Adhyaya 37

Verse 1

व्यास उवाच । ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रत्यूचुः पवनात्मजम् । अधुना सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପବନପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏବେ ଆମ ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆମ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ସୁଜୀବିତ।”

Verse 2

अद्य नो मोढलोकानां धन्यो धर्मश्च वै गृहाः । धन्या च सकला पृथ्वी यज्ञधर्मा ह्यनेकशः

ଆଜି ଆମ ମୋଢ-ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଧନ୍ୟ, ଆମ ଗୃହମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ। ଯଜ୍ଞଧର୍ମ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିବାରୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 3

नमः श्रीराम भक्ताय अक्षविध्वंसनाय च । नमो रक्षःपुरीदाहकारिणे वज्रधारिणे

ଶ୍ରୀରାମଭକ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅକ୍ଷବିଧ୍ୱଂସକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ରାକ୍ଷସପୁରୀ ଦାହକାରୀଙ୍କୁ, ବଜ୍ରତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 4

जानकीहृदयत्राणकारिणे करुणात्मने । सीताविरह तप्तस्य श्रीरामस्य प्रियाय च

ଜାନକୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା କରୁଣାମୟଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଏବଂ ସୀତାବିରହେ ଦଗ୍ଧ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ।

Verse 5

नमोऽस्तु ते महावीर रक्षास्मान्मज्जतः क्षितौ । नमो ब्राह्मणदेवाय वायुपुत्राय ते नमः

ହେ ମହାବୀର, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ—ଆମେ ଭୂମିରେ ଡୁବୁଥିବାବେଳେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ହେ ବାୟୁପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 6

नमोऽस्तु राम भक्ताय गोब्राह्मणहिताय च । नमोस्तु रुद्ररूपाय कृष्णवक्त्राय ते तमः

ରାମଭକ୍ତ ଏବଂ ଗୋ-ବ୍ରାହ୍ମଣହିତେଷୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ରୁଦ୍ରରୂପ, କୃଷ୍ଣମୁଖ—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 7

अंजनीसूनवे नित्यं सर्वव्याधिहराय च । नागयज्ञोपवीताय प्रबलाय नमोऽस्तु ते

ଅଞ୍ଜନୀସୁତଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରଣାମ; ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ହରଣକାରୀ। ନାଗକୁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରବଳଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 8

स्वयं समुद्रतीर्णाय सेतुबंधनकारिणे

ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେତୁବନ୍ଧନ ସମ୍ପାଦନ କରାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 9

व्यास उवाच । स्तोत्रेणैवामुना तुष्टो वायुपुत्रोऽब्रवीद्वचः । शृणुध्वं हि वरं विप्रा यद्वो मनसि रोचते

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବାୟୁପୁତ୍ର କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶୁଣ; ଯାହା ତୁମ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ ସେହି ବର ବାଛ।”

Verse 10

विप्रा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि देवेश रामाज्ञापालक प्रभो । स्वरूपं दर्शयस्वाद्य लंकायां यत्कृतं हरे

ବିପ୍ରମାନେ କହିଲେ—“ହେ ଦେବେଶ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳକ! ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଲଙ୍କାରେ ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରୂପଟି ଆଜି ଆମକୁ ଦର୍ଶାନ୍ତୁ।”

Verse 11

तथा विध्वंसवाद्य त्वं राजानं पापकारिणम् । दुष्टं कुमारपालं हि आमं चैव न संशयः

“ସେହିପରି ଆଜି ସେ ପାପକାରୀ ରାଜା—ଦୁଷ୍ଟ କୁମାରପାଳକୁ—ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଧ୍ୱଂସ କର; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 12

वृत्तिलोपफलं सद्यः प्राप्नुयात्त्वं तथा कुरु । प्रतीत्यर्थं महाबाहो किं विलंबं वदस्व नः

“ସେ ତାହାର ଅନ୍ୟାୟ ଜୀବିକା ନାଶର ଫଳ ତୁରନ୍ତ ପାଉ—ତେଣୁ କର। ହେ ମହାବାହୋ, ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ ବିଳମ୍ବ କାହିଁକି? ଏବେଇ କହ ଓ ଦର୍ଶା।”

