Adhyaya 3

Verse 1

। व्यास उवाच । श्रूयतां नृपशार्दूल कथां पौराणिकीं शुभाम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ - ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଶୁଭ ପୌରାଣିକ କଥା ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 2

एकदा धर्मराजो वै तपस्तेपे सुदुष्करम् । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्जलवर्षांतपादिषाट्

ଥରେ ଧର୍ମରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେ ବର୍ଷା, ଖରା ଆଦି କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରିଥିଲେ।

Verse 3

आदौ त्रेतायुगे राजन्वर्षाणामयुतत्रयम् । मध्येवनं तपस्यंतमशोकतरुमूलगम्

ହେ ରାଜନ୍! ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ବନ ମଧ୍ୟରେ ଅଶୋକ ବୃକ୍ଷ ମୂଳରେ ବସି ସେ ତିରିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 4

शुष्कस्नायुपिनद्धास्थिसंचयं निश्चलाकृतिम् । वल्मीककीटिकाकोटिशोषिताशेषशोणितम्

ତାଙ୍କ ଶରୀର ଶୁଖିଲା ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହାଡ଼ର ଗଦା ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଥିଲା। ଉଇମାନେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ଶୋଷି ନେଇଥିଲେ।

Verse 5

निर्मांसकीकसचयं स्फटिकोपलनिश्चलम् । शंखकुदेंदुतहिनमहाशंखलसच्छ्रियम्

ସେ ମାଂସହୀନ ଅସ୍ଥିସଞ୍ଚୟ, ସ୍ଫଟିକ ଶିଳା ପରି ନିଶ୍ଚଳ ଥିଲା; ଶଙ୍ଖ, କୁନ୍ଦ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ଓ ହିମ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଭାରେ ମହାଶଙ୍ଖମାଳା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା।

Verse 6

सत्त्वावलंबितप्राणमायुःशेषेण रक्षितम् । निश्वासोच्छ्वास पवनवृत्तिसूचितजीवितम्

ତାହାର ପ୍ରାଣ କେବଳ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଭରସା କରି ଟିକିଥିଲା; ଅବଶିଷ୍ଟ ଆୟୁ ମାତ୍ର କଷ୍ଟେ ରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ତାହାର ଜୀବନ ଥିବାର ସୂଚନା ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଅତି କ୍ଷୀଣ ବାୟୁଗତିରୁ ମାତ୍ର ମିଳୁଥିଲା।

Verse 7

निमेषोन्मेषसंचारपशुनीकृतजन्तुकम् । पिशंगितस्फुरद्रश्मिनेत्रदीपितदिङ्मुखम्

ତାହାର ନିମେଷ-ଉନ୍ମେଷର ଲୟରେ ଜୀବମାନେ ଯେନ ଦମିତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ; ଏବଂ ତାହାର ପିଙ୍ଗଳ ନେତ୍ରରୁ ସ୍ଫୁରିତ କିରଣ ଦିଗମୁଖକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲା।

Verse 8

तत्तपोग्निशिखादाव चुंबितम्लानकाननम् । तच्छांत्युदसुधावर्षसंसिक्ताखिलभूरुहम

ସେ ଅରଣ୍ୟ ତାହାର ତପୋଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଚୁମ୍ବନ କରିଥିବା ପରି ଜଳି ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶାନ୍ତିରୁ ଝରିଥିବା ଅମୃତବର୍ଷା ପରି ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ପୁନଃ ସିଞ୍ଚିତ ହେଲେ।

Verse 9

साक्षात्तपस्यंतमिव तपो धृत्वा नराकृतिम् । निराकृतिं निराकाशं कृत्वा भक्तिं च कांचनम्

ଯେନ ତପସ୍ୟା ନିଜେ ନରାକୃତି ଧରି ସାକ୍ଷାତ୍ ତପ କରୁଛି। ସେ ନିରାକାର, ଆକାଶସଦୃଶ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସୁଲଭ କରିଦେଲା ଏବଂ ଭକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ସାକାର ଓ ସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କରିଦେଲା।

