Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 29

Devanagari script

धर्मराजोऽपि धर्मात्मा तपस्तेपे सुदुःसहम् । न जानेऽसौ किमिच्छति देवानां पदमुत्तमम्

Transliteration

dharmarājo'pi dharmātmā tapastepe suduḥsaham | na jāne'sau kimicchati devānāṃ padamuttamam

Translation

ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମରାଜ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ତପ କରିଛନ୍ତି। ସେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି ମୁଁ ଜାଣେନି—ସମ୍ଭବତଃ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ।

Word by Word

• धर्मराजः: Dharmarāja (Yama)
• धर्मराजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (धर्मस्य राजा); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात, समुच्चयार्थ (also)

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Apposition (Samanadhikarana/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (धर्मः आत्मा यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सुदुःसहम्: very hard to endure
• सुदुःसहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + दुःसह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तपः-विशेषण)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• जाने: I know
• जाने: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• असौ: that one/he
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इच्छति: desires
• इच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पदम्: position/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: highest
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (पद-विशेषण)

Speaker

Brahmā (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā reports Dharma-rāja’s terrible austerity: a vision of Yama/Dharma seated in fierce tapas—matted hair, controlled breath, surrounded by heat-haze—while devas look concerned.

Characters & Entities

• Brahmā
• Dharma-rāja (Yama)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas carries immense spiritual power; even the righteous may pursue higher responsibility, prompting cosmic attention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tirtha is cited; the focus is on the potency of austerity within the Dharmāraṇya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is referenced generally, without detailing a specific vrata, japa, or observance.