Adhyaya 12

Verse 1

शिवशर्मोवाच । नैरृतादीन् क्रमाल्लोकानाख्यातं पुरुषोत्तमौ । पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ

ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ— “ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଦ୍ୱୟ! ନୈରୃତ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛ; ତୁମ କେଶ ଯେନେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ପରାଗରେ ଧୂସରିତ।”

Verse 2

गणावूचतुः । आकर्णय महाभाग संयमिन्याः पुरीं पराम् । दिक्पतेर्निरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता

ଗଣମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ଶୁଣ, ସଂୟମିନୀ ନାମକ ସେଇ ପରମ ପୁରୀର କଥା; ତାହା ଦିକ୍ପତି ନିରୃତଙ୍କର, ଏବଂ ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ଓ ପାପୀ—ଦୁହେଁ ବସନ୍ତି।

Verse 3

राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसि वृत्तैः पुण्यजना इमे

ସେଇ ପୁରୀରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସନ୍ତି, ଯେମାନେ ସଦା ପରଦ୍ରୋହରୁ ମୁକ୍ତ। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ରାକ୍ଷସ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଚରଣରେ ସେମାନେ ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଜନ।

Verse 4

स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि । नाद्रियंतेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन

ସେମାନେ ସ୍ମୃତି ଓ ଶ୍ରୁତିରେ କହିଥିବା ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଜନ୍ମରେ ନିମ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣରେ; ଏବଂ ସ୍ମୃତିବିଧିବିରୋଧୀ ଅନ୍ନପାନ ସେମାନେ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 5

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । जाताजातौ निकृष्टायामपिपुण्यानुसारिणः

ସେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରଦ୍ରୋହରୁ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି; ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମାର୍ଗକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

Verse 6

द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये । सदा संकुचितांगाश्च द्विजसंभाषणादिषु

ଯେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରୁ ଲଭ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିଜ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ସଂଯତ ଓ ବିନୀତ ରହନ୍ତି—ବିଶେଷତଃ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ଭାଷଣ ଓ ବ୍ୟବହାରରେ।

Verse 7

आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ । जयजीवभगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः

ଆହ୍ୱାନ ହେଲେ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜାରେ ଢାକା ମୁହଁରେ କହନ୍ତି— “ଜୟ! ହେ ଜୀବ-ଭାଗ୍ୟନାଥ, ହେ ସ୍ୱାମୀ!”—ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି।

Verse 8

तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः । द्विजेषु नित्यं प्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम्

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ପରାୟଣ, ନିତ୍ୟ ଦେବପରାୟଣ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଥମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଜ ନାମ ନିବେଦନ କରନ୍ତି।

Verse 9

दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः । अस्तेय सत्याहिंसाश्च सर्वेषां धर्महेतवः

ଦମ, ଦାନ, ଦୟା, କ୍ଷାନ୍ତି, ଶୌଚ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ; ତଥା ଅସ୍ତେୟ, ସତ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା—ଏସବୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମଧାରଣର କାରଣ।

Verse 10

आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् । सर्वभोगसमृद्धास्ते वसंत्यत्र पुरोत्तमे

ଯେମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସଦା ଉଦ୍ୟୁକ୍ତ—ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉ ନାହିଁ—ସେମାନେ ସର୍ବଭୋଗରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଏହି ପୁରୋତ୍ତମ ନଗରେ ବସନ୍ତି।

Verse 11

म्लेच्छा अपि सुतीर्थेषु ये मृतानात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाण विश्राणांतेऽत्र भोगिनः

ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥରେ ମରନ୍ତି ଏବଂ ଆତ୍ମଘାତକ ନୁହନ୍ତି, ତେବେ କାଶୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି (ଦେହ ଛାଡ଼ି) ଏଠାରେ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରି ପରେ ମୋକ୍ଷଦାନ ପାଆନ୍ତି।

Verse 12

अंधं तमो विशेयुस्ते ये चैवात्महनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्रामसूकराः

ଯେମାନେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରନ୍ତି ସେମାନେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ସହସ୍ର ନରକଯାତନା ଭୋଗି ପୁଣି ଗ୍ରାମର ଶୂକର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 13

आत्मघातो न कर्तव्यस्तस्मात्क्वापि विपश्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मघातिनाम्

ଏହେତୁ ବିପଶ୍ଚିତ୍ ଲୋକ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମଘାତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମଘାତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଇହଲୋକେ ମଧ୍ୟ ପରଲୋକେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ନାହିଁ।

Verse 14

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

ତତ୍ତ୍ୱାବବୋଧ ଅଛି ବୋଲି କହୁଥିବା କେତେକ ଲୋକ ‘ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ’ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରୟାଗକୁ ଦେଖାନ୍ତି—ଯେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା ଓ ସର୍ବ ଅଭିଲାଷାଦାୟକ।

Verse 15

अंत्यजा अपि ये केचिद्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसंत्यत्र तु सत्तमाः

ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ କେହି ଦୟାଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରୋପକାରରେ ନିଷ୍ଠ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ସତ୍ତମ ଭାବେ ବସନ୍ତି।

Verse 17

पल्लीपतिरभूदुग्रः पिंगाक्ष इति विश्रुतः । निर्विंध्यायास्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः

ଏକ ଅରଣ୍ୟ-ପଲ୍ଲୀର ଉଗ୍ର ଅଧିପତି ଥିଲେ, ‘ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନିର୍ବିନ୍ଧ୍ୟା ନଦୀତଟେ ସେ ଶୂର ଥିଲେ ଏବଂ କ୍ରୂର କର୍ମରୁ ପରାଙ୍ମୁଖ ଥିଲେ।

Verse 18

घातयेद्दूरसंस्थोपि यः पांथपरिपंथिनः । व्याघ्रादीन् दुष्टसत्त्वांश्च स हिनस्ति प्रयत्नतः

ଯେ ଦୂରରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପରିପନ୍ଥୀ—ବ୍ୟାଘ୍ରାଦି ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ନିହତ କରେ, ସେ ମାର୍ଗରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 19

जीवेन्मृगयु धर्मेण तत्रापि करुणापरः । न विश्वस्तान्पक्षिमृगान्न सुप्तान्न व्यवायिनः

ଶିକାରୀ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଜୀବିକା କରୁ, ତଥାପି କରୁଣାପର ରହୁ; ବିଶ୍ୱାସୀ ପକ୍ଷୀ-ମୃଗ, ଶୁଇଥିବା, ଓ ସମ୍ଭୋଗରତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସେ ହତ୍ୟା ନ କରୁ।

Verse 20

न तोयगृध्नून्न शिशून्नांतर्वर्त्नित्वलक्षणान् । स घातयति धर्मज्ञो जातिधर्मपराङ्मुखः

ଧର୍ମଜ୍ଞ ସେ ଜଳ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଜଲଗୃଧ୍ନମାନଙ୍କୁ, ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ, ଓ ଗର୍ଭିଣୀର ଲକ୍ଷଣ ଥିବାକୁ ହତ୍ୟା କରେନାହିଁ; ଏପରି ନୀଚ ଜାତିଧର୍ମବଦ୍ଧ କ୍ରୂରତାରୁ ସେ ପରାଙ୍ମୁଖ ରହେ।

Verse 21

श्रमातुरेभ्यः पांथेभ्यः स विश्रामं प्रयच्छति । हरेत्क्षुधा क्षुधार्तानामुपानद्दोऽनुपानहे

ସେ ଶ୍ରମାତୁର ପଥିକମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଏ; କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତମାନଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ହରେ, ଏବଂ ପାଦରକ୍ଷା ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ପାଦୁକା/ଚପ୍ପଲ ଦାନ କରେ।

Verse 22

मृगत्त्वचोतिमृदुला विवस्त्रेभ्यातिसर्जति । अनुव्रजति कांतारे प्रांतरे पथिकान्पथि

ସେ ବସ୍ତ୍ରହୀନମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ମୃଗଚର୍ମ ଦାନ କରେ; ଏବଂ ଘନ କାନ୍ତାର ଓ ନିର୍ଜନ ପ୍ରାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ପଥରେ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ସହଯାତ୍ରା କରି ଅନୁଗମନ କରେ।

Verse 23

न जिघृक्षति तेभ्योर्थमभयं चेति यच्छति । आविंध्याटवि मे नाम ग्राह्यं दुष्टभयापहम्

ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଧନ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ; ବରଂ ‘ଅଭୟ’ ଦେଇ କହେ— ‘ମୋ ନାମ ଆବିଂଧ୍ୟାଟବୀ; ଏହା ସ୍ମର, ଏହା ଦୁଷ୍ଟଭୟ ହରେ।’

Verse 24

नित्यं कार्पटिकान्सर्वान् स पुत्रेण प्रपश्यति । तेपि च प्रतितीर्थं हि तमाशीर्वादयं ति वै

ସେ ପୁତ୍ର ସହିତ ନିତ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୀନ-ଦରିଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖେ; ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତି।

Verse 25

इति तिष्ठति पिंगाक्षे साटवी नगरायिता । अध्वनीने ऽध्वगान्कोपि न रुणद्धि ससाध्वसः

ଏପରି, ହେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ସେଇ ଅଟବୀ ନଗର ସମାନ ହେଲା। ସେଇ ରାସ୍ତାରେ କେହି ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ, କେହି ଭୟରେ ମଧ୍ୟ ରହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 27

लुब्धकस्तद्धने लुब्धः क्षुद्रस्तन्निधनोद्यतः । स रुरोध तमध्वानमग्रे गत्वाऽतिगूढवत्

ସେଇ ଧନରେ ଲୋଭୀ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶିକାରୀ, ତାହାର ନିଧନକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଯାଇ ଅତିଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଘାତ ଲଗାଇ ସେଇ ପଥକୁ ଅଟକାଇଲା।