Verse 10

कुरंगशावैर्गणशो भ्रमद्भिः परिवारितम् । निनादभीषणास्यैश्च वनजैः परिरक्षितम्

ସେଇ ବନଟି ଦଳେଦଳେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ହରିଣ-ଶାବକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରା ଥିଲା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ମୁଖ ଓ ଭୀଷଣ ନିନାଦ କରୁଥିବା ବନଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସର୍ବତ୍ର ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 11

एतादृशं महाभीमं दृष्ट्वा देवाः सवासवाः । ध्यायंतं च महादेवं सर्वेषां चाभयप्रदम्

ଏପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାଭୀମ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନେ ସମାଧିସ୍ଥ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 12

ब्रह्माद्या दैवता सर्वे कैलासं प्रति जग्मिरे । पारिजाततरुच्छायामासीनं च सहोमया

ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା କୈଲାସ ପ୍ରତି ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେ ପାରିଜାତ ବୃକ୍ଷର ଛାୟାତଳେ ଉମା ସହିତ ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 13

नदिर्भृंगिर्महाकालस्तथान्ये च महागणाः । स्कन्दस्वामी च भगवान्गणपश्च तथैव च । तत्र देवाः सब्रह्माद्याः स्वस्वस्थानेषु तस्थिरे

ସେଠାରେ ନନ୍ଦୀ, ଭୃଙ୍ଗୀ, ମହାକାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଗଣମାନେ ଥିଲେ; ଭଗବାନ ସ୍କନ୍ଦସ୍ୱାମୀ ଓ ଗଣପ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । नमोस्त्वनंतरूपाय नीलश्च नमोऽस्तु ते । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଅନନ୍ତରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଅବିଜ୍ଞେୟ, ସେଇ କୈବଲ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଓ ଅମୃତସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 15

नांतं देवा विजानंति यस्य तस्मै नमोनमः । यं न वाचः प्रशंसंति नमस्तस्मै चिदात्मने

ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କୁ ବାଣୀ ଯଥାର୍ଥରେ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରେ ନାହିଁ, ସେହି ଚିଦାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 16

योगिनो यं हृदः कोशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟ-କୋଷରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିରୂପେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେହି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 17

कालात्पराय कालाय स्वेच्छया पुरुषाय च । गुणत्रयस्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

ଯିଏ କାଳ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାଳାତୀତ, ଯିଏ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ପୁରୁଷ; ଯିଏ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିରୂପେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 18

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमोरूपाय रुद्राय स्थितिसर्गांतकारिणे

ସତ୍ତ୍ୱରୂପ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ରଜୋରୂପ ବେଧସ୍ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ତମୋରୂପ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ସ୍ଥିତି, ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି।

Verse 19

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकाररूपिणे । पंचतन्मात्ररूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପ, ତ୍ରିବିଧ ଅହଂକାରସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପ୍ରକୃତିରୂପ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।

Verse 20

नमो नमः स्वरूपाय पंचबुद्धींद्रियात्मने । क्षित्यादिपंचरूपाय नमस्ते विषयात्मने

ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟର ସ୍ୱରୂପ ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ପୃଥିବୀ ଆଦି ପଞ୍ଚରୂପ ଓ ବିଷୟାତ୍ମ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 21

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराचीनविश्वरूपाय ते नमः

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ତାହାର ଅନ୍ତର୍ବର୍ତ୍ତୀ ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିକଟ-ଦୂର, ପୂର୍ବ-ପର—ସବୁକୁ ଆବରଣ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱରୂପ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 22

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । नमस्ते भक्तकृपया स्वेच्छावि ष्कृतविग्रह

ଅନିତ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ—ଦୁଇ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସତ୍-ଅସତ୍‌ର ପତି ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଭକ୍ତକୃପାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରକଟ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 23

तव निश्वसितं वेदास्तव वेदोऽखिलं जगत् । विश्वाभूतानि ते पादः शिरो द्यौः समवर्तत

ବେଦ ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କ ନିଶ୍ୱାସ, ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଆପଣଙ୍କ ବେଦ। ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବ ଆପଣଙ୍କ ପାଦ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଆପଣଙ୍କ ଶିର ହୋଇଛି।