Verse 13

त्वयि चित्तेन दत्तेन स राजा पुण्यभाग्भवेत् । प्रत्यये दर्शिते वीर शासनं पालयिष्यति

“ଯଦି ତାହାର ଚିତ୍ତ ତୁମଠାରେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ, ସେ ରାଜା ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହେବ। ହେ ବୀର, ନିଶ୍ଚୟର ପ୍ରମାଣ ଦର୍ଶାଇଲେ ସେ ଧର୍ମଶାସନ ପାଳନ କରିବ।”

Verse 14

त्रयीधर्म्मः पृथिव्यां तु विस्तारं प्रापयिष्यति । धर्मधीर महावीर स्वरूपं दर्शयस्व नः

ତେବେ ତ୍ରିବେଦାଧିଷ୍ଠିତ ଧର୍ମ ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାର ପାଇବ। ହେ ଧର୍ମଧୀର, ହେ ମହାବୀର—ଆମକୁ ତୁମ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶାଅ।

Verse 15

हनुमानुवाच । मत्स्वरूपं महाकायं न चक्षुर्विषयं कलौ । तेजोराशिमयं दिव्यमिति जानंतु वाडवाः

ହନୁମାନ କହିଲେ: ମୋର ସ୍ୱରୂପ ମହାକାୟ; କଳିଯୁଗରେ ତାହା ସାଧାରଣ ଚକ୍ଷୁର ବିଷୟ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ଦିବ୍ୟ, ତେଜୋରାଶିମୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 16

तथापि परया भक्त्या प्रसन्नोऽहं स्तवादिभिः । वसनांतरितं रूपं दर्शयिष्यामि पश्यत

ତଥାପି ତୁମମାନଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ତବ-ସ୍ତୁତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଏକ ରୂପ ମୁଁ ଦର୍ଶାଇବି—ଦେଖ!

Verse 17

एवमुक्तास्तदा विप्राः सर्वकार्यसमुत्सुकाः । महारूपं महाकायं महापुच्छसमाकुलम्

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ, ସର୍ବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ସେହି ବିପ୍ରମାନେ ଏକ ମହାରୂପ ଦେଖିଲେ—ମହାକାୟ, ମହାପୁଚ୍ଛରେ ସମାକୁଳ।

Verse 18

दृष्ट्वा दिव्यस्वरूपं तं हनुमंतं जहर्षिरे । कथंचिद्धैर्यमालंब्य विप्राः प्रोचुः शनैः शनैः

ସେହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପଧାରୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପରେ କଷ୍ଟେ ଧୈର୍ୟ ଧରି, ବିପ୍ରମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମୃଦୁଭାବେ କହିଲେ।

Verse 19

यथोक्तं तु पुराणेषु तत्तथैव हि दृश्यते । उवाच स हि तान्सर्वांश्चक्षुः प्रच्छाद्य संस्थितान्

ପୁରାଣରେ ଯେପରି କୁହାଯାଇଛି, ସେପରି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ। ତାପରେ ଚକ୍ଷୁ ଢାକି ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 20

फलानीमानि गृह्णीध्वं भक्षणार्थमृषीश्वराः । एभिस्तु भक्षितैर्विप्रा ह्यतितृप्तिर्भविष्यति

ହେ ଋଷୀଶ୍ୱରମାନେ! ଭକ୍ଷଣାର୍ଥେ ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଏଗୁଡ଼ିକ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଆପଣମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ତୃପ୍ତ ହେବେ।

Verse 21

धर्मारण्यं विना वाद्य क्षुधा वः शाम्यति धुवम्

ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ବିନାହି—ନିଶ୍ଚୟ—ତୁମମାନଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ଶାନ୍ତ ହେବ।

Verse 22

व्यास उवाच । क्षुधाक्रांतैस्तदा विप्रैः कृतं वै फलभक्षणम् । अमृतप्राशनमिव तृप्तिस्तेषामजायत

