Adhyaya 17

Verse 1

ऋषय ऊचुः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञैर्गुरुभिर्ब्रह्मवादिभिः । नृणां कृतोपदेशानां सद्यः सिद्धिर्हि जायते

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଗୁରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସତ୍ୱର ସିଦ୍ଧି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 2

अथान्यजनसामान्यैर्गुरुभिर्नीतिकोविदैः । नृणां कृतोपदेशानां सिद्धिर्भवति कीदृशी

କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୁରୁମାନେ କେବଳ ସାଧାରଣ ଲୋକ, ଯଦିଓ ନୀତି-ବ୍ୟବହାରରେ କୁଶଳ—ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତେବେ କେମିତି ସିଦ୍ଧି ହୁଏ?

Verse 3

सूत उवाच । श्रद्धैव सर्वधर्मस्य चातीव हितकारिणी । श्रद्धयैव नृणां सिद्धिर्जायते लोकयोर्द्वयोः

ସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ହିଁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ପରମ ହିତକାରିଣୀ; ଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଇ ଲୋକରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 4

श्रद्धया भजतः पुंसः शिलापि फलदायिनी । मूर्खोऽपि पूजितो भक्त्या गुरुर्भवति सिद्धिदः

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭଜନ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ପଥର ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ; ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ସିଦ୍ଧିଦାତା ଗୁରୁ ହୋଇଯାଏ।

Verse 6

श्रद्धया पठितो मन्त्रस्त्वबद्धोपि फलप्रदः । श्रद्धया पूजितो देवो नीचस्यापि फलप्रदः

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପଢ଼ା ମନ୍ତ୍ର ଠିକ୍‌ଭାବେ ଯୋଡ଼ା ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜିତ ଦେବ ନୀଚଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 7

सर्वत्र संशयाविष्टः श्रद्धाहीनोऽतिचंचलः । परमार्थात्परिभ्रष्टः संसृतेर्न हि मुच्यते

ଯେ ସର୍ବତ୍ର ସନ୍ଦେହରେ ଆବିଷ୍ଟ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଓ ଅତିଚଞ୍ଚଳ—ପରମାର୍ଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 8

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यत्र सिद्धिर्भवति तादृशी

ମନ୍ତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ଦ୍ୱିଜ, ଦେବ, ଦୈବଜ୍ଞ, ଔଷଧ ଓ ଗୁରୁ—ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଭାବନା, ସେଉଁଠି ସେପରି ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 9

अतो भावमयं विश्वं पुण्यं पापं च भावतः । ते उभे भावहीनस्य न भवेतां कदाचन

ଅତଏବ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଭାବମୟ; ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ମଧ୍ୟ ଭାବରୁ ଜନ୍ମେ। ଯେ ଭାବହୀନ, ତାହାରେ ଏ ଦୁଇଟି କେବେ ମଧ୍ୟ ଧରେନାହିଁ।

Verse 10

अत्रेदं परमाश्चर्यमाख्यानमनुवर्ण्यते । अश्रद्धा सर्वमर्त्यानां येन सद्यो निवर्तते

ଏଠାରେ ଏକ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଆଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଲାଭ ଓ ସାଧନାର ଗତି ସଦ୍ୟଃ ପଛକୁ ଫେରିଯାଏ।

Verse 11

आसीत्पांचालराजस्य सिंहकेतुरिति श्रुतः । पुत्रः सर्वगुणोपेतः क्षात्रधर्मरतः सदा

ପାଞ୍ଚାଳରାଜଙ୍କର ‘ସିଂହକେତୁ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସଦା କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ରତ।

Verse 12

स एकदा कतिपयैर्भृत्यैर्युक्तो महाबलः । जगाम मृगयाहेतोर्बहु सत्त्वान्वितं वनम्

ଏକଦା ସେ ମହାବଳୀ କିଛି ଭୃତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ମୃଗୟା ନିମିତ୍ତେ ବହୁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 13

