Adhyaya 31

Verse 1

श्रीराम उवाच । भगवन्यानि तीर्थानि सेवितानि त्वया विभो । एतेषां परमं तीर्थं तन्ममाचक्ष्व मानद

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ଯେଯେ ତୀର୍ଥ ସେବା-ପୂଜା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପରମ ତୀର୍ଥ କେଉଁଟି, ହେ ମାନଦ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 2

मया तु सीताहरणे निहता ब्रह्मराक्षसाः । तत्पापस्य विशुदयर्थं वद तीर्थोत्तमोत्तमम्

ସୀତାହରଣ ସମୟରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲି। ସେହି ପାପର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । गंगा च नर्मदा तापी यमुना च सरस्वती । गंडकी गोमती पूर्णा एता नद्यः सुपावनाः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା, ତାପୀ, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ଏବଂ ଗଣ୍ଡକୀ, ଗୋମତୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣା— ଏହି ନଦୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାବନ।

Verse 4

एतासां नर्मदा श्रेष्ठा गंगा त्रिपथगामिनी । दहते किल्बिषं सर्वं दर्शनादेव राघव

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନର୍ମଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଗଙ୍ଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ। ହେ ରାଘବ, କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହନ କରେ।

Verse 5

दृष्ट्वा जन्मशतं पापं गत्वा जन्मशतत्रयम् । स्नात्वा जन्मसहस्रं च हंति रेवा कलौ युगे

କଳିଯୁଗରେ ରେବା (ନର୍ମଦା)ଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ, ନିକଟକୁ ଯିବାରେ ତିନିଶତ ଜନ୍ମର ପାପ, ଏବଂ ସ୍ନାନରେ ସହସ୍ର ଜନ୍ମର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 6

नर्मदातीरमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटि भोजफलं लभेत

ନର୍ମଦାତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଶାକ-ମୂଳ-ଫଳ ମାତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯାଏ, ତେବେ କୋଟି ଭୋଜନର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 7

गंगा गंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଯେ “ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 8

फाल्गुनांते कुहूं प्राप्य तथा प्रौष्ठपदेऽसिते । पक्षे गंगामधि प्राप्य स्नानं च पितृतर्पणम्

ଫାଲ୍ଗୁନ ଶେଷରେ କୁହୂ (ଅମାବାସ୍ୟା) ତିଥିରେ, ଏବଂ ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ—ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚି ସ୍ନାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

कुरुते पिंडदानानि सोऽक्षयं फलमश्नुते । शुचौ मासे च संप्राप्ते स्नानं वाप्यां करोति यः

ଯେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ। ଏବଂ ଶୁଚି ମାସ ଆସିଲେ ଯେ ପବିତ୍ର ବାପୀ (କୁଣ୍ଡ) ରେ ସ୍ନାନ କରେ…

Verse 10

चतुरशीतिनरकान्न पश्यति नरो नृप । तपत्याः स्मरणे राम महापातकिनामपि

ହେ ନୃପ! ହେ ରାମ! ତପତୀଙ୍କ ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଚଉରାଶି ନରକ ଦେଖେ ନାହିଁ—ମହାପାତକୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 11

उद्धरेत्सप्तगोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम् । यमुनायां नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଯମୁନାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ସେ ସାତ ଗୋତ୍ରର ଉଦ୍ଧାର କରେ ଏବଂ ନିଜ କୁଳର ଏକଶେ ଏକ ଶାଖାକୁ ମଧ୍ୟ ତାରେ।

Verse 12

महापातकयुक्तोऽपि स गच्छेत्परमां गतिम् । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगे सरस्वत्यां निमज्जयेत्

ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ—କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା-ଯୋଗର ଶୁଭ ସମୟରେ ସରସ୍ୱତୀରେ ନିମଜ୍ଜନ କଲେ—ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।

Verse 13

गच्छेत्स गरुडारूढः स्तूयमानः सुरोत्तमैः । स्नात्वा यः कार्तिके मासि यत्र प्राची सरस्वती

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଚୀ (ପୂର୍ବମୁଖୀ) ସରସ୍ୱତୀ ଅଛି, ସେଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଗରୁଡାରୂଢ ପରି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ସହ ପ୍ରୟାଣ କରେ।