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତେବେ କ୍ଷୁଧାକ୍ରାନ୍ତ ବିପ୍ରମାନେ ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଯେନେ ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା ପରି ତୃପ୍ତି ହେଲା।

Verse 23

न तृषा नैव क्षुच्चैव विप्राः संक्लिष्टमानसाः । अभवन्सहसा राजन्विस्मयाविष्टचेतसः

ମନ କ୍ଲେଶିତ ଥିବା ସେହି ବିପ୍ରମାନଙ୍କର ନ ତୃଷା ରହିଲା, ନ କ୍ଷୁଧା; ହେ ରାଜନ୍! ସେମାନେ ସହସା ବିସ୍ମୟରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 24

ततः प्राहांजनीपुत्रः संप्राप्ते हि कलौ द्विजाः । नागमिष्याम्यहं तत्र मुक्त्वा रामेश्वरं शिवम्

ତେବେ ଅଞ୍ଜନୀପୁତ୍ର କହିଲେ— “ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ରାମେଶ୍ୱରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶିବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଗମନ କରିବି ନାହିଁ।”

Verse 25

अभिज्ञानं मया दत्तं गृहीत्वा तत्र गच्छत । तथ्यमेतत्प्रतीयेत तस्य राज्ञो न संशयः

“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ପରିଚୟ-ଚିହ୍ନ ନେଇ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ତେବେ ସେ ରାଜା ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବେ— କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 26

इत्युक्त्वा बाहुमुद्धृत्य भुजयोरुभयोरपि । पृथग्रोमाणि संगृह्य चकार पुटिकाद्वयम्

ଏହିପରି କହି ସେ ନିଜ ବାହୁ ଉଠାଇ, ଉଭୟ ବାହୁରୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ରୋମ ସଂଗ୍ରହ କରି ଦୁଇଟି ଛୋଟ ପୁଟୁଳି ତିଆରି କଲେ।

Verse 27

भूर्जपत्रेण संवेष्ट्य ते अदाद्विप्रकक्षयोः । वामे तु वामकक्षोत्थां दक्षिणोत्थां तु दक्षिणे

ଭୂର୍ଜପତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ସେ ତାହାକୁ ଋଷିମାନଙ୍କ କକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଦେଲେ— ବାମରୁ ଆସିଥିବାଟି ବାମପଟେ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଆସିଥିବାଟି ଦକ୍ଷିଣପଟେ ରଖିଲେ।

Verse 28

कामदां रामभक्तस्य अन्येषां क्षयकारिणीम् । उवाच च यदा राजा ब्रूते चिह्नं प्रदीयताम्

ସେ କହିଲେ— “ଏହା ରାମଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କାମନାପୂରଣକାରିଣୀ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷୟକାରିଣୀ। ରାଜା ଯେତେବେଳେ ‘ଚିହ୍ନ ଦିଅ’ ବୋଲି କହିବେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଚିହ୍ନ ପ୍ରଦାନ କର।”

Verse 29

तदा प्रदीयतां शीघ्रं वामकक्षोद्भवा पुटी । अथवा तस्य राज्ञस्तु द्वारे तु पुटिकां क्षिप

ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବାମ କକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ଛୋଟ ପୁଟିକା ଦିଅ; ନଚେତ୍ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ହିଁ ପୁଟିକାଟି ଛାଡ଼ିଦିଅ।

Verse 30

ज्वालयति च तत्सैन्यं गृहं कोशं तथैव च । महिष्यः पुत्रकाः सर्वं ज्वलमानं भविष्यति

ଏହା ସେଇ ସେନାକୁ, ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଓ ଧନଭଣ୍ଡାରକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳାଇଦେବ; ରାଣୀମାନେ ଓ ପୁତ୍ରମାନେ—ସବୁକିଛି ଜ୍ୱଳିତ ହେବ।

Verse 31

यदा तु वृत्तिं ग्रामांश्च वणिजानां बलिं तथा । पूर्वं स्थितं तु यत्किंचित्तत्तद्दास्यति वाडवाः

