Adhyaya 49

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रामनाथस्य शूलिनः । स्तोत्राध्यायं महापुण्यं शृणुत श्रद्धया द्विजाः

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଶୂଳଧାରୀ ରାମନାଥଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ରାଧ୍ୟାୟ ନାମକ ମହାପୁଣ୍ୟକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣ।

Verse 2

रामः प्रतिष्ठिते लिंगे तुष्टाव परमेश्वरम् । लक्ष्मणो जानकी सीता सुग्रीवाद्याः कपीश्वराः

ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେବା ପରେ ରାମ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାନକୀ ସୀତା ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦି କପୀଶ୍ୱରମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 3

ब्रह्मप्रभृतयो देवाः कुम्भजाद्या महर्षयः । अस्तुवन्भक्तिसंयुक्ताः प्रत्येकं राघवेश्वरम्

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବଗଣ ଏବଂ କୁମ୍ଭଜ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ଆଦି ମହର୍ଷିମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ କ୍ରମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ରାଘବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 4

तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्येण शृणुतादरपूर्वकम् । एतच्छ्रवणमात्रेण मुक्तः स्या न्मानवो द्विजाः

ମୁଁ ତାହାକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହିବି; ଆଦରପୂର୍ବକ ଶୁଣ। ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହାର କେବଳ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ।

Verse 5

श्रीराम उवाच । नमो महात्मने तुभ्यं महामायाय शूलिने । स्वपदांबुजभक्तार्तिहारिणे सर्प हारिणे

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ମହାମାୟାଧିପ, ଶୂଳଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିଜ ପଦାମ୍ବୁଜଭକ୍ତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ, ସର୍ପକୁ ହାରରୂପେ ଧାରଣକାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 6

नमो देवाधिदेवाय रामनाथाय साक्षिणे । नमो वेदांतवेद्याय योगिनां तत्त्वदायिने

ଦେବାଧିଦେବ, ରାମନାଥ, ଅନ୍ତଃସାକ୍ଷୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବେଦାନ୍ତଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଦାନକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 7

सर्वदानंदपूर्णाय विश्वनाथाय शंभवे । नमो भक्तभयच्छेदहेतुपादाब्जरेणवे

ସର୍ବଦା ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱନାଥ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟ ଛେଦନର କାରଣ ତାଙ୍କ ପଦାମ୍ବୁଜର ରେଣୁକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 8

नमस्तेऽखिलनाथाय नमः साक्षात्परात्मने । नमस्तेऽद्भुतवीर्याय महापातकनाशिने

ହେ ଅଖିଳନାଥ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଦ୍ଭୁତ ବୀର୍ୟବାନ, ମହାପାତକନାଶକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 9

कालकालाय कालाय कालातीताय ते नमः । नमोऽविद्यानिहंत्रे ते नमः पापहराय च

ମୃତ୍ୟୁର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ, ସ୍ୱୟଂ କାଳ ଏବଂ କାଳାତୀତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅବିଦ୍ୟାନିହନ୍ତା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ପାପହର ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 10

नमः संसारतप्तानां तापनाशैकहेतवे । नमो मद्ब्रह्महत्याविनाशिने च विषाशिने

ସଂସାରତାପରେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦାହ ନିବାରଣର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ମୋର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରୁଥିବା, ବିଷପାନ କରିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 11

नमस्ते पार्वतीनाथ कैलासनिलयाव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष मां रक्ष सकलापदः

ହେ ପାର୍ବତୀନାଥ, କୈଳାସନିଲୟ ଅବ୍ୟୟ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ—ମୋତେ ସକଳ ଆପଦାରୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 12

तुभ्यं पिनाकहस्ताय नमो मदनहारिणे । भूयोभूयो नमस्तुभ्यं सर्वावस्थासु सर्वदा

ପିନାକ ହସ୍ତଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମଦନହାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପୁନଃପୁନଃ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ସର୍ବଦା, ସର୍ବାବସ୍ଥାରେ।

Verse 13

लक्ष्मण उवाच । नमस्ते रामनाथाय त्रिपुरघ्नाय शंभवे । पार्वतीजीवितेशाय गणेशस्कन्दसूनवे

ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ— ହେ ରାମନାଥ, ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ଶମ୍ଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରାଣସ୍ୱରୂପ, ଗଣେଶ-ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ପିତା, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 14

नमस्ते सूर्यचद्राग्निलोचनाय कपर्दिने । नमः शिवाय सोमाय मार्कंडेय भयच्छिदे

ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି, ସେଇ ଜଟାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶିବ, ହେ ସୋମ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଭୟ ଛେଦକ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 15

नमः सर्वप्रपंचस्य सृष्टिस्थित्यंतहेतवे । नम उग्राय भीमाय महादेवाय साक्षिणे

ସମଗ୍ର ପ୍ରପଞ୍ଚର ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ଲୟର କାରଣ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଉଗ୍ର, ହେ ଭୀମ, ସାକ୍ଷୀସ୍ୱରୂପ ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 16

सर्वज्ञाय वरेण्याय वरदाय वराय ते । श्रीकण्ठाय नमस्तुभ्यं पंचपातकभेदिने

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ବରେଣ୍ୟ, ବରଦାତା, ପରମଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ, ପଞ୍ଚ ମହାପାତକ ନାଶକ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 17