Verse 28

तदा युप्यस्यशेषेण पिंगाक्षो मृगयां गतः । तस्मिन्नरण्ये तन्मार्गं निकषाध्युषितो निशि

ତେବେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଅଳ୍ପ ଅବଶିଷ୍ଟ ସାମଗ୍ରୀ ସହ ମୃଗୟାକୁ ଗଲା। ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ସେଇ ପଥ ରାତିରେ ନିକଟରୁ କଡ଼ା ନଜରରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲା।

Verse 29

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

ଯେ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟର ପ୍ରାଣକୁ ଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ କୁଶଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ କାଶୀର ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିରକ୍ଷିତ।

Verse 30

न चिंतयेदनिष्टानि तस्मात्कृष्टिः कदाचन । विधिदृष्टं यतो भावि कलुषंभावि केवलम्

ଏହେତୁ ଅନିଷ୍ଟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏପରି ଉତ୍କଣ୍ଠା କେବେ ଫଳଦାୟକ ନୁହେଁ। ବିଧି ଯାହାକୁ ଭବିତବ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖିଛି, ସେହିଟି ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ—କଲୁଷିତ ହେଉ କି ନିର୍ମଳ, ତାହା ଘଟିଥାଏ।

Verse 31

तस्मादात्मसुखंप्रेप्सु रिष्टानिष्टं न चिंतयेत् । चिंतयेच्चेत्तदाचिंत्यो मोक्षोपायो न चेतरः

ଏହେତୁ ଯେ ଆତ୍ମସୁଖ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ସେ ଶୁଭାଶୁଭ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁ ନାହିଁ। ଯଦି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ—ଏହିଟି ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ, ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 32

व्युष्टायामथयामिन्यामभूत्कोलाहलो महान् । घातयध्वं पातयध्वं नग्नयध्वं द्रुतं भटाः

ତାପରେ ରାତି ଶେଷ ହୋଇ ପ୍ରଭାତ ହେବା ସମୟରେ ମହା କୋଳାହଳ ଉଠିଲା—“ମାର! ପକେଇ ଦେ! ନଗ୍ନ କର—ଶୀଘ୍ର, ହେ ଭଟମାନେ!”

Verse 33

मा मारयध्वं त्रायध्वं भटाः कार्पटिका वयम् । अनायासं लुंठयध्वं नयध्वं च यदस्ति नः

“ଆମକୁ ମାରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ହେ ଭଟମାନେ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ! ଆମେ ଦରିଦ୍ର କାର୍ପଟିକ ଭିକ୍ଷୁକ। ଆମ ପାଖରେ ଯାହା ଅଛି, ସେସବୁକୁ ଅନାୟାସେ ଲୁଣ୍ଠନ କରି ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।”

Verse 34

वयं पांथा अनाथाः स्मो विश्वनाथपरायणाः । सनाथास्ते न दूरं सनाथतां पथिकोऽपरः

ଆମେ ପଥିକ, ଅନାଥ; ତଥାପି ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଶରଣାଗତ। ଯାହାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଅଛି ସେମାନେ କ୍ଷେମରୁ ଦୂର ନୁହେଁ; ଆମ ସହ ଅନ୍ୟ ପଥିକ ମଧ୍ୟ ସନାଥ ହୁଏ।

Verse 35

वयं पिंगाक्षविश्वासादस्मिन्मार्गेऽकुतोभयाः । यातायातं सदा कुर्मः स च दूर इतो वनात्

ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ଥିବାରୁ ଏହି ପଥରେ ଆମେ ନିର୍ଭୟ। ଆମେ ସଦା ଯାତାୟାତ କରୁ; ସେ ଏହି ବନରୁ ଦୂର ନୁହେଁ।

Verse 36

इति श्रुत्वाऽथ पिंगाक्षो भटः कार्पटिकेरितम । दूरान्मा भैष्ट माभैष्ट ब्रुवन्निति समागतः

କାର୍ପଟିକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେନାନୀ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଦୂରରୁ ଆସି, “ଭୟ କରନି, ଭୟ କରନି” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 37

तत्कर्मसूत्रैराकृष्टो भिल्लःकार्पटिकप्रियः । तूर्णं तदायुष्यमिव तत्रोपस्थितवान् क्षणात्

ନିଜ କର୍ମର ସୂତ୍ରରେ ଆକୃଷ୍ଟ, କାର୍ପଟିକମାନଙ୍କୁ ଲୁଟିବାରେ ଆସକ୍ତ ଭିଲ୍ଲ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ଯେନେ ତାହାର ଆୟୁ ନିଜେ ଡାକିଥିଲା।

Verse 38

कोयंकोयं दुराचारः पिंगाक्षे मयि जीवति । उल्लुलुंठयिषुः पांथान्प्राणलिंगसमान्मम

ଏ କିଏ ଏହି ଦୁରାଚାରୀ? ମୁଁ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ପ୍ରାଣ ଓ ଲିଙ୍ଗ ସମାନ ପ୍ରିୟ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୁଟିବାକୁ ଚାହୁଁଛି?