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ (ରାଜା) ଜୀବିକା-ଭତ୍ତା, ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଏବଂ ବଣିକମାନଙ୍କର ନିୟତ ବଳି-କର ଦେବେ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା ସେହିଟିକୁ ହିଁ, ହେ ବାଡ଼ବମାନେ, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେବେ।

Verse 32

लिखित्वा निश्चयं कृत्वाप्यथ दद्यात्स पूर्ववत् । करसंपुटकं कृत्वा प्रणमेच्च यदा नृपः

ଲେଖି ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟକୁ ଦୃଢ଼ କରି ସେ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ନୃପତି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କରିବେ…

Verse 33

संप्राप्य च पुरा वृत्तिं रामदत्तां द्विजोत्तमाः । ततो दक्षिणकक्षास्थकेशानां पुटिका त्वियम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପୂର୍ବେ ରାମଦତ୍ତ ଜୀବିକା-ବୃତ୍ତି ପାଇ ସାରି, ପରେ ଜାଣ—ଏହି ପୁଟିକା ଡାହାଣ କକ୍ଷର କେଶମାନଙ୍କର ହିଁ।

Verse 34

प्रक्षिप्यतां तदा सैन्यं पुरावच्च भविष्यति । गृहाणि च तथा कोशः पुत्रपौत्रादयस्तथा

ତେବେ ତାହାକୁ ସେଠାରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଉ; ସେନା ପୂର୍ବବତ୍ ହେବ। ତଥା ଗୃହ ଓ କୋଷ, ଏବଂ ପୁତ୍ର‑ପୌତ୍ରାଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ପୂର୍ବାବସ୍ଥାକୁ ଫେରିବେ।

Verse 35

वह्निना मुच्यमानास्ते दृश्यंते तत्क्षणादिति । श्रुत्वाऽमृतमयं वाक्यं हनुमंतोदितं परम्

“ସେମାନେ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଇ କ୍ଷଣେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି!”—ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ସେଇ ପରମ, ଅମୃତମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି…

Verse 36

अलभन्त मुदं विप्रा ननृतुः प्रजगुर्भृशम् । जयं चोदैरयन्केऽपि प्रहसन्ति परस्परम्

ବିପ୍ରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ; ସେମାନେ ନାଚିଲେ ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଇଲେ। କେହି କେହି ‘ଜୟ!’ ବୋଲି ଜୟଧ୍ୱନି କରି, ପରସ୍ପର ହସିଲେ।

Verse 37

पुलकांकितसर्वाङ्गाः स्तुवन्ति च मुहुर्मुहुः । पुच्छं तस्य च संगृह्य चुचुंबुः केचिदुत्सुकाः

ସେମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଜାଗିଉଠିଲା; ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। କେହି ଉତ୍ସୁକ ଲୋକ ତାଙ୍କ ପୁଛ ଧରି ତାହାକୁ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।

Verse 39

ततः प्रोवाच हनुमांस्त्रिरात्रं स्थीयतामिह । रामतीर्थस्य च फलं यथा प्राप्स्यथ वाडवाः

ତାପରେ ହନୁମାନ କହିଲେ—“ହେ ବାଡବମାନେ! ଏଠାରେ ତିନି ରାତି ରୁହ; ଯେପରି ତୁମେ ରାମତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ।”

Verse 40

तथेत्युक्त्वाथ ते विप्रा ब्रह्मयज्ञं प्रचक्रिरे । ब्रह्मघोषेण महता तद्वनं बधिरं कृतम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମହା ବେଦଘୋଷରେ ସେ ବନ ଯେନ ବଧିର ହୋଇଗଲା—ପବିତ୍ର ନାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 41

स्थित्वा त्रिरात्रं ते विप्रा गमने कृतबुद्धयः । रात्रौ हनुमतोऽग्रे त इदमूचुः सुभक्तितः

ତିନି ରାତି ରହି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ପରେ ରାତିରେ ହନୁମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ି ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 42