नमस्तेऽस्तु परानंदसत्यविज्ञानरूपिणे । नमस्ते भवरोगघ्न स्नायूनां पतये नमः

ପରାନନ୍ଦ-ସତ୍ୟ-ବିଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଭବରୋଗନାଶକ, ସ୍ନାୟୁମାନଙ୍କ ପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 18

पतये तस्कराणां ते वनानां पतये नमः । गणानां पतये तुभ्यं विश्वरूपायसाक्षिणे

ଚୋରମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ବନମାନଙ୍କର ପତି ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଗଣମାନଙ୍କର ପତି, ବିଶ୍ୱରୂପ ସାକ୍ଷୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 19

कर्मणा प्रेरितः शम्भो जनिष्ये यत्रयत्र तु । तत्रतत्र पदद्वंद्वे भवतो भक्तिरस्तु मे

ହେ ଶମ୍ଭୋ, କର୍ମର ପ୍ରେରଣାରେ ମୁଁ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେବି, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ତୁମ ପାଦଦ୍ୱୟରେ ମୋର ଭକ୍ତି ରହୁ।

Verse 20

असन्मार्गे रतिर्मा भूद्भवतः कृपया मम । वैदिकाचारमार्गे च रतिः स्याद्भवते नमः

ତୁମ କୃପାରେ ମୋର ମନ କୁମାର୍ଗରେ ରତି ନ କରୁ। ବୈଦିକ ଆଚାରର ମାର୍ଗରେ ମୋର ରୁଚି ହେଉ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 21

सीतोवाच । परमकारण शंकर धूर्जटे गिरिसुतास्तनकुंकुमशोभित । मम पतौ परिदेहि मतिं सदा न विषमां परपूरुषगोचराम्

ସୀତା କହିଲେ—ହେ ପରମକାରଣ ଶଙ୍କର, ହେ ଧୂର୍ଜଟି, ଗିରିସୁତାଙ୍କ ସ୍ତନକୁଙ୍କୁମରେ ଶୋଭିତ! ମୋର ମତିକୁ ସଦା ମୋ ପତିରେ ନିବେଶ କର; ତାହା ବିଷମ ହୋଇ ପରପୁରୁଷ ଦିଗକୁ ନ ଯାଉ।

Verse 22

गंगाधर विरूपाक्ष नीललोहित शंकर । रामनाथ नमस्तुभ्यं रक्ष मा करुणाकर

ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ, ହେ ନୀଲଲୋହିତ ଶଙ୍କର! ହେ ରାମନାଥ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; କରୁଣାକର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 23

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते करुणालय । नमस्ते भवभीतानां भवभीतिविमर्दन

ହେ ଦେବଦେବେଶ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ କରୁଣାଳୟ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ସଂସାରଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକଙ୍କ ଭୟ ନାଶକ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 24

नाथ त्वदीयचरणांबुजचिंतनेन निर्द्धूय भास्करसुताद्भयमाशु शम्भो । नित्यत्वमाशु गतवान्स मृकंडुपुत्रः किं वा न सिध्यति तवाश्रयणात्परेश

ହେ ନାଥ, ହେ ଶମ୍ଭୋ! ତୁମ ପଦ୍ମଚରଣ ଚିନ୍ତନରେ ଭାସ୍କରସୁତ ଯମଙ୍କ ଭୟ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ମୃକଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଅମରତ୍ୱ ପାଇଲେ; ହେ ପରେଶ! ତୁମ ଶରଣେ କ’ଣ ଅସିଦ୍ଧ?

Verse 25

परेशपरमानंद शरणागतपालक । पातिव्रत्यं मम सदा देहि तुभ्यं नमोनमः

ହେ ପରେଶ, ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ଶରଣାଗତପାଳକ! ମୋତେ ସଦା ପାତିବ୍ରତ୍ୟ—ଅଚଳ ପତିବ୍ରତାଧର୍ମ—ଦାନ କର। ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 26

हनूमानुवाच । देवदेव जगन्नाथ रामनाथ कृपानिधे । त्वत्पादांभोरुहगता निश्चला भक्तिरस्तु मे

ହନୁମାନ କହିଲେ: ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ରାମନାଥ, କୃପାନିଧି! ମୋର ଭକ୍ତି ତୁମ ପଦ୍ମଚରଣରେ ଅବିଚଳ ରହୁ।

Verse 27

यं विना न जगत्सत्ता तद्भानमपि नो भवेत् । नमः सद्भानरूपाय रामनाथाय शंभवे

ଯାହାଙ୍କ ବିନା ଜଗତର ସତ୍ତା ନାହିଁ, ତାହାର ପ୍ରକାଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସତ୍ ଓ ଭାନସ୍ୱରୂପ ଶମ୍ଭୁ ରାମନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 28

अंगद उवाच । यस्य भासा जगद्भानं यत्प्रकाशं विना जगत् । न भासते नमस्तस्मै रामनाथाय शंभवे

ଅଙ୍ଗଦ କହିଲେ— ଯାହାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିରେ ଜଗତ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ବିନା ସଂସାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେଇ ରାମନାଥ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 29

जांबुवानुवाच । सर्वानंदो यदानंदो भासते परमार्थतः । नमो रामेश्वरायास्मै परमानंदरूपिणे

