Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तर्तुं संहृतिवारिधिं त्रिजगतां नौर्नाम यस्य प्रभोर्येनेदं सकलं विभाति सततं जातं स्थितं संसृतम् । यश्चैतन्यघनप्रमाण विधुरो वेदांतवेद्यो विभुस्तं वन्दे सहजप्रकाशममलं श्रीरामचन्द्रं परम् । दाराः पुत्रा धनं वा परिजनसहितो बंधुवर्गः प्रियो वा माता भ्राता पिता वा श्वशुरकुलजना भृत्यऐश्वर्य्यवित्ते । विद्या रूपं विमलभवनं यौवनं यौवतं वा सर्वे व्यर्थं मरणसमये धर्म एकः सहायः । नैमिषे निमिषक्षेत्रे ऋषयः शौनकादयः । सत्रं स्वर्गाय लोकाय सहस्रसममासत

ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ। ମୁଁ ପରମ, ନିର୍ମଳ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ—ଯିଏ ତ୍ରିଜଗତକୁ ସଂହାର-ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଇବାର ‘ନୌକା’ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଜନ୍ମ, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂସାରପ୍ରବାହରେ ସଦା ପ୍ରକାଶିତ; ଯିଏ ବେଦାନ୍ତରେ ବେଦ୍ୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଚେତନ୍ୟଘନ ଓ ପ୍ରମାଣାତୀତ। ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ବନ୍ଧୁ-ପରିଜନ, ପ୍ରିୟମିତ୍ର, ମାତା, ଭ୍ରାତା, ପିତା, ଶ୍ୱଶୁରକୁଳଜନ, ଭୃତ୍ୟ, ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ବିତ୍ତ; ବିଦ୍ୟା, ରୂପ, ନିର୍ମଳ ଭବନ, ଯୌବନ ଓ ଭୋଗ—ମରଣକାଳେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ; ଧର୍ମ ଏକମାତ୍ର ସହାୟ। ନୈମିଷ ନାମକ ନିମିଷକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୌନକାଦି ଋଷିମାନେ ଲୋକହିତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 2

एकदा सूतमायांतं दृष्ट्वा तं शौनकादयः । परं हर्षं समाविष्टाः पपुर्नेत्रैः सुचेतसा । चित्राः श्रोतुं कथास्तत्र परिवव्रुस्तपस्विनः

ଏକଦା ସୂତଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ଶୌନକାଦି ଋଷିମାନେ ପରମ ହର୍ଷରେ ଭରିଗଲେ। ସୁସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ ସେମାନେ ନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେନ ତାଙ୍କୁ ପାନ କଲେ; ବିଚିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବା ଆଗ୍ରହରେ ସେହି ତପସ୍ବୀମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 3

अथ तेषूपविष्टेषु तपस्विषु महात्मसु । निर्दिष्टमासनं भेजे विनयाल्लोमहर्षणिः

ତାପରେ ସେହି ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ଆସନଗ୍ରହଣ କରି ବସିଥିବାବେଳେ, ଲୋମହର୍ଷଣି ବିନୟସହିତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 4

सुखासीनं च तं दृष्ट्वा विघ्नांतमुपलक्ष्य च । अथापृच्छंस्त ऋषयः काश्चित्प्रास्ताविकीः कथाः

ତାଙ୍କୁ ସୁଖାସୀନ ଦେଖି ଏବଂ ବିଘ୍ନମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ଋଷିମାନେ ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ କିଛି ପ୍ରାସ୍ତାବିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।

Verse 5

पुराणमखिलं तात पुरा तेऽधीतवान्पिता । कच्चित्त्वयापि तत्सर्वमधीतं लोमहर्षणे

ହେ ତାତ! ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତା ସମଗ୍ର ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ହେ ଲୋମହର୍ଷଣ! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଧୀତ କରିଛ କି?

Verse 6

कथयस्व कथां सूत पुण्यां पापनिषूदिनीम् । श्रुत्वा यां याति विलयं पापं जन्मशतोद्भवम्

ହେ ସୂତ! ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ପାପନାଶିନୀ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା କହ; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଶତ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ମଧ୍ୟ ଲୟ ପାଏ।

Verse 7

सूत उवाच । श्रीभारत्यंघ्रियुगलं गणनाथपदद्वयम् । सर्वेषां चैव देवानां नमस्कृत्य वदाम्यहम्

ସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରୀଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ)ଙ୍କ ଚରଣଯୁଗଳକୁ, ଗଣନାଥ (ଗଣେଶ)ଙ୍କ ପଦଦ୍ୱୟକୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ ଏବେ କହୁଛି।

Verse 8

शक्तींश्चैव वसूंश्चैव ग्रहान्यज्ञादिदेवताः । नमस्कृत्य शुभान्विप्रान्कविमुख्यांश्च सर्वशः

ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ, ବସୁମାନଙ୍କୁ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତଥା ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଓ କବିମୁଖ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି (ମୁଁ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ)।