Verse 24

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चंद्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ନାଭିରୁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଆପଣଙ୍କ ରୋମରୁ ବନସ୍ପତି ଜନ୍ମିଲା। ଆପଣଙ୍କ ମନରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଜନ୍ମିଲା, ଆପଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 25

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं सर्वस्तुति स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वया वास्यमिदं हि सर्वं नमोऽस्तु भूयोऽपि नमो नमस्ते

ହେ ଦେବ! ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବ; ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବ କିଛି ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଲୋକରେ ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ତୁମେ। ହେ ଈଶ୍ୱର! ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ପୁନଃପୁନଃ ନମୋ, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 26

इति स्तुत्वा महादेवं निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । प्रत्युवाच तदा शंभुर्वरदोऽस्मि किमिच्छति

ଏପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେମାନେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ତେବେ ଶମ୍ଭୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?”

Verse 27

महादेव उवाच । कथं व्यग्राः सुराः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । तत्समाचक्ष्व मां ब्रह्मन्भवतां दुःखकारणम्

ମହାଦେବ କହିଲେ—“ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା କାହିଁକି ବ୍ୟାକୁଳ? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ବ୍ରହ୍ମା), ତୁମମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର କାରଣ ମୋତେ କୁହ।”

Verse 28

ब्रह्मोवाच । नीलकंठ महादेव दुःखनाशाभयप्रद । शृणु त्वं दुःखमस्माकं भवतो यद्वदाम्यहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ ମହାଦେବ, ଦୁଃଖନାଶକ ଓ ଅଭୟଦାତା! ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ଶୁଣ—ଏହା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ।”

Verse 29

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ତପ କରିଛନ୍ତି। ସେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେନି—ସମ୍ଭବତଃ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ।

Verse 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

ସେହି ତପସ୍ୟାରେ ଭୀତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ର-ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ନିଜ ମନକୁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି। ହେ ଦେବେଶ! ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟାରୁ ଉଠାନ୍ତୁ ଏବଂ ଧର୍ମରାଜ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି ଜାଣନ୍ତୁ।

Verse 31

ईश्वर उवाच । भवतां नास्ति नु भयं धर्मात्सत्यं ब्रवीम्यहम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି; ଧର୍ମରୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।

Verse 32

तत उत्थाय ते सर्वे देवाः सह दिवौकसः । रुद्रं प्रदक्षिणीकृत्य नमस्कृत्वा पुनःपुनः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ଉଠି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 33

इन्द्रेण सहिताः सर्वे कैलात्पुनरागताः । स्वस्वस्थाने तदा शीघ्रं गताः सर्वे दिवौकसः

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କୈଲାସରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଲୋକବାସୀ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

Verse 34

इन्द्रोऽपि वै सुधर्मायां गतवान्प्रभुरीश्वरः । न निद्रां लब्धवांस्तत्र न सुखं न च निर्वृतिम्

ପ୍ରଭୁ, ଈଶ୍ୱରସମ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ନିଦ୍ରା ମିଳିଲା, ନ ସୁଖ, ନ ଶାନ୍ତିର ନିର୍ବୃତି।

Verse 35

मनसा चिंतयामास विघ्नं मे समुपस्थितम् । अवाप महतीं चितां तदा देवः शचीपतिः

ତେବେ ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋ ସମ୍ମୁଖେ ଏକ ବିଘ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।” ସେହି କ୍ଷଣେ ଦେବତା ମହା ଚିନ୍ତା ଓ ବ୍ୟାକୁଳତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 36

मम स्थानं पराहर्तुं स्तपस्तेपे सुदुश्चरम् । सर्वान्देवान्समाहूय इदं वचनमब्रवीत्

ମୋର ସ୍ଥାନ ହରଣ କରିବାକୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କଲା। ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 37

इन्द्र उवाच । शृण्वंतु देवताः सर्वा मम दुःखस्य कारणम् । दुःखेन मम यल्लब्धं तत्किं वा प्रार्थयेद्यमः । बृहस्पतिः समालोक्य सर्वान्दे वानथाब्रवीत्

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋ ଦୁଃଖର କାରଣ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯାହାକୁ ମୁଁ କଷ୍ଟରେ ଲାଭ କରିଛି, ସେହିଟିକୁ ଯମ କାହିଁକି ଚାହେ?” ତେବେ ବୃହସ୍ପତି ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଉତ୍ତର କହିଲେ।