ଜାମ୍ବବାନ କହିଲେ— ଯେ ଆନନ୍ଦ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଯାହା ପରମାର୍ଥରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେଇ ପରମାନନ୍ଦରୂପୀ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 30

नील उवाच । यद्देशकालदिग्भेदैरभिन्नं सर्वदा द्वयम् । तस्मै रामेश्वरायास्मै नमोऽभिन्नस्व रूपिणे

ନୀଳ କହିଲେ— ଦେଶ, କାଳ ଓ ଦିଗର ଭେଦରେ ଯିଏ କେବେ ବି ଭିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସଦା ଅଦ୍ୱୟ; ସେଇ ଅଭିନ୍ନସ୍ୱରୂପ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 31

नल उवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशाना यदविद्याविजृंभिताः । नमोऽविद्याविहीनाय तस्मै रामेश्वराय ते

ନଳ କହିଲେ— ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ ମଧ୍ୟ ଅବିଦ୍ୟାର ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଅବିଦ୍ୟାବିହୀନ ରାମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 32

कुमुद उवाच । यस्त्वरूपापरिज्ञानात्प्रधानं कारणत्वतः । कल्पितं कारणायास्मै रामनाथाय शंभवे

କୁମୁଦ କହିଲେ— ଆପଣଙ୍କ ଅରୂପ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଜ୍ଞାତ ହେଲେ ‘ପ୍ରଧାନ’କୁ କାରଣ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ; ସେଇ ସତ୍ୟକାରଣ ରାମନାଥ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 33

पनस उवाच । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियदविद्याविजृंभितम् । जाग्रदादिविहीनाय नमोऽस्मै ज्ञानरूपिणे

ପନସ କହିଲେ—ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଆଦି ଅବସ୍ଥା ସବୁ ଅବିଦ୍ୟାର ବିସ୍ତାର ମାତ୍ର। ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରହିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ—ତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

Verse 34

गज उवाच । यत्स्वरूपापरिज्ञानात्कार्याणां परमा णवः । कल्पिताः कारणत्वेन तार्किकापसदैर्वृथा

ଗଜ କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପର ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, କାର୍ଯ୍ୟର ‘ପରମାଣୁ’ମାନେ ହିଁ କାରଣ ବୋଲି ତାର୍କିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟର ଅଧମମାନେ ବ୍ୟର୍ଥରେ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି।

Verse 35

तमहं परमानंदं रामनाथं महेश्वरम् । आत्मरूपतया नित्यमुपासे सर्वसाक्षिणम्

ମୁଁ ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱର ରାମନାଥଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଉପାସନା କରେ; ସେ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ସର୍ବସାକ୍ଷୀ।

Verse 36

गवाक्ष उवाच । अज्ञानपाशबद्धानां पशूनां पाशमोचकम् । रामेश्वरं शिवं शांतमुपैमि शरणं सदा

ଗବାକ୍ଷ କହିଲେ—ଅଜ୍ଞାନର ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଜୀବମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନମୋଚକ, ଶାନ୍ତ ଶିବ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 37

गवय उवाच । साध्वस्तजगदाधारं चंद्रचूडमुमापतिम् । रामनाथं शिवं वन्दे संसारामयभेषजम्

ଗବୟ କହିଲେ—ମୁଁ ଶିବ ରାମନାଥଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ; ସେ ଜଗତର ଆଧାର, ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ, ଉମାପତି, ଏବଂ ସଂସାରରୋଗର ଔଷଧ।

Verse 38

शरभ उवाच । अंतःकरणमात्मेति यदज्ञानाद्विमोहितैः । भण्यते रमनाथं तमात्मानं प्रणमाम्यहम्

ଶରଭ କହିଲେ—ଅଜ୍ଞାନରେ ମୋହିତ କେତେକେ ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ହିଁ ଆତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି। ମୁଁ ସେହି ପରମାର୍ଥ ଆତ୍ମା ରାମନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 39

गन्धमादन उवाच । रामनाथमुमानाथं गणनाथं च त्र्यंबकम् । सर्वपातकशुद्ध्यर्थमुपासे जगदीश्वरम्

ଗନ୍ଧମାଦନ କହିଲେ—ରାମନାଥ, ଉମାନାଥ, ଗଣନାଥ ଓ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ଯେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର, ସର୍ବ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ।

Verse 40

सुग्रीव उवाच । संसारांभोधि मध्ये मां जन्ममृत्युजले भये । पुत्रदारधनक्षेत्रवीचिमालासमाकुले

ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ—ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଜଳରେ ଭୟଭୀତ; ପୁତ୍ର, ଦାରା, ଧନ ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଆକୁଳ।

Verse 41

मज्जद्ब्रह्मांडखंडे च पतितं नाप्तपारकम् । क्रोशंतमवशं दीनं विषयव्या लकातरम्

ଏହି ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକ ଖଣ୍ଡରେ ଡୁବୁଥିବା ମୁଁ ପତିତ ହୋଇଛି; ପାର ହେବାର କୌଣସି ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଅବଶ ଓ ଦୀନ ହୋଇ ମୁଁ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଛି—ବିଷୟରୂପୀ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଭୟରେ କାତର।