Verse 9

अभीष्टदेवताश्चैव प्रणम्य गुरुसत्तमम् । नमस्कृत्य शुभान्देवान्रामादींश्च विशेषतः

ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏବଂ ଗୁରୁସତ୍ତମଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି, ସେ ଶୁଭ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରୀରାମ ଆଦିଙ୍କୁ।

Verse 10

यान्स्मृत्वा विविधैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । तेषां प्रसादाद्वक्ष्येऽहं तीर्थानां फलमुत्तमम् । सर्वेषां च नियंतारं धर्मात्मानं प्रणम्य च

ଯାହାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ନାନା ପ୍ରକାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଫଳ କହିବି; ଏବଂ ସର୍ବନିୟନ୍ତା ଧର୍ମାତ୍ମ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି।

Verse 11

धर्म्मारण्यपतिस्त्रिविष्टपपतिर्नित्यं भवानीपतिः पापाद्वः स्थिरभोगयोगसुलभो देवः स धर्मेश्वरः । सर्वेषां हृदयानि जीवकलया व्याप्य स्थितः सर्वदा ध्यात्वा यं न पुनर्विशंति मनुजाः संसारकारागृहम्

ସେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ପତି, ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ର ଅଧିପତି, ନିତ୍ୟ ଭବାନୀପତି, ପାପହର ଧର୍ମେଶ୍ୱର ଦେବ; ସ୍ଥିର ଭୋଗ ଓ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜଲଭ୍ୟ। ଜୀବକଳା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସଦା ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ; ଯାହାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ସଂସାର-କାରାଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 12

सूत उवाच । एकदा तु स धर्म्मो वै जगाम ब्रह्मसंसदि । तां सभां स समालोक्य ज्ञाननिष्ठोऽभवत्तदा

ସୂତ କହିଲେ—ଏକଦା ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ। ସେହି ସଭାକୁ ଦେଖି ସେ ତେବେ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢନିଷ୍ଠ ହେଲେ।

Verse 13

देवैर्मुनिवरैः क्रांतां सभामालोक्य विस्मितः । देवैर्यक्षैस्तथा नागैः पन्नगैश्च तथाऽसुरैः

ଦେବମାନେ ଓ ମୁନିବରମାନେ ଭରିଥିବା ସେହି ସଭାକୁ ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଅନ୍ୟ ପନ୍ନଗ ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 14

ऋषिभिः सिद्धगंधर्वैः समाक्रांतोचितासना । ससुखा सा सभा ब्रह्मन्न शीता न च घर्म्मदा

ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯଥୋଚିତ ଆସନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବା ସେ ସଭା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖମୟ ଥିଲା; ସେଠାରେ ନ ଶୀତ, ନ ଘର୍ମ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲା।

Verse 15

ततः पुण्यां कथां दिव्यां श्रावयामास धर्मवित् । कथांते मुनिशार्दूलं वचनं चेदमब्रवीत्

ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣ୍ୟମୟ ଦିବ୍ୟ କଥା ଶ୍ରବଣ କରାଇଲେ। କଥା ଶେଷରେ ସେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 16

स्तंभैश्च विधृता सा तु शाश्वती न च सक्षया । दिव्यैर्नानाविधैर्भावैर्भासद्भिरमितप्रभा

ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ସଭା ଶାଶ୍ୱତ ଥିଲା, କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏନି। ନାନାବିଧ ଦିବ୍ୟ ଭାବ-ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ତାହାର ପ୍ରଭା ଅପରିମେୟ ଥିଲା।

Verse 17

अति चन्द्रं च सूर्य्यं च शिखिनं च स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भर्त्सयंतीव भास्करम्

ସେ ସଭା ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ହୋଇ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ସ୍ୱର୍ଗଶିଖରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଏମିତି ଜ୍ୱଳିଥିଲା ଯେ ମନେ ହୁଏ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭର୍ତ୍ସନା କରୁଛି।

Verse 18

तस्यां स भगवाञ्छास्ति विविधान्देवमानुषान् । स्वयमेकोऽनिशं ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः

ସେଠାରେ ସର୍ବଲୋକପିତାମହ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା—ସ୍ୱୟଂ ଏକା, ନିରନ୍ତର—ବିଭିନ୍ନ ଦେବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରି ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 19

न क्षुधं न पिपासां च न ग्लानिं प्राप्नुवन्त्युत । नानारूपैरिव कृता मणिभिः सा सभा वरैः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ନ ଭୁଖ, ନ ତୃଷ୍ଣା, ନ ଅଳସତା କେବେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେ ଉତ୍ତମ ସଭା ନାନାରୂପ ଦିବ୍ୟ ମଣିମାନଙ୍କରେ ଯେନେ ନିର୍ମିତ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

Verse 20

भृगुरत्रिर्वसिष्ठश्च गौतमोऽथ तथांगिराः । पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव प्रह्लादः कर्द्दमस्तथा

ସେଠାରେ ଭୃଗୁ, ଅତ୍ରି ଓ ବସିଷ୍ଠ ଥିଲେ; ଗୌତମ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ କ୍ରତୁ, ତଥା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ କର୍ଦ୍ଦମ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 21

