ततश्चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशमाश्रयेत्

ପ୍ରସନ୍ନ ବୁଦ୍ଧିରେ ହୃଦୟଭିତରେ ପିତା ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରିବା ପାଇଁ ନୈଋତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କର।

Verse 55

ग्रामाद्धनुःशतं गच्छेन्नगराच्च चतुर्गुणम् । तृणैराच्छाद्य वसुधां शिरः प्रावृत्य वाससा

ଗ୍ରାମରୁ ଶତ ଧନୁଷ ଦୂରକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନଗରରୁ ତାହାର ଚାରିଗୁଣ ଦୂରକୁ। ଭୂମିକୁ ତୃଣରେ ଢାକି, ମୁଣ୍ଡକୁ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରି, ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କର।

Verse 56

कर्णोपवीत्युदग्वक्त्रो दिवसे संध्ययोरपि । विण्मूत्रे विसृजेन्मौनी निशायां दक्षिणामुखः

ଦିନେ—ଏବଂ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ମଧ୍ୟ—କର୍ଣ୍ଣୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ, ମୌନ ରଖି ମଳମୂତ୍ର ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 57

न तिष्ठन्नाप्सु नो विप्र गो वह्न्यनिल संमुखः । न फालकृष्टे भूभागे न रथ्यासेव्यभूतले

ହେ ବିପ୍ର, ଜଳରେ ଦାଁଡି ନୁହେଁ; ଗୋ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ବାୟୁର ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହଳରେ ସଦ୍ୟ କର୍ଷିତ ଭୂମିରେ ନୁହେଁ; ରାସ୍ତା କିମ୍ବା ଲୋକଚଳାଚଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 58

नालोकयेद्दिशोभागाञ्ज्योतिश्चक्रं नभोमलम् । वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत्प्रयत्नवान्

ଦିଗମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ନ ଦେଖିବ, ନ ଜ୍ୟୋତିର୍ମଣ୍ଡଳ କିମ୍ବା ନିର୍ମଳ ଆକାଶକୁ ନିହାରିବ। ବାମହାତରେ ଉପସ୍ଥକୁ ଧରି, ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସାବଧାନରେ ଉଠିବ।

Verse 59

अथो मृदं समादाय जंतुकर्करवर्जिताम् । विहाय मूषकोत्खातां शौचोच्छिष्टां च नाकुलाम्

ତାପରେ ପୋକାପତଙ୍ଗ ଓ କଙ୍କର ନଥିବା ମାଟି ନେବ। ମୂଷା ଖୋଦିଥିବା ମାଟି, ପୂର୍ବରୁ ଶୌଚରେ ବ୍ୟବହୃତ ମାଟି, ଏବଂ ନେଉଳର ଗୁହାର ମାଟିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବ।

Verse 60

गुह्ये दद्यान्मृदं चैकां पायौ पंचांबुसां तराः । दश वामकरे चापि सप्त पाणिद्वये मृदः

ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗରେ ଏକଥର ମାଟି ଲଗାଇବ, ଏବଂ ଗୁଦରେ ଜଳସହିତ ପାଞ୍ଚଥର। ପରେ ବାମହାତରେ ଦଶଥର, ଦୁଇହାତରେ ସାତଥର ମାଟି ଲଗାଇବ।

Verse 61

एकैकां पादयोर्दद्यात्तिस्रः पाण्योर्मृदस्तथा । इत्थं शौचं गृही कुर्याद्गंधलेपक्षयावधि

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦରେ ଏକେକଥର ମାଟି ଲଗାଇବ, ଏବଂ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଥର କରି। ଗୃହସ୍ଥ ଏଭଳି ଶୌଚ କରିବ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ଲେପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶି ନଯାଏ।

Verse 62

क्रमाद्द्वैगुण्यमेतस्माद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । दिवाविहित शौचस्य रात्रावर्धं समाचरेत्

ଏହି ଶୌଚ-ମାନକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଦି ତିନି ଆଶ୍ରମରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦ୍ୱିଗୁଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ରାତିରେ, ଦିନ ପାଇଁ ବିହିତ ଶୌଚର ଅର୍ଧମାତ୍ର ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 63