Verse 14

प्राचीं माधवमास्तूय स गच्छेत्परमां गतिम् । गंडकीपुण्यतीर्थे हि स्नानं यः कुरुते नरः

ପ୍ରାଚୀରେ ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ; ଗଣ୍ଡକୀର ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଏହି ମହାଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 15

शालग्रामशिलामर्च्य न भूयः स्तनपो भवेत् । गोमतीजलकल्लोलैर्मज्जयेत्कृष्णसन्निधौ

ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାର ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁଣି ସ୍ତନପାନୀ (ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମୀ) ହୁଏ ନାହିଁ; ଗୋମତୀର ଜଳତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଯେ ନିମଜ୍ଜନ କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

चतुर्भुजो नरो भूत्वा वैकुण्ठे मोदते चिरम् । चर्मण्वतीं नमस्कृत्य अपः स्पृशति यो नरः

ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଚର୍ମଣ୍ୱତୀକୁ ନମସ୍କାର କରି ତାହାର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ।

Verse 17

स तारयति पूर्वजान्दश पूर्वान्दशापरान् । द्वयोश्च संगमं दृष्ट्वा श्रुत्वा वा सागरध्वनिम्

ସେ ଦଶ ପିଢ଼ି ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପିଢ଼ି ଆଗାମୀ ବଂଶଧରଙ୍କୁ ତାରେ। ଦୁଇ ଜଳଧାରାର ସଙ୍ଗମ ଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା ସାଗରର ଗର୍ଜନ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାପୁଣ୍ୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 18

ब्रह्महत्यायुतो वापि पूतो गच्छेत्परां गतिम् । माघमासे प्रयागे तु मज्जनं कुरुते नरः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମାଘମାସରେ ପ୍ରୟାଗରେ ମଜ୍ଜନ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ପରମ ଗତି ପାଏ।

Verse 19

इह लोके सुखं भुक्त्वा अन्ते विष्णुपदं व्रजेत् । प्रभासे ये नरा राम त्रिरात्रं ब्रह्मचारिणः

ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ରାମ, ପ୍ରଭାସରେ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ତିନି ରାତି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 20

यमलोकं न पश्येयुः कुंभीपाकादिकं तथा । नैमिषारण्यवासी यो नरो देवत्वमाप्नुयात्

ସେମାନେ ଯମଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, କୁମ୍ଭୀପାକ ଆଦି ଯାତନାମଧ୍ୟ ଭୋଗନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବାସ କରେ, ସେ ଦେବତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 21

देवानामालयं यस्मात्तदेव भुवि दुर्लभम् । कुरुक्षेत्रे नरो राम ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः

ହେ ରାମ! ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ଆଳୟ ହେବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ଏପରି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ, ବିଶେଷକରି ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ମନୁଷ୍ୟ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 22

हेमदानाच्च राजेंद्र न भूयः स्तनपो भवेत् । श्रीस्थले दर्शनं कृत्वा नरः पापात्प्रमुच्यते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ସ୍ତନପାନକାରୀ (ପରାଧୀନ) ଶିଶୁ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ଏବଂ ଶ୍ରୀସ୍ଥଳରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 23

सर्वदुःखविनाशे च विष्णुलोके महीयते । काश्यपीं स्पर्शयेद्यो गां मानवो भुवि राघव

ହେ ରାଘବ! ପୃଥିବୀରେ ‘କାଶ୍ୟପୀ’ ନାମକ ଗାଈକୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 24

सर्वकामदुघावासमृषिलोकं स गच्छति । उज्जयिन्यां तु वैशाखे शिप्रायां स्नानमाचरेत्

ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ନିବାସ—ଋଷିଲୋକ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ବୈଶାଖ ମାସରେ ଉଜ୍ଜୟିନୀର ଶିପ୍ରା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

मोचयेद्रौरवाद्घोरात्पूर्वजांश्च सहस्रशः । सिंधुस्नानं नरो राम प्रकरोति दिनत्रयम्

ହେ ରାମ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତିନି ଦିନ ସିନ୍ଧୁରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ରୌରବ ନରକରୁ ନିଜ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ପୂର୍ବଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋଚନ କରେ।

Verse 26

सर्वपापविशुद्धात्मा कैलासे मोदते नरः । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरं शिवम्