Verse 38

बृहस्पतिरुवाच । तपसे नास्ति सामर्थ्यं विघ्नं कर्तुं दिवौकसः । उर्वश्याद्या समाहूय संप्रेष्यंतां च तत्र वै

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—“ଏପରି ତପସ୍ୟାରେ ବଳପୂର୍ବକ ବିଘ୍ନ କରିବାକୁ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଡାକି ସେଠାକୁ ପଠାଯାଉ।”

Verse 39

तासामाकारणार्थाय प्रतिद्वारं प्रतस्थिवान् । स गत्वा ताः समादाय सभायां शीघ्रमाययौ

ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକିବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲା। ଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଶୀଘ୍ରେ ସଭାଗୃହକୁ ନେଇଆସିଲା।

Verse 40

आगतास्ता हरिः प्राह महत्कार्यमुपस्थितम् । गच्छन्तु त्वरिताः सर्वा धर्मारण्यं प्रति द्रुतम्

ସେମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ ହରି କହିଲେ—“ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ; ଦୌଡ଼ି ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ପ୍ରତି ଗମନ କର।”

Verse 41

यत्र वै धर्मराजोसौ तपश्चक्रे सुदुष्करम् । हास्यभावकटाक्षैश्च गीतनृत्यादिभिस्तथा

ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ଧର୍ମରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିଥିଲେ, ସେଠାକୁ ସେମାନେ ହାସ୍ୟଭାବ ଓ କଟାକ୍ଷ ସହ, ଗୀତ-ନୃତ୍ୟାଦି କଳା ନେଇ ଆସିଲେ।

Verse 42

तं लोभयध्वं यमिनं तपःस्थानाच्च्युतिर्भवेत् । देवस्य वचनं श्रुत्वा तथा अप्सरसां गणाः

“ସେଇ ଯତିଙ୍କୁ ଲୋଭାଇଦିଅ, ଯେପରି ସେ ତପସ୍ଥାନରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବେ।” ଦେବଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ସେହିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 43

मिथः संरेभिरे कर्तुं विचार्य च परस्परम् । धर्मारण्यं प्रतस्थेसावुर्वशी स्वर्वरांगना

ପରସ୍ପରେ ଆଲୋଚନା କରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସ୍ୱର୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦରୀ ଉର୍ବଶୀ ଧର୍ମାରଣ୍ୟ ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 44

तुष्टुवुः पुष्पवर्षाश्च ससृजुस्तच्छिरस्यमी । ततस्तु देवैर्विप्रैश्च स्तूयमानः समंततः

ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ। ପରେ ଦେବ ଓ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସ୍ତୁତ ହୋଇ ସେ ସର୍ବତ୍ର ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।

Verse 45

निर्ययौ परमप्रीत्या वनं परमपावनम् । बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्

ସେ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ସେହି ପରମ ପାବନ ବନକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ବନଟି ବିଲ୍ୱ, ଅର୍କ ଓ ଖଦିର ଗଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କପିତ୍ଥ ଓ ଧବ ଗଛରେ ମଧ୍ୟ ଘନ ଥିଲା।

Verse 46

न सूर्यो भाति तत्रैव महांधकार संयुतम् । निर्जनं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ ଆଲୋକିତ ହେଉନଥିଲେ; ସ୍ଥାନଟି ମହା ଅନ୍ଧକାରରେ ଯୁକ୍ତ, ନିର୍ଜନ, ମନୁଷ୍ୟଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ବହୁ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।

Verse 47

मृगैः सिंहैर्वृतं घोरेरन्यैश्चापि वनेचरैः । पुष्पितैः पादपैः कीर्णं सुमनोहरशाद्वलम्

ସେହି ବନ ମୃଗ, ସିଂହ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ବନଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଥିଲା; ତଥାପି ଫୁଲିଥିବା ଗଛରେ ଛିଟିଆଇଥିଲା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ହରିତ ଶାଦ୍ୱଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 48

