Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

आस्तीर्य प्राह तान्विप्राञ्छिलायां द्विजसत्तमाः । रक्ष्यमाणा मया विप्राः शयीध्वं विगतज्वराः

Transliteration

āstīrya prāha tānviprāñchilāyāṃ dvijasattamāḥ | rakṣyamāṇā mayā viprāḥ śayīdhvaṃ vigatajvarāḥ

Translation

ସେ ଶିଳାଟିକୁ ପସାରି ଶିଳା ଉପରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୋର ରକ୍ଷାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଶୟନ କର; ଜ୍ୱର ଓ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।”

Word by Word

• आस्तीर्य: having spread (it)
• आस्तीर्य: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: स्तृ (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्गः आ-; पूर्वकालिक क्रिया (having spread/laid out)

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचनम्; परस्मैपदम्; उपसर्गः प्र-

• तान्: them
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम्

• विप्रान्: brahmins
• विप्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया बहुवचनम्

• शिलायाम्: on the rock
• शिलायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी एकवचनम्

• द्विजसत्तमाः: the best of the twice-born
• द्विजसत्तमाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः/कर्मधारयार्थः (द्विजानां सत्तमाः = best of the twice-born)

• रक्ष्यमाणाः: being protected
• रक्ष्यमाणाः: Karta (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्ष् (धातु) + यमान (शानच्, वर्तमानकर्मणि)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (present passive participle); पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्; विशेषणम् (विप्राः)

• मया: by me
• मया: Karana (करण/Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया एकवचनम्

• विप्राः: O brahmins
• विप्राः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि (addressing)

• शयीध्वम्: sleep/lie down
• शयीध्वम्: Kriya (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष; बहुवचनम्; आत्मनेपदम्

• विगतज्वराः: free from fever
• विगतज्वराः: Karta (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विगत + ज्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा बहुवचनम्; तत्पुरुषः (विगतः ज्वरो येषाम्) विशेषणम् (विप्राः)

Speaker

Hanumān (implied by context: Vāyusuta addressing the Brāhmaṇas)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (Hanumat-śilā-resting spot)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hanumān spreads/arranges the great stone as a bed-like platform; brāhmaṇas recline peacefully, their faces relaxed; a protective aura surrounds them, suggesting freedom from fever and fear.

Characters & Entities

• Hanumān
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True power expresses itself as compassionate guardianship—protecting sādhus and upholding dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya’s sanctity is reinforced as a place where the righteous are divinely safeguarded.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an assurance of protection and rest for the Brāhmaṇas.