Adhyaya 85

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र नर्मदायाः पुरातनम् । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं वाराणस्या समं हि तत्

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ନର୍ମଦାର ପୁରାତନ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେ ତୀର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପକୁ ହରେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବାରାଣସୀ ସମାନ।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आश्चर्यं कथ्यतां ब्रह्मन्यद्वृत्तं नर्मदातटे । वाराणस्या समं कस्मादेतत्कथय मे प्रभो

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ; ନର୍ମଦା ତଟରେ କ’ଣ ଘଟିଲା? ଏହା ବାରାଣସୀ ସମାନ କାହିଁକି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 3

निमग्नो दुःखसंसारे हृतराज्यो द्विजोत्तम । युष्मद्वाणीजलस्नातो निर्दुःखः सह बान्धवैः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରରେ ନିମଗ୍ନ ଓ ରାଜ୍ୟହରିତ ଥିବା ସେ ମନୁଷ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ବାଣୀ-ରୂପ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ନିର୍ଦୁଃଖ ହେଲା।

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । पृष्टोऽस्मि दुर्लभं तीर्थं गुह्याद्गुह्यतरं परम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମହାବାହୋ, ସୋମବଂଶର ବିଭୂଷଣ! ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ— ଯାହା ପରମ ଏବଂ ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ।

Verse 5

आदौ पितामहस्तावत्समस्तजगतः प्रभुः । मनसा तस्य संजाता दशैव ऋषिपुंगवाः

ଆଦିକାଳରେ ପିତାମହ— ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ— ମନସାମାତ୍ରେ ଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 6

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदमेव च

ସେମାନେ— ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପ୍ରଚେତସ (ଦକ୍ଷ), ବସିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ ଏବଂ ନାରଦ।

Verse 7

जज्ञे प्राचेतसं दक्षं महातेजाः प्रजापतिः । दक्षस्यापि तथा जाताः पञ्चाशद्दुहिताः किल

ପ୍ରଚେତସରୁ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ। ଏବଂ କୁହାଯାଏ, ଦକ୍ଷଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପଚାଶ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 8

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । तथैव स महाभागः सप्तविंशतिमिन्दवे

ସେ ଧର୍ମଙ୍କୁ ଦଶ କନ୍ୟା ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ତ୍ରୟୋଦଶ କନ୍ୟା ଦେଲେ; ତଥା ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ସପ୍ତବିଂଶତି କନ୍ୟା ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 9

रोहिणी नाम या तासामभीष्टा साभवद्विधोः । शेषासु करुणां कृत्वा शप्तो दक्षेण चन्द्रमाः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋହିଣୀ ନାମ୍ନୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପରମ ପ୍ରିୟା ହେଲେ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣା କରି ଦକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 10

क्षयरोग्यभवच्चन्द्रो दक्षस्यायं प्रजापतेः । स च शापप्रभावेण निस्तेजाः शर्वरीपतिः

ସେହି ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୟରୋଗଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ଶାପପ୍ରଭାବରେ ରଜନୀପତି ତେଜହୀନ ହେଲେ।

Verse 11

गतः पितामहं सोमो वेपमानोऽमृतांशुमान् । पद्मयोने नमस्तुभ्यं वेदगर्भ नमोऽस्तु ते । शरणं त्वां प्रसन्नोऽस्मि पाहि मां कमलासन

କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଅମୃତସଦୃଶ କିରଣଧାରୀ ସୋମ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ— “ହେ ପଦ୍ମଯୋନି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବେଦଗର୍ଭ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛି; ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ହେ କମଳାସନ।”

Verse 12

ब्रह्मोवाच । निस्तेजाः शर्वरीनाथ कलाहीनश्च दृश्यसे । उद्विग्नमानसस्तात संजातः केन हेतुना

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ହେ ଶର୍ବରୀନାଥ, ତୁମେ ତେଜହୀନ ଏବଂ କଳାହୀନ ଦିଶୁଛ। ବତ୍ସ, ତୁମ ମନ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ—ଏହା କେଉଁ କାରଣରୁ ଘଟିଲା?”

Verse 13

सोम उवाच । दक्षशापेन मे ब्रह्मन्निस्तेजस्त्वं जगत्पते । निर्हारश्चास्य शापस्य कथ्यतां मे पितामह

ସୋମ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁଁ ତେଜହୀନ ହୋଇଛି। ହେ ପିତାମହ, ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । सर्वत्र सुलभा रेवा त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । ओङ्कारेऽथ भृगुक्षेत्रे तथा चैवौर्वसंगमे

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ରେବା ସର୍ବତ୍ର ସୁଲଭ, କିନ୍ତୁ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଲଭ: ଓଙ୍କାରେ, ଭୃଗୁକ୍ଷେତ୍ରେ, ଏବଂ ଊର୍ବା-ସଙ୍ଗମରେ।