विपुलं मधुरानादैर्नादितं विहगैस्तथा । पुंस्कोकिलनिनादाढ्यं झिल्लीकगणनादितम्

ସେହି ବିଶାଳ ବନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା; ପୁଂ-କୋକିଳର ଗାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଝିଲ୍ଲୀକମାନଙ୍କ ଦଳୀୟ ନାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 49

प्रवृद्धविकटैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम् । वृक्षैराच्छादिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्

ସେହି ସ୍ଥାନ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ଓ ବିକଟ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା, ଯେମାନେ ସୁଖଦ ଛାୟା ଦେଉଥିଲେ; ଭୂମି ମଧ୍ୟ ବୃକ୍ଷରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ଦେଶ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶୋଭା ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 50

नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कंटकी । षट्पदैरप्यनाकीर्णं नास्मिन्वै काननेभवेत्

ସେହି ପବିତ୍ର କାନନରେ ପୁଷ୍ପହୀନ କୌଣସି ବୃକ୍ଷ ନଥିଲା, ଫଳହୀନ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା, କଣ୍ଟକୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା; ଷଟ୍ପଦମାନେ ଭରିନଥିବା ସ୍ଥାନ ଏକଟି ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 51

विहंगैर्नादितं पुष्पैरलंकृतमतीव हि । सर्वर्तुकुसमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्

ସେହି ବନ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର କଳରବରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା ଏବଂ ପୁଷ୍ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଲଙ୍କୃତ; ସର୍ବ ଋତୁରେ କୁସୁମ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସୁଖଦ ଛାୟାଦାୟକ ବୃକ୍ଷମାନେ ତାହାକୁ ସର୍ବତ୍ର ଆବୃତ କରିଥିଲେ।

Verse 52

मारुताकलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः । पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु विसृजंति च पादपाः

ସେଠାରେ ପବନରେ ଦୋଳିତ ପୁଷ୍ପଶାଖାଧାରୀ ଦ୍ରୁମମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଝରାଇଲେ; ପାଦପମାନେ ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ଫୁଲର ବର୍ଷା ବିସର୍ଜନ କଲେ।

Verse 53

दिवस्पृशोऽथ संपुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः । विरेजुः पादपास्तत्र सुगन्धकुसुमैर्वृताः

ତାପରେ ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ପାଦପମାନେ ସେଠାରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ; ମଧୁରସ୍ୱନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଘେରି ରହି, ସୁଗନ୍ଧି କୁସୁମରେ ଆବୃତ ହୋଇ ସେମାନେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 54

तिष्ठंति च प्रवालेषु पुष्पभारावनादिषु । रुवंति मधुरालापाः षट्पदा मधुलिप्सवः

ସେମାନେ କୋମଳ ପଲ୍ଲବରେ ଓ ପୁଷ୍ପଭାରରେ ଭରିଥିବା ଉପବନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିଲେ; ମଧୁଲୋଭୀ ଷଟ୍ପଦମାନେ ମଧୁର ଆଲାପରେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ।

Verse 55

तत्र प्रदेशांश्च बहूनामोदांकुरमंडितान् । लतागृह परिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्द्धनान्

ସେଠାରେ ସେ ଅନେକ ମନୋହର ପ୍ରଦେଶ ଦେଖିଲେ—ଆନନ୍ଦଦାୟକ ନବାଙ୍କୁରରେ ମଣ୍ଡିତ, ଲତାଗୃହରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ, ମନର ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇବାଳା।

Verse 56

संपश्यंती महातेजा बभूव मुदिता तदा । परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसमाचितैः

ତାହା ଦେଖି ସେ ମହାତେଜସ୍ବିନୀ ସେତେବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; କୁସୁମଭରା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଶାଖା ପରସ୍ପର ଆଲିଙ୍ଗିତ ପରି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 57

अशोभत वनं तत्तु महेंद्रध्वजसन्निभैः । सुखशीतसुगन्धी च पुष्परेणुवहोऽनिलः

ସେଇ ବନ ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଲା; ଏବଂ ପୁଷ୍ପରେଣୁ ବହନକାରୀ ସୁଖଦ, ଶୀତଳ, ସୁଗନ୍ଧି ପବନ ବହିଲା।