ब्राह्मणा ऊचुः । वयं प्रातर्गमिष्यामो धर्मारण्यं सुनिर्मलम् । न विस्मार्या वयं तात क्षम्यतां क्षम्यतामिति

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—“ପ୍ରଭାତେ ଆମେ ପରମ ନିର୍ମଳ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯିବୁ। ହେ ପ୍ରିୟ ତାତ, ଆମକୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ; କ୍ଷମା କର, କ୍ଷମା କର।”

Verse 43

ततो वायुसुतो राजन्पर्वतान्महतीं शिलाम् । बृहतीं च चतुःशालां दशयोजनमायतीम्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର ପର୍ବତରୁ ଏକ ମହାଶିଳା ଆଣିଲେ—ବିଶାଳ, ଚାରିଦିଗରୁ ସମ, ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ।

Verse 44

आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः । रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः

ସେ ଶିଳାଟିକୁ ପସାରି ଶିଳା ଉପରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୋର ରକ୍ଷାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଶୟନ କର; ଜ୍ୱର ଓ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।”

Verse 45

इति श्रुत्वा ततः सर्वे निद्रामापुः सुखप्रदाम् । एवं ते कृतकृत्यास्तु भूत्वा सुप्ता निशामुखे

ସେ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ସୁଖଦାୟିନୀ ନିଦ୍ରାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ସେମାନେ ରାତ୍ରିର ଆରମ୍ଭରେ ଶୋଇଲେ।

Verse 46

कृपालुः स च रुद्रात्मा रामशासनपालकः । रक्षणार्थं हि विप्राणामतिष्ठच्च धरातले

ସେ କୃପାଳୁ, ରୁଦ୍ରସ୍ୱଭାବୀ ଏବଂ ରାମଶାସନର ପାଳକ ଥିଲେ। ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ଧରାତଳେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।

Verse 47

व्यास उवाच । अर्द्धरात्रे तु संप्राप्ते सर्वे निद्रामुपागताः । तातं संप्रार्थयामास कृतानुग्रहको भवान्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଅର୍ଧରାତ୍ରି ଆସିଲେ ସମସ୍ତେ ନିଦ୍ରାକୁ ଗଲେ। ତେବେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା—“ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 48

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

“ହେ ସମୀରଣ (ବାୟୁ), ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦିଅ।” ପରେ ନିଦ୍ରାବଶ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆଗକୁ ନିଆଯାଇଲେ।

Verse 49

समुद्धृत्य शिलां तां तु पिता पुत्रेण भारत । विशिष्टो यापयामास स्वस्थानं द्विजसत्तमान्

ହେ ଭାରତ, ସେଇ ଶିଳାକୁ ଉଠାଇ ପିତା ପୁତ୍ରଙ୍କ ସହାୟତାରେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱଧାମକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ।

Verse 50

षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः । त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्

ଦ୍ୱିଜମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଛଅ ମାସରେ ଯେ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ସେହି ପଥକୁ ସେ କେବଳ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି ସମାପ୍ତ କଲା।

Verse 51

भ्रममाणां शिलां ज्ञात्वा विप्र एको द्विजाग्रतः । वात्स्यगोत्रसमुत्पन्नो लोकान्संगीतवान्कलम्

ଘୂରୁଥିବା ଶିଳାକୁ ଚିହ୍ନି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବାତ୍ସ୍ୟଗୋତ୍ରଜ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧୁର ଗୀତରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ।

Verse 52

गीतानि गायनोक्तानि श्रुत्वा विस्मयमाययुः । प्रभाते सुप्रसन्ने तु उदतिष्ठन्परस्परम्

ଗାୟକ ଗାଇଥିବା ସେଇ ଗୀତଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ; ଏବଂ ଶୁଭ-ପ୍ରସନ୍ନ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ପରସ୍ପର କଥା ହେଲେ।

Verse 53

ऊचुस्ते विस्मिताः सर्वे स्वप्नोऽयं वाथ विभ्रमः । ससंभ्रमाः समुत्थाय ददृशुः सत्यमंदिरम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି, ନା କୌଣସି ମାୟା?” ପରେ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଉଠି ସତ୍ୟମନ୍ଦିରକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 54

अंतर्बुद्ध्या समालोक्य प्रभावो वायुजस्य च । श्रुत्वा वेदध्वनिं विप्राः परं हर्षमुपागताः

ଅନ୍ତର୍ବୁଦ୍ଧିରେ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଏବଂ ବେଦଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରମ ହର୍ଷରେ ପ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 55

ग्रामीणाश्च ततो लोका दृष्ट्वा तु महतीं शिलाम् । अद्भुतं मेनिरे सर्वे किमिदं किमिदं त्विति

ତେବେ ଗ୍ରାମର ଲୋକେ ସେଇ ମହାଶିଳାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ—“ଏହା କ’ଣ, ଏହା କ’ଣ?” ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

Verse 56

गृहेगृहे हि ते लोकाः प्रवदंति तथाद्भुतम् । ब्राह्मणैः पूर्यमाणा सा शिला च महती शुभा

ଲୋକେ ଘରେଘରେ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ କଥାକୁ ହିଁ କହୁଥିଲେ। ଏବଂ ସେଇ ମହାନ ଶୁଭ ଶିଳା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।

Verse 57

अशुभा वा शुभा वापि न जानीमो वयं किल । संवदंते ततो लोकाः परस्परमिदं वचः

ଲୋକେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—“ଏହା ଅଶୁଭ କି ଶୁଭ, ଆମେ ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ ଜାଣୁନାହୁଁ।”

Verse 58

व्यास उवाच । ततो द्विजानां ते पुत्राः पौत्राश्चैव समागताः । ऊचुस्ते दिष्ट्या भो विप्रा आगताः पथिका द्विजाः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାପରେ ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ କହିଲେ—“ଦିଷ୍ଟ୍ୟା, ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ହେ ପଥିକ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆପଣମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି!”

Verse 59

ते तु संतुष्टमनसा सन्मुखाः प्रययुर्मुदा । प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां परिरंभणकं तथा

ତାପରେ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଆନନ୍ଦରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆଗେଇ ଆସିଲେ—ଉଠି ସ୍ୱାଗତ କଲେ, ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଆଲିଙ୍ଗନ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 60

आघ्राणकादींश्च कृत्वा यथायोग्यं प्रपूज्य च । सर्वं विस्तार्य कथितं शीघ्रमागममात्मनः

ଆଘ୍ରାଣ ଆଦି ବିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କରି ଓ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ସେ ସବୁ କଥା ବିସ୍ତାରେ କହିଲା; ପରେ ଶୀଘ୍ରେ ନିଜ ସ୍ୱଧାମକୁ ଫେରିଗଲା।

Verse 61

ततः संपूज्य तत्सर्वान्गंधतांबूलकुंकुमैः । शांतिपाठं पठंतस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

ତାପରେ ଗନ୍ଧ, ତାମ୍ବୂଳ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ସତ୍କାର କରି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିପାଠ ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।

Verse 63

आश्चर्यं परमं प्रापुः किमेतत्स्थानमुत्तमम् । अयं तु दक्षिण द्वारे शांतिपाठोऽत्र पठ्यते

ସେମାନେ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ—“ଏହି ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନଟି କ’ଣ? ଏବଂ ଏଠାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରରେ ଶାନ୍ତିପାଠ କାହିଁକି ପଢ଼ାଯାଏ?”

Verse 64

गृहा रम्याः प्रदृश्यंते शचीपतिगृहोपमाः । प्रासादाः कुलमातॄणां दृश्यंते चाग्निशोभनाः

ରମ୍ୟ ଗୃହଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଗୃହ ସମାନ। ଏବଂ କୁଲମାତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରାସାଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଗଲେ—ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 65

एवं ब्रुवत्सु विप्रेषु महाशक्तिप्रपूजने । आगतो ब्राह्मणोऽपश्यत्तत्र विप्रकदंबकम्

ବିପ୍ରମାନେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ସମୟରେ ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ମହାପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ, ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାକୁ ଆସି ସେଠାରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଏକ ଗୁଚ୍ଛକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 66