Verse 42

व्याधिनक्रसमुद्विग्नं तापत्रयझषार्तिदम् । मां रक्ष गिरिजानाथ रामनाथ नमोऽस्तु ते

ରୋଗରୂପୀ ନକ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଏବଂ ତ୍ରିତାପରୂପୀ ମାଛମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଗିରିଜାନାଥ, ହେ ରାମନାଥ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 43

विभीषण उवाच । संसारवनमध्ये मां विनष्टनिजमार्गके । व्याधिचौरे क्रोधसिंहे जन्मव्याघ्रे लयोरगे

ବିଭୀଷଣ କହିଲେ—ସଂସାର-ରୂପୀ ଅରଣ୍ୟରେ ମୁଁ ନିଜ ପଥ ହରାଇଛି। ସେଠାରେ ରୋଗ ନାମକ ଚୋର ମୋତେ ଲୁଟେ, କ୍ରୋଧ ସିଂହ ପରି ଦାଁଡ଼ାଏ, ଜନ୍ମ ବାଘ ପରି ଭୟ ଦେଏ, ଏବଂ ଲୟ ସର୍ପ ପରି କୁଣ୍ଡଳୀ ମାରି ଘେରି ଧରେ।

Verse 44

बाल्ययौवनवार्धक्यमहाभीमांधकूपके । क्रोधेर्ष्या लोभवह्नौ च विषयक्रूरपर्वते

ଶୈଶବ, ଯୌବନ ଓ ବାର୍ଧକ୍ୟର ମହାଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକୂପରେ; କ୍ରୋଧ, ଈର୍ଷ୍ୟା ଓ ଲୋଭର ଅଗ୍ନିରେ; ଏବଂ ବିଷୟ-ଭୋଗର କ୍ରୂର ପର୍ବତରେ—ମୁଁ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ପଡ଼ିଛି।

Verse 45

त्रासभूकंटकाढ्ये च सीदंतमधुनांधकम् । शोभनां पदवीं शंभो नय रामेश्वराधुना

ଭୟର କଣ୍ଟକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୂମିରେ ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଡୁବୁଛି। ହେ ଶମ୍ଭୁ, ମୋତେ ତୁରନ୍ତ ଶୁଭ ପଥକୁ ନେଇଯାଅ—ଏହିକ୍ଷଣେ ରାମେଶ୍ୱରକୁ ନେଇଯାଅ।

Verse 46

सर्वे वानरा ऊचुः । निंद्यानिंद्येषु सर्वत्र जनित्वा योनिषु प्रभो । कुंभीपाकादिनरके पतित्वा च पुनस्तथा

ସମସ୍ତ ବାନର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ନିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନିନ୍ଦ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ସର୍ବତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇ, କୁମ୍ଭୀପାକ ଆଦି ନରକରେ ପତିତ ହୋଇ, ଆମେ ଏଭଳି ପୁନଃପୁନଃ ଭ୍ରମଣ କରୁଛୁ।

Verse 47

जनित्वा च पुनर्योनौ कर्मशेषेण कुत्सिते । संसारे पतितानस्मान्रामनाथ दयानिधे

କର୍ମଶେଷର ପ୍ରଭାବରେ ନିନ୍ଦ୍ୟ ଯୋନିରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ଆମେ ସଂସାରରେ ପତିତ ହୋଇଛୁ। ହେ ରାମନାଥ, ଦୟାନିଧି, ଆମ ପ୍ରତି କରୁଣା କର।

Verse 48

अनाथान्विवशान्दीनान्क्रोशतः पाहि शंकर । नमस्तेस्तु दयासिंधो रामनाथ महेश्वर

ହେ ଶଙ୍କର! ଆମେ ଅନାଥ, ଅସହାୟ ଓ ଦୀନ; ଆର୍ତ୍ତରେ ଡାକୁଛୁ—ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ଦୟାସିନ୍ଧୁ, ହେ ରାମନାଥ, ହେ ମହେଶ୍ୱର—ନମସ୍କାର।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । नमस्ते लोकनाथाय रामनाथाय शंभवे । प्रसीद मम सर्वेश मदविद्यां विनाशय

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଲୋକନାଥ, ହେ ରାମନାଥ, ହେ ଶମ୍ଭୁ—ନମସ୍କାର। ହେ ସର୍ବେଶ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋର ଅବିଦ୍ୟା ନାଶ କର।

Verse 50

इंद्र उवाच । यस्य शक्तिरुमा देवी जगन्माता त्रयीमयी । तमहं शंकरं वंदे रामनाथमुमापतिम्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେବୀ ଉମା—ଜଗନ୍ମାତା, ବେଦତ୍ରୟୀମୟୀ—ସେଇ ଶଙ୍କର, ରାମନାଥ, ଉମାପତିଙ୍କୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନା କରେ।

Verse 51

यम उवाच । पुत्रौ गणेश्वरस्कंदौ वृषो यस्य च वाहनम् । तं वै रामेश्वरं सेवे सर्वाज्ञाननिवृत्तये

ଯମ କହିଲେ: ଯାହାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗଣେଶ୍ୱର ଓ ସ୍କନ୍ଦ, ଯାହାଙ୍କ ବାହନ ବୃଷଭ—ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ସେଇ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା କରେ।

Verse 52

वरुण उवाच । यस्य पूजाप्रभावेन जित मृत्युर्मृकंडुजः । मृत्युंजयमुपासेऽहं रामनाथं हृदा तु तम्

ବରୁଣ କହିଲେ: ଯାହାଙ୍କ ପୂଜା-ପ୍ରଭାବରେ ମୃକଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କଲେ—ସେଇ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ରାମନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ହୃଦୟରୁ ଉପାସନା କରେ।

Verse 53

कुबेर उवाच । ईश्वराय लसत्कर्णकुंडलाभरणाय ते । लाक्षारुणशरीराय नमो रामेश्वराय वै

କୁବେର କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ କର୍ଣ୍ଣକୁଣ୍ଡଳ ଦୀପ୍ତିରେ ଝଲମଲ କରେ, ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଲାକ୍ଷା-ସଦୃଶ ଅରୁଣ କାନ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେଇ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।

Verse 54

आदित्य उवाच । नमस्तेऽस्तु महादेव रामनाथ त्रियंबक । दक्षाध्वरविनाशाय नमस्ते पाहि मां शिव

ଆଦିତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ହେ ରାମନାଥ, ହେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞବିନାଶକ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ଶିବ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 55

सोम उवाच । नमस्ते भस्मदिग्धाय शूलिने सर्पमालिने । रामनाथ दयांभोधे स्मशाननिलयाय ते

ସୋମ କହିଲେ—ଭସ୍ମଲିପ୍ତ, ଶୂଳଧାରୀ, ସର୍ପମାଳାଭୂଷିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ରାମନାଥ, ଦୟାସାଗର, ଶ୍ମଶାନନିବାସୀ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 56

अग्निरुवाच । इन्द्राद्यखिलदिक्पालसंसेवितपदांबुज । रामनाथाय शुद्धाय नमो दिग्वाससे सदा

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦିକ୍ପାଳ ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ ସେବନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ରାମନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଦିଗ୍ୱାସ (ଆକାଶବସ୍ତ୍ରଧାରୀ) ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ।

Verse 57

वायुरुवाच । हराय हरिरूपाय व्याघ्रचर्मांबराय च । रामनाथ नमस्तुभ्यं ममाभीष्टप्रदो भव

ବାୟୁ କହିଲେ—ହରିରୂପଧାରୀ ହର, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ରାମନାଥ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ; ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହେଉ।

Verse 58

बृहस्पतिरुवाच । अहंतासाक्षिणे नित्यं प्रत्यगद्वयवस्तुने । रामनाथ ममाज्ञानमाशु नाशय ते नमः

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଅହଂତାର ନିତ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ, ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ଅଦ୍ୱୈତ ତତ୍ତ୍ୱରୂପାୟ ନମସ୍କାର। ହେ ରାମନାଥ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କର—ନମଃ।

Verse 59

शुक्र उवाच । वंचकानामलभ्याय महामंत्रार्थरूपिणे । नमो द्वैतविहीनाय रामनाथाय शंभवे

ଶୁକ୍ର କହିଲେ—ବଞ୍ଚକମାନଙ୍କୁ ଅଲଭ୍ୟ, ମହାମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥସ୍ୱରୂପାୟ ନମସ୍କାର। ଦ୍ୱୈତବିହୀନ ରାମନାଥ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।

Verse 60

अश्विनावूचतुः । आत्मरूपतया नित्यं योगिनां भासते हृदि । अनन्य भानवेद्याय नमस्ते राघवेश्वर

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ କହିଲେ—ତୁମେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭାସିତ ହୁଅ। ହେ ଅନନ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଜ୍ଞେୟ ରାଘବେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 61

अगस्त्य उवाच । आदिदेव महादेव विश्वेश्वर शिवाव्यय । रामनाथांबिकानाथ प्रसीद वृष भध्वज

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଆଦିଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ଅବ୍ୟୟ ଶିବ! ହେ ରାମନାଥ, ଅମ୍ବିକାନାଥ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ—ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ।

Verse 62

अपराधसहस्रं मे क्षमस्व विधुशेखर । ममाहमिति पुत्रादावहंतां मम मोचय

ହେ ବିଧୁଶେଖର, ମୋର ସହସ୍ର ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର। ‘ମୋର’ ଓ ‘ମୁଁ’—ପୁତ୍ରାଦି ଆସକ୍ତିରୁ ଆରମ୍ଭ—ଏହି ଭାବଜନିତ ଅହଂତାରୁ ମୋତେ ମୋଚନ କର।

Verse 63

सुतीक्ष्ण उवाच । क्षेत्राणि रत्नानि धनानि दारा मित्राणि वस्त्राणि गवाश्वपुत्राः । नैवोपकाराय हि रामनाथ मह्यं प्रयच्छ त्वमतो विरक्तिम्

ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ କହିଲେ—କ୍ଷେତ୍ର, ରତ୍ନ, ଧନ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମିତ୍ର, ବସ୍ତ୍ର, ଗୋ, ଅଶ୍ୱ ଓ ପୁତ୍ର—ହେ ରାମନାଥ! ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋର ସତ୍ୟ ଉପକାର କରେନାହିଁ। ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବୈରାଗ୍ୟ ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 64

विश्वामित्र उवाच । श्रुतानि शास्त्राण्यपि निष्फलानि त्रय्यप्यधीता विफलैव नूनम् । त्वयीश्वरे चेन्न भवेद्धि भक्तिः श्रीरामनाथे शिव मानुषस्य

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଶୁଣିଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଅନ୍ତି; ବେଦତ୍ରୟ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବ୍ୟର୍ଥ, ହେ ଶିବ! ଯଦି ମନୁଷ୍ୟର ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀରାମନାଥ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନ ହୁଏ।

Verse 65

गालव उवाच । दानानि यज्ञा नियमास्तपांसि गंगादितीर्थेषु निमज्जनानि । रामेश्वरं त्वां न नमंति ये तु व्यर्थानि तेषामिति निश्चयोऽत्र

ଗାଲବ କହିଲେ—ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ନିୟମ, ତପ ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଦି ତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ—ଯେମାନେ ତୁମକୁ, ହେ ରାମେଶ୍ୱର, ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ; ଏହିଠାରେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 66

वसिष्ठ उवाच । कृत्वापि पापान्यखिलानि लोकस्त्वामेत्य रामेश्वर भक्तियुक्तः । नमेत चेत्तानि लयं व्रजेयुर्यथांधकारो रवितेजसाऽद्धा

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯଦି କେହି ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ କରିଥାଏ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତିସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସି, ହେ ରାମେଶ୍ୱର, ନମସ୍କାର କରେ, ତେବେ ସେ ପାପଗୁଡ଼ିକ ଲୟ ପାଉଛି—ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜରେ ଅନ୍ଧକାର ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 67

अत्रिरुवाच । दृष्ट्वा तु रामेश्वरमेकदापि स्पृष्ट्वा नमस्कृत्य भवंतमीशम् । पुनर्न गर्भं स नरः प्रयायात्किं त्वद्वयं ते लभतं स्वरूपम्

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, (ଲିଙ୍ଗ/ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ) ସ୍ପର୍ଶ କରେ ଏବଂ ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ—ସେ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କ’ଣ? ସେ ତୁମ ଅଦ୍ୱୟ (ଅଦ୍ୱୈତ) ସ୍ୱରୂପକୁ ଲଭେ।

Verse 68

अंगिरा उवाच । यो रामनाथं मनुजो भवंतमुपेत्य बंधून्प्रणमन्स्मरेत । संतारयेत्तानपि सर्वपापात्किम द्भुतं तस्य कृतार्थतायाम्

ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସି ପ୍ରଣାମ କରିବା ସମୟରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପାର କରାଏ। ତାହାର କୃତାର୍ଥତାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 69

गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः

ଗୌତମ କହିଲେ—ହେ ଶ୍ରୀରାମନାଥେଶ୍ୱର! ଏହା ଗୁଢ଼, ରହସ୍ୟଭୂତ, ପରମ ଓ ଶୋକରହିତ ଉପଦେଶ। ଯେମାନେ ତୁମ ପାଦମୂଳକୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସେହି ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 70

शतानंद उवाच । वेदांतविज्ञानरहस्यविद्भिर्विज्ञेयमेतद्धि मुमुक्षुभिस्तु । शास्त्राणि सर्वाणि विहाय देव त्वत्सेवनं यद्रघुवीरनाथ

ଶତାନନ୍ଦ କହିଲେ—ବେଦାନ୍ତବିଜ୍ଞାନର ରହସ୍ୟ ଜାଣିଥିବାମାନେ, ବିଶେଷକରି ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ, ଏହା ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ। ହେ ଦେବ! ସମସ୍ତ (କେବଳ) ଶାସ୍ତ୍ରତର୍କ ଛାଡ଼ି, ହେ ରଘୁବୀରନାଥ! ତୁମ ସେବାରେ ଲଗିବା ଉଚିତ।

Verse 71

भृगुरुवाच । रामनाथ तव पादपंकजं द्वंद्वचिंतनविधूतकल्मषः । निर्भयं व्रजति सत्सुखा द्वयं सुप्रभं त्वथ अमोघचिद्धनम्

ଭୃଗୁ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଯେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଚିନ୍ତନରେ କଲ୍ମଷ ଝାଡ଼ି ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ଶରଣ ନେଏ, ସେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ତୁମ ସୁପ୍ରଭ, ଅମୋଘ ଚିଦ୍ଧନ—ଅଦ୍ୱୟ ସତ୍ସୁଖ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 72

कुत्स उवाच । रामनाथ तव पादसेवनं भोगमोक्षवरदं नृणां सदा । रौरवादिनरकप्रणाशनं कः पुमान्न भजते रसग्रहः

କୁତ୍ସ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ତୁମ ପାଦସେବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସଦା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ବର ଦିଏ, ଏବଂ ରୌରବ ଆଦି ନରକମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରେ। ଯେ ଏହାର ରସ ଆସ୍ୱାଦନ କରିଛି, ସେ କେଉଁ ପୁରୁଷ ଭଜନ କରିବ ନାହିଁ?

Verse 73

काश्यप उवाच । रामनाथ तव पादसेविनां किं व्रतैरुत तपोभिरध्वरैः । वेदशास्त्र जपचिन्तया च किं स्वर्गसिन्धुपयसापि किं फलम्

କାଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଯେମାନେ ତୁମ ପାଦସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ରତ, ତପ, ଯଜ୍ଞର କି ଆବଶ୍ୟକ? ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ, ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ-ଚିନ୍ତନରେ ମଧ୍ୟ କି ପ୍ରୟୋଜନ? ସ୍ୱର୍ଗସିନ୍ଧୁର ଜଳ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେଉଁ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇପାରିବ?