रुज्यर्धं च तदर्धं च पथि चौरादि बाधिते । तदर्धं योषितां चापि सुस्थे न्यूनं न कारयेत्

ରୋଗ ଥିଲେ, କିମ୍ବା ସାମର୍ଥ୍ୟର ଅର୍ଧ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ, ଅଥବା ପଥରେ ଚୋର ଆଦିଙ୍କ ଉପଦ୍ରବରେ ବାଧିତ ହେଲେ, ବିଧିର ଅର୍ଧମାତ୍ର ଆଚରଣ କରିପାରେ। ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ ଅନୁମତ; କିନ୍ତୁ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟଠାରୁ କମ୍ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 64

अपि सर्वनदीतोयैर्मृत्कूटैश्चापि गोमयैः । आपादमाचरच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक्

ସମସ୍ତ ନଦୀର ଜଳ, ମାଟିର ଢେଲା ଓ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୌଚ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯାହାର ଅନ୍ତର୍ଭାବ ଦୁଷ୍ଟ ସେ ପ୍ରକୃତ ଶୁଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ ନାହିଁ।

Verse 65

अर्चितः सविता सूते सुतान्पशु वसूनि च । व्याधीन्हरेद्ददात्यायुः पूरयेद्वांछितान्यपि

ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ପୂଜିତ ହେଲେ ପୁତ୍ର, ପଶୁ ଓ ଧନ ଦାନ କରନ୍ତି; ରୋଗ ହରଣ କରନ୍ତି, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଇଚ୍ଛିତ କାମନାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 66

आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः । सर्वाश्चाहुतयोप्येवं ग्रासाश्चांद्रायणेपि च । प्रागास्य उदगास्योवा सूपविष्टः शुचौ भुवि । उपस्पृशेद्विहीनायां तुषांगारास्थिभस्मभिः

ଶୌଚରେ ମାଟିର ପରିମାଣ ତାଜା ଧାତ୍ରୀ (ଆଁବଳା) ଫଳ ପରିମାଣ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଏକେ ପରିମାଣ ସମସ୍ତ ଆହୁତିରେ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଗ୍ରାସରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ। ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଭଲଭାବେ ବସି ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଉପସ୍ପର୍ଶନ/ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ; ଯଥୋଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ନ ମିଳିଲେ ତୁଷ, ଅଙ୍ଗାର, ଅସ୍ଥିଭସ୍ମ କିମ୍ବା ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରିପାରିବ।

Verse 67

अनुष्णाभिरफेनाभिरद्भिर्हृद्गाभिरत्वरः । ब्राह्मणो ब्राह्मतीर्थेन दृष्टिपूताभिराचमेत्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟାବେଗ ନ କରି, ଉଷ୍ଣ ନୁହେଁ ଏମିତି, ଫେନରହିତ ଏବଂ ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଜଳରେ—ବ୍ରାହ୍ମତୀର୍ଥ ପ୍ରକାରେ, ଦୃଷ୍ଟିଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଜଳର ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

कंठगाभिर्नृपः शुद्ध्येत्तालुगाभिस्तथोरुजः । स्त्रीशूद्रावास्य संस्पर्शमात्रेणापि विशुद्ध्यतः

କଣ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ ରାଜା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ତାଳୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଜଂଘା/ଗୁହ୍ୟରୋଗୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ର ତ ମୁଖ-ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଗଣ୍ୟ।

Verse 69

शिरः प्रावृत्य कंठं वा जले मुक्तशिखोऽपि च । अक्षालितपदद्वंद्व आचांतोप्यशुचिर्मतः

ଶିର କିମ୍ବା କଣ୍ଠକୁ ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ କଲେ, କେଶ ଖୋଲା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଦୁଇ ପାଦ ଧୋଇନାହିଁ ତେବେ ଆଚମନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଶୁଚି ଗଣ୍ୟ।

Verse 70

त्रिः पीत्वांबु विशुद्ध्यर्थं ततः खानि विशोधयेत् । अंगुष्ठमूलदेशेन द्विर्द्विरोष्ठाधरौ स्पृशेत्

ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତିନିଥର ଜଳ ପିଇବ; ତାପରେ ଶରୀରର ରନ୍ଧ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଧନ କରିବ। ଅଙ୍ଗୁଠାର ମୂଳଭାଗରେ ଉପର ଓ ତଳ ଓଠକୁ ଦୁଇଥର କରି ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

Verse 71

अंगुलीभिस्त्रिभिः पश्चात्पुनरास्यं स्पृशेत्सुधीः । तर्जन्यंगुष्ठकोट्या च घ्राणरंध्रे पुनः पुनः

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ପୁନର୍ବାର ମୁଖକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ଏବଂ ତର୍ଜନୀ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠାର ଟିପ୍‌ରେ ନାସାରନ୍ଧ୍ରକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

Verse 72

अंगुष्ठानामिकाग्राभ्यां चक्षुः श्रोत्रे पुनः पुनः । कनिष्ठांगुष्ठयोगेन नाभिरंध्रमुपस्पृशेत्

ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ଅନାମିକାର ଟିପ୍‌ରେ ଚକ୍ଷୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ଏବଂ କନିଷ୍ଠା-ଅଙ୍ଗୁଠାର ସଂଯୋଗରେ ନାଭି-ରନ୍ଧ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ।

Verse 73

स्पृष्ट्वा तलेन हृदयं समस्ताभिः शिरः स्पृशेत् । अंगुल्यग्रैस्तथा स्कंधौ सांबु सर्वत्र संस्पृशेत्

ହାତ ପାପୁଲିରେ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା ମସ୍ତକ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ। ଅଙ୍ଗୁଳି ଅଗ୍ରଭାଗରେ କାନ୍ଧକୁ ଏବଂ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ।

Verse 74

आचांतः पुनराचामेत्कृते रथ्योपसर्पणे । स्नात्वा भुक्त्वा पयः पीत्वा प्रारंभे शुभकर्मणाम्

ଆଚମନ କରିବା ପରେ ରାସ୍ତାକୁ ଗଲେ ପୁନର୍ବାର ଆଚମନ କରିବେ। ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ, ଦୁଗ୍ଧପାନ ପରେ ଏବଂ ଶୁଭକର୍ମ ଆରମ୍ଭରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 75

सुप्त्वा वासः परीधाय तथा दृष्ट्वाप्यमंगलम् । प्रमादादशुचिं स्पृष्ट्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत्

ଶୋଇବା ପରେ, ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ ପରେ, ଅମଙ୍ଗଳ ଦର୍ଶନ କଲେ କିମ୍ବା ଭୁଲବଶତଃ ଅଶୁଚି ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଦୁଇଥର ଆଚମନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 76

अथो मुखविशुद्ध्यर्थं गृह्णीयाद्दंतधावनम् । आचांतोप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

ତତ୍ପରେ ମୁଖ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ଉଚିତ୍। କାରଣ ଦାନ୍ତ ନ ଘଷି ଆଚମନ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ।

Verse 77

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां रविवासरे । दंतानां काष्ठसंयोगो दहेदासप्तमं कुलम्

ପ୍ରତିପଦା, ଅମାବାସ୍ୟା, ଷଷ୍ଠୀ, ନବମୀ ଏବଂ ରବିବାର ଦିନ ଦାନ୍ତକାଠି ବ୍ୟବହାର କଲେ ସାତ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 78

अलाभे दंतकाष्ठानां निषिद्धे वाथ वासरे । गंडूषा द्वादश ग्राह्या मुखस्य परिशुद्धये

ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ନ ମିଳିଲେ କିମ୍ବା ଯେ ଦିନ ତାହା ନିଷିଦ୍ଧ, ସେ ଦିନ ମୁଖର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବାରଥର ଗଣ୍ଡୂଷ (କୁଳ୍ଲା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 79

कनिष्ठाग्र परीमाणं सत्वचं निर्व्रणं ऋजुम् । द्वादशांगुलमानं च सार्धं स्याद्दंतधावनम्

ଦନ୍ତଧାବନ କାଠି କନିଷ୍ଠାଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ର ପରିମାଣର ମୋଟା, ଛାଲ ସହିତ, ଘାଉ-ରହିତ ଓ ସିଧା ହେବା ଉଚିତ; ତାହାର ଲମ୍ବ ସାଢେ ବାର ଅଙ୍ଗୁଳ ହେବ।

