Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः श्रीगुरुभ्यो नमः । अथ ब्रह्मोत्तरखंडमारंभः । ॐ नमः शिवाय । ज्योतिर्मात्रस्वरूपाय निर्मलज्ञानचक्षुषे । नमः शिवाय शांताय ब्रह्मणे लिंगमूर्त्तये

ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ, ଶ୍ରୀଗୁରୁଭ୍ୟୋ ନମଃ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ତରଖଣ୍ଡର ଆରମ୍ଭ। ॐ ନମଃ ଶିବାୟ। ଯିଏ କେବଳ ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ନିର୍ମଳ—ସେଇ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । आख्यातं भवता सूत विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम् । समस्ताघहरं पुण्यं समसेन श्रुतं च नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ଆପଣ ଆମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ସମସ୍ତ ପାପହର। ଆମେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 3

इदानीं श्रोतुमिच्छामो माहात्म्यं त्रिपुरद्विषः । तद्भक्तानां च माहात्म्यमशेषाघहरं परम्

ଏବେ ଆମେ ତ୍ରିପୁରଦ୍ୱିଷ (ଶିବ)ଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଯାହା ଅବଶେଷ ବିନା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 4

तन्मंत्राणां च माहात्म्यं तथैव द्विजसत्तम । तत्कथायाश्च तद्भक्तेः प्रभावमनुवर्णय

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ତାଙ୍କ କଥାମାନଙ୍କର ଓ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁବର୍ଣ୍ଣନ କରନ୍ତୁ।

Verse 5

सूत उवाच । एतावदेव मर्त्यानां परं श्रेयः सनातनम् । यदीश्वरकथायां वै जाता भक्तिरहैतुकी

ସୂତ କହିଲେ—ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଏ ପରମ ଓ ସନାତନ ଶ୍ରେୟ; ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱରକଥାରେ ନିର୍ହେତୁକ ଭକ୍ତି ଜାଗେ।

Verse 6

अतस्तद्भक्तिलेशस्य माहात्म्यं वर्ण्यते मया । अपि कल्पायुषा नालं वक्तुं विस्तरतः क्वचित्

ଏହେତୁ ସେଇ ଭକ୍ତିର ଏକ ଲେଶର ମହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି; କଳ୍ପାୟୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 7

सर्वेषामपि पुण्यानां सर्वेषां श्रेयसामपि । सर्वेषामपि यज्ञानां जपयज्ञः परः स्मृतः

ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟସାଧନମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମଧ୍ୟରେ—ଜପଯଜ୍ଞକୁ ପରମ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 8

तत्रादौ जपयज्ञस्य फलं स्वस्त्ययनं महत् । शैवं षडक्षरं दिव्यं मंत्रमाहुर्महर्षयः

ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଜପଯଜ୍ଞର ଫଳ ମହାନ ସ୍ୱସ୍ତ୍ୟୟନ—ମଙ୍ଗଳକ୍ଷେମ; ମହର୍ଷିମାନେ ଦିବ୍ୟ ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ କହନ୍ତି।

Verse 9

देवानां परमो देवो यथा वै त्रिपुरांतकः । मंत्राणां परमो मंत्रस्तथा शैवः षडक्षरः

ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଦେବ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ), ସେପରି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶୈବ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 10

एष पंचाक्षरो मंत्रो जप्तॄणां मुक्तिदायकः । संसेव्यते मुनिश्रेष्ठैरशेषैः सिद्धिकांक्षिभिः

ଏହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପକାରୀମାନଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ। ସିଦ୍ଧିକାମୀ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 11

अस्यैवाक्षरमाहात्म्यं नालं वक्तुं चतुर्मुखः । श्रुतयो यत्र सिद्धांतं गताः परमनिर्वृताः

ଏହି ଅକ୍ଷର-ମନ୍ତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବାକୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାରେ ବେଦମାନେ ନିଜ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଶାନ୍ତିରେ ନିବିଡ଼ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 12