Verse 15

तत्र गच्छ क्षपानाथ यत्र रेवान्तरं तटम् । त्वरितोऽसौ गतस्तत्र यत्र रेवौर्विसंगमः

ସେଠାକୁ ଯାଅ, ହେ କ୍ଷପାନାଥ, ଯେଉଁଠି ରେବାନ୍ତର ତଟ ଅଛି। ସେ ଶୀଘ୍ର ସେଠାକୁ ଗଲା—ଯେଉଁଠି ରେବା-ଊର୍ବା ସଙ୍ଗମ।

Verse 16

काष्ठावस्थः स्थितः सोमो दध्यौ त्रिपुरवैरिणम् । यावद्वर्षशतं पूर्णं तावत्तुष्टो महेश्वरः

ସୋମ କାଠଖଣ୍ଡ ପରି ଅଚଳ ରହି ତ୍ରିପୁରବୈରୀ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲା। ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ହେଲେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 17

प्रत्यक्षः सोमराजस्य वृषासन उमापतिः । साष्टाङ्गं प्रणिपत्योच्चैर्जय शम्भो नमोऽस्तु ते

ସୋମରାଜଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବୃଷାସନ ଉମାପତି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ। ସୋମ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କହିଲା—“ଜୟ ଶମ୍ଭୋ, ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ!”

Verse 18

जय शङ्कर पापहराय नमो जय ईश्वर ते जगदीश नमः । जय वासुकिभूषणधार नमो जय शूलकपालधराय नमः

ଜୟ ଶଙ୍କର, ପାପହର—ନମୋ ନମଃ। ଜୟ ଈଶ୍ୱର, ଜଗଦୀଶ—ନମସ୍କାର। ଜୟ ବାସୁକିଭୂଷଣଧାର—ନମୋ ନମଃ। ଜୟ ଶୂଳକପାଳଧାର—ନମସ୍କାର।

Verse 19

जय अन्धकदेहविनाश नमो जय दानववृन्दवधाय नमः । जय निष्कलरूप सकलाय नमो जय काल कामदहाय नमः

ଅନ୍ଧକର ଦେହବିନାଶକଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର; ଦାନବବୃନ୍ଦବଧକଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର। ନିଷ୍କଳ ହୋଇ ସକଳରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର; କାଳସ୍ୱରୂପ, କାମଦାହକଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର।

Verse 20

जय मेचककण्ठधराय नमो जय सूक्ष्मनिरञ्जनशब्द नमः । जय आदिरनादिरनन्त नमो जय शङ्कर किंकरमीश भज

ମେଚକ (ଶ୍ୟାମ) କଣ୍ଠଧାରୀଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର; ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିରଞ୍ଜନ, ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର। ଆଦି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜୟ ଜୟ, ନମସ୍କାର; ହେ ଶଙ୍କର, ହେ ଈଶ, ମୋତେ ନିଜ କିଙ୍କର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର—ମୁଁ ତୁମକୁ ଭଜେ।

Verse 21

एवं स्तुतो महादेवः सोमराजेन पाण्डव । तुष्टस्तस्य नृपश्रेष्ठ शिवया शङ्करोऽब्रवीत्

ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସୋମରାଜ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାରୁ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ଶିବା (ଉମା) ସହିତ ଶଙ୍କର ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

ईश्वर उवाच । वरं प्रार्थय मे भद्र यत्ते मनसि वर्तते । साधु साधु महासत्त्व तुष्टोऽहं तपसा तव

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ର, ତୋ ମନରେ ଯେ ବର ଅଛି, ସେହି ବର ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାସତ୍ତ୍ୱ! ତୋ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ।

Verse 23

सोम उवाच । दक्षशापेन दग्धोऽहं क्षीणसत्त्वो महेश्वर । शापस्योपशमं देव कुरु शर्म मम प्रभो

ସୋମ କହିଲେ—ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ଦଗ୍ଧ; ମୋର ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବ, ସେଇ ଶାପକୁ ଶମନ କର; ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ କଲ୍ୟାଣ ଓ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।

Verse 24

ईश्वर उवाच । तव भक्तिगृहीतोऽहमुमया सह तोषितः । निष्पापः सोमनाथस्त्वं संजातस्तीर्थसेवनात्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତୋର ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ, ଉମାଙ୍କ ସହ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୀର୍ଥସେବାରୁ ତୁ ନିଷ୍ପାପ ହେଲୁ; ତେଣୁ ତୁ ‘ସୋମନାଥ’ ହେଲୁ।

Verse 25

इत्यूचे देवदेवेशः क्षणं ध्यात्वेन्दुना ततः । स्थापितं परमं लिङ्गं कामदं प्राणिनां भुवि । सर्वदुःखहरं तत्तु ब्रह्महत्याविनाशनम्