तद्भृत्यः शबरः कश्चिद्विचरन्मृगयां वने । ददर्श जीर्णं स्फुटितं पतितं देवतालयम्

ମୃଗୟା ସମୟରେ ବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ତାଙ୍କର ଜଣେ ଶବର ଭୃତ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଫାଟିଥିବା ଓ ପତିତ ଦେବାଳୟକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 14

तत्रापश्यद्भिन्नपीठं पतितं स्थंडिलोपरि । शिवलिंङ्गमृजुं सूक्ष्मं मूर्तं भाग्यमिवात्मनः

ସେଠାରେ ସେ ଭଙ୍ଗା ପୀଠ (ଆଧାର) ନିରାବରଣ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା; ଏବଂ ମୃଦୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମସୃଣ ଶିବଲିଙ୍ଗ—ଯେନେ ତାହାର ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 15

स समादाय वेगेन पूर्वकर्मप्रचोदितः । तस्मै संदर्शयामास राज पुत्राय धीमते

ପୂର୍ବକର୍ମର ପ୍ରେରଣାରେ ସେ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ ନେଇ, ଧୀମାନ ରାଜପୁତ୍ର—ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ—ତାହା ଦେଖାଇଲା।

Verse 16

पश्येदं रुचिरं लिंगं मया दृष्टमिह प्रभो । तदेतत्पूजयिष्यामि यथाविभवमादरात्

“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଦେଖନ୍ତୁ—ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେଖିଥିବା ଏହି ରୁଚିର ଲିଙ୍ଗ। ମୋର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଆଦରରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ପୂଜା କରିବି।”

Verse 17

अस्य पूजाविधिं ब्रूहि यथा देवो महेश्वरः । अमंत्रज्ञैश्च मन्त्रज्ञैः प्रीतो भवति पूजितः

“ଏହାର ପୂଜାବିଧି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ପୂଜିତ ହେଲେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ମନ୍ତ୍ର ନଜାଣିଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।”

Verse 18

इति तेन निषादेन पृष्टः पार्थिवनंदनः । प्रत्युवाच प्रहस्यैनं परिहास विचक्षणः

ସେହି ନିଷାଦ ଏପରି ପଚାରିଲାପରେ, ପରିହାସରେ ନିପୁଣ ରାଜନନ୍ଦନ ତାହାକୁ ହସିହସି ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 19

संकल्पेन सदा कुर्यादभिषेकं नवांभसा । उपवेश्यासने शुद्धे शुभैर्गंधाक्षतैर्नवैः । वन्यैः पत्रैश्च कुसुमैर्धूपैर्दीपैश्च पूजयेत

ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସଦା ନବ ଜଳରେ ଅଭିଷେକ କରିବ। ଶୁଦ୍ଧ ଶୁଭ ଆସନରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବସାଇ, ନୂତନ ଗନ୍ଧ-ଚନ୍ଦନ ଓ ଅକ୍ଷତ, ବନପତ୍ର-ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପରେ ପୂଜା କରିବ।

Verse 20

चिताभस्मोपहारं च प्रथमं परिकल्पयेत् । आत्मोपभोग्येनान्नेन नैवद्यं कल्पयेद्बुधः

ପ୍ରଥମେ ଚିତାଭସ୍ମର ଉପହାର ଅର୍ପଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭକ୍ତ ନିଜେ ଭୋଗ୍ୟ ଅନ୍ନରୁ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ।

Verse 21

पुनश्च धूपदीपादीनुपचारान्प्रकल्पेत् । नृत्यवादित्रगीतादीन्यथावत्परिकल्पयेत्

ପୁନର୍ବାର ଧୂପ, ଦୀପ ଆଦି ଉପଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିମତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବ। ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଯଥାବତ୍ କରିବ।

Verse 22

नमस्कृत्वा तु विधिवत्प्रसादं धारयेद्बुधः । एष साधारणः प्रोक्तः शिवपूजाविधिस्तव

ବିଧିମତେ ନମସ୍କାର କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଧାରଣ କରିବ। ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଶିବପୂଜାର ସାଧାରଣ ବିଧି ବୋଲି କୁହାଗଲା।