Verse 80

एकैकांगुलह्रासेन वर्णेष्वन्येषु कीर्तितम् । आम्राम्रातक धात्रीणां कंकोल खदिरोद्भवम्

ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲମ୍ବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍ଗୁଳ କମାଇବା କଥା କହାଯାଇଛି। ଉପଯୁକ୍ତ ଦନ୍ତକାଠ ଆମ୍ବ, ଅମ୍ରାତକ, ଧାତ୍ରୀ (ଆଁଵଳା), ଏବଂ କଙ୍କୋଲ ଓ ଖଦିର ବୃକ୍ଷରୁ ମିଳେ।

Verse 81

शम्यपामार्गखर्जूरीशेलुश्रीपर्णिपीलुजम् । राजादनं च नारंगं कषायकटुकंटकम्

ଶମୀ, ଅପାମାର୍ଗ, ଖର୍ଜୂରୀ, ଶେଲୁ, ଶ୍ରୀପର୍ଣୀ ଓ ପୀଲୁ ଗଛରୁ ମଧ୍ୟ ଦନ୍ତକାଠ ଯୋଗ୍ୟ; ଏବଂ ରାଜାଦନ ଓ ନାରଙ୍ଗ—ଯେଗୁଡ଼ିକ କଷାୟ (କସା), କଟୁ (ତୀକ୍ଷ୍ଣ) ଓ କଣ୍ଟକଯୁକ୍ତ।

Verse 82

क्षीरवृक्षोद्भवं वापि प्रशस्तं दंतधावनम् । जिह्वोल्लेखनिकां चापि कुर्याच्चापाकृतिं शुभाम्

କ୍ଷୀରବୃକ୍ଷରୁ ମିଳୁଥିବା ଦନ୍ତଧାବନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହା ସହ ଜିହ୍ୱା-ଉଲ୍ଲେଖନିକା (ଜିଭ ଖୁରଚଣି) ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ଶୁଭ ଆକୃତିରେ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ।

Verse 83

अन्नाद्याय व्यूहध्वं सोमोराजाय मा गमत् । समे मुखं प्रमार्क्ष्यते यशसा च भगेन च

ଅନ୍ନ ଓ ପୋଷଣର ନିମିତ୍ତେ ଏହି ବିଧିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ କର; ସୋମରାଜ ଦେବତାଠାରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଅନି। ମୁଖ ସମଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଯଶ ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 84

आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशु वसूनि च । ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वन्नो देहि वनस्पते

ହେ ବନସ୍ପତିନାଥ! ଆମକୁ ଆୟୁ, ବଳ, ଯଶ ଓ ତେଜ; ସନ୍ତାନ, ପଶୁ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମେଧା ଓ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 85

मंत्रावेतौ समुच्चार्य यः कुर्याद्दंतधावनम् । वनस्पतिगतः सोमस्तस्य नित्यं प्रसीदति

ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାବିଧି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ ଦନ୍ତଧାବନ କରେ, ବନସ୍ପତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୋମ ତାହାର ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 86

मुखे पर्युषिते यस्माद्भवेदशुचिभाग्नरः । ततः कुर्यात्प्रयत्नेन शुद्ध्यर्थं दंतधावनम्

ଯେହେତୁ ରାତି ପରେ ମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟୁଷିତ (ବାସି) ହେଲେ ମଣିଷ ଅଶୁଚିତାର ଭାଗୀ ହୁଏ; ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯତ୍ନରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

उपवासेपि नो दुष्येद्दंतधावनमंजनम् । गंधालंकारसद्वस्त्रपुष्पमालानुलेपनम्

ଉପବାସରେ ମଧ୍ୟ ଦନ୍ତଧାବନ ଓ ଅଞ୍ଜନ ଲଗାଇବା ଦୋଷ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ସୁଗନ୍ଧ, ଅଳଙ୍କାର, ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର, ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନ ମଧ୍ୟ ଦୋଷରହିତ।