ଏହିପରି କହି ଦେବଦେବେଶ୍ୱର କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ କଲେ; ପରେ ଇନ୍ଦୁ (ସୋମ) ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ପରମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ—ଯାହା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାମଦ, ସର୍ବଦୁଃଖହର ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ନାଶ କରେ।

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । सोमनाथप्रभावं मे संक्षेपात्कथय प्रभो । दुःखार्णवनिमग्नानां त्राता प्राप्तो द्विजोत्तम

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ସୋମନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ମୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦୁଃଖ-ସମୁଦ୍ରରେ ନିମଗ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରାତା ହୋଇ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 27

श्रीमार्कण्डेय उवाच । शृणु तीर्थप्रभावं ते संक्षेपात्कथयाम्यहम् । यद्वृत्तमुत्तरे कूले रेवाया उरिसंगमे

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଶୁଣ; ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରଭାବ ମୁଁ ତୋତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି—ରେବା (ନର୍ମଦା) ନଦୀର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ‘ଉରିସଙ୍ଗମ’ ଠାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 28

शम्बरो नाम राजाभूत्तस्य पुत्रस्त्रिलोचनः । त्रिलोचनसुतः कण्वः स पापर्द्धिपरोऽभवत्

ଶମ୍ବର ନାମରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ତ୍ରିଲୋଚନ। ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ୱ; ସେ ପାପବୃଦ୍ଧି ଓ ଲାଭରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 29

वने नित्यं भ्रमन्सोऽथ मृगयूथं ददर्श ह । मृगयूथं हतं तत्तु त्रिलोचनसुतेन च

ସେ ନିତ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଏକ ମୃଗ-ୟୂଥକୁ ଦେଖିଲା। ସେହି ମୃଗ-ୟୂଥ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ପୁତ୍ର କଣ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ ହତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 30

मृगरूपी द्विजो मध्ये चरते निर्जने वने । स हतस्तेन सङ्गेन कण्वेन मुनिसत्तम

ସେହି ନିର୍ଜନ ବନର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟେ ଚରୁଥିଲା। ସେହି ସଙ୍ଗର କାରଣରୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଣ୍ୱ ତାକୁ ହତ କଲା।

Verse 31

ब्रह्महत्यान्वितः कण्वो निस्तेजा व्यचरन्महीम् । व्यचरंश्चैव सम्प्राप्तो नर्मदामुरिसंगमे

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦୋଷରେ ପୀଡିତ କଣ୍ୱ ତେଜହୀନ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କଲା; ଭ୍ରମଣ କରୁ କରୁ ସେ ଉରିସଙ୍ଗମରେ ନର୍ମଦାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 32

किंशुकाशोकबहले जम्बीरपनसाकुले । कदम्बपाटलाकीर्णे बिल्वनारङ्गशोभिते

ସେହି ବନ କିଂଶୁକ ଓ ଅଶୋକ ଗଛରେ ଘନ ଥିଲା, ଜମ୍ବୀର ଓ ପନସ ଗଛରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; କଦମ୍ବ ଓ ପାଟଲାରେ ଛିଟିଆଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଲ୍ୱ ଓ ନାରଙ୍ଗ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 33

चिञ्चिणीचम्पकोपेते ह्यगस्तितरुछादिते । प्रभूतभूतसंयुक्तं वनं सर्वत्र शोभितम्

ଚିଞ୍ଚିଣୀ (ତେତୁଳ) ଓ ଚମ୍ପକ ଗଛରେ ଯୁକ୍ତ, ଅଗସ୍ତି ଗଛର ଛାୟାରେ ଆବୃତ ସେହି ବନ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 34

चित्रकैर्मृगमार्जारैर्हिंस्रैः शम्बरशूकरैः । शशैर्गवयसंयुक्तैः शिखण्डिखरमण्डितम्

ସେ ଅରଣ୍ୟ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୃଗ ଓ ବନବିଲେଇ, ହିଂସ୍ର ଶମ୍ବର-ମୃଗ ଓ ଶୂକରରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତାହାରେ ଶଶକ ଓ ଗବୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ମୟୂର ଓ ଗର୍ଦ୍ଦଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 35

प्रविष्टस्तु वने कण्वस्तृषार्तः श्रमपीडितः । स्नातो रेवाजले पुण्ये सङ्गमे पापनाशने

ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି କଣ୍ୱ ମୁନି ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଓ ଶ୍ରମପୀଡିତ ହେଲେ; ତେବେ ପାପନାଶକ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ରେବା ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

Verse 36

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो युधिष्ठिर । पपौ सुविमलं तोयं सर्वपापक्षयंकरम्

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ସେ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ଜଳ ପାନ କଲେ—ଯାହା ସର୍ବ ପାପକ୍ଷୟକର।

Verse 37

फलानि च विचित्राणि चखाद सह किंकरैः । सुप्तः पादपच्छायायां श्रान्तो मृगवधेन च

ସେ ସେବକମାନଙ୍କ ସହ ନାନାପ୍ରକାର ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କଲେ; ଏବଂ ମୃଗବଧରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ବୃକ୍ଷଛାୟାରେ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 38