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च सच्चिदानंदलक्षणः । स शिवो यत्र रमते शैवे पंचाक्षरे शुभे

ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ—ସେଇ ଶିବ ଶୁଭ ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରରେ ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 13

एतेन मंत्रराजेन सर्वोपनिषदात्मना । लेभिरे मुनयः सर्वे परं ब्रह्म निरामयम्

ସମସ୍ତ ଉପନିଷଦର ସାରସ୍ୱରୂପ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରାଜ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ନିରାମୟ ପରବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 14

नमस्कारेण जीवत्वं शिवेऽत्र परमात्मनि । ऐक्यं गतमतो मंत्रः परब्रह्ममयो ह्यसौ

ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ପରମାତ୍ମା ଶିବରେ ଜୀବଭାବ ଏକତ୍ୱରେ ଲୀନ ହୁଏ; ତେଣୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ପରବ୍ରହ୍ମମୟ।

Verse 15

भवपाशनिबद्धानां देहिनां हितकाम्यया । आहोंनमः शिवायेति मंत्रमाद्यं शिवः स्वयम्

ଭବପାଶରେ ବନ୍ଧିତ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ଶିବ ଆଦ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷଣା କଲେ— ‘ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ’।

Verse 16

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैः किं तीर्थैः किं तपोऽध्वरैः । यस्योंनमः शिवायेति मंत्रो हृदयगोचरः

ଯାହାର ହୃଦୟରେ ‘ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେହିଜନଙ୍କୁ ବହୁ ମନ୍ତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ତପ ଓ ଯଜ୍ଞର କି ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 17

तावद्भ्रमंति संसारे दारुणे दुःखसंकुले । यावन्नोच्चारयंतीमं मंत्रं देहभृतः सकृत्

ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଦାରୁଣ ସଂସାରରେ ଦେହଧାରୀମାନେ ତାଏଁ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି, ଯାଏଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 18

मंत्राधिराजराजोऽयं सर्ववेदांतशेखरः । सर्वज्ञाननिधानं च सोऽयं चैव षडक्षरः

ଏହା ମନ୍ତ୍ରାଧିରାଜମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ଶିରୋମଣି ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞାନର ନିଧି— ଏହିଏ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 19

कैवल्यमार्गदीपोऽयमविद्यासिंधुवाडवः । महापातकदावाग्निः सोऽयं मंत्रः षडक्षरः

ଏହି ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର କୈବଲ୍ୟମାର୍ଗର ଦୀପ; ଅବିଦ୍ୟା-ସିନ୍ଧୁକୁ ଶୋଷିଦେବା ବାଡବାଗ୍ନି; ଏବଂ ମହାପାତକକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଦାବାଗ୍ନି।

Verse 21

नास्य दीक्षा न होमश्च न संस्कारो न तर्पणम् । न कालो नोपदेशश्च सदा शुचिरयं मनुः

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ନାହିଁ, ହୋମ ନାହିଁ, ସଂସ୍କାର ନାହିଁ, ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ବିଶେଷ କାଳ ନୁହେଁ, ବିସ୍ତୃତ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସଦା ପବିତ୍ର।

Verse 22

महापातकविच्छित्त्यै शिव इत्यक्षरद्वयम् । अलं नमस्कियायुक्तो मुक्तये परिकल्पते

ମହାପାତକକୁ ଛେଦ କରିବାକୁ ‘ଶି-ବ’ ଏହି ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଯଥେଷ୍ଟ; ନମସ୍କାର ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏହା ମୋକ୍ଷର ସିଧା ଉପାୟ ହୁଏ।

Verse 23

उपदिष्टः सद्गुरुणा जप्तः क्षेत्रे च पावने । सद्यो यथेप्सितां सिद्धिं ददातीति किमद्भुतम्

ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପାବନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜପ କଲେ ଏହା ସତ୍ୱର ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ—ତେଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କ’ଣ?

Verse 24

अतः सद्गुरुमाश्रित्य ग्राह्योऽयं मंत्रनायकः । पुण्यक्षेत्रेषु जप्तव्यः सद्यः सिद्धिं प्रयच्छति

ଏହେତୁ ସଦ୍‌ଗୁରୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ରନାୟକକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ସତ୍ୱର ସିଦ୍ଧି ଦିଏ।

Verse 25

गुरवो निर्मलाः शांताः साधवो मितभाषिणः । कामक्रोधविनिर्मुक्ताः सदाचारा जितेंद्रियाः

ଗୁରୁମାନେ ନିର୍ମଳ ଓ ଶାନ୍ତ—ସାଧୁ, ମିତଭାଷୀ, କାମ-କ୍ରୋଧମୁକ୍ତ, ସଦାଚାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ।

Verse 26

एतैः कारुण्यतो दत्तो मंत्रः क्षिप्रं प्रसिद्ध्यति । क्षेत्राणि जपयोग्यानि समासात्कथयाम्यहम्

ଏପରି ଗୁରୁମାନେ କରୁଣାରୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ସିଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଏ। ଏବେ ଜପଯୋଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି।

Verse 27

प्रयागं पुष्करं रम्यं केदारं सेतुबंधनम् । गोकर्णं नैमिषारण्यं सद्यः सिद्धिकरं नृणाम्

ପ୍ରୟାଗ, ରମ୍ୟ ପୁଷ୍କର, କେଦାର, ସେତୁବନ୍ଧନ, ଗୋକର୍ଣ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ—ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 28

अत्रानुवर्ण्यते सद्भिरितिहासः पुरातनः । असकृद्वा सकृद्वापि शृण्वतां मंगलप्रदः

ଏଠାରେ ସଦ୍ଜନମାନେ ଏକ ପୁରାତନ ପାବନ ଇତିହାସକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଅନେକଥର କିମ୍ବା ଏକଥର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଏହା ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ।

Verse 29

मथुरायां यदुश्रेष्ठो दाशार्ह इति विश्रुतः । बभूव राजा मतिमान्महोत्साहो महाबलः

ମଥୁରାରେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ‘ଦାଶାର୍ହ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ମତିମାନ, ମହୋତ୍ସାହୀ ଓ ମହାବଳୀ ଥିଲେ।

Verse 30

शास्त्रज्ञो नयवाक्छूरो धैर्यवानमितद्युतिः । अप्रधृष्यः सुगंभीरः संग्रामेष्वनिवर्त्तितः

ସେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ନୀତି-ବାକ୍ୟରେ ଶୂର, ଧୈର୍ୟବାନ ଓ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ଅପ୍ରଧର୍ଷ୍ୟ, ଅତିଗମ୍ଭୀର, ଏବଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ପଛୁଆ ହେଉନଥିଲେ।

Verse 31

महारथो महेष्वासो नानाशास्त्रार्थकोविदः । वदान्यो रूपसंपन्नो युवा लक्ष णसंयुतः

ସେ ମହାରଥୀ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ନାନା ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଦାନଶୀଳ, ରୂପବାନ, ଯୁବା ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ-ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 32

स काशिराजतनयामुपयेमे वराननाम् । कांतां कलावतीं नाम रूपशीलगुणान्विताम्

ସେ କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଖଶ୍ରୀ ଓ କାନ୍ତିମତୀ ‘କଲାବତୀ’ ନାମ୍ନୀ, ରୂପ-ଶୀଳ-ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।

Verse 33

कृतोद्वाहः स राजेंद्रः संप्राप्य निजमंदिरम् । रात्रौ तां शयनारूढां संगमाय समाह्वयत्

ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ସେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମହଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ଶୟ୍ୟାରୂଢା ଦେଖି, ସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।

Verse 34

सा स्वभर्त्रा समाहूता बहुशः प्रार्थिता सती । न बबंध मनस्तस्मिन्न चागच्छ तदंतिकम्

ସ୍ୱାମୀ ଡାକିଲେ ଓ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସତୀ ତାହାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ ନାହିଁ।

Verse 35

संगमाय यदाहूता नागता निजवल्लभा । बलादाहर्तुकामस्तामुदतिष्ठन्महीपतिः

ସଙ୍ଗମ ପାଇଁ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଆଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ମହୀପତି ଉଠିଲେ।

Verse 36

राज्ञ्युवाच । मा मां स्पृश महाराज कारणज्ञां व्रते स्थिताम् । धर्माधर्मौ विजानासि मा कार्षीः साहसं मयि

ରାଣୀ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ମୁଁ କାରଣ ଜାଣେ ଏବଂ ବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଆପଣ ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି; ମୋ ପ୍ରତି ସାହସ କିମ୍ବା ହିଂସା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 37

क्वचित्प्रियेण भुक्तं यद्रोचते तु मनीषिणाम् । दंपत्योः प्रीतियोगेन संगमः प्रीतिवर्द्धनः

କେବେ କେବେ ପ୍ରିୟଜନ ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ରୁଚେ। ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପରସ୍ପର ପ୍ରୀତିଯୋଗରୁ ହୋଇଥିବା ସଙ୍ଗମ ପ୍ରେମକୁ ବଢ଼ାଏ।

Verse 38

प्रियं यदा मे जायेत तदा संगस्तु ते मयि । का प्रीतिः किं सुखं पुंसां बलाद्भोगेन योषिताम्

ମୋ ମନରେ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମିଲେ ତେବେ ତୁମ ସହ ମୋର ସଙ୍ଗମ ହେବ। ବଳପୂର୍ବକ ନାରୀକୁ ଭୋଗ କଲେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ କେଉଁ ପ୍ରେମ, କେଉଁ ସୁଖ ମିଳିବ?

Verse 39

अप्रीतां रोगिणीं नारीमंतर्वत्नीं धृतव्रताम् । रजस्वलामकामां च न कामेत बलात्पुमान्

ଅପ୍ରୀତ, ରୋଗିଣୀ, ଗର୍ଭବତୀ, ବ୍ରତଧାରିଣୀ, ରଜସ୍ୱଳା କିମ୍ବା ଅକାମା ନାରୀକୁ ପୁରୁଷ ବଳପୂର୍ବକ କାମନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 40

प्रीणनं लालनं पोषं रंजनं मार्दवं दयाम् । कृत्वा वधूमुपगमेद्युवतीं प्रेमवान्पतिः । युवतौ कुसुमे चैव विधेयं सुखमिच्छता

ପ୍ରେମବାନ ପତି ପ୍ରଥମେ ତାକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସ୍ନେହରେ ଲାଳନ କରି, ପୋଷଣ କରି, ଆନନ୍ଦିତ କରି, ମାର୍ଦ୍ଦବ ଓ ଦୟା ଦେଖାଇ; ତାପରେ ନିଜ ଯୁବତୀ ବଧୂଙ୍କୁ ଉପଗମ କରିବା ଉଚିତ୍। ସୁଖ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ପରି ସାବଧାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 41

इत्युक्तोऽपि तया साध्व्या स राजा स्मरविह्वलः । बलादाकृष्य तां हस्ते परिरेभे रिरंसया

ସେହି ସାଧ୍ବୀ ଏପରି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କାମରେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା। ସେ ବଳପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଭୋଗଇଚ୍ଛାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା।

Verse 42

तां स्पृष्टमात्रां सहसा तप्तायःपिंडसन्निभाम् । निर्दहंतीमिवात्मानं तत्याज भयविह्वलः

ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିମାତ୍ରେ ସେ ତପ୍ତ ଲୋହାର ପିଣ୍ଡ ପରି ଲାଗିଲେ। ଯେନେ ସେ ତାଙ୍କ ନିଜକୁ ଦହୁଛନ୍ତି—ଭୟରେ କମ୍ପି ସେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 43

राजोवाच । अहो सुमहदाश्चर्यमिदं दृष्टं तव प्रिये । कथमग्निसमं जातं वपुः पल्लवकोमलम्

ରାଜା କହିଲା—“ଅହୋ ପ୍ରିୟେ! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲି। ପଲ୍ଲବ ପରି କୋମଳ ତୁମ ଦେହ କିପରି ଅଗ୍ନିସମ ହେଲା?”