अथर्वांगिरसश्चैव वालखिल्या मरीचिपाः । मनोंऽतरिक्षं विद्याश्व वायुस्तेजो जलं मही

ସେଠାରେ ଅଥର୍ବ ଓ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ, ଏବଂ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଓ ମରୀଚିପମାନେ ଥିଲେ। ମନ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟା, ଅଶ୍ୱ, ବାୟୁ, ତେଜ, ଜଳ ଓ ମହୀ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତରୂପ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 22

शब्दस्पर्शौ तथा रूपं रसो गंधस्तथैव च । प्रकृतिश्च विकारश्च सदसत्कारणं तथा

ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ, ତଥା ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ; ପ୍ରକୃତି ଓ ବିକାର, ଏବଂ ସତ୍-ଅସତ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାରଣତତ୍ତ୍ୱ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା।

Verse 23

अगस्त्यश्च महातेजा मार्कंडेयश्च वीर्यवान् । जमदग्निर्भरद्वाजः संवर्तश्च्यवनस्तथा

ମହାତେଜସ୍ବୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ୍ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ; ଜମଦଗ୍ନି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ସଂବର୍ତ୍ତ ଓ ଚ୍ୟବନ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 24

दुर्वासाश्च महाभाग ऋष्यश्रृंगश्च धार्मिकः । सनत्कुमारो भगवान्योगाचार्य्यो महातपाः

ସେଠାରେ ମହାଭାଗ ଦୁର୍ବାସା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ, ଏବଂ ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର—ମହାତପସ୍ବୀ ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟ—ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 26

चंद्रमाः सह् नक्षत्रैरादित्यश्च गभस्तिमान् । वायवस्तंतवश्चैव संकल्पः प्राण एव च

ସେଠାରେ ନକ୍ଷତ୍ରସହ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ କିରଣମୟ ଆଦିତ୍ୟ; ବାୟୁଗଣ, (ବିଶ୍ୱକ୍ରମର) ତନ୍ତୁ, ସଙ୍କଳ୍ପ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 27

मूर्तिमंतो महात्मानो महाव्रतपरायणाः । एते चान्ये च बहवो ब्रह्माणं समुपासिरे

ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ମହାତ୍ମାମାନେ, ମହାବ୍ରତରେ ପରାୟଣ—ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ—ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ।

Verse 28

अर्थो धर्मश्च कामश्च हर्षो द्वेषस्तमो दमः । आयांति तस्यां सहिता गंधर्वाप्सरसां गणाः

ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ ଓ କାମ; ହର୍ଷ ଓ ଦ୍ୱେଷ, ତମ ଓ ଦମ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ଏବଂ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଏକସାଥିରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 29

असितो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च तत्त्ववित् । आयुर्वेदस्तथाष्टांगो गान्धर्वश्चैव तत्र हि

ସେଠାରେ ଅସିତ ଓ ଦେବଳ, ତଥା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବବିଦ୍ୟା (ସଙ୍ଗୀତଶାସ୍ତ୍ର) ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା।

Verse 30

महितो विश्वकर्मा च वसवश्चैव सर्वशः । तथा पितृगणाः सर्वे सर्वाणि च हवींष्यथ

ସେହି ପବିତ୍ର ଧାମରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ମହିମାରେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବସୁଗଣ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ତଥା ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବନ୍ଦିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ହବ୍ୟ-ହବିଷ୍ୟ ଆହୁତିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 31

ऋग्वेदः सामवेदश्च यजुर्वेदस्तथैव च । अथर्ववेदश्च तथा सर्वशास्त्राणि चैव ह

ସେଠାରେ ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ ଅଛି; ତଥା ଅଥର୍ବବେଦ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 32

इतिहासोपवेदाश्च वेदांगानि च सर्वशः । मेधा धृतिः स्मृतिश्चैव प्रज्ञा बुद्धिर्यशः समाः

ସେଠାରେ ଇତିହାସ ଓ ଉପବେଦ ଅଛି, ଏବଂ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ମେଧା, ଧୃତି, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମଭାବଯୁକ୍ତ ଯଶ ବିରାଜିତ।

Verse 33

कालचक्रं च तद्दिव्यं नित्यमक्षयमव्ययम् । यावन्त्यो देवपत्न्यश्च सर्वा एव मनोजवाः

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ କାଳଚକ୍ର ଅଛି—ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବପତ୍ନୀମାନେ ମନୋବେଗରେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ।

Verse 36

पुरंदरश्च देवेंद्रो वरुणो धनदस्तथा । महादेवः सहोमोऽत्र सदा गच्छति सर्वदः

ଏଠାରେ ପୁରନ୍ଦର ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଧନଦ (କୁବେର) ନିରନ୍ତର ଆସନ୍ତି। ଏବଂ ସୋମ ସହିତ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି—ସର୍ବ ବରଦାତା।