Verse 58

एवंगुणसमायुक्तं ददर्श सा वनं तदा । तदा सूर्योद्भवां तत्र पवित्रां परिशोभिताम्

ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେଇ ବନକୁ ସେ ସେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଶୋଭିତ, ପବିତ୍ରକାରିଣୀ ‘ସୂର୍ୟୋଦ୍ଭବା’ ସରିତାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 59

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ; ଯାହା ପୂଜ୍ୟ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଓ ମୁନିଗଣଦ୍ୱାରା ସମନ୍ତତଃ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା।

Verse 60

अग्न्यगारैश्च बहुभिर्वृक्षशाखावलंबितैः । धूगम्रपानकणैस्तत्र दिग्वासोयतिभिस्तथा

ସେ ସ୍ଥାନ ଅନେକ ଅଗ୍ନ୍ୟାଗାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯାହା ବୃକ୍ଷଶାଖାରେ ଝୁଲିଥିଲା। ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଧୂମକଣ ମଧ୍ୟରେ ଦିଗମ୍ବର ଯତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 61

पाल्या वन्या मृगास्तत्र सौम्या भूयो बभूविरे । मार्जारा मूषकैस्तत्र सर्पैश्च नकुलास्तथा

ସେଠାରେ ବନ୍ୟ ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସୌମ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ପାଳିତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ। ସେଠାରେ ବିଲେଇମାନେ ମୂଷାଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ନକୁଳମାନେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ଏକାସାଥି ରହୁଥିଲେ।

Verse 62

मृगशावैस्तथा सिंहाः सत्त्वरूपा बभूविरे । परस्परं चिक्रीडुस्ते यथा चैव सहोदराः । दूराद्ददर्श च वनं तत्र देवोऽब्रवीत्तदा

ମୃଗଶାବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହୋଦର ପରି ଖେଳୁଥିଲେ। ଦୂରରୁ ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖି ଦେବ ତେବେ କହିଲେ।

Verse 63

इन्द्र उवाच । अयं च खलु धर्मराड् तपस्तुग्रेवतिष्ठते । मम राज्याभिकांक्षोऽसावतोर्थे यत्यतामिह

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଏହି ଧର୍ମରାଟ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ଅଛନ୍ତି। ସେ ମୋର ରାଜ୍ୟକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଉ।

Verse 64

तपोविघ्नं प्रकुर्वंतु ममाज्ञा तत्र गम्यताम् । इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा उर्वशी च तिलोत्तमा

“ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କର—ଏହା ମୋର ଆଜ୍ଞା; ସେଠାକୁ ଯାଅ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଉର୍ବଶୀ ଓ ତିଲୋତ୍ତମା (ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ)।

Verse 65

सुकेशी मंजुघोषा च घृताची मेनका तथा । विश्वाची चैव रंभा च प्रम्लोचा चारुभाषिणी

ସେଠାରେ ସୁକେଶୀ ଓ ମଞ୍ଜୁଘୋଷା, ଘୃତାଚୀ ଓ ମେନକା; ତଥା ବିଶ୍ୱାଚୀ, ରମ୍ଭା ଓ ମଧୁରଭାଷିଣୀ ପ୍ରମ୍ଲୋଚା—ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅପ୍ସରାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 66

पूर्वचित्तिः सुरूपा च अनुम्लोचा यशस्विनी । एताश्चान्याश्च बहुशस्तत्र संस्था व्यचिंतयन्

ପୂର୍ବଚିତ୍ତି, ସୁରୂପା ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ ଅନୁମ୍ଲୋଚା—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଅପ୍ସରା ସେଠାରେ ସମବେତ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଚାର ହେଉଥିଲା।

Verse 67

परस्परं विलोक्यैव शंकमाना भयेन हि । यमश्चैव तथा शक्र उभौ वायतनं हि वः

ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଭୟରେ ସନ୍ଦେହାକୁଳ ହୋଇ ହେସିତ ହେଉଥିଲେ; କାରଣ ସେଠାରେ ଯମ ଓ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏହି ବିଷୟରେ ଅଧିକାର ଓ ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 68