Verse 44

इत्थं सुविस्मितो राजा भीतः सा राजवल्लभा । प्रत्युवाच विहस्यैनं विनयेन शुचिस्मिता

ଏପରି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଓ ଭୀତ ହେଲା। ତେବେ ରାଜବଲ୍ଲଭା, ଶୁଚିସ୍ମିତା, ମୃଦୁହାସ ସହ ବିନୟରେ ତାକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 45

राज्ञ्युवाच । राजन्मम पुरा बाल्ये दुर्वासा मुनिपुंगवः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यां कारुण्येनोपदिष्टवान्

ରାଣୀ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍! ମୋର ବାଲ୍ୟକାଳରେ ପୂର୍ବେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ଦୁର୍ବାସା କରୁଣାକରି ମୋତେ ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।”

Verse 46

तेन मंत्रानुभावेन ममांगं कलुषोज्झितम् । स्प्रष्टुं न शक्यते पुंभिः सपापैर्देवैवर्जितैः

ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ମୋ ଦେହ କଲୁଷମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ପାପଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଓ ଦେବାଚାରବର୍ଜିତ ପୁରୁଷମାନେ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 47

त्वया राजन्प्रकृतिना कुलटागणिकादयः । मदिरास्वादनिरता निषेव्यंते सदा स्त्रियः

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ପ୍ରକୃତି ଏମିତି ଯେ ତୁମେ ସଦା କୁଲଟା, ଗଣିକା ଆଦି—ମଦିରାସ୍ୱାଦରେ ଆସକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରୁଛ।

Verse 48

न स्नानं क्रियते नित्यं न मंत्रो जप्यते शुचिः । नाराध्यते त्वयेशानः कथं मां स्प्रष्टुमर्हसि

ତୁମେ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁନାହ, ଶୁଚିଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରୁନାହ, ଏବଂ ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆରାଧନା ମଧ୍ୟ କରୁନାହ; ତେବେ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ?

Verse 49

राजोवाच तां समाख्याहि सुश्रोणि शैवीं पंचाक्षरीं शुभाम् । विद्याविध्वस्तपापोऽहं त्वयीच्छामि रतिं प्रिये

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ସେଇ ଶୁଭ ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମୋତେ କହ। ସେହି ବିଦ୍ୟାରେ ମୋ ପାପ ନଶିଲେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ରତି ଇଚ୍ଛା କରେ।

Verse 50

राज्ञ्युवाच । नाहं तवोपदेशं वै कुर्यां मम गुरुर्भवान् । उपातिष्ठ गुरुं राजन्गर्गं मंत्र विदांवरम्

ରାଣୀ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ ଦେବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ, ମୋ ପାଇଁ ଗୁରୁସମ। ହେ ରାଜନ୍, ମନ୍ତ୍ରବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ଗର୍ଗଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କର।

Verse 51

सूत उवाच । इति संभाषमाणौ तौ दंपती गर्गसन्निधिम् । प्राप्य तच्चरणौ मूर्ध्ना ववंदाते कृताञ्जली

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କଥାହେଉଥିବା ସେ ଦମ୍ପତି ଗର୍ଗମୁନିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମସ୍ତକ ରଖି, କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 52