Verse 37

गच्छंति सर्वदा देवा नारायणस्तथर्षयः । ऋषयो वालखिल्याश्च योनिजायोनिजास्तथा

ସେଠାକୁ ଦେବମାନେ ସଦା ଯାଆନ୍ତି; ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି, ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ। ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷି ଓ ଯୋନିଜ-ଅଯୋନିଜ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 38

यत्किंचित्रिषु लोकेषु दृश्यते स्थाणु जंगमम् । तस्यां सहोपविष्टायां तत्र ज्ञात्वा स धर्मवित्

ତିନି ଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ସ୍ଥାବର କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗମ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ସେଠାରେ ସମବେତ। ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସହଉପବିଷ୍ଟ ହୋଇ ତାହା ଜାଣିଲେ ମଣିଷ ଧର୍ମବିଦ୍ ହୁଏ।

Verse 39

नागाः सुपर्णाः पशवः पितामहमुपासते । स्थावरा जंगमाश्चापि महाभूतास्तथा परे

ନାଗ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଶୁମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମହାଭୂତ ଓ ଅନ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି।

Verse 40

तत्र धर्मो महातेजाः कथां पापप्रणाशिनीम् । वाच्यमानां तु शुश्राव व्यासेनामिततेजसा

ସେଠାରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଧର୍ମ, ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସ ଯେଉଁ ପାପନାଶିନୀ ପବିତ୍ର କଥା କହୁଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣିଲେ।

Verse 41

धर्मारण्यकथां दिव्यां तथैव सुमनोहराम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां फलदात्रीं तथैव च

ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ସେହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର; ଏବଂ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 42

पुत्रपौत्रप्रपौत्रादि फलदात्रीं तथैव च । धारणाच्छ्रवणाच्चापि पठनाच्चावलोकनात्

ଏହା ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଓ ପ୍ରପୌତ୍ର ଆଦିର ଫଳ ଦାନ କରେ; ଏବଂ କେବଳ ଧାରଣ, ଶ୍ରବଣ, ପାଠ କିମ୍ବା ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 43

तां निशम्य सुविस्तीर्णां कथां ब्रह्मांडसंभवाम् प्र । मोदोत्फुल्लनयनो ब्रह्माणमनुमत्य च

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରହସ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିତ ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣି, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ନୟନ ଥିବା ଧର୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ଚାହିଲେ।

Verse 44

कृतकार्योपि धर्मात्मा गंतुकामस्तदाभवत् । नमस्कृत्य तदा धर्मो ब्रह्माणं स पितामहम्

କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମ ସେତେବେଳେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

Verse 45

अनुज्ञातस्तदा तेन गतोऽसौ यमशासनम् । पितामहप्रसादाच्च श्रुत्वा पुण्यप्रदायिनीम्

ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ସେ ଯମଙ୍କ ଶାସନାସନକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ପିତାମହଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦାୟିନୀ କଥା ଶୁଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 46

धर्मारण्यकथां दिव्यां पवित्रां पापनाशिनीम् । स गतोऽनुचरैः सार्द्धं ततः संयमिनीं प्रति

ଦିବ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପନାଶିନୀ ଧର୍ମାରଣ୍ୟକଥା ପାଇ, ସେ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରୁ ସଂଯମିନୀ ପ୍ରତି ଗଲେ।

Verse 47

अमात्यानुचरैः सार्धं प्रविष्टः स्वपुरं यमः । तत्रांतरे महातेजा नारदो मुनिपुंगवः

ଯମ ନିଜ ଅମାତ୍ୟ ଓ ପରିଚାରକମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଇ ମଧ୍ୟବେଳେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 48

दुर्निरीक्ष्यः कृपायुक्तः समदर्शी तपोनिधिः । तपसा दग्धदेहोपि विष्णुभक्तिपरायणः

ସେ ତେଜରେ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ, ତଥାପି କୃପାୟୁକ୍ତ; ସମଦର୍ଶୀ, ତପୋନିଧି। ତପସାରେ ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 49

सर्वगः सर्वविच्चैव नारदः सर्वदा शुचिः । वेदाध्ययनशीलश्च त्वागत स्तत्र संसदि

ସର୍ବତ୍ର ଗମନଶୀଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠ ନାରଦ ସେଇ ସଭାକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 50

तं दृष्ट्वा सहसा धर्मो भार्यया सेवकैः सह । संमुखो हर्षसंयुक्तो गच्छन्नेव स सत्वरः

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସେବକମାନଙ୍କ ସହିତ ସହସା ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ; ହର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଚାଲୁଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୱରାରେ ଆଗେଇଲେ।

Verse 51

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं कुलम् । अद्य मे सफलो धर्मस्त्वय्यायाते तपोधने

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋର କୁଳ ସଫଳ; ହେ ତପୋଧନ, ତୁମ ଆଗମନରେ ଆଜି ମୋର ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା।