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ କୈଳାସରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। କୋଟିତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି କୋଟୀଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ପରମ ଅବସ୍ଥା ପାଏ।

Verse 27

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्लिप्यते न च स क्वचित् । अज्ञानामपि जंतूनां महाऽमेध्ये तु गच्छताम्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରେ ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଶୁଦ୍ଧିକର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 28

पादोद्भूतं पयः पीत्वा सर्वपापं प्रणश्यति । वेदवत्यां नरो यस्तु स्नाति सूर्योदये शुभे

ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଚରଣାମୃତ ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶିଯାଏ। ଏବଂ ଶୁଭ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ବେଦବତୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 29

सर्वरोगात्प्रमुच्येत परं सुखमवाप्नुयात् । तीर्थानि राम सर्वत्र स्नानपानावगाहनैः

ହେ ରାମ! ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ସୁଖ ପାଏ; କାରଣ ସର୍ବତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ସ୍ନାନ, ପାନ ଓ ଅବଗାହନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 30

नाशयंति मनुष्याणां सर्वपापानि लीलया । तीर्थानां परमं तीर्थं धर्मारण्यं प्रचक्षते

ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଯେନ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ନଶାଇଦିଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ପରମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରାଯାଇଛି।

Verse 31

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैर्यदादौ संस्थापितं पुरा । अरण्यानां च सर्वेषां तीर्थानां च विशेषतः

ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଆଦିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ଦେବମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ—ସେଇ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 32

धर्मारण्यात्परं नास्ति भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଉଭୟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଧର୍ମାରଣ୍ୟଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଛି ନାହିଁ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ-ନିବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 33

ते पुण्यास्ते पुण्यकृतो ये वसंति कलौ नराः । धर्मारण्ये रामदेव सर्वकिल्बिषनाशने

ହେ ରାମଦେବ! କଳିଯୁଗରେ ସର୍ବ କିଲ୍ବିଷ ନାଶକ ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ; ସେମାନେ ହିଁ ପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା।

Verse 34

ब्रह्महत्यादिपापानि सर्वस्तेयकृतानि च । परदारप्रसंगादि अभक्ष्यभक्षणादि वै

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଚୋରିକର୍ମ, ପରସ୍ତ୍ରୀ/ପରଦାର ସଙ୍ଗର ଦୋଷ, ଏବଂ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣ ଭଳି ଅପରାଧ…

Verse 35

अगम्यागमना यानि अस्पर्शस्पर्शनादि च । भस्मीभवंति लोकानां धर्मारण्यावगाहनात्

ଅଗମ୍ୟଗମନର ପାପ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟସ୍ପର୍ଶ ଆଦି—ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ଅବଗାହନ (ସ୍ନାନ) କରିଲେ ଲୋକମାନଙ୍କର (ଏସବୁ) ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୁଏ।

Verse 36

ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च बालघ्नोऽनृतभाषणः । स्त्रीगोघ्नश्चैव ग्रामघ्रो धर्मारण्ये विमुच्यते

ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, କୃତଘ୍ନ, ଶିଶୁହନ୍ତା, ଅନୃତଭାଷୀ; ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତା, ଗୋହନ୍ତା ଏବଂ ଗ୍ରାମନାଶକ ମଧ୍ୟ—ଧର୍ମାରଣ୍ୟରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

नातः परं पावनं हि पापिनां प्राणिनां भुवि । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं वांछितार्थप्रदं शुभम्

ପୃଥିବୀରେ ପାପୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପାବନ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ, ଯଶ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବାଞ୍ଛିତାର୍ଥସିଦ୍ଧି ଓ ଶୁଭତା ଦିଏ।

Verse 38

कामिनां कामदं क्षेत्रं यतीनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं युगेयुगे

ଯୁଗେଯୁଗେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଏମିତି କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—କାମୀମାନଙ୍କୁ କାମନାଫଳଦାୟକ, ଯତୀମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठवचनं श्रुत्वा रामो धर्मभृतां वरः । परं हर्षमनुप्राप्य हृदयानंदकारकम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିବା ପରମ ହର୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 40