हर्षितो भावितस्तत्र यत्र विप्राः सभासदः । उवाव दिष्ट्या भो विप्रा ह्यागताः पथिका द्विजाः

ସଭାସଦ୍‌ ଭାବେ ଉପବିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ହର୍ଷିତ ଓ ଭାବବିଭୋର ହେଲେ। ସେ କହିଲେ—“ଦିଷ୍ଟି, ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ତୁମେ ପଥିକ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛ।”

Verse 67

प्रत्युत्तस्थुस्ततो विप्राः पूजां गृहीत्वा समागताः । प्रत्युत्थानाभिवादौ चाकुर्वंस्ते च परस्परम्

ତାପରେ ବିପ୍ରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାନ କରି ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ, ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟ ନେଇ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ପରସ୍ପର ଆଦରରେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାନ ଓ ଅଭିବାଦନ କଲେ।

Verse 68

ब्रूतेऽन्यो मम यत्नेन कार्यं नियतमेव हि । अन्यो ब्रूते महाभाग मयेदं कृतमित्युत

ଜଣେ କହିଲେ—“ମୋ ପ୍ରୟାସରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସୁସଂଗଠିତ ହୋଇଛି।” ଅନ୍ୟଜଣ କହିଲେ—“ହେ ମହାଭାଗ! ଏହା ମୁଁ କରିଛି।”

Verse 69

पथिकानां वचः श्रुत्वा हर्षपूर्णा द्विजोत्तमाः । शांतिपाठं पठन्तस्ते हृष्टा निजगृहान्ययुः

ପଥିକମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଶାନ୍ତିପାଠ ପଢ଼ୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲେ।

Verse 70

विमृश्य मिलिताः प्रातर्ज्योतिर्विद्भिः प्रतिष्ठिताः । ब्राह्मे मूहूर्ते चोत्थाय कान्यकुब्जं गता द्विजाः

ବିଚାର କରି ସେମାନେ ପ୍ରଭାତେ ଏକତ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତଜ୍ଞମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ସେଇ ଦ୍ୱିଜମାନେ କାନ୍ୟକୁବ୍ଜକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 71

दोलाभिर्वाहिताः केचित्केचिदश्वै रथैस्तथा । केचित्तु शिबिकारूढा नानावाहनगाश्च ते

କେହି ଦୋଳାରେ ବହିତ ହେଲେ, କେହି ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥରେ ଆସିଲେ। କେହି ଶିବିକାରେ ଆରୂଢ ହୋଇ—ନାନାବିଧ ବାହନରେ ସେମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 72

तत्पुरं तु समासाद्य गंगायाः शोभने तटे । अकुर्वन्वसतिं वीराः स्नानदानादिकर्म्म च

ସେହି ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ଗଙ୍ଗାର ଶୋଭନ ତଟରେ ସେହି ବୀରମାନେ ବାସସ୍ଥାନ କଲେ ଏବଂ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି କର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 73

चरेण केनचिद्दृष्टाः कथिता नृपसन्निधौ । अश्वाश्च बहुशो दोला रथाश्च बहुशो वृषाः

ଜଣେ ଚର ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜସନ୍ନିଧିରେ ଖବର ଦେଲା—ବହୁ ଅଶ୍ୱ, ବହୁ ଦୋଳା, ବହୁ ରଥ, ଏବଂ ବହୁ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 74

विप्राणामिह दृश्यंते धर्मारण्यनिवासिनाम् । नूनं ते च समायाता नृपेणोक्तं ममाग्रतः

ଏଠାରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟନିବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି—ରାଜା ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେପରି କହିଥିଲେ।

Verse 75

अभिज्ञापय मे पूर्वं प्रेषिताः कपिसंनिधौ

ଯେମାନେ ପୂର୍ବରୁ କପିସଂନିଧିକୁ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ପ୍ରଥମେ ଜଣାଅ; ସେମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାର୍ଥ କହ।