Verse 52

अर्घ्यपाद्यादिविधिना पूजां कृत्वा विधानतः । दंडवत्तं प्रणम्याथ विधिना चोपवेशितः

ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଆଦି ସେବାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ କରି ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ସେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲା; ପରେ ବିଧିମତେ ସମ୍ମାନରେ ଆସନରେ ବସାଯାଇଲା।

Verse 53

आसने स्वे महादिव्ये रत्नकांचनभूषिते । चित्रार्पिता सभा सर्वा दीपा निर्वातगा इव

ରତ୍ନ ଓ କାଞ୍ଚନରେ ଭୂଷିତ ନିଜ ମହାଦିବ୍ୟ ଆସନରେ ସେ ବିରାଜିତ ହେଲେ, ସମଗ୍ର ସଭା ଚିତ୍ରବତ୍ ଦୀପ୍ତ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ଦେଖାଗଲା—ଯେପରି ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଦୀପ।

Verse 54

विधाय कुशलप्रश्नं स्वागतेनाभिनंद्य तम् । प्रहर्षमतुलं लेभे धर्मारण्यकथां स्मरन्

ତାହାର କୁଶଳ ପଚାରି ସ୍ୱାଗତବଚନରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ପବିତ୍ର କଥା ସ୍ମରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଅତୁଳ ହର୍ଷ ଲାଭ କଲା।

Verse 55

नारदं पूजयित्वा तु प्रहृष्टेनांतरात्मना । हर्षितं तु यमं दृष्ट्वा नारदो विस्मिताननः

ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହୋଇ ଯମ ନାରଦଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଯମଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ ଦେଖି ନାରଦଙ୍କ ମୁଖ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲା।

Verse 56

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

ନାରଦ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ହରି କାହିଁକି ହର୍ଷିତ?” ଯମରାଜ-ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେହିଜଣକୁ ଅତିହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ଆଶ୍ଚର୍ୟାକୁଳ ମନରେ ନାରଦ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 57

नारद उवाच । किं दृष्टं भवताश्चर्य्यं किं वा लब्धं महत्पदम् । दुष्टस्त्वं दुष्टकर्मा च दुष्टात्मा क्रोधरूपधृक्

ନାରଦ କହିଲେ—ଆପଣ କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା କେଉଁ ମହାନ ପଦ ପାଇଲେ? ଆପଣ ତ କଠୋର—କଠୋର କର୍ମବାନ, କଠୋର ସ୍ୱଭାବୀ, କ୍ରୋଧରୂପ ଧାରଣକାରୀ।

Verse 58

पापिनां यमनं चैवमेतद्रूपं महत्तरम् । सौम्यरूपं कथं जातमेतन्मे संशयः प्रभो

ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ତେବେ ଏହି ସୌମ୍ୟ ରୂପ କିପରି ଜନ୍ମିଲା? ହେ ପ୍ରଭୋ, ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ।

Verse 59

अद्य त्वं हर्षसंयुक्तो दृश्यसे केन हेतुना । कथयस्व महाकाय हर्षस्यैव हि कारणम्

ଆଜି ଆପଣ ହର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି—କେଉଁ କାରଣରୁ? ହେ ମହାକାୟ, ଏହି ଆନନ୍ଦର ସତ୍ୟ କାରଣ କହନ୍ତୁ।

Verse 60

धर्मराज उवाच । श्रूयतां ब्रह्मपुत्रैतत्कथयामि न संशयः । पुराहं ब्रह्मसदनं गतवानभिवंदितुम्

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହ କହୁଛି। ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଦନକୁ ବନ୍ଦନା କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲି।

Verse 61

तत्रासीनः सभामध्ये सर्वलोकैकपूजिते नानाकथाः श्रुतास्तत्र धर्म्मवर्गसमन्विताः

ସେଠାରେ ସେ ସଭାମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସେଠାରେ ସେ ଧର୍ମର ବିଭାଗସମନ୍ୱିତ ନାନା କଥା ଶୁଣିଲେ।

Verse 62

कथाः पुण्या धर्मयुता रम्या व्यासमुखाच्छ्रुताः । धर्मकामार्थसंयुक्ताः सर्वाघौघविनाशिनीः

ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଓ ରମ୍ୟ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୁତ। ଧର୍ମ-କାମ-ଅର୍ଥ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏମାନେ ସମସ୍ତ ପାପପ୍ରବାହକୁ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 63

याः श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यंते ब्रह्महत्यया । तारयंति पितृगणाञ्छतमेकोत्तरं मुने

ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ—ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମଧ୍ୟ—ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ମୁନେ, ସେ ନୂଆଁ-ଏକ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ତାରଣ କରେ।

Verse 64

नारद उवाच । कीदृशी तत्कथा मे तां प्रशंस भवता श्रुताम् । कथां यम महाबाहो श्रोतुकामोस्म्यहं च ताम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଆପଣ ଶୁଣି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସେ କଥା କିପରି? ହେ ମହାବାହୁ ଯମ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଇ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 65

यम उवाच । एकदा ब्रह्मलोकेऽहं नमस्कर्तुं पितामहम् । गतवानस्मि तं देशं कार्याकार्यविचारणे