प्रोत्फुल्लहृदयो रामो रोमाचिंततनूरुहः । गमनाय मतिं चक्रे धर्मारण्ये शुभव्रतः

ହୃଦୟ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇ, ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଜାଗି, ଶୁଭବ୍ରତୀ ରାମ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 41

यस्मिन्कीटपतंगादिमानुषाः पशवस्तथा । त्रिरात्रसेवनेनैव मुच्यन्ते सर्वपातकैः

ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ କୀଟ‑ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ତ୍ରିରାତ୍ର‑ବ୍ରତ ସେବନରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 42

कुशस्थली यथा काशी शूलपाणिश्च भैरवः । यथा वै मुक्तिदो राम धर्मारण्यं तथोत्तमम्

କୁଶସ୍ଥଳୀ ଯେପରି କାଶୀ ସମାନ, ଶୂଳପାଣି ଯେପରି ସେଠାରେ ଭୈରବ ରୂପେ ବିରାଜନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତିଦାତା—ସେପରି, ହେ ରାମ, ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ପରମ ଉତ୍ତମ।

Verse 43

ततो रामो महेष्वासो मुदा परमया युतः । प्रस्थितस्तीर्थयात्रायां सीतया भ्रातृभिः सह

ତାପରେ ମହାଧନୁର୍ଧର ରାମ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସୀତା ଓ ଭ୍ରାତୃମାନଙ୍କ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 44

अनुजग्मुस्तदा रामं हनुमांश्च कपीश्वरः । कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी च मुदान्विता

ସେତେବେଳେ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରି କପୀଶ୍ୱର ହନୁମାନ ଚାଲିଲେ; ଏବଂ କୌଶଲ୍ୟା, ସୁମିତ୍ରା, କୈକେୟୀ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସହ ଗଲେ।

Verse 45

लक्ष्मणो लक्षणोपेतो भरतश्च महामतिः । शत्रुघ्नः सैन्यसहितोप्ययोध्यावासिनस्तथा

ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହାମତି ଭରତ, ସେନାସହିତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଏବଂ ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ସହ ଗଲେ।

Verse 46

प्रकृतयो नरव्याघ्र धर्मारण्ये विनिर्ययुः । अनुजग्मुस्तदा रामं मुदा परमया युताः

ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ପ୍ରଜାମାନେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 47

तीर्थयात्राविधिं कर्तुं गृहात्प्रचलितो नृपः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यमिदमाह महीपते

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି କରିବାକୁ ରାଜା ଗୃହରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ହେ ମହୀପତେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ କୁଳାଚାର୍ଯ୍ୟ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 48

श्रीराम उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं किमादि द्वारकाभवत् । कियत्कालसमुत्पन्ना वसिष्ठेदं वदस्व मे

ଶ୍ରୀରାମ କହିଲେ—ଏହି ଅତୁଲ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଦ୍ୱାରକାର ଆରମ୍ଭ କିପରି, କେଉଁ ଆଦିରୁ ହେଲା? କେତେ କାଳ ପରେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ହେ ବସିଷ୍ଠ, ଏହା ମୋତେ କହ।

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । न जानामि महाराज कियत्कालादभूदिदम् । लोमशो जांबवांश्चैव जानातीति च कारणम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଏହା କେତେ କାଳ ପରେ ହେଲା ମୁଁ ଜାଣେନି; କିନ୍ତୁ ଲୋମଶ ଓ ଜାମ୍ବବାନ କାରଣ ସହିତ ଏହା ଜାଣନ୍ତି।

Verse 50

शरीरे यत्कृतं पापं नानाजन्मांतरेष्वपि । प्रायश्चितं हि सर्वेषामेतत्क्षेत्र परं स्मृतम्

ଶରୀରଦ୍ୱାରା କୃତ ପାପ—ନାନା ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ—ସେ ସବୁର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଭାବେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପରମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 51

श्रुत्वेति वचनं तस्य रामं ज्ञानवतां वरः । गन्तुं कृतमतिस्तीर्थं यात्राविधिमथाचरत्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀରାମ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ପରେ ଯାତ୍ରାରମ୍ଭ ବିଧିକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କଲେ।

Verse 52

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा महामांडलिकैर्नृपैः । पुनश्चरविधिं कृत्वा प्रस्थितश्चोत्तरां दिशम्

ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ମହାମାଣ୍ଡଳିକ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ, ପୁନଶ୍ଚରଣ ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 53

वसिष्ठं चाग्रतः कृत्वा प्रतस्थे पश्चिमां दिशम् । ग्रामाद्ग्राममतिक्रम्य देशाद्देशं वनाद्वनम्

ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଗ୍ରାମରୁ ଗ୍ରାମ, ଦେଶରୁ ଦେଶ, ବନରୁ ବନ ଅତିକ୍ରମ କରି ଗଲେ।

Verse 54

विमुच्य निर्ययौ रामः ससैन्यः सपरिच्छदः । गजवाजिसहस्रौघै रथैर्यानैश्च कोटिभिः

ତାପରେ ରାମ ସେନାସହ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜୋପକରଣ ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଗଜ-ବାଜିର ଧାରା ଏବଂ କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ରଥ ଓ ଯାନ ସହ ଥିଲା।

Verse 55

शिबिकाभिश्चासंख्याभिः प्रययौ राघवस्तदा । गजारूढः प्रपश्यंश्च देशान्विविधसौहृदान्

ସେତେବେଳେ ରାଘବ ଅସଂଖ୍ୟ ଶିବିକା ସହ ଆଗେଇଲେ; ଗଜାରୂଢ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ସୌହୃଦ-ବନ୍ଧନରେ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ଦେଶକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।

Verse 56

श्वेतातपत्रं विधृत्य चामरेण शुभेन च । वीजितश्च जनौघेन रामस्तत्र समभ्यगात्

ଶ୍ୱେତ ରାଜଛତ୍ର ଧାରଣ କରି ଓ ଶୁଭ ଚାମରରେ ବୀଜିତ ହୋଇ, ଜନସମୂହରେ ପରିବୃତ ରାମ ସେଠାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 57

वादित्राणां स्वनैघोरैर्नृत्यगीतपुरःसरैः । स्तूयमानोपि सूतैश्च ययौ रामो मुदान्वितः

ବାଦ୍ୟର ଘୋର ନାଦ ମଧ୍ୟରେ, ନୃତ୍ୟ-ଗୀତ ଅଗ୍ରେ ଅଗ୍ରେ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ, ସୂତମାନଙ୍କ ଷ୍ଟୁତି ସହ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 58

दशमेऽहनि संप्राप्तं धर्मारण्यमनुत्तमम् । अदूरे हि ततो रामो दृष्ट्वा मांडलिकं पुरम्

ଦଶମ ଦିନେ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ପରେ ସମୀପରେ ଥିବା ମାଣ୍ଡଲିକ ପୁର ଦେଖି ରାମ (ସେଠାକୁ) ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 59

तत्र स्थित्वा ससैन्यस्तु उवास निशि तां पुरीम् । श्रुत्वा तु निर्जनं क्षेत्रमुद्वसं च भयानकम्

ସେଠାରେ ସେନାସହ ରହି ସେ ରାତିରେ ସେହି ପୁରୀରେ ବସିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ଜନ, ଉଜାଡ଼ ଓ ଭୟାନକ ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।

Verse 60

व्याघ्रसिंहाकुलं तत्र यक्षराक्षससेवितम् । श्रुत्वा जनमुखाद्रामो धर्मारण्यमरण्यकम् । तच्छ्रुत्वा रामदेवस्तु न चिंता क्रियतामिति

ଲୋକମୁଖରୁ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ଏକ ସତ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ—ବ୍ୟାଘ୍ର-ସିଂହରେ ଆକୁଳ ଓ ଯକ୍ଷ-ରାକ୍ଷସମାନେ ସେବିତ—ବୋଲି ଶୁଣି ରାମଦେବ କହିଲେ: “ଚିନ୍ତା କରିବେ ନାହିଁ।”

Verse 61

तत्रस्थान्वणिजः शूरान्दक्षान्स्वव्यवसायके

ତେବେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଶୂର, ଦକ୍ଷ ଓ ନିଜ ବ୍ୟବସାୟରେ ପାରଦର୍ଶୀ ସେହି ବଣିକମାନଙ୍କୁ ରାମ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 62