एवं विचार्य बहुधा वर्द्धनी नाम भारत । सर्वासामप्सरसां श्रेष्ठा सर्वाभरणभूषिता

ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାରେ ବିଚାର କରି, ହେ ଭାରତ, ସେମାନେ ‘ବର୍ଦ୍ଧନୀ’ ନାମ୍ନୀକୁ ଚୟନ କଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଓ ସର୍ବ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତା ଥିଲେ।

Verse 69

उवाचैवोर्वशी तत्र किं खिद्यसि शुभानने । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मायारूपबलेन च । वर्णधर्मो यथा भूयात्करिष्ये पाकशासन

ତେବେ ସେଠାରେ ଉର୍ବଶୀ କହିଲେ—“ହେ ଶୁଭାନନେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଖିନ୍ନ ହେଉଛ? ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମାୟା ଓ ରୂପବଳର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା, ହେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର), ମୁଁ ଏମିତି କରିବି ଯେ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।”

Verse 70

इन्द्र उवाच । साधुसाधु महाभागे वर्द्धनी नाम सुव्रता । शीघ्रं गच्छ स्वयं भद्रे कुरु कार्यं कृशोदरि

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ସାଧୁ ସାଧୁ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ! ସୁବ୍ରତା, ‘ବର୍ଦ୍ଧନୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତା। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଶୀଘ୍ର ନିଜେ ଯାଅ; ହେ କୃଶୋଦରୀ, କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କର।

Verse 71

धीराणामवने शक्ता नान्या सुभ्रु त्वया विना । वर्द्धनी च तथेत्युक्त्वा गता यत्र स धर्मराट्

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ଧୀରମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିବାରେ ତୁମ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାରେ ବର୍ଦ୍ଧନୀ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ କହି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଟ୍ (ଯମ) ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 72

महता भूषणेनैव रूपं कृत्वा मनोरमम् । कुंकुमैः कज्जलैर्वस्त्रैर्भूषणैश्चैव भूषिता

ମହାନ ଭୂଷଣରେ ସେ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କଲା; କୁଙ୍କୁମ, କଜ୍ଜଳ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 73

कुसुमं च तथा वस्त्रं किंकिणीकटिराजिता । झणत्कारैस्तथा कष्टैर्भूषिता च पदद्वये

କୁସୁମ ଓ ବସ୍ତ୍ରରେ ସେ ସୁଶୋଭିତ; କଟିଦେଶ କିଙ୍କିଣୀରେ ରାଜିତ। ଝଣଝଣ ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ନୂପୁରରେ ଦୁଇ ପଦ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ହେଲା।

Verse 74

नानाभूषणभूषाढ्या नानाचंदनचर्चिता । नानाकुसुम मालाढ्या दुकूलेनावृता शुभा

ନାନାଭୂଷଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, ନାନା ଚନ୍ଦନଲେପରେ ଅନୁଲିପ୍ତ, ନାନା କୁସୁମମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ—ଶୁଭା—ସୂକ୍ଷ୍ମ ରେଶମୀ ଦୁକୂଳରେ ଆବୃତ ଥିଲା।

Verse 75

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

ସେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ହସ୍ତରେ ଶୁଦ୍ଧ, ସୁସ୍ୱର ବୀଣା ଧରି ସେଠାରେ ଲୋକମନୋହର ତ୍ରିବିଧ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

Verse 76

तारस्वरेण मधुरैर्वंशनादेन मिश्रितम्

ତାହା ମଧୁର ତାରସ୍ୱର ସହ ବଂଶୀର ମନୋହର ନାଦ ମିଶି ଏକାକାର ହେଲା।

Verse 77

मूर्च्छनातालसंयुक्तं तंत्रीलयसमन्वितम् । क्षणेन सहसा देवो धर्मराजो जितात्मवान् । विमनाः स तदा जातो धर्मराजो नृपात्मजः

ମୂର୍ଛନା ଓ ତାଳରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ତନ୍ତ୍ରୀଲୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସଙ୍ଗୀତରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଜିତାତ୍ମା ଦେବ ଧର୍ମରାଜ ମଧ୍ୟ ହଠାତ୍ ବିମନା ହେଲେ, ହେ ନୃପାତ୍ମଜ।

Verse 78

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं परमं ब्रह्मञ्जातं मे ब्रह्मसत्तम । कथं ब्रह्मोपपन्नस्य तपश्छेदो बभूव ह

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୋ ମନରେ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଛି। ବ୍ରହ୍ମରେ ସ୍ଥିତ ଜନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଛେଦ କିପରି ହେଲା?