ଯମ କହିଲେ—ଏକଥର ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଗଲି। କାର୍ଯ୍ୟ-ଅକାର୍ଯ୍ୟ ବିଚାର ପାଇଁ ସେ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 66

मया तत्राद्भुतं दृष्टं श्रुतं च मुनिसत्तम । धर्म्मारण्यकथां दिव्यां कृष्णद्वैपायनेरिताम्

ସେଠାରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚାରିତ ଦିବ୍ୟ ଧର୍ମ୍ମାରଣ୍ୟ କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲି।

Verse 67

श्रुत्वा कथां महापुण्यां ब्रह्मन्ब्रह्मांडगां शुभाम् । गुणपूर्णां सत्ययुक्तां तेन हर्षेण हर्षितः

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡବ୍ୟାପୀ ସେଇ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଶୁଭ କଥା—ଗୁଣପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସତ୍ୟଯୁକ୍ତ—ଶୁଣି ମୁଁ ପରମ ହର୍ଷରେ ହର୍ଷିତ ହେଲି।

Verse 68

अन्यच्चैव मुनिश्रेष्ठ तवागमनकारणम् । शुभाय च सुखायैव क्षेमाय च जयाय हि

ଅନ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କ ଆଗମନର କାରଣ ଏହି—ଶୁଭ ପାଇଁ, ସୁଖ ପାଇଁ, କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଏବଂ ଜୟ ପାଇଁ।

Verse 69

आद्यास्मि कृतकृत्योऽहमद्याहं सुकृती मुने । धर्मोनामाद्य जातोऽहं तव पद्युग्मदर्शनात्

ଆଜି ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ; ଆଜି ମୁଁ ସୁକୃତୀ, ହେ ମୁନେ। ଆପଣଙ୍କ ପାଦଯୁଗ୍ମ ଦର୍ଶନରେ ଆଜି ମୁଁ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ‘ଧର୍ମ’ ହୋଇଛି।

Verse 70

पूज्योऽहं च कृतार्थोहं धन्योहं चाद्य नारद । युष्मत्पादप्रसादाच्च पूज्योऽहं भुवनत्रये

ହେ ନାରଦ! ଆଜି ମୁଁ ପୂଜ୍ୟ, କୃତାର୍ଥ ଓ ଧନ୍ୟ ହେଲି। ଆପଣଙ୍କ ପାଦପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ତ୍ରିଭୁବନରେ ପୂଜ୍ୟ ହୋଇଛି।

Verse 71

सूत उवाच । एवंविधैर्वचोभिश्च तोषितो मुनिसत्तमः । पप्रच्छ परया भक्त्या धर्मारण्यकथां शुभाम्

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ବଚନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ଶୁଭ କଥା ପଚାରିଲେ।

Verse 72

नारद उवाच । श्रुता व्यासमुखाद्धर्म्म धर्मारण्यकथा शुभा । तत्सर्वं हि कथय मे विस्तीर्णं च यथातथम्

ନାରଦ କହିଲେ—ବ୍ୟାସମୁନିଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ଶୁଭ କଥା ଶୁଣିଛି। ଯାହା ଯେପରି ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 73

यम उवाच व्यग्रोऽहं सततं ब्रह्मन्प्राणिनां सुखदुःखिनाम् । तत्तत्कर्मानुसारेण गतिं दातुं सुखेतराम्

ଯମ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଖଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ ରହେ। ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ କର୍ମାନୁସାରେ ମୁଁ ଗତି ଦେଉଛି—ସୁଖମୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଥା।

Verse 74

तथापि साधुसंगो हि धर्मायैव प्रजायते । इह लोके परत्रापि क्षेमाय च सुखाय च

ତଥାପି ସାଧୁସଙ୍ଗ କେବଳ ଧର୍ମ ପାଇଁ ହିଁ ଜନ୍ମେ; ଏହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ କ୍ଷେମ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।

Verse 76

सूत उवाच । यमेन कथितं सर्वं यच्छ्रुतं ब्रह्मसंसदि । आदिमध्यावसानं च सर्वं नैवात्र संशयः

ସୂତ କହିଲେ—ଯମ ଯାହା କହିଥିଲେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅବସାନ ସହିତ ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 77

कलिद्वापरयोर्मध्ये धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । गतोऽसौ नारदो मर्त्ये राज्यं धर्मसुतस्य वै

ଦ୍ୱାପର ଓ କଳିଯୁଗର ମଧ୍ୟସନ୍ଧିକାଳରେ ସେ ନାରଦ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଗଲେ—ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ, ଧର୍ମସୁତଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 78

आगतः श्रीहरेरंशो नारदः प्रत्यदृश्यत । ज्वलिताग्निप्रतीकाशो बालार्कसदृशेक्षणः

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଅଂଶସ୍ୱରୂପ ନାରଦ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ସେ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାଙ୍କ ନୟନ ନବୋଦିତ ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଥିଲା।