Verse 23

चिताभस्मोपहारेण सद्यस्तुष्यति शंकरः

ଚିତାଭସ୍ମର ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଶଙ୍କର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 24

सूत उवाच । परिहासरसेनेत्थं शासितः स्वामिनाऽमुना । स चंडकाख्यः शबरो मूर्ध्ना जग्राह तद्वचः

ସୂତ କହିଲେ—ସ୍ୱାମୀ ପରିହାସରସରେ ଯଥାବିଧି ଶାସନ କରିଥିବାରୁ, ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଶବର ସେହି ବଚନକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରି ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 25

ततः स्वभवनं प्राप्य लिंगमूर्ति महेश्वरम् । प्रत्यहं पूजयामास चिताभस्मोपहारकृत्

ତାପରେ ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କଲା ଏବଂ ଚିତାଭସ୍ମ ଉପହାର ଭାବେ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 26

यच्चात्मनः प्रियं वस्तु गन्धपुष्पाक्षतादिकम् । निवेद्य शंभवे नित्यमुपायुंक्त ततः स्वयम्

ନିଜକୁ ପ୍ରିୟ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଆଦି ଯେ କିଛି ଥିଲା, ସେ ନିତ୍ୟ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା।

Verse 27

एवं महेश्वरं भक्त्या सह पत्न्याभ्यपूजयत् । शबरः सुखमासाद्य निनाय कतिचित्समाः

ଏହିପରି ସେ ଶବର ପତ୍ନୀ ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା; ସନ୍ତୋଷ ପାଇ ଅନେକ ବର୍ଷ ସୁଖରେ କାଟିଲା।

Verse 28

एकदा शिवपूजायै प्रवृत्तः शबरोत्तमः । न ददर्श चिताभस्म पात्रे पूरितमण्वपि

ଏକଦା ଶିବପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ସେ ଶବରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜ ପାତ୍ରରେ ଚିତାଭସ୍ମ ଅଣୁମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂରିତ ନଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 29

अथासौ त्वरितो दूरमन्विष्यन्परितो भ्रमन् । न लब्धवांश्चिताभस्म श्रांतो गृहमगात्पुनः

ତେବେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଦୂରକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରିଘୁରି ଖୋଜିଲା; କିନ୍ତୁ ଚିତାଭସ୍ମ ନ ପାଇ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃ ଘରକୁ ଫେରିଲା।

Verse 30

तत आहूय पत्नीं स्वां शबरो वाक्यमब्रवीत् । न लब्धं मे चिताभस्म किं करोमि वद प्रिये

ତାପରେ ଶବର ନିଜ ପତ୍ନୀକୁ ଡାକି କହିଲା—“ମୋତେ ଚିତାଭସ୍ମ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ପ୍ରିୟେ, କୁହ।”

Verse 31

शिवपूजांतरायो मे जातोद्य बत पाप्मनः । पूजां विना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे

“ହାୟ! ମୋ ପାପରୁ ଆଜି ମୋର ଶିବପୂଜାରେ ବିଘ୍ନ ହେଲା। ପୂଜା ବିନା ମୁଁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିବାକୁ ସାହସ କରେନି।”

Verse 32

उपायं नात्र पश्यामि पूजोपकरणे हते । न गुरोश्च विहन्येत शासनं सकलार्थदम्

“ପୂଜାର ଉପକରଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ଏଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଦେଖୁନି। ଏବଂ ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟକ ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 33

इति व्याकुलितं दृष्ट्वा भर्त्तारं शबरांगना । प्रत्यभाषत मा भैस्त्वमुपायं प्रवदामि ते

ସ୍ୱାମୀକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟାକୁଳ ଦେଖି ଶବରୀ କହିଲା—“ଭୟ କରନି; ମୁଁ ତୋତେ ଉପାୟ କହିଦେବି।”