Verse 88

प्रातःसंध्यां ततः कुर्याद्दंतधावनपूर्विकाम् । प्रातःस्नानं चरित्वा च शुद्धे तीर्थे विशेषतः

ତାପରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରି ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଶୁଦ୍ଧ ତୀର୍ଥଘାଟରେ।

Verse 89

प्रातःस्नानाद्यतःशुद्ध्येत्कायोयं मलिनः सदा । छिद्रितो नवभिश्छिद्रैः स्रवत्येव दिवानिशम्

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଆଦି ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟାରେ ଏହି ଦେହ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; କାରଣ ଏହା ସଦା ମଲିନ, ନଅଟି ଛିଦ୍ରରେ ଛିଦ୍ରିତ ହୋଇ ଦିନରାତି ନିରନ୍ତର ସ୍ରବେ।

Verse 90

उत्साह मेधा सौभाग्य रूप संपत्प्रवर्तकम् । मनः प्रसन्नताहेतुः प्रातःस्नानं प्रशस्यते

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ପ୍ରଶଂସିତ—ଏହା ଉତ୍ସାହ, ମେଧା, ସୌଭାଗ୍ୟ, ରୂପ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରବର୍ଦ୍ଧିତ କରେ; ମନଃପ୍ରସନ୍ନତାର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 91

प्रस्वेद लालाद्याक्लिन्नो निद्राधीनो यतो नरः । प्रातःस्नानात्ततोर्हः स्यान्मंत्रस्तोत्रजपादिषु

ଯେହେତୁ ନର ଘାମ, ଲାଳା ଆଦିରେ ଆର୍ଦ୍ର ହୋଇ ନିଦ୍ରାଧୀନ ରହେ; ତେଣୁ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ପରେ ସେ ମନ୍ତ୍ର, ସ୍ତୋତ୍ର, ଜପ ଆଦିରେ ଅର୍ହ ହୁଏ।

Verse 92

प्रातःप्रातस्तु यत्स्नानं संजाते चारुणोदये । प्राजापत्यसमं प्राहुस्तन्महाघविघातकृत्

ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃ, ସୁନ୍ଦର ଅରୁଣୋଦୟ ହେଲେ ଯେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତସମ କୁହାଯାଏ; ଏହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 93

प्रातःस्नानं हरेत्पापमलक्ष्मीं ग्लानिमेव च । अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ପାପ, ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଗ୍ଲାନିକୁ ହରେ; ଅଶୁଚିତ୍ୱ ଓ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନକୁ ନାଶ କରି ତୃପ୍ତି ଓ ପୁଷ୍ଟି ଦାନ କରେ।

Verse 94

नोपसर्पंति वै दुष्टाः प्रातःस्नायिजन क्वचित् । दृष्टादृष्टफलं यस्मात्प्रातःस्नानं समाचरेत्

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଅଦୃଷ୍ଟ ଦୁହିଁ ଫଳ ଦେଏ, ତେଣୁ ଏହା ଆଚରଣୀୟ।

Verse 95

प्रसंगतः स्नानविधिं वक्ष्यामि कलशोद्भव । विधिस्नानं यतः प्राहुः स्नानाच्छतगुणोत्तरम्

ଏବେ ପ୍ରସଙ୍ଗକ୍ରମେ, ହେ କଳଶୋଦ୍ଭବ, ମୁଁ ସ୍ନାନବିଧି କହିବି; କାରଣ ବିଧିଅନୁସାରେ କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନ, ଅନ୍ୟ ସ୍ନାନଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 96

विशुद्धां मृदमादाय बर्हींषि तिल गोमयम् । शुचौ देशे परिस्थाप्य त्वाचम्य स्नानमाचरेत्

ଶୁଦ୍ଧ ମାଟି, କୁଶ, ତିଳ ଓ ଗୋମୟ ନେଇ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସଜାଇ, ଆଚମନ କରି ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 97

उपग्रही बद्धशिखो जलमध्ये समाविशेत् । उरुं हीति मंत्रेण तोयमावर्त्य सृष्टितः

ଉପବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶିଖା ବାନ୍ଧି, ଜଳର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ; ‘ଉରୁଂ ହୀତି’ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଜଳକୁ ଆବର୍ତ୍ତିତ କରିବ।