समर्थान्हि महाकायान्महाबलपराक्रमान् । समाहूय तदा काले वाक्यमेतदथाब्रवीत्

ସେତେବେଳେ ସମର୍ଥ, ମହାକାୟ ଓ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 63

शिबिकां सुसुवणां मे शीघ्रं वाहयताचिरम् । यथा क्षणेन चैकेन धर्मरण्यं व्रजाम्यहम्

“ମୋ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୋଭିତ ଶିବିକାକୁ ଶୀଘ୍ର, ବିଳମ୍ବ ନକରି ବହନ କର; ଯେପରି ମୁଁ ଏକ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।”

Verse 64

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापात्प्रमुच्यते । एवं ते वणिजः सर्वै रामेण प्रेरितास्तदा

“ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ (ପବିତ୍ର ଜଳ) ପାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।” ଏଭଳି ତେବେ ରାମ ସମସ୍ତ ବଣିକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କଲେ।

Verse 65

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे ऊहुस्तच्छिबिकां तदा । क्षेत्रमध्ये यदा रामः प्रविष्टः सहसैनिकः

“ତଥେତି” କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେତେବେଳେ ସେଇ ଶିବିକାକୁ ବହନ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ରାମ ସେନାସହିତ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ…

Verse 66

तद्यानस्य गतिर्मंदा संजाता किल भारत । मंदशब्दानि वाद्यानि मातंगा मंदगामिनः

ହେ ଭାରତ! ସେହି ଯାନର ଗତି ନିଶ୍ଚୟ ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ମୃଦୁ ହେଲା, ଏବଂ ହାତୀମାନେ ମନ୍ଦଗତିରେ ଚାଲିଲେ।

Verse 67

हयाश्च तादृशा जाता रामो विस्मय मागतः । गुरुं पप्रच्छ विनयाद्वशिष्ठं मुनिपुंगवम्

ଘୋଡ଼ାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ମନ୍ଦ ଓ ଶିଥିଳ ହୋଇଗଲେ। ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମ ବିନୟସହିତ ନିଜ ଗୁରୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 68

किमेतन्मंदगतयश्चित्रं हृदि मुनीश्वर । त्रिकालज्ञो मुनिः प्राह धर्मक्षेत्रमुपागतम्

ରାମ କହିଲେ—“ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବ କାହିଁକି—ସମସ୍ତେ କାହିଁକି ମନ୍ଦଗତିରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି?” ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ମୁନି କହିଲେ—“ତୁମେ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛ।”

Verse 69

तीर्थे पुरातने राम पादचारेण गम्यते । एवं कृते ततः पश्चात्सैन्यसौख्यं भविष्यति

“ହେ ରାମ! ଏହି ପୁରାତନ ତୀର୍ଥକୁ ପାଦଚାରୀ ହୋଇ ଯିବା ଉଚିତ। ଏପରି କଲେ ପରେ ସେନାର ସୁଖ ଓ କ୍ଷେମ ହେବ।”

Verse 70

पादचारी ततौ रामः सैन्येन सह संयुतः । मधुवासनके ग्रामे प्राप्तः परमभावनः

ତାପରେ ପରମ ପାବନ ରାମ ସେନାସହିତ ପାଦଚାରୀ ହୋଇ ଚାଲିଲେ ଏବଂ ‘ମଧୁବାସନକ’ ନାମକ ଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 72

ततो रामो हरिक्षेत्रं सुवर्णादक्षिणे तटे । निरीक्ष्य यज्ञयोग्याश्च भूमीर्वै बहुशस्तथा

ତାପରେ ରାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ ହରିକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦର୍ଶନ କରି, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଅନେକ ଭୂମିଭାଗକୁ ସାବଧାନରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 73

गुरुणा चोक्तमार्गेण मातॄणां पूजनं कृतम् । नानोपहारैर्विविधैः प्रतिष्ठाविधिपूर्वकम्

ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ପଥାନୁସାରେ ମାତୃକାମାନଙ୍କ ପୂଜା କରାଗଲା, ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାବିଧିପୂର୍ବକ ନାନାପ୍ରକାର ଉପହାର ଅର୍ପଣ ହେଲା।

Verse 74

सैन्यसंघं समुत्तीर्य्य बभ्राम क्षेत्रमध्यतः । तत्र तीर्थेषु सर्वेषु देवतायतनेषु च

