Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

तत्रापश्यद्भिन्नपीठं पतितं स्थंडिलोपरि । शिवलिंङ्गमृजुं सूक्ष्मं मूर्तं भाग्यमिवात्मनः

Transliteration

tatrāpaśyadbhinnapīṭhaṃ patitaṃ sthaṃḍilopari | śivaliṃṅgamṛjuṃ sūkṣmaṃ mūrtaṃ bhāgyamivātmanaḥ

Translation

ସେଠାରେ ସେ ଭଙ୍ଗା ପୀଠ (ଆଧାର) ନିରାବରଣ ଭୂମି ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲା; ଏବଂ ମୃଦୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମସୃଣ ଶିବଲିଙ୍ଗ—ଯେନେ ତାହାର ନିଜ ସୌଭାଗ୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक क्रियाविशेषण/adverb of place)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)

• भिन्नपीठम्: a broken pedestal/base
• भिन्नपीठम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भिन्न (कृदन्त, √भिद्) + पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समास (भिन्नं पीठम्)

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पतित (कृदन्त, √पत्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying भिन्नपीठम्/शिवलिङ्गम्)

• स्थण्डिल-उपरि: upon the bare ground
• स्थण्डिल-उपरि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्थण्डिल (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समास; उपरि (indeclinable postposition) = 'upon'; समस्तपदम् अव्ययवत्

• शिवलिङ्गम्: Śiva-liṅga
• शिवलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य लिङ्गम्)

• ऋजुम्: straight, smooth
• ऋजुम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऋजु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying शिवलिङ्गम्)

• सूक्ष्मम्: subtle, fine
• सूक्ष्मम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सूक्ष्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying शिवलिङ्गम्)

• मूर्तम्: manifest, embodied
• मूर्तम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूर्त (कृदन्त/प्रातिपदिक; √मूर्च्/मूर्त- 'formed')
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying शिवलिङ्गम्)

• भाग्यम्: fortune
• भाग्यम्: Karma (Object in simile/उपमेय-संबन्ध)
• Type: Noun
• Root: भाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-रूपेण (as the thing compared)

• इव: as if, like
• इव: Sambandha (Comparative marker/उपमा-संबन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय (उपमा-सूचक particle of comparison)

• आत्मनः: of himself
• आत्मनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual purāṇic voice; specific speaker not explicit in this snippet)

Visual Art Cues

Scene: A quiet forest/wayside clearing with bare earth; a broken pedestal lies toppled; a smooth, small, luminous liṅga is seen as if shining with inner light; the finder pauses in reverent astonishment.

Characters & Entities

• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Encountering Śiva’s liṅga—even in ruin—signals grace and invites restoration through devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears; the focus is on the sacred object (Śiva-liṅga) discovered in a fallen shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not yet; the verse prepares for the forthcoming discussion of liṅga pūjā.