Verse 39

इति तद्वाक्यमाकर्ण्य ताराक्षस्तत्पितृव्यकः । धनलोभेन पिंगाक्षे पापं पापो व्यचिंतयत्

ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାହାର କାକା ତାରାକ୍ଷ, ଧନ ଲୋଭରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ହେ ପିଙ୍ଗାକ୍ଷ, ସେହି ପାପୀ ପାପ କର୍ମ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 40

कुलधर्मं व्यपास्यैष वर्तते कुलपांसनः । चिरं चिंतितमद्यामुं घातयिष्याम्यसंशयम्

‘କୁଳଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି କୁଳାଙ୍ଗାର ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରୁଛି। ଆଜି ନିଃସନ୍ଦେହରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି।’

Verse 41

विचार्येति स दुष्टात्मा भृत्यानाज्ञापयत्क्रुधा । आदावेनं घातयंतु ततः कार्पटिकानिमान्

ଏପରି ବିଚାର କରି ସେହି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲା: ‘ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ହତ୍ୟା କର; ତା’ପରେ ଏହି ଭିକ୍ଷୁକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।’

Verse 42

ततो ऽयुध्यन्दुराचारास्तेनैकेन च तेऽखिलाः । यथाकथंचित्ताननयत्स च स्वावसथांतिकम्

ତେବେ ସେହି ଦୁରାଚାରୀମାନେ ସେହି ଏକାକୀ ବ୍ୟକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତଥାପି, ଯେନତେନ ପ୍ରକାରେ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ନିକଟକୁ ନେଇ ଆସିଲା।

Verse 43

आच्छिन्नं हि धनुर्वाणं छिन्नं सन्नहनं शरैः । असूदयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः

‘ମୋର ଧନୁ ଓ ତୀର ଛଡ଼ାଇ ନିଆଯାଇଛି; ମୋର କବଚ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟି ଦିଆଯାଇଛି। ଯଦି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଥାଆନ୍ତା, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥାଆନ୍ତି।’

Verse 44

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

ଏପରି କହି ସେ ପରହିତାର୍ଥେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲା। ସେହି କାର୍ପଟିକ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ସେ ପଲ୍ଲୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 45

या मतिस्त्वंतकाले स्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो निरृत्यां नैरृतेश्वरः

ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ଯେପରି ମତି ହୁଏ, ସେହିପରି ଗତି ହୁଏ। ତେଣୁ ସେ ଦିଗୀଶତ୍ୱ ପାଇ ନୈଋତ୍ୟ ଦିଗରେ ନିରୃତି-ଲୋକର ଅଧିପତି ହେଲା।

Verse 46

इत्थमस्य स्वरूपं ते आवाभ्यां समुदीरितम् । एतस्योत्तरतो लोको वरुणस्यायमद्भुतः

ଏଭଳି ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ। ଏହାର ଉତ୍ତରେ ବରୁଣଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଲୋକ ଅଛି।

Verse 47

कूपवापीतडागानां कर्तारो निर्मलैर्धनैः । इह लोके महीयंते वारुणे वरुणप्रभाः

ଯେମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ ଧନରେ କୂପ, ବାପୀ ଓ ତଡାଗ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ବରୁଣଲୋକରେ ବରୁଣପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 48

निर्जले जलदातारः परसंतापहारिणः । अर्थिभ्यो ये प्रयच्छंति चित्रच्छत्रकमंडलून्

ଯେମାନେ ଜଳହୀନ ସ୍ଥାନରେ ଜଳଦାନ କରି ପରଙ୍କ ସନ୍ତାପ ହରନ୍ତି, ଏବଂ ଅର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଛତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଦାନ କରନ୍ତି,

Verse 49

पानीयशालिकाः कुर्युर्नानोपस्करसंयुताः । दद्युर्धर्मघटांश्चापि सुगंधोदकपूरितान्

ସେମାନେ ପଥରେ ନାନା ଉପକରଣସହିତ ପାନୀୟଶାଳା ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ଧର୍ମାର୍ଥେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ଧର୍ମଘଟ’ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 50

अश्वत्थसेकं ये कुर्युः पथि पादपरोपकाः । विश्रामशालाकर्तारः श्रांतसंतापनोदकाः

ଯେମାନେ ପଥିକମାନଙ୍କ ଉପକାରାର୍ଥେ ପଥରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ଗଛକୁ ସେଚନ କରନ୍ତି, ବିଶ୍ରାମଶାଳା ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରାନ୍ତ-ତପ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ତାପ ହରିବା ଜଳ ଦିଅନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଜେ ସତ୍ୟ ଉପକାର କରନ୍ତି।

Verse 51

ग्रीष्मोष्प्रहंति मायूरपिच्छादि रचितान्यपि । चित्राणि तालवृंतानि वितरंति तपागमे

ତାପ ଋତୁ ଆସିଲେ ଗ୍ରୀଷ୍ମଦାହ ହରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ରଙ୍ଗିନ ତାଳପତ୍ରର ପଖା ବଣ୍ଟନ କରନ୍ତି; କେତେକ ମୟୂରପିଛ ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ।

Verse 52

रसवंति सुगंधीनि हिमवंति तपर्तुषु । विश्राणयंति वा तृप्ति पानकानि प्रयत्नतः

ତାପ ଋତୁରେ ସେମାନେ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ରସଭରା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ଶୀତଳ ପାନକ (ପାନୀୟ) ଦେଇ ତୃପ୍ତି ଓ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 53

इक्षुक्षेत्राणि संकल्प्य ब्राह्मणेभ्यो ददत्यपि । तथा नानाप्रकारांश्च विकारानैक्षवान्बहून्

ସେମାନେ ସଙ୍କଳ୍ପପୂର୍ବକ ଇକ୍ଷୁକ୍ଷେତ୍ର (ଆଖୁ ଖେତ) ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଆଖୁରୁ ତିଆରି ନାନାପ୍ରକାର ଅନେକ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 54

गोरसानां प्रदातारस्तथा गोमहिषीप्रदाः । धारामंडपकर्तारश्छायामंडपकारिणः

ଯେମାନେ ଗୋରସ (ଦୁଗ୍ଧଜାତ ପଦାର୍ଥ) ଦାନ କରନ୍ତି, ଗାଈ ଓ ମହିଷୀ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ଜଳଧାରା-ମଣ୍ଡପ ଓ ଛାୟା-ମଣ୍ଡପ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଧର୍ମପୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 55

देवालयेषु ये दद्युर्बहुधारागलंतिकाः । तीर्थे वा करहर्तारस्तीर्थमार्गावनेजका

ଯେମାନେ ଦେବାଳୟରେ ବହୁଧାରାରେ ଜଳ ଝରାଉଥିବା ପାତ୍ର (ଗଲନ୍ତିକା) ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ କଚରା ହଟାଇ ତୀର୍ଥମାର୍ଗକୁ ଧୋଇ ସଫା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମସେବକ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ।

Verse 56

अभयं ये प्रयच्छंति भयार्तोद्यत पाणयः । निर्भया वारुणे लोके ते वसंति लसंति च

ଯେମାନେ ଭୟାର୍ତ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପ୍ରତି ହାତ ବଢ଼ାଇ ଅଭୟ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବରୁଣଲୋକରେ ନିର୍ଭୟ ରହି ବସନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 57

विपाशयंति ये पुण्या दुर्वृतैः कंठपाशितान् । ते पाशपाणे लोकेस्मिन्निवसंत्यकुतोभयाः

ଯେ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କଣ୍ଠରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ପାଶକୁ ଢିଲା କରି ବନ୍ଧିତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଶପାଣିଙ୍କ ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ବସନ୍ତି।

Verse 58

नौकाद्युपायैर्न द्यादौ पांथान्ये तारयंत्यपि । तारयंत्यपि दुःखाब्धेस्तत्र नागरिका द्विज

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ନାଗରିକମାନେ ନୌକା ଆଦି ଉପାୟରେ ନଦୀ ଇତ୍ୟାଦିରେ ପଥିକମାନଙ୍କୁ ପାର କରାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ-ସମୁଦ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରିବାରେ ସହାୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 59

घट्टान्पुण्यतटिन्यादेर्बंधयंति शिलादिभिः । तोयार्थिसुखसिद्ध्यर्थं ये नरास्तेत्र भोगिनः

ଯେ ନରମାନେ ପୁଣ୍ୟନଦୀ ଆଦି ତୀର୍ଥଜଳରେ ପଥର ଆଦିଦ୍ୱାରା ଘାଟ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତି, ଜଳାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ସୁଖ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ—ସେମାନେ ସେହି ପୁଣ୍ୟଲୋକରେ ଭୋଗସମୃଦ୍ଧିର ଭୋକ୍ତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 60

वितर्पयंति ये पुण्यास्तृषिताञ्शीतलैर्जलैः । तेऽत्र वै वारुणे लोके सुखसंततिभागिनः

ଯେ ପୁଣ୍ୟବାନ ଲୋକେ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶୀତଳ ଜଳରେ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ବରୁଣଲୋକରେ ଅଖଣ୍ଡ ସୁଖସନ୍ତତିର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

जलाशयानां सर्वेषामयमेकतमः पतिः । प्रचेता यादसांनाथः साक्षी सर्वेषुकर्मसु

ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ପରମ ପତି—ପ୍ରଚେତା (ବରୁଣ), ଜଳଚରମାନଙ୍କ ନାଥ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ।