ସେନାସମୂହକୁ ପାର କରାଇ ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିଚରଣ କଲେ; ସେଠାର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବାଳୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 75

यथोक्तानि च कर्माणि रामश्चक्रे विधानतः । श्राद्धानि विधिवच्चक्रे श्रद्धया परया युतः

ରାମ ଯଥୋକ୍ତ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧାନମତେ କଲେ; ଏବଂ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିଧିବତ୍ ଶ୍ରାଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

Verse 76

स्थापयामास रामेशं तथा कामेश्वरं पुनः । स्थानाद्वायुप्रदेशे तु सुवर्णो भयतस्तटे

ସେ ରାମେଶଙ୍କୁ ଏବଂ ପୁନଃ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣା ନଦୀର ‘ଭୟତ’ ତଟରେ, ‘ବାୟୁପ୍ରଦେଶ’ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ।

Verse 77

कृत्वैवं कृतकृत्योऽभूद्रामो दशरथात्मजः । कृत्वा सर्वविधिं चैव सभायां समुपाविशत्

ଏଭଳି କରି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀରାମ କୃତକୃତ୍ୟ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ବିଧି-ବିଧାନ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ସଭାମଣ୍ଡପରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

Verse 78

तां निशां स नदीतीरे सुष्वाप रघुनंदनः । ततोऽर्द्धरात्रे संजाते रामो राजीवलोचनः

ସେଇ ରାତିରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀରାମ ନଦୀତଟରେ ଶୟନ କଲେ। ପରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରି ହେଲାବେଳେ, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ—

Verse 79

जागृतस्तु तदा काल एकाकी धर्मवत्सलः । अश्रौषीच्च क्षणे तस्मिन्रामो नारीविरोदनम्

ସେ ସମୟରେ ଧର୍ମବତ୍ସଳ ରାମ ଏକାକୀ ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ। ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସେ ଜଣେ ନାରୀର କରୁଣ ବିଳାପ ଶୁଣିଲେ।

Verse 80

निशायां करुणैर्वाक्यै रुदंतीं कुररीमिव । चारैर्विलोकयामास रामस्तामतिसंभ्रमात्

ରାତିରେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କରୁଣ ବାକ୍ୟରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ତାକୁ ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ରାମ ଚରମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଚାରିଦିଗେ ଖୋଜାଇଲେ।

Verse 81

दृष्ट्वातिविह्वलां नारीं क्रंदन्तीं करुणैः स्वरैः । पृष्टा सा दुःखिता नारी रामदूतैस्तदानघ

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କରୁଣ ସ୍ୱରରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା ସେ ନାରୀକୁ ଦେଖି, ହେ ନିରନଘ! ରାମଙ୍କ ଦୂତମାନେ ସେ ଦୁଃଖିତା ନାରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ କାହିଁକି ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

Verse 82

दूता ऊचुः । कासि त्वं सुभगे नारि देवी वा दानवी नु किम् । केन वा त्रासितासि त्वं मुष्टं केन धनं तव

ଦୂତମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୁଭଗେ ନାରୀ, ତୁମେ କିଏ? ତୁମେ ଦେବୀ କି ଦାନବୀ? କିଏ ତୁମକୁ ଭୟଭୀତ କଲା, ଏବଂ କିଏ ତୁମ ଧନ ବଳପୂର୍ବକ ଛିନିନେଲା?

Verse 83

विकला दारुणाञ्छब्दानुद्गिरंती मुहुर्मुहुः । कथयस्व यथातथ्यं रामो राजाभिपृच्छति

ବିକଳ ହୋଇ, ପୁନଃପୁନଃ କଠୋର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—ଯଥାର୍ଥ ସତ୍ୟ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି କହ; ରାଜା ରାମ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି।

Verse 84

तयोक्तं स्वामिनं दूताः प्रेषयध्वं ममांतिकम् । यथाहं मानसं दुःखं शांत्यै तस्मै निवेदये

ସେ ଦୂତମାନଙ୍କୁ କହିଲା—ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଅ; ଯେପରି ମୁଁ ମନର ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବି।

Verse 85

तथेत्युक्त्वा ततो दूता राममागत्य चाब्रुवन्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଦୂତମାନେ ପରେ ରାମଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।