Verse 98

ये ते शतं ततो जप्त्वा तोयस्यामंत्रणाय च । सुमित्रिया नो मंत्रेण पूर्वं कृत्वा जलांजलिम् । क्षिपेद्द्वेष्यं समुद्दिश्य जपन्दुर्मित्रिया इति

ଜଳର ଆମନ୍ତ୍ରଣ/ଅଭିମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ‘ଯେ ତେ ଶତଂ’ ଶତବାର ଜପ କରି, ପ୍ରଥମେ ‘ସୁମିତ୍ରିୟା ନୋ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଜଳାଞ୍ଜଳି କରି, ଦ୍ୱେଷ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ‘ଦୁର୍ମିତ୍ରିୟା’ ଜପ କରି କରି ସେହି ଜଳ ଛାଡ଼ିଦେବ।

Verse 99

इदं विष्णुरिमं जप्त्वा लिंपेदंगानि मृत्स्नया । मृदैकया शिरः क्षाल्य द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

‘ଇଦଂ ବିଷ୍ଣୁଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଶୁଦ୍ଧିମାଟିରେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଲେପନ କରିବ; ଏକ ଭାଗ ମାଟିରେ ଶିର ଧୋଇବ, ଦୁଇ ଭାଗରେ ନାଭି ଓ ତାହାର ଉପର ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ।

Verse 100

नाभेरधस्तु तिसृभिः पादौ षड्भिर्विशोधयेत् । मज्जेत्प्रवाहाभिमुख आपो अस्मानिमं जपन्

ନାଭିର ତଳଭାଗକୁ ତିନି ଭାଗ ମାଟିରେ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ, ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଛଅ ଭାଗରେ ବିଶୋଧନ କରିବ। ପରେ ପ୍ରବାହ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ‘ଆପୋ ଅସ୍ମାନ୍’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କରି ଜଳେ ନିମଜ୍ଜନ କରିବ।

Verse 110

प्रणवं त्रिर्जपेद्वापि विष्णुं वा संस्मरेत्सुधीः । स्नात्वेत्थं वस्त्रमापीड्य गृह्णीयाद्धौतवाससी । आचम्य च ततः कुर्यात्प्रातःसंध्यां कुशान्विताम् । यो न संध्यामुपासीत ब्राह्मणो हि विशेषतः

ସୁଧୀ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଣବକୁ ତିନିଥର ଜପ କରୁ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ। ଏଭଳି ସ୍ନାନ କରି ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଚୋଡ଼ି ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବ। ପରେ ଆଚମନ କରି କୁଶସହିତ ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା କରିବ। ବିଶେଷତଃ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରେନାହିଁ, ସେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟଚ୍ୟୁତ।

Verse 120

एकं संभोज्य विधिवद्ब्राह्मणं यत्फलं लभेत् । प्राणायामैर्द्वादशभिस्तत्फलं श्रद्धयाप्यते

ବିଧିମତେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ କରାଯାଇଥିବା ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 130

गृहाद्बहुगुणा यस्मात्संध्या बहिरुपासिता । गायत्र्यभ्यासमात्रोपि वरं विप्रो जितेंद्रियः

ଘରେ କରାଯାଇଥିବା ଉପାସନାଠାରୁ ଘରବାହାରେ କରାଯାଇଥିବା ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ବହୁଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳଦାୟି; ତେଣୁ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗାୟତ୍ରୀର କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 140

नक्तं दिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः । शतशोपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिता

ରାତିଦିନ ପାଣିରେ ଡୁବିଲେ ମଧ୍ୟ କୈବର୍ତ୍ତମାନେ ଯଦି ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କ’ଣ? ଭିତର ଭାବ ଦୂଷିତ ହେଲେ ଶତବାର ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 150

इमं मंत्रं ततश्चोक्त्वा कुर्यादाचमनं द्विजः । आचार्याः केचिदिच्छंति शाखाभेदेन चापरे

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପରେ ଦ୍ୱିଜ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। କେତେକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏହିପରି ମନେ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ତୁ ବେଦଶାଖାଭେଦ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ବିଧି ଇଚ୍ଛନ୍ତି।