Verse 34

इदमेव गृहं दग्ध्वा बहुकालोपबृंहितम् । अहमग्निं प्रवेक्ष्यामि चिताभस्म भवेत्ततः

ବହୁକାଳରୁ ନିର୍ମିତ ଏହି ଗୃହକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ତାହାପରେ ସେଥିରୁ ଚିତାଭସ୍ମ ମିଳିବ।

Verse 35

शबर उवाच । धर्मार्थकाममोक्षाणां देहः परमसाधनम् । कथं त्यजसि तं देहं सुखार्थं नवयौवनम्

ଶବର କହିଲେ: ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ପରମ ସାଧନ ହେଉଛି ଶରୀର। ନବଯୌବନପ୍ରାପ୍ତ ସେହି ଶରୀରକୁ ସୁଖ ପାଇଁ ତୁମେ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରୁଛ?

Verse 36

अधुना त्वनपत्या त्वमभुक्तविषयासवा । भोगयोग्यमिमं देहं कथं दग्धुमिहेच्छसि

ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମେ ନିଃସନ୍ତାନ ଏବଂ ତୁମେ ସାଂସାରିକ ସୁଖ ଭୋଗ କରିନାହଁ। ଭୋଗଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଶରୀରକୁ ଏଠାରେ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 37

शबर्युवाच । एतावदेव साफल्यं जीवितस्य च जन्मनः । परार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवार्थे किमुत स्वयम्

ଶବରୀ କହିଲେ: ଜୀବନ ଓ ଜନ୍ମର ଏତିକି ହିଁ ସଫଳତା ଯେ ପରୋପକାର ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା; ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ଶିବଙ୍କ ପାଇଁ ହେଲେ ତ କଥା କଣ!

Verse 38

किं नु तप्तं तपो घोरं किं वा दत्तं मया पुरा । किं वार्चनं कृतं शंभोः पूर्वजन्मशतांतरे

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କେଉଁ ଘୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି, କିମ୍ବା କଣ ଦାନ ଦେଇଥିଲି? ଅଥବା ଶହ ଶହ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର କି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଥିଲି (ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା)?

Verse 39

किं वा पुण्यं मम पितुः का वा मातुः कृतार्थता । यच्छिवार्थे समिद्धेऽग्नौ त्यजाम्येतत्कलेवरम्

ଶିବାର୍ଥେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ ନ କରିଲେ, ମୋ ପିତାଙ୍କର କି ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୋ ମାତାଙ୍କର କି କୃତାର୍ଥତା ହେବ?

Verse 40

इत्थं स्थिरां मतिं दृष्ट्वा तस्या भक्तिं च शंकरे । तथेति दृढसंकल्पः शबरः प्रत्यपूजयत्

ତାହାର ଅଚଳ ମତି ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପୀ ଶବର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ ତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ କଲା।

Verse 41

सा भर्त्तारमनुप्राप्य स्नात्वा शुचिरलंकृता । गृहमादीप्य तं वह्निं भक्त्या चक्रे प्रदक्षिणम्

ସେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହେଲା, ଅଲଙ୍କୃତ ହେଲା, ଗୃହାଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଭକ୍ତିରେ ସେଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲା।

Verse 42

नमस्कृत्वात्मगुरवे ध्यात्वा हृदि सदाशिवम् । अग्निप्रवेशाभिमुखी कृतांजलिरिदं जगौ

ଆତ୍ମଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ହୃଦୟରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଗ୍ନିପ୍ରବେଶ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 43

शबर्युवाच । पुष्पाणि संतु तव देव ममेंद्रियाणि धूपोऽगुरुर्वपुरिदं हृदयं प्रदीपः । प्राणा हवींषि करणानि तवाक्षताश्च पूजाफलं व्रजतु सांप्रतमेष जीवः

ଶବରୀ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ପୁଷ୍ପ ହେଉ; ଏହି ଦେହ ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ହେଉ; ହୃଦୟ ପ୍ରଦୀପ ହେଉ। ପ୍ରାଣ ଆହୁତି ହେଉ, ମୋ କରଣଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଅକ୍ଷତ ହେଉ; ଏବେ ଏହି ଜୀବ ପୂଜାଫଳ ରୂପେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁ।

Verse 44

वांछामि नाहमपि सर्वधनाधिपत्यं न स्वर्गभूमिमचलां न पदं विधातुः । भूयो भवामि यदि जन्मनिजन्मनि स्यां त्वत्पादपंकजलसन्मकरंदभृंगी

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଧନର ଅଧିପତ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଅଚଳ ସ୍ୱର୍ଗଭୂମି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ବିଧାତାଙ୍କ ପଦ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମର ସତ୍ୟ ମକରନ୍ଦ ପାନ କରୁଥିବା ଭୃଙ୍ଗୀ ହେଉ।

Verse 45

जन्मानि संतु मम देव शताधिकानि माया न मे वि शतु चित्तमबोधहेतुः । किंचित्क्षणार्धमपि ते चरणारविन्दान्नापैतु मे हृदयमीश नमोनमस्ते

ହେ ଦେବ! ମୋ ପାଇଁ ଶତାଧିକ ଜନ୍ମ ହେଉ; କିନ୍ତୁ ଅବୋଧର କାରଣ ମାୟା ମୋ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ ନ କରୁ। ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ମୋ ହୃଦୟ ତୁମ ଚରଣାରବିନ୍ଦରୁ ଦୂର ନ ହେଉ। ହେ ଈଶ, ନମୋ ନମସ୍ତେ।

Verse 46

इति प्रसाद्य देवेशं शबरी दृढनिश्चया । विवेश ज्वलितं वह्निं भस्मसादभवत्क्षणात्

ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟା ଶବରୀ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲା।

Verse 48

अथ सस्मार पूजांते प्रसादग्रहणोचिताम् । दयितां नित्यमायांतीं प्रांजलिं विनयान्विताम्

ତାପରେ ସେ ପୂଜାନ୍ତେ ପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ—ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଆସୁଥିଲେ, କରଯୋଡ଼ି, ବିନୟସହିତ।

Verse 49

स्मृतमात्रां तदापश्यदागतां पृष्ठतः स्थिताम् । पूर्वेणावयवेनैव भक्तिनम्रां शुचिस्मिताम्

ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ସେ ଆସି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ; ପୂର୍ବବତ୍ ସେହି ଦେହାବୟବ ସହ, ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର, ଶୁଚି ହସରେ ଭାସିତ।

Verse 50

तां वीक्ष्य शबरः पत्नीं पूर्ववत्प्रांजलिं स्थिताम् । भस्मावशेषितगृहं यथापूर्वमवस्थितम्

ପୂର୍ବବତ୍ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ଶବର ଦେଖିଲା—ଗୃହ ଭସ୍ମାବଶେଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବପରି ଯଥାସ୍ଥାନେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 51

अग्निर्दहति तेजोभिः सूर्यो दहति रश्मिभिः । राजा दहति दंडेन ब्राह्मणो मनसा दहेत्

ଅଗ୍ନି ନିଜ ତେଜରେ ଦହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ରଶ୍ମିରେ ଦହେ; ରାଜା ଦଣ୍ଡରେ ଦହେ, କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନଶକ୍ତିରେ ଦହେ।

Verse 52

किमयं स्वप्न आहोस्वित्किं वा माया भ्रमात्मिका । इति विस्मयसंभ्रातस्तां भूयः पर्यपृच्छत

“ଏହା କି ସ୍ୱପ୍ନ? ନା କି ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରୁଥିବା ମାୟା?”—ଏମିତି ବିସ୍ମୟରେ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ତାକୁ ପୁନଃ ପଚାରିଲା।

Verse 53

अपि त्वं च कथं प्राप्ता भस्मभूतासि पावके । दग्धं च भवनं भूयः कथं पूर्व वदास्थितम्

“ତୁମେ ପୁନଃ କିପରି ଆସିଲ? ଅଗ୍ନିରେ ତୁମେ କିପରି ଭସ୍ମ ହେଲ? ଘର ତ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା—ତେବେ ଏହା ପୁନଃ ପୂର୍ବପରି କିପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ?”