तावत्तीर्थवरं विप्रः स्नानार्थं सङ्गमं गतः । मार्गगो ब्राह्मणो हर्षोद्युक्तस्तद्गतमानसः

ସେତେବେଳେ ଜଣେ ବିପ୍ର ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ—ସେହି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମକୁ—ଗଲେ। ପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହର୍ଷରେ ଉଦ୍ୟୁକ୍ତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ନିବିଷ୍ଟ ଥିଲା।

Verse 39

अबला तमुवाचेदं तिष्ठ तिष्ठ द्विजोत्तम । त्रस्तो निरीक्षते यावद्दिशः सर्वा नरेश्वर

ଅସହାୟା ସ୍ତ୍ରୀ ତାହାକୁ କହିଲା— “ଥାମ, ଥାମ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ!” ଏବଂ ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁ ରହିଲା।

Verse 40

तावद्वृक्षसमारूढां स्त्रियं रक्ताम्बरावृताम् । रक्तमाल्यां तदा बालां रक्तचन्दनचर्चिताम् । रक्ताभरणशोभाढ्यां पाशहस्तां ददर्श ह

ତେବେ ସେ ଦେଖିଲା— ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ; ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ରକ୍ତମାଳାଧାରିଣୀ ଯୁବତୀ, ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ଲେପିତ; ରକ୍ତାଭରଣର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥିଲା।

Verse 41

स्त्र्युवाच । संदेशं श्रूयतां विप्र यदि गच्छसि सङ्गमे । मद्भर्ता तिष्ठते तत्र शीघ्रमेव विसर्जय

ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲା— “ହେ ବିପ୍ର, ମୋ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣ। ଯଦି ତୁମେ ସଙ୍ଗମକୁ ଯାଉଛ, ସେଠାରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଅଛନ୍ତି; ଶୀଘ୍ରେ ଏହା ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅ।”

Verse 42

एकाकिनी च ते भार्या तिष्ठते वनमध्यगा । इत्याकर्ण्य गतो विप्रः सङ्गमं सुरदुर्लभे

“ତୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏକାକିନୀ ହୋଇ ବନମଧ୍ୟରେ ରହିଛି”— ଏହା ଶୁଣି ସେ ବିପ୍ର ଦେବମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ସଙ୍ଗମକୁ ଗଲା।

Verse 43

वृक्षच्छायान्वितः कण्वो ब्राह्मणेनावलोकितः । उवाच तं प्रति तदा वचनं ब्राह्मणोत्तमः

ବୃକ୍ଷଛାୟାରେ ଉପବିଷ୍ଟ କଣ୍ୱଙ୍କୁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେଖିଲା; ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ବଚନ କହିଲା।

Verse 44

ब्राह्मण उवाच । वनान्तरे मया दृष्टा बाला कमललोचना । रक्ताम्बरधरा तन्वी रक्तचन्दनचर्चिता

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ବନାନ୍ତରେ ମୁଁ କମଳଲୋଚନା ଏକ ବାଳାକୁ ଦେଖିଲି। ସେ ତନୁଦେହା, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଏବଂ ରକ୍ତଚନ୍ଦନରେ ଲେପିତ ଥିଲା।

Verse 45

रक्तमाल्या सुशोभाढ्या पाशहस्ता मृगेक्षणा । वृक्षारूढावदद्वाक्यं मद्भर्ता प्रेष्यतामिति

ରକ୍ତମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ଅତିଶୟ ଶୋଭାଢ୍ୟ, ହାତରେ ପାଶ ଧାରଣ କରିଥିବା ମୃଗଲୋଚନା ସେ ବୃକ୍ଷାରୂଢା ହୋଇ କହିଲା—“ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ (ଏହି ସନ୍ଦେଶ) ପ୍ରେଷଣ କରାଯାଉ।”

Verse 46

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

କଣ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେଇ ମୃଗଲୋଚନା କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି? ସେ କାହାର, ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଅଛି? ସବୁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ।

Verse 47

ब्राह्मण उवाच । सङ्गमादर्धक्रोशे सा उद्यानान्ते हि विद्यते । वचनाद्ब्रह्मणस्यैषा न ज्ञाता पार्थिवेन तु

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ସଙ୍ଗମରୁ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ସେ ଉଦ୍ୟାନର ଅନ୍ତେ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନାଜ୍ଞାରୁ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣା ନୁହେଁ।

Verse 48

तदा स कण्वभूपालः स्वकं दूतं समादिशत् कण्व उवाच । गच्छ त्वं पृच्छतां तां क्वागता क्वच गमिष्यसि । प्रेषितस्त्वरितो दूतो गतो नारीसमीपतः

ତେବେ କଣ୍ୱ ରାଜା ନିଜ ଦୂତକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ଯାଅ, ତାକୁ ପଚାର: ‘ତୁମେ କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛ? କେଉଁଠାକୁ ଯିବ?’” ପ୍ରେଷିତ ଦୂତ ତ୍ୱରାରେ ସେଇ ନାରୀଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲା।

Verse 49

वृक्षस्थां ददृशो बालामुवाच नृपसत्तम । मन्नाथः पृच्छति त्वां तु कासि त्वं क्व गमिष्यसि

ଗଛ ଉପରେ ବସିଥିବା ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ଦୂତ କହିଲା— “ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ପ୍ରଭୁ ପଚାରୁଛନ୍ତି— ତୁମେ କିଏ, ଏବଂ କେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛ?”