Verse 79

धर्मे धरा च नाकश्च धर्मे पातालमेव च । धर्मे चंद्रार्कमापश्च धर्मे च पवनोऽनलः

ଧର୍ମରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ; ଧର୍ମରେ ପାତାଳ ମଧ୍ୟ। ଧର୍ମରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳ; ଧର୍ମରେ ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 80

धर्मे चैवाखिलं विश्वं स धर्मो व्यग्रतां कथम् । गतः स्वामिंस्तद्वैयग्र्यं तथ्यं कथय सुव्रत

ଧର୍ମରେ ହିଁ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତେବେ ସେଇ ଧର୍ମ କିପରି ବ୍ୟଗ୍ର ହେଲା? ହେ ସ୍ୱାମୀ, ସେ ବ୍ୟଗ୍ରତାର ସତ୍ୟ କାରଣ ମୋତେ କହ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 81

व्यास उवाच । पतनं साहसानां च नरकस्यैव कारणम् । योनिकुण्डमिदं सृष्टं कुंभीपाकसमं भुवि

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସାହସୀ/ଉଦ୍ଦଣ୍ଡମାନଙ୍କର ପତନ ହିଁ ନରକର କାରଣ। ଭୂମିରେ ଏହି ‘ଯୋନିକୁଣ୍ଡ’ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଯାହା କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକ ସମାନ।

Verse 82

नेत्ररज्ज्वा दृढं बद्ध्वा धर्षयंति मनस्विनः । कुचरूपैर्महादंडैस्ताड्यमानमचेतसम्

ଚକ୍ଷୁରେ ରଜ୍ଜୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ବାନ୍ଧି ସେମାନେ ତାକୁ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା କରନ୍ତି; ସେ ଅଚେତନ ହୋଇ ବିକଟ ଭାରୀ ଦଣ୍ଡରେ ପିଟାଯାଏ।

Verse 83

कृत्वा वै पातयंत्याशु नरकं नृपसत्तम । मोहनं सर्वभूतानां नारी चैवं विनिर्मिता

ଏହିପରି କରି ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର (ମନୁଷ୍ୟକୁ) ନରକରେ ପତିତ କରନ୍ତି, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ରୀତିରେ ନାରୀ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ମୋହନୀ ଭାବେ ନିର୍ମିତ।

Verse 85

तावत्तपोभिवृद्धिस्तु तावद्दानं दया दमः । तावत्स्वाध्यायवृत्तं च तावच्छौचं धृतं व्रतम्

ଯେତେଦିନ ତେତେଦିନ ହିଁ ତପର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ତେତେଦିନ ଦାନ, ଦୟା ଓ ଦମ ରହେ; ତେତେଦିନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ସଦାଚାର ଅବିଚଳ ଥାଏ; ତେତେଦିନ ଶୌଚ ଓ ଧୃତ ବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରହେ।

Verse 86

यावत्त्रस्तमृगीदृष्टिं चपलां न विलोकयेत् । तावन्माता पिता तावद्धाता तावत्ससुहृज्जनः

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଥିବା ଚଞ୍ଚଳ, ଭୀତ ମୃଗୀସଦୃଶ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ନ ଦେଖେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତା-ପିତା ହିଁ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷକ; ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଧାତା ସହାୟ, ଏବଂ ସୁହୃଦ୍‌ଜନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।

Verse 87

तावल्लज्जा भयं तावत्स्वाचारस्तावदेव हि । ज्ञानमौदार्यमैश्वर्यं तावदेव हि भासते । यावन्मत्तांगनापाशैः पातितो नैव बन्धनैः

ଲଜ୍ଜା ଓ ପାପଭୟ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର; ସ୍ୱାଚାର ମଧ୍ୟ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ଟିକେ। ଜ୍ଞାନ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ମତ୍ତ (ଅବିବେକୀ) ନାରୀର ପାଶବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।