अथ राजा गुरुं प्रीतमभिपूज्य पुनःपुनः । समाचष्ट विनीतात्मा रहस्यात्ममनोरथम्

ତାପରେ ବିନୟଶୀଳ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପୂଜା କରି, ନିଜ ହୃଦୟସ୍ଥ ଗୁପ୍ତ ମନୋରଥ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 53

राजोवाच । कृतार्थं मां कुरु गुरो संप्राप्तं करुणार्द्रधीः । शैवीं पंचाक्षरीं विद्यामुपदेष्टुं त्वमर्हसि

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ଗୁରୁଦେବ, ମୋତେ କୃତାର୍ଥ କରନ୍ତୁ। କରୁଣାରେ ଆର୍ଦ୍ର ଚିତ୍ତ ନେଇ ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।

Verse 54

अनाज्ञातं यदाज्ञातं यत्कृतं राजकर्मणा । तत्पापं येन शुद्ध्येत तन्मंत्रं देहि मे गुरो

ରାଜକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଜାଣତେ କିମ୍ବା ଜାଣିକରି ଯେ ପାପ ହୋଇଥାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦୋଷ ଶୁଦ୍ଧ ହେବ—ହେ ଗୁରୁଦେବ, ସେଇ ମନ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 55

एवमभ्यर्थितो राज्ञा गर्गो ब्राह्मणपुंगवः । तौ निनाय महापुण्यं कालिंद्यास्तटमुत्तमम्

ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗବ ଗର୍ଗମୁନି ସେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ନଦୀର ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ତଟକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 56

तत्र पुण्यतरोर्मूले निषण्णोऽथ गुरुः स्वयम् । पुण्यतीर्थजले स्नातं राजानं समुपोषितम्

ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟବୃକ୍ଷର ମୂଳେ ଗୁରୁ ସ୍ୱୟଂ ଆସୀନ ହେଲେ। ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥଜଳେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 57

प्राङ्मुखं चोपवेश्याथ नत्वा शिवपदाम्बुजम् । तन्मस्तके करं न्यस्य ददौ मंत्रं शिवात्मकम्

ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବମୁଖ କରି ବସାଇ, ଶିବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାଜାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ହାତ ରଖି ଶିବାତ୍ମକ ମନ୍ତ୍ର ଦାନ କଲେ।

Verse 58

तन्मंत्रधारणादेव तद्गुरोर्हस्तसंगमात् । निर्ययुस्तस्य वपुषो वायसाः शतकोटयः

ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶରେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଶତକୋଟି କାଉ ନିର୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 59

ते दग्धपक्षाः क्रोशंतो निपतंतो महीतले । भस्मीभूतास्ततः सर्वे दृश्यंते स्म सहस्रशः

ତାଙ୍କର ପକ୍ଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା; ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କରି ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଲେ। ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲେ—ହଜାରେ ହଜାରେ ଦେଖାଗଲେ।

Verse 60

दृष्ट्वा तद्वायसकुलं दह्यमानं सुविस्मितौ । राजा च राजमहिषी तं गुरुं पर्यपृच्छताम्

ସେହି କାଉମାନଙ୍କ ଦଳ ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖି ରାଜା ଓ ରାଜମହିଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେହି ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 61

भगवन्निदमाश्चर्यं कथं जातं शरीरतः । वायसानां कुलं दृष्टं किमेतत्साधु भण्यताम्

ଭଗବନ୍! ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଏହା ଶରୀରରୁ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? କାଉମାନଙ୍କ ଏକ ଦଳ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା କ’ଣ? ଦୟାକରି ଯଥାର୍ଥ କହନ୍ତୁ।

Verse 62

श्रीगुरुरुवाच राजन्भवसहस्रेषु भवता परिधावता । संचितानि दुरन्तानि संति पापान्यनेकशः

ଶ୍ରୀଗୁରୁ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତୁମେ, ଶୋଷିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସଂଖ୍ୟ ପାପ ସଞ୍ଚୟ କରିଛ।