Verse 79

ब्रह्मणः सन्निधौ यञ्च श्रुतं व्यासमुखेरितम् । तत्सर्वं कथयिष्यामि मानुषाणां हिताय वै

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବ୍ୟାସମୁଖରୁ ଯାହା ଶ୍ରୁତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ମୁଁ ମାନବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ନିଶ୍ଚୟ କଥନ କରିବି।

Verse 80

वीणां गृहीत्वा महतीं कक्षासक्तां सखीमिव । कृष्णाजिनोत्तरासंगो हेमयज्ञोपवीतवान्

ସେ ମହତୀ ବୀଣାକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯାହା କକ୍ଷରେ ସଖୀ ପରି ଲଟକିଥିଲା। ସେ କୃଷ୍ଣାଜିନକୁ ଉତ୍ତରୀୟ ପରି ପିନ୍ଧି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 81

दण्डी कमंडलुकरः साक्षाद्वह्निरिवापरः । भेत्ता जगति गुह्यानां विग्रहाणां गुहोपमः

ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଲୁ ହାତରେ ଧରି ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଥିଲେ। ଜଗତରେ ସେ ଗୁହ୍ୟ ରହସ୍ୟର ଭେଦକ—ଗୁହା ପରି ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିବେଚକ ଥିଲେ।

Verse 82

महर्षिगणसंसिद्धो विद्वान्गांधर्ववेदवित् । वैरकेलिकलो विप्रो ब्राह्मः कलिरिवापरः

ସେ ମହର୍ଷିଗଣମଧ୍ୟରେ ସଂସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବବେଦବିଦ୍ ଥିଲେ। ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭ୍ରମଣ-ବିହାରରେ କ୍ରୀଡାଶୀଳ ହୋଇ, ଦ୍ୱିତୀୟ କଳି ପରି ଦ୍ରୁତ ଓ ଅପ୍ରତିହତ ଭାବେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 83

देवगंधर्वलोकानामादिवक्ता सुनिग्रहः । गाता चतुर्णां वेदानामुद्गाता हरिसद्गुणान्

ସେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକମାନଙ୍କର ଆଦିବକ୍ତା—ସଂଯମୀ ଓ ସୁଦମିତ। ସେ ଚାରି ବେଦର ଗାୟକ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ସଦ୍ଗୁଣର ଉଦ୍ଗାତା।

Verse 84

स नारदोऽथ विप्रर्षिर्ब्रह्मलोकचरोऽव्ययः । आगतोऽथ पुरीं हर्षाद्धर्मराजेन पालिताम्

ସେ ନାରଦ—ବିପ୍ରର୍ଷି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବିଚରଣକାରୀ, ଅବ୍ୟୟ—ତେବେ ହର୍ଷରେ ଧର୍ମରାଜ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ନଗରୀକୁ ଆସିଲେ।

Verse 86

लोकाननुचरन्सर्वानागतः स महर्षिराट् । नारदः सुमहातेजा ऋषिभिः सहितस्तदा

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅନୁଚରଣ କରି ସେ ରାଜର୍ଷି ମହର୍ଷି ଆସିଲେ—ଅତିମହାତେଜସ୍ବୀ ନାରଦ—ତେବେ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ।

Verse 87

तमागतमृषिं दृष्ट्वा नारदं सर्वधर्मवित् । सिंहासनात्समुत्थाय प्रययौ सन्मुखस्तदा

ଆସିଥିବା ଋଷି ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବଧର୍ମବିଦ୍ (ଧର୍ମରାଜ) ସିଂହାସନରୁ ଉଠି, ତେବେ ସ୍ୱାଗତାର୍ଥେ ସମ୍ମୁଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 88

अभ्यवादयतं प्रीत्या विनयाव नतस्तदा । तदर्हमासनं तस्मै संप्रदाय यथाविधि

ସେ ପ୍ରୀତିରେ ଅଭିବାଦନ କଲେ ଏବଂ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ, ଯଥାବିଧି ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଆସନ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 89

अथ तत्रोपविष्टेषु राजन्येषु महात्मसु । महत्सु चोपविष्टेषु गंधर्वेषु च तत्र वै

ତେବେ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜନ୍ୟମାନେ ଆସନଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ମହାନ୍‌ଜନ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସଭାରେ ଉପବିଷ୍ଟ ହେଲେ—

Verse 90

तुतोष च यथावञ्च पूजां प्राप्य च धर्मवित् । कुशली त्वं महाभाग तपसः कुशलं तव

ଧର୍ମବିଦ୍ ସେ ମୁନି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ପୂଜା ପାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। (କହିଲେ:) “ମହାଭାଗ, ତୁମେ କୁଶଳ ତ? ତୁମ ତପସ୍ୟା କୁଶଳରେ ଚାଲୁଛି କି?”