Verse 62

अस्योत्पत्तिं शृणु पतेर्वरुणस्यमहात्मनः । आसीन्मुनिरमेयात्मा कर्दमस्य प्रजापतेः

ସେହି ମହାତ୍ମା ପତି ବରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣ। କର୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମିତ ଅମେୟାତ୍ମା ଏକ ମୁନି ଥିଲେ।

Verse 63

शुचिष्मानिति विख्यातस्तनयो विनयोचितः । स्थैर्य माधुर्य धैर्याद्यैर्गुणैरुपचितोहितः

‘ଶୁଚିଷ୍ମାନ୍’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ବିନୟ ଓ ସଦାଚାରରେ ଯୋଗ୍ୟ—ସ୍ଥୈର୍ୟ, ମାଧୁର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ ଆଦି ଗୁଣରେ ପରିପୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ସଦା ହିତକାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ।

Verse 64

अच्छोदे सरसि स्नातुं स गतो बालकैः सह । जलक्रीडनसंसक्तं शिशुमारो हरच्च तम्

ସେ ବାଳକମାନଙ୍କ ସହ ଅଚ୍ଛୋଦ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲା। ଜଳକ୍ରୀଡାରେ ମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ଏକ ଶିଶୁମାର ତାକୁ ଧରି ନେଇଗଲା।

Verse 65

ततस्तस्मिन्मुनिसुते हृतेऽत्याहितशंसिभिः । तैः समागत्य शिशुभिः कथितं तत्पितुः पुरः

ତାପରେ ସେ ମୁନିପୁତ୍ର ହରଣ ହେବା—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିପତ୍ତି—ଦେଖି ସେଇ ଶିଶୁମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 66

हरार्चनोपविष्टस्य समाधौ निश्चलात्मनः । श्रुतबालविपत्तेश्च चचाल न मनोहरात्

ସେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ଆର୍ଚ୍ଚନାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚଳଚିତ୍ତ ଥିଲା। ବାଳକର ବିପତ୍ତି ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ମନ ମନୋହର ହରଠାରୁ ଡଗମଗାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 67

अधिकं शीलयामास स सर्वज्ञं त्रिलोचनम् । पश्यञ्शंभोः समीपे स भुवनानि चतुर्दश

ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ-ସେବନ କଲା। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସମୀପରେ ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୁବନକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 68

नाना भूतानि भूतानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च । चंद्रसूर्यर्क्षताराश्च पर्वतान्सरितो द्रुमान्

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଥିବା ନାନାପ୍ରକାର ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ନକ୍ଷତ୍ର-ତାରା, ପର୍ବତ, ନଦୀ ଓ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 69

समुद्रानंतरीयाणि ह्यरण्यानीस्सरांसि च । नाना देवनिकायांश्च बह्वीर्दिविषदां पुरीः

ସେ ସମୁଦ୍ରର ବିସ୍ତାରମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଓ ସରୋବର ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଦେବଗଣଙ୍କ ନାନା ସଭା ସହ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅବଲୋକନ କଲେ।

Verse 70

वापीकूपतडागानि कुल्याः पुष्करिणीर्बहु । एकस्मिन्क्वापि सरसि जलक्रीडापरायणान्

ସେ ବାପୀ, କୂପ, ତଡାଗ, କୁଲ୍ୟା ଓ ବହୁ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ଗୋଟିଏ ସରୋବରରେ ଜଳକ୍ରୀଡାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 71

बहून्मुनिकुमारांश्च मज्जनोन्मज्जनादिभिः । करयंत्रविनिर्मुक्ततोयधाराभिषेचनैः

ସେ ଅନେକ ମୁନିକୁମାରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ମଜ୍ଜନ-ଉନ୍ମଜ୍ଜନ କରି କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ହାତେ ଚାଲୁଥିବା ଯନ୍ତ୍ରରୁ ନିସ୍ସୃତ ଜଳଧାରାଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଉଥିବା ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 72

करताडितपानीयशब्ददिङ्मुखनादिभिः । जलखेलनकैरित्थं संसक्तान्बहुबालकान्

ହାତରେ ପାଣିକୁ ତାଡ଼ିବାର ଛପଛପ ଶବ୍ଦ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା; ଏଭଳି ଜଳଖେଳରେ ଆସକ୍ତ ଅନେକ ବାଳକଙ୍କୁ ସେ ଦେଖିଲେ।

Verse 73

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମାଧିସ୍ଥ କର୍ଦମ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଶୁକୁ ଘଡ଼ିଆଳ ଟାଣିନେଇଯାଉଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦେଖିଲେ।

Verse 74

कयाचिज्जलदेव्याथ तस्माच्चक्रूरयादसः । प्रसह्य नीत्वोदधये दृष्टवांस्तं समर्पितम्

ତେବେ ସେ ଦେଖିଲେ—ସେଇ କ୍ରୂର ଜଳଚର ବଳପୂର୍ବକ ଶିଶୁଟିକୁ ନେଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ଜଳଦେବୀ ତାହାକୁ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।

Verse 75

निर्भर्त्स्य सरितांनाथं केनचिद्रुद्ररूपिणा । त्रिशूलपाणिनेत्युक्तं क्रोधताम्राननेनच

ତାପରେ ରୁଦ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କେହି ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲେ; କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତିମ ମୁଖରେ—“ହେ ତ୍ରିଶୂଳପାଣି!” ବୋଲି କହିଲେ।

Verse 76

कुतो जलानामधिप शिवभक्तस्य बालकः । प्रजापतेः कर्दमस्य महाभागस्य धीमतः

“ହେ ଜଳାଧିପତି! ଶିବଭକ୍ତ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଧୀମାନ ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦମଙ୍କ ଶିଶୁକୁ କିପରି ଅନିଷ୍ଟ ହେବ?”

Verse 77

अज्ञात्वा शिवसामर्थ्यं भवताचिरमासितः । भयत्रस्तेन तद्वाक्यश्रवणात्तमुदन्वता

“ଶିବଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ନ ଜାଣି ତୁମେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଏପରି କରିଛ।” ସେହି କଥା ଶୁଣି ଭୟାକୁଳ ସମୁଦ୍ର କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 78

बालं रत्नैरलंकृत्य बद्ध्वा तं शिशुमारकम् । समर्पितं समानीय शंभुपादाब्जसंनिधौ

ଶିଶୁଟିକୁ ରତ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ଏବଂ ସେଇ ମକରକୁ ବାନ୍ଧି, ସେମାନେ ତାହାକୁ ଆଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ ସନ୍ନିଧିରେ ସମର୍ପଣ କଲେ।

Verse 79

नत्वा विज्ञापयत्तं च नापराध्याम्यहं विभो । अनाथनाथविश्वेश भक्तापत्तिविनाशन

ପ୍ରଣାମ କରି ସେ ନିବେଦନ କଲା— “ହେ ବିଭୋ, ମୁଁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିନାହିଁ। ହେ ବିଶ୍ୱେଶ, ଅନାଥଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଆପତ୍ତିନାଶକ!”

Verse 80

भक्तकल्पतरो शंभोऽनेनायं दुष्टयादसा । अनायिन मया नाथ भवद्भक्तजनार्भकः

“ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କର କଳ୍ପତରୁ! ହେ ନାଥ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜଳଚର ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କର ଏହି ନିର୍ଦୋଷ, କାହାକୁ ଅନିଷ୍ଟ ନକରୁଥିବା ଶିଶୁକୁ ଅପହରଣ କରିନେଇଛି।”

Verse 81

गणेन तेन विज्ञाय शंभोरथ मनोगतम् । पाशेन बद्ध्वा तद्यादः शिशुहस्ते समर्पितम्

ତାପରେ ସେ ଗଣ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମନୋଭାବ ବୁଝି, ସେଇ ଜଳଚରକୁ ପାଶରେ ବାନ୍ଧି ଶିଶୁର ହସ୍ତରେ ସମର୍ପଣ କଲା।

Verse 82

गृहाणेमं स्वतनयं पार्षदे शंकराज्ञया । याहि स्वभवनं वत्स ब्रुवतीति स कर्दमः

କର୍ଦମ କହିଲେ— “ହେ ପାର୍ଷଦ, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ତୋର ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କର। ବତ୍ସ, ନିଜ ଘରକୁ ଯା।”

Verse 83

समाधिसमये सर्वमिति शृण्वन्नुदारधीः । उन्मील्य नयने यावत्प्रणिधानं विसृज्य च

ସମାଧି ସମୟରେ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୁଣି ସେ ଉଦାରଧୀ ନୟନ ଉନ୍ମୀଳନ କଲେ ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଏକାଗ୍ର ପ୍ରଣିଧାନକୁ ଶିଥିଳ କଲେ।

Verse 84

संपश्यते शिशुं तावत्पुरतः समवैक्षत । गृहीतशिशुमारं च पार्श्वेऽलंकृतकर्णिकम्

ତେବେ ସେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ପାଖରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ଶିଶୁମାର (ମକରସଦୃଶ ପ୍ରାଣୀ)କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣାଭରଣ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 85

तोयार्द्रकाकपक्षाग्रं कषायनयनांचलम् । किंचिद्विरूक्षं त्वक्क्षोभं संभ्रमापन्नमानसम्

ତାହାର କେଶାଗ୍ର କାକପକ୍ଷ ପରି ଜଳେ ଭିଜିଥିଲା, ନୟନାଞ୍ଚଳ କଷାୟବର୍ଣ୍ଣରେ ମଲିନ ଥିଲା; ସେ କିଛି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଚର୍ମରେ କମ୍ପନ, ଏବଂ ଭୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ମନସ୍କ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 86

कृतप्रणाममालिंग्य जिघ्रंस्तन्मुखपंकजम् । पुनर्जातमिवामंस्त पश्यंश्चापि मुहुर्मुहुः