Verse 54

शबर्युवाच । यदा गृहं समुद्दीप्य प्रविष्टाहं हुताशने । तदात्मानं न जानामि न पश्यामि हुताशनम्

ଶବରୀ କହିଲା—“ଯେତେବେଳେ ଗୃହ ଭଲି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା ଏବଂ ମୁଁ ହୁତାଶନରେ ପ୍ରବେଶ କଲି, ସେତେବେଳେ ନ ମୁଁ ନିଜକୁ ଜାଣିଲି, ନ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲି।”

Verse 55

न तापलेशोप्यासीन्मे प्रविष्टाया इवोदकम् । सुषुप्तेव क्षणार्धेन प्रबुद्धास्मि पुनः क्षणात्

ମୋତେ ତାପର ଲେଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କଲା ନାହିଁ—ଯେପରି ମୁଁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ। ନିଦ୍ରାସ୍ଥା ପରି ଅର୍ଧକ୍ଷଣେ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ କ୍ଷଣେ ଜାଗିଉଠିଲି।

Verse 56

तावद्भवनमद्राक्षमदग्धमिव सुस्थितम् । अधुना देवपूजांते प्रसादं लब्धुमागता

ତେବେ ମୁଁ ଗୃହଟିକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖିଲି—ଯେପରି ତାହା କେବେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇନଥିଲା। ଏବେ ଦେବପୂଜାର ଶେଷରେ, ପ୍ରସାଦ ଲାଭ କରିବାକୁ ମୁଁ ଆସିଛି।

Verse 57

एवं परस्परं प्रेम्णा दंपत्योर्भाषमाणयोः । प्रादुरासीत्तयोरग्रे विमानं दिव्यमद्भुतम्

ଏଭଳି ପତି-ପତ୍ନୀ ପ୍ରେମରେ ପରସ୍ପର କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା।

Verse 58

तस्मिन्विमाने शतचन्द्रभास्वरे चत्वार ईशानुचराः पुरःसराः । हस्ते गृहीत्वाथ निषाददंपती आरोपयामासुरमुक्तविग्रहौ

ଶତଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେହି ବିମାନରେ ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଅନୁଚର ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଷାଦ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅମୁକ୍ତ ମର୍ତ୍ୟଦେହ ସହିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ତାହାରେ ଆରୋହଣ କରାଇଲେ।

Verse 59

तयोर्निषाददंपत्योस्तत्क्षणादेव तद्वपुः । शिवदूतकरस्पर्शात्तत्सारूप्यमवाप ह

ସେହି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନିଷାଦ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଦେହ—ଶିବଦୂତମାନଙ୍କ କରସ୍ପର୍ଶରେ—ସେମାନଙ୍କ ସଦୃଶ ରୂପ (ସାରୂପ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 60

तस्माच्छ्रद्धैव सर्वेषु विधेया पुण्यकर्मसु । नीचोपि शबरः प्राप श्रद्धया योगिनां गतिम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ନୀଚଜନ୍ମ ଶବର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବଳେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରମ ଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 61

किं जन्मना सकलवर्णजनोत्तमेन किं विद्यया सकलशास्त्रविचारवत्या । यस्यास्ति चेतसि सदा परमेशभक्तिः कोऽन्यस्ततस्त्रिभुवने पुरुषोस्ति धन्यः

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ କ’ଣ ଲାଭ? ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଚାରକାରୀ ବିଦ୍ୟାରୁ କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ଯାହାର ହୃଦୟରେ ସଦା ପରମେଶ୍ୱରଭକ୍ତି ଅଛି—ତ୍ରିଭୁବନରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ପୁରୁଷ କିଏ?