Verse 50

कन्योवाच । गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ता दुरात्मनाम् । इह प्रच्छन्न पापानां शास्ता वैवस्वतो यमः

କନ୍ୟା କହିଲା— “ଆତ୍ମସଂଯମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ ହିଁ ଶାସ୍ତା, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜା ଶାସ୍ତା; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗୁପ୍ତ ପାପମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଦଣ୍ଡଦାତା ବିବସ୍ୱାନପୁତ୍ର ଯମ।”

Verse 51

ब्रह्महत्या च संजाता मृगरूपधरद्विजात् । मया युक्तोऽपि ते राजा मुक्तस्तीर्थप्रभावतः

“ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱିଜ ଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତଥାପି ତୁମ ରାଜା—ମୋ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି ତୀର୍ଥପ୍ରଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।”

Verse 52

अर्धक्रोशान्तरान्मध्ये ब्रह्महत्या न संविशेत् । सोमनाथप्रभावोऽयं वाराणस्याः समः स्मृतः

“ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ। ଏହା ସୋମନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବ; ବାରାଣସୀ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।”

Verse 53

गच्छ त्वं प्रेष्यतां राजा शीघ्रमत्र न संशयः । गतो भृत्यस्ततः शीघ्रं वेपमानः सुविह्वलः

“ଯାଅ; ରାଜାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ପଠାଅ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ଏହା ଶୁଣି ସେ ଭୃତ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା।

Verse 54

समस्तं कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् । तस्य वाक्यादसौ राजा पतितो धरणीतले

ଯାହା ପୁରାତନ କଥାବୃତ୍ତ ଘଟିଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତକୁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କହିଲା। ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ରାଜା ଧରଣୀତଳେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 55

भृत्य उवाच । कस्मात्त्वं शोचसे नाथ पूर्वोपात्तं शुभाशुभम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य राजा वचनमब्रवीत्

ଭୃତ୍ୟ କହିଲା—“ହେ ନାଥ! ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜିତ ଶୁଭାଶୁଭ ପାଇଁ ଆପଣ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି?” ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 56

प्राणत्यागं करिष्यामि सोमनाथसमीपतः । शीघ्रमानीयतां वह्निरिन्धनानि बहूनि च

“ମୁଁ ସୋମନାଥଙ୍କ ସମୀପରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିବି। ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନି ଏବଂ ବହୁତ ଇନ୍ଧନ ଆଣିଦିଅ।”

Verse 57

आनीतं तत्क्षणात्सर्वं भृत्यैस्तद्वशवर्तिभिः । स्नानं कृत्वा शुभे तोये सङ्गमे पापनाशने

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଧୀନ ଭୃତ୍ୟମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସବୁକିଛି ଆଣିଦେଲେ। ପରେ ପାପନାଶକ ସଙ୍ଗମର ଶୁଭ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି (ସେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା)।

Verse 58

अर्चितः परया भक्त्या सोमनाथो महीभृता । त्रिःप्रदक्षिणतः कृत्वा ज्वलन्तं जातवेदसम्

ରାଜା ପରମ ଭକ୍ତିରେ ସୋମନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ। ପରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଜାତବେଦ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ।

Verse 59

प्रविष्टः कण्वराजासौ हृदि ध्यात्वा जनार्दनम् । पीताम्बरधरं देवं जटामुकुटधारिणम्

କଣ୍ୱରାଜ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ହୃଦୟରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଜଟାମୁକୁଟଧାରୀ ପରମଦେବଙ୍କୁ।

Verse 60

श्रिया युक्तं सुपर्णस्थं शङ्खचक्रगदाधरम् । सुरारिसूदनं दध्यौ सुगतिर्मे भवत्विति

ସେ ଶ୍ରୀସହିତ, ସୁପର୍ଣ୍ଣାରୂଢ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ଦେବଶତ୍ରୁସୂଦନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି—“ମୋତେ ସୁଗତି ହେଉ” ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 61

पपात पुष्पवृष्टिस्तु साधु साधु नृपात्मज । आश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा निरीक्ष्य च परस्परम्