Verse 63

तेषु जन्मसहस्रेषु यानि पुण्यानि संति ते । तेषामाधिक्यतः क्वापि जायते पुण्ययोनिषु

ସେହି ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି—ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବଳ ହେଲେ, କେଉଁଠି ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ।

Verse 64

तथा पापीयसीं योनिं क्वचित्पापेन गच्छति । साम्ये पुण्यान्ययोश्चैव मानुषीं योनिमाप्तवान्

ସେହିପରି ପାପରେ କେବେ କେବେ ଅଧିକ ପାପମୟ (ନୀଚ) ଯୋନିକୁ ଯାଏ; ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ସମ ହେଲେ ମାନବ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 66

कोटयो ब्रह्महत्यानामगम्यागम्यकोटयः । स्वर्णस्तेयसुरापानभ्रूणहत्या दिकोटयः । भवकोटिसहस्रेषु येऽन्ये पातकराशयः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର କୋଟି କୋଟି ପାପ, ନିଷିଦ୍ଧ ସଙ୍ଗମର ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି; ସୁବର୍ଣ୍ଣଚୋରି, ସୁରାପାନ, ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ଆଦି ଅପରାଧର ଦିଗଦିଗନ୍ତରେ କୋଟି—ଏବଂ କୋଟିସହସ୍ର ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ଅନ୍ୟ ପାତକର ଢେର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 67

क्षणाद्भस्मीभवंत्येव शैवे पंचाक्षरे धृते । आसंस्तवाद्य राजेंद्र दग्धाः पातककोटयः

ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କଲେ ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଜି ତୁମର ପାପକୋଟି ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 68

अनया सह पूतात्मा विहरस्व यथासुखम् । इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठस्तं मंत्रमुपदिश्य च

“ଏହା ସହିତ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯଥାସୁଖ ବିହାର କର।” ଏମିତି କହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାକୁ ସେଇ ମନ୍ତ୍ରଟି ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 69

शैवी पंचाक्षरी विद्या यदा ते हृदयं गता । अघानां कोटयस्त्वत्तः काकरूपेण निर्गताः

ଯେତେବେଳେ ଶୈବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା ତୁମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମର ପାପକୋଟି କାକରୂପେ ତୁମଠାରୁ ବାହାରିଗଲା।

Verse 70

ततः स्वभवनं प्राप्य रेजतुःस्म महाद्युती राजा दृढं समाश्लिष्य पत्नीं चन्दनशीतलाम् । संतोषं परमं लेभे निःस्वः प्राप्य यथा धनम्

ତାପରେ ନିଜ ଭବନକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଇ ମହାଦ୍ୟୁତିମୟ ଯୁଗଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ରାଜା ଚନ୍ଦନସମ ଶୀତଳା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯେପରି ନିର୍ଧନ ଧନ ପାଇ ତୃପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ପରମ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କଲେ।

Verse 71

अशेषवेदोपनिषत्पुराणशास्त्रावतंसोऽयमघांतकारी । पंचाक्षरस्यैव महाप्रभावो मया समासात्कथितो वरिष्ठः

ଏହି ଉପଦେଶ ସମସ୍ତ ବେଦ, ଉପନିଷଦ, ପୁରାଣ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଶିରୋଭୂଷଣ ଏବଂ ପାପନାଶକ। ହେ ବରିଷ୍ଠ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରର ମହାପ୍ରଭାବକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲି।

Verse 120

तस्मात्सर्वप्रदो मंत्रः सोऽयं पञ्चाक्षरः स्मृतः । स्त्रीभिः शूद्रैश्च संकीर्णैर्धार्यते मुक्तिकांक्षिभिः

ଏହିପରି ସର୍ବଫଳଦାୟକ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ‘ପଞ୍ଚାକ୍ଷର’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୂଦ୍ର ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷୀ—ଏହାକୁ ଧାରଣ କରି ଜପ କରନ୍ତୁ।