Adhyaya 2

Verse 1

। व्यास उवाच पृथ्वीपुरंध्यास्तिलकं ललाटे लक्ष्मीलतायाः स्फुटमालवालम् । वाग्देवताया जलकेलिरम्यं नोहेरकं संप्रति वर्णयामि

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ନୋହେରକର ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି—ଯାହା ପୃଥିବୀ-ରୂପିଣୀ ଗୃହବଧୂର ଲଲାଟରେ ତିଳକ ପରି ଶୋଭେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଲତା ପାଇଁ ସ୍ଫୁଟ ଓ ଉର୍ବର ଆଲବାଳ (କ୍ୟାରି) ପରି, ଏବଂ ବାଗ୍ଦେବୀଙ୍କ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପରି ରମ୍ୟ—ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଧାମ।

Verse 2

साधु पृष्टं त्वया राजन्वाराणस्यधिकाधिकम् । धर्मारण्यं नृपश्रेष्ठ श्रृणुष्वावहितो भृशम्

ହେ ରାଜନ୍, ବାରାଣସୀର ଅଧିକାଧିକ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ମହିମା ବିଷୟରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟର କଥା କହୁଛି—ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 3

सर्वतीर्थानि तत्रैव ऊषरं तेन कथ्यते । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैरिंद्राद्यैः परिसेवितम्

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଏକାଠି ଅଛି; ତେଣୁ ତାହାକୁ ‘ଊଷର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବଗଣ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 4

लोकपालैश्च दिक्पालैर्मातृभिः शिवशक्तिभिः । गंधर्वैश्वाप्सरोभिश्च सेवितं यज्ञकर्मभिः

ସେଠା ଲୋକପାଳ ଓ ଦିକ୍ପାଳ, ମାତୃଗଣ ଓ ଶିବଶକ୍ତି, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଓ ପବିତ୍ର କୃତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାହା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 6

तदाद्यं च नृपस्थानं सर्वसौख्यप्रदुं तथा । यज्ञैश्च बहुभिश्चैव सेवितं मुनिसत्तमैः

ସେ ଆଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସେବାରେ ତାହା ପବିତ୍ର ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ।

Verse 7

सिंहव्याघ्रैर्द्विपैश्चैव पक्षिभिर्विविधैस्तथा । गोमहिष्यादिभिश्चैव सारसैर्मृगशूकरैः

ସେ ସ୍ଥାନ ସିଂହ-ବ୍ୟାଘ୍ର, ଗଜ ଓ ନାନାବିଧ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ତଥା ଗୋ, ମହିଷ ଆଦି, ସାରସ, ମୃଗ ଓ ଶୂକରମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।

Verse 8

सेवितं नृपशार्दूल श्वापदैवैर्विविधैरपि । तत्र ये निधनं प्राप्ताः पक्षिणः कीटकादयः

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ! ସେ ସ୍ଥାନ ନାନାବିଧ ଶ୍ୱାପଦ (ହିଂସ୍ର ପଶୁ) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେବିତ। ଏବଂ ସେଠାରେ ପକ୍ଷୀ, କୀଟ ଆଦି ଯେ ପ୍ରାଣୀ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି…

Verse 9

भूतवेतालशाकिनीग्रहदेवाधिदेवतैः । ऋतुभिर्मासपक्षैश्च सेव्यमानं सुरासुरेः

ସେ ସ୍ଥାନ ଭୂତ, ବେତାଳ, ଶାକିନୀ, ଗ୍ରହ, ଦେବ ଓ ଅଧିଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ଋତୁ, ମାସ ଓ ପକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ—ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ସେଠାକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 10

एकोत्तरशतैः सार्द्धं मुक्तिस्तेषां हि शाश्वती । ते सर्वे विष्णुलोकांश्च प्रयांत्येव न संशयः

ଏକଶେ ଏକ ସହିତ ସେମାନେ ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 11

संतारयति पूर्वज्ञान्दश पूर्वान्दशापरान् । यवव्रीहितिलैः सर्पिर्बिल्वपत्रैश्च दूर्वया

ଯବ, ବ୍ରୀହି, ତିଳ, ଘୃତ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଓ ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରି ସେ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ—ଦଶ ପୂର୍ବ ଓ ଦଶ ଅପର—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାରଣ କରେ।

Verse 12

गुडैश्चैवोदकैर्नाथ तत्र पिंडं करोति यः । उद्धरेत्सप्त गोत्राणि कुलमेकोत्तरं शतम्

ହେ ନାଥ! ଯେ ତଠାରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଜଳରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କରେ, ସେ ସାତ ଗୋତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ଏବଂ କୁଳର ଏକଶେ ଏକ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ଥାନ କରେ।

Verse 13

वृक्षैरनेकधा युंक्ते लतागुल्मैः सुशोभितम् । सदा पुण्यप्रदं तच्च सदा फलसमन्वितम्

ନାନା ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଲତା-ଗୁଲ୍ମରେ ସୁଶୋଭିତ ସେଇ ସ୍ଥାନ। ତାହା ସଦା ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଏବଂ ସଦା ଫଳସମୃଦ୍ଧ।

Verse 16

महानंदमयं दिव्यं पावनात्पावनं परम् । कलकंठः कलोत्कंठमनुगुंजति कुंजगः

ସେ ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ମହାନନ୍ଦମୟ—ପାବନରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ପାବନ। ସେଠାରେ କୁଞ୍ଜବାସୀ କୋଇଲି ମଧୁର, ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ସ୍ୱରେ ଅନୁଗୁଞ୍ଜନ କରେ।