ଶିଶୁଟି ପ୍ରଣାମ କରିବା ପରେ ସେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ତାହାର ପଦ୍ମମୁଖର ସୁଗନ୍ଧ ନେଲେ; ତାକୁ ଯେନ ପୁନର୍ଜାତ ଭାବି, ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 87

शतानिपंचवर्षाणि प्रणिधानस्थितस्य हि । कर्दमस्य व्यतीतानि शंभुमर्चयतस्तदा

ଅଚଳ ଧ୍ୟାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ କର୍ଦମ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିବାବେଳେ ପାଞ୍ଚଶହ ବର୍ଷ ଅତିବାହିତ ହୋଇଗଲା।

Verse 88

कर्दमोपि च तत्कालमज्ञासीत्क्षणसंगतम् । यतो न प्रभवेत्कालो महाकालस्य संनिधौ

କର୍ଦମ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟକୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଭାବେ ଜାଣିଲେ; କାରଣ ମହାକାଳଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ କାଳର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଚାଲେ ନାହିଁ।

Verse 89

ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम्

ତାପରେ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କୁ ପଚାରି ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି, ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।

Verse 90

तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिंगं संस्थाप्य शांभवम् । पंचवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः

ସେଠାରେ ସେ ଘୋର ତପ କଲା; ଶାମ୍ଭବ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି, ପାଞ୍ଚ ହଜାର ବର୍ଷ ପାଷାଣ ପରି ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 91

आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तपसा ततः । उवाच कार्दमे ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम्

ସେଇ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କାର୍ଦମଙ୍କୁ କହିଲେ—“କୁହ, ତୋତେ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେବି?”

Verse 92

कार्दमिरुवाच । यदि नाथ प्रसन्नोसि भक्तानामनुकंपक । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि

କାର୍ଦମ କହିଲେ—“ହେ ନାଥ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ, ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଳ ଉପରେ ଏବଂ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆଧିପତ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 93

इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिंतितदः प्रभुः । अभ्यषिंचत तं तत्र वारुणे परमे पदे

ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଦାନକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ମହେଶାନ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପରମ ବାରୁଣ ପଦରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 94

रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि । सरसां पल्वलानां च वाप्यंबु स्रोतसा पुनः

ସମୁଦ୍ରଜାତ ରତ୍ନମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ; ତଥା ସରୋବର, ପଲ୍ୱଲ, ବାପୀ ଏବଂ ପୁନଃ ପ୍ରବାହମାନ ଜଳଧାରାମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ— (ତୁମ ଅଧିକାର ହେଉ)।

Verse 95

जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चापि वैदिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः

ସମସ୍ତ ଜଳାଶୟମାନଙ୍କର ଅଧୀଶ୍ୱର ହେଉ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ରକ୍ଷକ ମଧ୍ୟ ହେଉ— ହାତରେ ପାଶ ଧାରଣକାରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ (ତୁମେ) ହେଉ।

Verse 96

ददामि वरमन्यं च सर्वेषां हितकारकम् । त्वयैतत्स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति

ମୁଁ ଆଉ ଏକ ବର ଦେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତକର— ତୁମେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗ ତୁମ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 97

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

ଏହା ବାରାଣସୀରେ ‘ବରୁଣେଶ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେବ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଦେବ। ଏହା ମଣିକର୍ଣେଶ ଲିଙ୍ଗର ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 98

आराधितं सदा पुंसां सर्वजाड्यविनाशकृत् । वरुणेशस्य ये भक्ता न तेषामब्भयं क्वचित्

ଏହା ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜଡତାକୁ ନାଶ କରେ। ଯେମାନେ ବରୁଣେଶଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଜଳରୁ ଭୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 99

न संतापभयं तेषां नापायमरणं क्वचित् । जलोदरभयं नैव न भयं वै तृषः क्वचित्

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦାହ-ସନ୍ତାପର ଭୟ ନାହିଁ, କେବେ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଜଲୋଦରର ଭୟ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ତୃଷାର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 100

नीरसान्यन्नपानानि वरुणेश्वर संस्मृतेः । सरसानि भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

ବରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ନୀରସ ଅନ୍ନପାନ ମଧ୍ୟ ରସମୟ ହୋଇଯାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାରଣାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 102

इदं वरुणलोकस्य स्वरूपं ते निरूपितम् । यच्छ्रुत्वा न नरः क्वापि दुरपायैः प्रबाध्यते

ଏହିପରି ତୁମକୁ ବରୁଣଲୋକର ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଘୋର ଅପାୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 205

कदाचित्तत्पितृव्येण समीप ग्रामवासिना । श्रुतः कार्पटिकानां हि सार्थः सार्थो महास्वनः

ଏକଥର ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରାମରେ ବସୁଥିବା ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ କାର୍ପଟିକମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସାର୍ଥର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ଯାତ୍ରାଦଳର ମହାକୋଳାହଳ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।