Verse 74

श्रीरामनाथ त्वमागत्य शीघ्रं ममोत्क्रांतिकाले भवान्या च साकम् । मां प्रापय स्वात्मपादारविन्दं विशोकं विमोहं सुखं चित्स्वरूपम्

ହେ ଶ୍ରୀରାମନାଥ! ମୋର ପ୍ରାଣପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ଶୀଘ୍ର ଆସ, ଭବାନୀଙ୍କ ସହିତ ଆସ। ମୋତେ ତୁମ ନିଜ ପାଦାରବିନ୍ଦରେ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅ—ଯେଉଁଠି ଶୋକ ନାହିଁ, ମୋହ ନାହିଁ; କେବଳ ଆନନ୍ଦ, ଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ।

Verse 75

गन्धर्वा ऊचुः । रामनाथ त्वमस्माकं भजतां भवसागरे । अपारे दुःखकल्लोले न त्वत्तोन्या गतिर्हि नः

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଅପାର ଭବସାଗରରେ, ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତାଳ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଆମେ ଯେ ତୁମକୁ ଭଜୁଛୁ—ତୁମ ଛଡ଼ା ଆମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ।

Verse 76

किन्नरा ऊचुः । रामनाथ भवारण्ये व्याधिव्याघ्रभयानके । त्वामंतरेण नास्माकं पदवीदर्शको भवेत्

କିନ୍ନରମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଏହି ଭବ-ଅରଣ୍ୟରେ, ବ୍ୟାଧିରୂପୀ ବାଘର ଭୟ ଥିବାବେଳେ, ତୁମ ବିନା ଆମକୁ ପଥ ଦେଖାଇବାକୁ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।

Verse 77

यक्षा ऊचुः । रामनाथेंद्रियारातिबाधा नो दुःसहा सदा । तान्विजेतुं सहायस्त्वमस्माकं भव धूर्जटे

ଯକ୍ଷମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ପୀଡ଼ା ଆମ ପାଇଁ ସଦା ଅସହ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଆମର ସହାୟ ହେଅ, ହେ ଧୂର୍ଜଟି!

Verse 78

नागा ऊचुः । अचिन्त्यमहिमानं त्वा रामनाथ वयं कथम् । स्तोतुमल्पधियः शक्ता भविष्यामोंऽबिकापते

ନାଗମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ! ତୁମ ମହିମା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ। ଆମେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି; ହେ ଅମ୍ବିକାପତି, କିପରି ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବୁ?

Verse 79

किंपुरुषा ऊचुः । नानायोनौ च जननं मरणं चाप्यनेकशः । विनाशय तथाऽज्ञानं रामनाथ नमोऽस्तु ते

କିଂପୁରୁଷମାନେ କହିଲେ—ନାନା ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ପୁନଃପୁନଃ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ। ହେ ରାମନାଥ, ସେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ନାଶ କର; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 80

विद्याधरा ऊचुः । अंबिकापतये तुभ्यमसंगाय महात्मने । नमस्ते रामनाथाय प्रसीद वृषभध्वज

ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ କହିଲେ—ହେ ଅମ୍ବିକାପତି! ତୁମେ ଅସଙ୍ଗ ମହାତ୍ମା। ହେ ରାମନାଥ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 81

वसव ऊचुः । रामनाथगणेशाय गणवृंदार्चितांघ्रये । गंगाधराय गुह्याय नमस्ते पाहि नः सदा

ବସୁମାନେ କହିଲେ—ହେ ରାମନାଥ ଗଣେଶ! ଗଣବୃନ୍ଦ ଯାହାଙ୍କ ପାଦ ପୂଜେ; ହେ ଗଙ୍ଗାଧର, ଗୁହ୍ୟସ୍ୱରୂପ! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ସଦା ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 82

विश्वेदेवा ऊचुः । ज्ञप्तिमात्रैकनिष्ठानां मुक्तिदाय सुयोगिनाम् । रामनाथाय सांबाय नमोऽस्मान्रक्ष शंकर

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ କହିଲେ—ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନମାତ୍ରରେ ଏକନିଷ୍ଠ ସୁଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା ରାମନାଥ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଶଙ୍କର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 83

मरुत ऊचुः । परतत्त्वाय तत्त्वानां तत्त्वभूताय वस्तुतः । नमस्ते रामनाथाय स्वयंभानाय शंभवे

ମରୁତମାନେ କହିଲେ— ହେ ରାମନାଥ! ସ୍ୱୟଂଭୂ ଶମ୍ଭୁ! ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଅତୀତ ପରତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ସାରଭୂତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

Verse 84

साध्या ऊचुः । स्वातिरिक्तविहीनाय जगत्सत्ताप्रदायिने । रामेश्वराय देवाय नमोऽविद्या विभेदिने

ସାଧ୍ୟମାନେ କହିଲେ— ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବା, ଜଗତକୁ ସତ୍ତା ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ଅବିଦ୍ୟାକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଦେବ ରାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 85

सर्वे देवा ऊचुः । सच्चिदानंदसंपूर्णं द्वैतवस्तुविवर्जितम् । ब्रह्मात्मानं स्वयंभानमादिमध्यांतवर्जितम्

ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କହିଲେ— ତୁମେ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ୱୈତବସ୍ତୁଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମର ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ, ଏବଂ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତବର୍ଜିତ।

Verse 86

अविक्रियमसंगं च परिशुद्धं सनातनम् । आकाशादिप्रपंचानां साक्षिभूतं परामृतम्

ତୁମେ ଅବିକାରୀ, ଅସଙ୍ଗ, ପରିଶୁଦ୍ଧ ଓ ସନାତନ; ଆକାଶାଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରପଞ୍ଚର ସାକ୍ଷୀଭୂତ ଏବଂ ପରମ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ।

Verse 87

प्रमातीतं प्रमाणानामपि बोधप्रदायिनम् । आविर्भावतिरोभाव संकोचरहितं सदा

ତୁମେ ପ୍ରମାଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ, ତଥାପି ବୋଧ ପ୍ରଦାନକାରୀ; ଆବିର୍ଭାବ-ତିରୋଭାବ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ସଂକୋଚରୁ ସଦା ରହିତ।

Verse 88

स्वस्मिन्नध्यस्तरूपस्य प्रपंचस्यास्य साक्षिणम् । निर्लेपं परमानंदं निरस्तसकलक्रियम्

ତୁମେ ନିଜ ଉପରେ ଅଧ୍ୟସ୍ତ ଏହି ଜଗତ୍-ପ୍ରପଞ୍ଚର ସାକ୍ଷୀ—ନିର୍ଲେପ, ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟାବେଗ ନିବୃତ୍ତ।

Verse 89

भूमानंदं महात्मानं चिद्रूपं भोगवर्जितम् । रामनाथं वयं सर्वे स्वपातकविशुद्धये

ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ପାପଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ରାମନାଥଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଉଛୁ—ସେ ଭୂମାନନ୍ଦ, ମହାତ୍ମା, ଚିଦ୍ରୂପ, ଭୋଗବର୍ଜିତ।

Verse 91

रामनाथाय रुद्राय नमः संसारहारिणे । ब्रह्मविष्ण्वादिरूपेण विभिन्नाय स्वमायया

ସଂସାର ହରଣକାରୀ ରୁଦ୍ର ରାମନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ନିଜ ମାୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ରୂପରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ।

Verse 92

विभीषणसचिवा ऊचुः । वरदाय वरेण्याय त्रिनेत्राय त्रिशूलिने । योगिध्येयाय नित्याय रामनाथाय ते नमः

ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସଚିବମାନେ କହିଲେ—ବରଦ, ବରେଣ୍ୟ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଯୋଗିଧ୍ୟେୟ, ନିତ୍ୟ ରାମନାଥ! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 93

सूत उवाच । इति रामादिभिः सर्वैः स्तुतो रामेश्वरः शिवः । प्राह सर्वान्समाहूय रामादीन्द्विजसत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ରାମ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ରାମେଶ୍ୱର ଶିବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାମ ଆଦିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 94

रामराम महाभाग जानकीरमण प्रभो । सौमित्रे जानकि शुभे हे सुग्रीव मुखास्तथा

ରାମ ରାମ, ହେ ମହାଭାଗ ପ୍ରଭୁ, ହେ ଜାନକୀରମଣ! ହେ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)! ହେ ଶୁଭେ ଜାନକୀ! ଏବଂ ବାକ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ—ଶୁଣ।

Verse 95

अन्ये ब्रह्ममुखा यूयं शृणुध्वं सुसमास्थिताः । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं युष्माभिः कृतमादरात्

ଏବଂ ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନେ—ବ୍ରହ୍ମା-ପ୍ରମୁଖ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ—ସୁସ୍ଥିର ହୋଇ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ। ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ରାଧ୍ୟାୟ ତୁମେ ଆଦରସହ ଭକ୍ତିରେ ରଚିଛ।

Verse 96

ये पठंति च शृण्वंति श्रावयंति च मानवाः । मदर्चनफलं तेषां भविष्यति न संशयः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଣାନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନାଫଳ ମିଳିବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 97

रामचंद्रधनुष्कोटिस्नानपुण्यं च वै भवेत् । वर्षमेकं रामसेतौ वासपुण्यं भविष्यति

ନିଶ୍ଚୟ ‘ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷର କୋଟି’ ଠାରେ ସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏବଂ ରାମସେତୁରେ ଏକ ବର୍ଷ ବାସ କଲେ ବାସପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 98

गन्धमादनमध्यस्थसर्वर्तीर्थाभिमज्जनात् । यत्पुण्यं तद्भवेत्तेन नात्र संशयकारणम्

ଗନ୍ଧମାଦନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ମିଳେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହର କାରଣ ନାହିଁ।

Verse 99

उक्त्वैवं रामनाथोऽपि स्वात्मलिंगे तिरोदधे । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं नित्यं संकीर्तयन्नरः

ଏପରି କହି ରାମନାଥ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲିଙ୍ଗରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଯେ ନର ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ରାଧ୍ୟାୟକୁ ନିତ୍ୟ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କରେ…

Verse 100

जरामरणनिर्मुक्तो जन्मदुःखविवर्जितः । रामनाथस्य सायुज्यमुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयः

ସେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ, ପୁନର୍ଜନ୍ମଦୁଃଖରହିତ ହୋଇ, ନିଶ୍ଚୟ ରାମନାଥଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ-ମୁକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।