Verse 91

न कश्चिद्बाधते दुष्टो दैत्यो हि स्वर्गभूपतिम् । मुने कल्याणरूपस्त्वं नमस्कृतः सुरासुरैः । सर्व्वगः सर्ववेत्ता च ब्रह्मपुत्र कृपानिधे

ଏବେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗାଧିପତିଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ। ହେ ମୁନେ, ତୁମେ କଲ୍ୟାଣମୟ ରୂପଧାରୀ; ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ତୁମେ ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ—ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, କୃପାନିଧି!

Verse 92

नारद उवाच । सर्वतः कुशलं मेद्य प्रसादाद्ब्रह्मणः सदा । कुशली त्वं महाभाग धर्मपुत्र युधिष्ठिर

ନାରଦ କହିଲେ—“ଆଜି ସର୍ବତ୍ର ମୋର କୁଶଳ; ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ। ମହାଭାଗ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ କୁଶଳ ତ?”

Verse 93

भ्रातृभिः सह राजेंद्र धर्मेषु रमते मनः । दारैः पुत्रैश्च भृत्यैश्च कुशलैर्गजवाजिभिः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ସହ ତୁମ ମନ ଧର୍ମରେ ରମେ କି? ଏବଂ ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର, ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ—କୁଶଳ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ—ସବୁ ମଙ୍ଗଳ ତ?

Verse 94

औरसानिव पुत्रांश्च प्रजा धर्मेण धर्मज । पालयसि किमाश्चर्यं त्वया धन्या हि सा प्रजा

ହେ ଧର୍ମରାଜ! ତୁମେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ପାଳନ କରୁଛ। ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ? ତୁମ ଶାସନରେ ସେ ପ୍ରଜା ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ।

Verse 96

युधिष्ठिर उवाच । कुशलं मम राष्ट्रं च भवतामंघ्रिस्पर्शनात् । दर्शनेन महाभाग जातोऽहं गतकिल्बिषः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାଦସ୍ପର୍ଶରୁ ମୋର ରାଷ୍ଟ୍ର କୁଶଳ ଓ ଶୁଭ ହୋଇଛି। ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମୁଁ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 97

धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं सभाग्योऽहं धरातले । अद्याहं सुकृती जातो ह्मपुत्रे गृहागते

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃତକୃତ୍ୟ, ଏ ଧରାରେ ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବାନ। ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେଲି, କାରଣ ତୁମେ—ମୋ ପୂଜ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ—ଅତିଥି ହୋଇ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ।

Verse 98

कुत आगमनं ब्रह्मन्नद्य ते मुनिसत्तम । अनुग्रहार्थं साधूनां किं वा कार्येण केन च

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ଆପଣ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି? ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ, ନା କି କୌଣସି ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?

Verse 99

पालनात्पोषणान्नॄणां धर्मो भवति वै ध्रुवम् । तत्तद्धर्मस्य भोक्ता त्वमित्येवं मनुरब्रवीत्

ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ଲୋକମାନଙ୍କର ପାଳନ ଓ ପୋଷଣ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେଇ ଧର୍ମର ଭୋକ୍ତା (ଦାୟୀ) ତୁମେ ହେଉଛ।

Verse 100

धर्मारण्याश्रितां दिव्यां सर्वसंतापहारिणीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते ब्रह्महत्यया

ଧର୍ମାରଣ୍ୟାଶ୍ରିତ ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ସମସ୍ତ ସନ୍ତାପ ହରେ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମଧ୍ୟ, ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 101

हत्यायुतप्रशमनीं तापत्रयविनाशिनीम् । यां वै श्रुत्वातिभक्त्या च कठिनो मृदुतां भजेत्

ଏହା ଅସଂଖ୍ୟ ହିଂସାକର୍ମର ଶମନକାରିଣୀ ଓ ତ୍ରିତାପବିନାଶିନୀ। ଏହାକୁ ଅତିଭକ୍ତିରେ ଶୁଣିଲେ କଠୋରହୃଦୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୃଦୁତା ପାଏ।

Verse 110

सूत उवाच । एवमुक्त्वा विधेः पुत्रस्तत्रैवांतरधीयत । तस्मिन्गते स नृपतिः क्रीडते सचिवैः सह

ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ବିଧାତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେ ଗଲାପରେ ସେ ରାଜା ନିଜ ସଚିବମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା-ବିନୋଦ କଲେ।

Verse 120

रक्षितं पालितं केन कस्मिन्कालेऽथ निर्मितम् । किंकिं त्वत्राभवत्पूर्वं शंशैतत्पृच्छतो मम

ଏହାକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କଲେ ଓ ପାଳନ କଲେ, ଏବଂ କେଉଁ କାଳରେ ଏହା ସ୍ଥାପିତ ହେଲା? ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ କଣ କଣ ଘଟିଥିଲା—ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ସେସବୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 121

भूतं भव्यं भविष्यञ्च तस्मिन्स्थाने च यद्भवेत् । तत्सर्वं कथयस्वाद्य तीर्थानां च यथा स्थितिः

ସେହି ସ୍ଥାନର ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ—ଏବଂ ସେଠାରେ ଯାହା ଯାହା ଘଟେ—ସେସବୁ ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସେଠାର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ।