Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 85

Devanagari script

मंत्रावेतौ समुच्चार्य यः कुर्याद्दंतधावनम् । वनस्पतिगतः सोमस्तस्य नित्यं प्रसीदति

Transliteration

maṃtrāvetau samuccārya yaḥ kuryāddaṃtadhāvanam | vanaspatigataḥ somastasya nityaṃ prasīdati

Translation

ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାବିଧି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ ଦନ୍ତଧାବନ କରେ, ବନସ୍ପତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୋମ ତାହାର ପ୍ରତି ନିତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Word by Word

• मन्त्रौ: two mantras
• मन्त्रौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• एतौ: these two
• एतौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (qualifier of मन्त्रौ)

• समुच्चार्य: having recited
• समुच्चार्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + उत् + चर् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive); ‘having recited/uttered together’

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• कुर्यात्: should do
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दन्तधावनम्: tooth-cleaning
• दन्तधावनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन्तधावन (प्रातिपदिक; दन्त + धावन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘दन्तानां धावनम्’ (teeth-cleaning)

• वनस्पतिगतः: gone into/contained in the tree
• वनस्पतिगतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वनस्पति + गत (प्रातिपदिक; √गम्-धातोः क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘वनस्पतौ गतः’

• सोमः: Soma
• सोमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• प्रसीदति: is pleased
• प्रसीदति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + सद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee recites two mantras, then performs tooth-cleaning with a sacred twig; Soma is visualized as a cool lunar essence residing in the plant, blessing the practitioner.

Characters & Entities

• Soma
• Vanaspati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purification becomes a devotional act when joined with mantra, attracting divine grace (prasāda).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kāśī in the Kāśīkhaṇḍa, but the verse itself emphasizes household ritual purity rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Recite the two mantras and then perform dantadhāvana; this is said to please Soma present in vegetation.