Verse 160

सहस्रकृत्वो गायत्र्याः शतकृत्वोथवा पुनः । दशकृत्वोथ देव्यैव कुर्यात्सौरीमुपस्थितिम्

ଗାୟତ୍ରୀକୁ ସହସ୍ରବାର—କିମ୍ବା ଶତବାର, ଅଥବା ପୁନଃ ଦଶବାର—ଜପ କରି, ସେହି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଉପାୟ ମାନି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ‘ସୌରୀ ଉପସ୍ଥିତି’ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 170

अन्वारब्धेन सव्येन तर्पयेत्षड्विनायकान् । ब्रह्मादीनखिलान्देवान्मरीच्यादींस्तथा मुनीन्

ସବ୍ୟୋପବୀତ ଭାବେ (ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯଥାବିଧି ଧାରଣ କରି) ଷଡ୍‌ବିନାୟକଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ, ମରୀଚି ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 180

उदीरतामगिंरस आयंतुन इतीष्यते । ऊर्जं वहंती पितृभ्यः स्वधायिभ्यस्ततः पठेत्

ତଦନନ୍ତର ବିଧିମତେ ‘ଉଦୀରତାମ୍…’ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବ; ପରେ ସ୍ୱଧାଭାଗୀ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଊର୍ଜଂ ବହନ୍ତୀ…’ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବ।

Verse 190

अध्यापयेच्छुचीञ्शिष्यान्हितान्मेधासमन्वितान् । उपेयादीश्वरं चैव योगक्षेमादि सिद्धये

ଶୁଚି, ହିତେଷୀ ଓ ମେଧାସମ୍ପନ୍ନ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇବ; ଏବଂ ଯୋଗ-କ୍ଷେମ (ରକ୍ଷା) ଆଦି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେବ।

Verse 200

ओंभूर्भुवःस्वःस्वाहेति विप्रो दद्यात्तथाहुतिम् । तथा देवकृतस्याद्या जुहुयाच्च षडाहुतीः

‘ଓଂ ଭୂର୍ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବିପ୍ର ଆହୁତି ଦେବ; ଏବଂ ‘ଦେବକୃତ’ ବିଧିରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରଥମ ଆହୁତିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଛଅ ଆହୁତି ହୋମ କରିବ।

Verse 210

प्रतिगृह्णंत्विमं पिंडं काका भूमौ मयार्पितम् । द्वौ श्वानौ श्यामशबलौ वैवस्वतकुलोद्भवौ

ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଅର୍ପିତ ଏହି ପିଣ୍ଡକୁ କାକମାନେ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ) କୁଳଜ ଶ୍ୟାମ ଓ ଶବଳ—ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ୱାନ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 220

विधायान्नमनग्नं तदुपरिष्टादधस्तथा । आपोशनविधानेन कृत्वाश्नीयात्सुधीर्द्विजः

ଅଗ୍ନିଦୋଷରହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ନକୁ ବିଧିମତେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ସଜାଇ, ସୁଧୀ ଦ୍ୱିଜ ‘ଆପୋଶନ’ ବିଧାନ କରି ପରେ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 230

अंगुष्ठमात्रः पुरुषस्त्वंगुष्ठं च समाश्रितः । ईशः सर्वस्य जगतः प्रभुः प्रीणाति विश्वभुक्

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର ପୁରୁଷ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ନିହିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେହି ସର୍ବଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ପ୍ରଭୁ ଓ ବିଶ୍ୱପାଳକ—ଏପରି ସ୍ମରଣ-ସାଧନାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 240

अग्निश्चेति च मंत्रेण विधायाचमने सुधीः । पश्चिमास्यो जपेत्तावद्यावन्नक्षत्रदर्शनम्

‘ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ…’ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆଚମନ କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ପଶ୍ଚିମମୁଖ ହୋଇ ନକ୍ଷତ୍ରଦର୍ଶନ ହେଉଅବଧି ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 243

उद्देशतः समाख्यातो ह्येष नित्यतमो विधिः । इत्थं समाचरन्विप्रो नावसीदति कर्हिचित्

ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିତ୍ୟ ବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା। ଏପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେବି ବିପଦରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।