ହେ ରାଜପୁତ୍ର! ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ଏବଂ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ସେଇ ଅତୁଳ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ବିସ୍ମୟରେ ଚାହିଁଲେ।

Verse 62

मृतं तैः पावके भृत्यैर्हृदि ध्यात्वा गदाधरम् । विमानस्थास्ततः सर्वे संजाताः पाण्डुनन्दन

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲେ; ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ ଗଦାଧରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିମାନସ୍ଥ ହେଲେ।

Verse 63

निष्पापास्ते दिवं याताः सोमनाथप्रभावतः । ब्राह्मणे सङ्गमे तत्र ध्यायमाने वृषध्वजम्

ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସୋମନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସେଇ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 64

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सोमनाथप्रभावोऽयं शृणुष्वैकमना विधिम् । अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं रवेर्दिने

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏହା ସୋମନାଥଙ୍କ ପ୍ରଭାବ। ଏକାଗ୍ର ମନେ ବିଧି ଶୁଣ—ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ରବିବାର ଦିନ।

Verse 65

विशेषाच्छुक्लपक्षे चेत्सूर्यवारेण सप्तमी । उपोष्य यो नरो भक्त्या रात्रौ कुर्वीत जागरम्

ବିଶେଷତଃ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯଦି ରବିବାର ସହିତ ସପ୍ତମୀ ହୁଏ, ତେବେ ଯେ ନର ଭକ୍ତିରେ ଉପବାସ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରେ।

Verse 66

पञ्चामृतेन गव्येन स्नापयेत्परमेश्वरम् । श्रीखण्डेन ततो गुण्ठ्य पुष्पधूपादिकं ददेत्

ଗବ୍ୟ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ (ଚନ୍ଦନ) ଲେପନ କରି ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

घृतेन बोधयेद्दीपं नृत्यं गीतं च कारयेत् । सोमवारे तथाष्टम्यां प्रभाते पूजयेद्द्विजान्

ଘିଅରେ ଦୀପ ଜ୍ୱାଳାଇବା ଉଚିତ ଏବଂ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ସୋମବାର ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 68

जितक्रोधानात्मवतः परनिन्दाविवर्जितान् । सर्वाङ्गरुचिराञ्छस्तान् स्वदारपरिपालकान्

ସେମାନେ କ୍ରୋଧଜୟୀ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ପରନିନ୍ଦା-ବର୍ଜିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶିଷ୍ଟ, ଆଚରଣରେ ରୁଚିର, ଏବଂ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀଙ୍କ ପରିପାଳକ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 69

गायत्रीपाठमात्रांश्च विकर्मविरतान् सदा । पुनर्भूवृषलीशूद्री चरेयुर्यस्य मन्दिरे

ଯେ କେବଳ ଗାୟତ୍ରୀପାଠମାତ୍ର କରନ୍ତି, ତଥାପି ସଦା ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରୁ ବିରତ ରହନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ପୁନର୍ଭୂ, ବୃଷଲୀ ଓ ଶୂଦ୍ରୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦୋଷରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି।

Verse 70

दूरतोऽसौ द्विजस्त्याज्य आत्मनः श्रेय इच्छता । हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान् येषां पूर्वापरं न हि

ଯେ ନିଜ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ଏପରି ‘ଦ୍ୱିଜ’କୁ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଯେମାନେ ଅଙ୍ଗହୀନ କିମ୍ବା ଅସାଧାରଣ/ଅତିରିକ୍ତ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ପୂର୍ବାପର କ୍ରମ-ଶିଷ୍ଟାଚାର ବୋଧ ନାହିଁ।

Verse 71

व्रते श्राद्धे तथा दाने दूरतस्तान् विवर्जयेत् । आयसी तरुणी तुल्या द्विजाः स्वाध्यायवर्जिताः

ବ୍ରତ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନରେ ଏପରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ବେଦ-ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟବିହୀନ ଦ୍ୱିଜ ଲୋହାର ଯୁବତୀ ସମାନ—ରୂପ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଫଳ ନାହିଁ।

Verse 72

आत्मानं सह याज्येन पातयन्ति न संशयः । शाल्मलीनावतुल्याः स्युः षट्कर्मनिरता द्विजाः

ସେମାନେ ନିଜକୁ ଓ ଯଜମାନକୁ ସହିତ ପତନ କରାନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କେବଳ ଷଟ୍କର୍ମରେ ନିରତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶାଲ୍ମଲୀର କପାସ ପରି—ବାହାରେ ଫୁଲା, ଭିତରେ ଓଜନ ନାହିଁ।

Verse 73

दातारं च तथात्मानं तारयन्ति तरन्ति च । श्राद्धं सोमेश्वरे पार्थ यः कुर्याद्गतमत्सरः

ସେମାନେ ଦାତାକୁ ଓ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି, ଭବସାଗର ପାର କରନ୍ତି। ହେ ପାର୍ଥ, ଯେ ମତ୍ସର ତ୍ୟାଗ କରି ସୋମେଶ୍ୱରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ସେ ଏହି ତାରକ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 74