Verse 17

ध्यानस्थः श्रोष्यति तदा पारावत्येति वार्य्यते । केकः कोकीं परित्यज्य मौनं तिष्ठति तद्भयात्

ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତି ସେତେବେଳେ ‘ପାରାବତୀ!’ ବୋଲି ଡାକ ଶୁଣେ। ସେଇ ପବିତ୍ରତାର ଭୟ-ଭକ୍ତିରେ ମୟୂର ନିଜ ସଙ୍ଗିନୀକୁ ଛାଡ଼ି ମୌନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ।

Verse 18

चकोरश्चंद्रिकाभोक्ता नक्तव्रतमिवास्थितः । पठंति सारिकाः सारं शुकं संबोधयत्यहो

ଚକୋର ପକ୍ଷୀ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ପାନ କରି ନକ୍ତବ୍ରତ ପାଳୁଥିବା ପରି ଅବସ୍ଥିତ। ସାରିକାମାନେ ସାରତତ୍ତ୍ୱ ପଢ଼ନ୍ତି, ଏବଂ—ଆହା!—ଶୁକ ଯେନେ ଉପଦେଶ ଦେଇ ବୋଧ କରାଏ।

Verse 19

भेकोऽहिना क्रीडते च मानुषा राक्षसैः सह । निर्भयं वसते तत्र धर्म्मारण्यं च भूतले

ସେଠାରେ ବେଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି। ଭୂତଳର ସେହି ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ ନିର୍ଭୟରେ ବସନ୍ତି।

Verse 20

अश्वमेधाधिको धर्मस्तस्य स्याच्च पदेपदे । शापानुग्रहसंयुक्ता ब्राह्मणास्तत्र संति वै

ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଧର୍ମଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ଶାପ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ-ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ବସନ୍ତି।

Verse 21

अष्टादशसहस्राणि पुण्यकार्येषु निर्मिताः । षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि भृत्यास्ते वणिजो भुवि

ପୁଣ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅଠାରହ ହଜାର ନିୟୋଜିତ ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ଭୂତଳରେ ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ସେବକ—ସେମାନେ ବଣିଜ (ବ୍ୟାପାରୀ) ମଧ୍ୟ ଅଟନ୍ତି।

Verse 22

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते त्वयोनिजाः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिकाः शुद्धबुद्धयः । स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्म्मारण्यनिवासिनः

ସେହି ଅୟୋନିଜ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ଦ୍ୱିଜଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ। ସେମାନେ ପୁରାଣଜ୍ଞ, ସଦାଚାରୀ, ଧାର୍ମିକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବମାନେ ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ୟନିବାସୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 23

युधिष्ठिर उवाच । धर्मारण्येति त्रिदशैः कदा नाम प्रतिष्ठितम् । पावनं भूतले जातं कस्मात्तेन विनिर्मितम्

ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଦେବମାନେ ‘ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ୟ’ ନାମରେ ଏହାକୁ କେବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ? ଏହି ପାବନ ସ୍ଥାନ ଭୂତଳରେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏବଂ କେଉଁ ହେତୁରୁ ନିର୍ମିତ ହେଲା?

Verse 24

तीर्थभूतं हि कस्माच्च कारणात्तद्वदस्व मे । ब्राह्मणाः कतिसं ख्याकाः केन वै स्थापिताः पुरा

କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ତୀର୍ଥରୂପ ହେଲା? ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ପୁରାତନକାଳେ କିଏ ସେମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ?

Verse 25

अष्टादशसहस्राणि किमर्थं स्थापितानि वै । कस्मिन्नंशे समुत्पन्ना ब्राह्मणा ब्रह्म सत्तमाः

ଅଠାରହ ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରାଗଲା? ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେଉଁ ଅଂଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?

Verse 26

सर्वविद्यासु निष्णाता वेदवेदांगपारगाः । ऋग्वेदेषु च निष्णाता यजुर्वेदकृतश्रमाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଣାତ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାରଗାମୀ ଥିଲେ। ଋଗ୍ବେଦରେ ପ୍ରବୀଣ ଏବଂ ଯଜୁର୍ବେଦର କଠୋର ଅଧ୍ୟୟନରେ ଶ୍ରମସାଧିତ ଥିଲେ।

Verse 27

सामवेदांगपारज्ञास्त्रैविद्या धर्म वित्तमाः । तपोनिष्ठा शुभाचाराः सत्यव्रतपरायणाः

ସେମାନେ ସାମବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ପାରଗାମୀ, ତ୍ରୈବିଦ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଣାତ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶୁଭାଚାରୀ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 28

मासोपवासैः कृशितास्तथा चांद्रायणादिभिः । सदाचाराश्च ब्रह्मण्याः केन नित्यो पजीविनः । तत्सर्वमादितः कृत्स्नं ब्रूहि मे वदतां वर

ମାସୋପବାସ ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣାଦି ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କୃଶ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ସଦାଚାରୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ; ତେବେ ନିତ୍ୟ ଜୀବିକା କେଉଁ ଉପାୟରେ ଚାଲୁଥିଲା? ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆରମ୍ଭରୁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 29

दानवास्तत्र दैतेया भूतवेतालसंभवाः । राक्षसाश्च पिशाचाश्च उद्वेजंते कथं न तान्

ସେଠାରେ ଦାନବ, ଦୈତ୍ୟ, ଭୂତ, ବେତାଳ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ପିଶାଚମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) କାହିଁକି ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି ନାହିଁ?