प्रेतास्तस्य हि सुप्रीता यावदाभूतसम्प्लवम् । अन्नं वस्त्रं हिरण्यं च यो दद्यादग्रजन्मने

ତାହାର ପିତୃଗଣ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି। ଯେ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ହିରଣ୍ୟ (ସୁନା) ଦାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

Verse 75

स याति शाङ्करे लोक इति मे सत्यभाषितम् । हयं यो यच्छते तत्र सम्पूर्णं तरुणं सितम्

ସେ ଶାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହା ମୋର ସତ୍ୟବଚନ। ଏବଂ ଯେ ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତରୁଣ, ଶ୍ୱେତ ଅଶ୍ୱ ଦାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ।

Verse 76

रक्तं वा पीतवर्णं वा सर्वलक्षणसंयुतम् । कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गावग्रजन्महयावपि

ଦାନଯୋଗ୍ୟ ଅଶ୍ୱ ରକ୍ତ କିମ୍ବା ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ। ଏବଂ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଶ୍ୱ—ଉଭୟଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ କୁଙ୍କୁମ ଲେପନ କରାଯାଉ।

Verse 77

स्रग्दामभूषितौ कार्यौ सितवस्त्रावगुण्ठितौ । अङ्घ्रिः प्रदीयतां स्कन्धे मदीये हयमारुह

ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପଦାମରେ ଭୂଷିତ କରାଯାଉ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରାଯାଉ। ମୋ କାନ୍ଧ ଉପରେ ପାଦ ରଖି ଅଶ୍ୱରେ ଆରୋହଣ କର।

Verse 78

आरूढे ब्राह्मणे ब्रूयाद्भास्करः प्रीयतामिति । स याति शांकरं लोकं सर्वपापविवर्जितः

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆରୋହଣ କରିଲେ ପରେ ‘ଭାସ୍କର ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 79

उपरागे तु सोमस्य तीर्थं गत्वा जितेन्द्रियः । सत्यलोकाच्च्युतश्चापि राजा भवति धार्मिकः

ଚନ୍ଦ୍ରଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହ କରିଲେ, ସତ୍ୟଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଧର୍ମିକ ରାଜା ହୁଏ।

Verse 80

तस्य वासः सदा राजन्न नश्यति कदाचन । दीर्घायुर्जायते पुत्रो भार्या च वशवर्तिनी

ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ କେବେ ମଧ୍ୟ ନଶିବ ନାହିଁ; ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ, ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅନୁଗତା ଓ ଭକ୍ତିମତୀ ହୁଏ।

Verse 81

जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वदुःखविवर्जितः । सोपवासो जितक्रोधो धेनुं दद्याद्द्विजन्मने

ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତି। ଉପବାସ କରି କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଧେନୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

सवत्सां क्षीरसंयुक्तां श्वेतवस्त्रावलोकिताम् । शबलां पीतवर्णां च धूम्रां वा नीलकर्बुराम्

ବଛଡ଼ା ସହିତ, କ୍ଷୀରସମ୍ପନ୍ନ, ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ—ଶବଳ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ କିମ୍ବା ନୀଳକର୍ବୁର—ଏମିତି ଗାଈ ଦାନ ହୋଇପାରେ।

Verse 83

कपिलां वा सवत्सां च घण्टाभरणभूषिताम् । रूप्यखुरां कांस्यदोहां स्वर्णशृङ्गीं नरेश्वर

କିମ୍ବା, ହେ ନରେଶ୍ୱର, ବଛଡ଼ା ସହିତ କପିଳା ଗାଈ—ଘଣ୍ଟା ଓ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ, ରୂପ୍ୟମଣ୍ଡିତ ଖୁର ଥିବା, କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ର ସହିତ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡିତ ଶୃଙ୍ଗ ଥିବା—ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

श्वेतया वर्धते वंशो रक्ता सौभाग्यवर्धिनी । शबला पीतवर्णा च दुःखघ्न्यौ संप्रकीर्तिते

ଶ୍ୱେତ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା ଗାଈ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ଶବଳା (ଛିଟିଆ) ଓ ପୀତବର୍ଣ୍ଣା ଗାଈ—ଏ ଦୁଇଁ ଦୁଃଖନାଶିନୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 85

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

Verse 86

पक्षान्तेऽथ व्यतीपाते वै धृतौ रविसंक्रमे । दिनक्षये गजच्छायां ग्रहणे भास्करस्य च

ପକ୍ଷାନ୍ତେ, ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗରେ, ଧୃତି ଯୋଗରେ, ରବି-ସଂକ୍ରମଣରେ, ଦିନକ୍ଷୟରେ, ‘ଗଜଛାୟା’ କାଳରେ ଏବଂ ସୂର୍ୟଗ୍ରହଣରେ ମଧ୍ୟ—ଏ ସମୟଗୁଡ଼ିକ ତୀର୍ଥକର୍ମରେ ବିଶେଷ ଫଳଦାୟକ।

Verse 87

ये व्रजन्ति महात्मानः सङ्गमे सुरदुर्लभे । मृदावगुण्ठयित्वा तु चात्मानं सङ्गमे विशेत्

ଦେବଦୁର୍ଲଭ ସେହି ସଙ୍ଗମକୁ ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମାଟିରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଆବୃତ କରି (ବିନୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧି ସହ) ପରେ ସଙ୍ଗମରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 88

हृदयान्तर्जले जाप्या प्राणायामोऽथवा नृप । गायत्री वैष्णवी चैव सौरी शैवी यदृच्छया । तेऽपि पापैः प्रमुच्यन्त इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ହେ ନୃପ! ହୃଦୟର ‘ଅନ୍ତର୍ଜଳ’ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ଜପ ହେଉ କି ପ୍ରାଣାୟାମ; ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ—ବୈଷ୍ଣବୀ, ସୌରୀ କିମ୍ବା ଶୈବୀ—ଯେ କୌଣସି, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତିଭାବେ କରାଗଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 89

जगतीं सोमनाथस्य यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

ଯେ କେହି ସୋମନାଥଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଗତୀର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରେ, ତାହାଦ୍ୱାରା ମନୋ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ସମଗ୍ର ବସୁନ୍ଧରାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ହୋଇଯାଏ।

Verse 90

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम् । भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଗୁରୁଦାର-ନିଷେବଣ, ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣହରଣ—ଏହି ପାପଭାର ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 91

तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः शृणोति जितेन्द्रियः । व्याधितो मुच्यते रोगी चारोगी सुखमाप्नुयात्

ଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥାଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, ସେ ରୋଗୀ ହେଲେ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ନିରୋଗ ହେଲେ ସୁଖ ପାଏ।

Verse 92

यत्ते संदह्यते चेतः शृणु तन्मे युधिष्ठिर । नैकापि नृप लोकेऽस्मिन् भ्रूणहत्या सुदुस्त्यजा

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯାହା ତୋ ହୃଦୟକୁ ଦହାଏ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ହେ ନୃପ! ଏହି ଲୋକରେ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପରି ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଅତି କଠିନ ପାପ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 93

किमु षड्विंशतिं पार्थ प्राप याः क्षणदाकरः । सोऽपि तीर्थमिदं प्राप्य तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम्

ହେ ପାର୍ଥ! ‘ରାତ୍ରିକର’ ଯେ ଛବିଶ (ଦୋଷ/ପାପ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା, ତାହା କ’ଣ କହିବି? ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପାଇ ଅତି ଦୁଶ୍ଚର ତପ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 94

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः शीतरश्मिरभूत्सुखी । श्रूयते नृप पौराणी गाथा गीता महर्षिभिः

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୀତକିରଣଧାରୀ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର) ସୁଖୀ ହେଲେ। ହେ ରାଜନ, ମହର୍ଷିମାନେ ଗାଇଥିବା ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୌରାଣିକ ଗାଥା ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 95

लिङ्गं प्रतिष्ठितं ह्येकं दशभ्रूणहनं भवेत् । अतो लिङ्गत्रयं सोमः स्थापयामास भारत

ନିଶ୍ଚୟ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ ଦଶ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତଫଳ ଦେଏ। ତେଣୁ, ହେ ଭାରତ, ସୋମ ତିନିଟି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 96

रेवौरिसंगमे ह्याद्यं द्वितीयं भृगुकच्छके । ततः सिद्धिं परां प्राप्य प्रभासे तु तृतीयकम्

ପ୍ରଥମଟି ରେବା-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଭୃଗୁକଚ୍ଛରେ। ତାପରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇ ତୃତୀୟଟି ପ୍ରଭାସରେ ଅଛି।

Verse 97

इति ते कथितं सर्वं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्म्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं संशुद्धिकृन्नृणाम्

ଏହିପରି ତୁମକୁ ଏହି ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଗଲା—ଏହା ଧର୍ମ, ଯଶ, ଆୟୁ, ସ୍ୱର୍ଗଫଳ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧି କରେ।

Verse 98

पुत्रार्थी लभते पुत्रान्निष्कामः स्वर्गमाप्नुयात् । मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तीर्थं कृत्वा परं नृप

ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପାଏ; ନିଷ୍କାମ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ହେ ନୃପ, ଏହି ପରମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 99

एतत्ते सर्वमाख्यातं सोमनाथस्य यत्फलम् । श्रुत्वा पुत्रमवाप्नोति स्नात्वा चाष्टौ न संशयः

ସୋମନାଥଙ୍କ ଫଳ ବିଷୟରେ ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ ପୁତ୍ରଲାଭ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।