Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 46

Devanagari script

कण्व उवाच । कस्मिन्स्थाने तु विप्रेन्द्र विद्यते मृगलोचना । कस्य सा केन कार्येण सर्वमेतद्वदाशु मे

Transliteration

kaṇva uvāca | kasminsthāne tu viprendra vidyate mṛgalocanā | kasya sā kena kāryeṇa sarvametadvadāśu me

Translation

କଣ୍ୱ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେଇ ମୃଗଲୋଚନା କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଅଛି? ସେ କାହାର, ଏବଂ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଅଛି? ସବୁ ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ।

Word by Word

• कण्वः: Kaṇva
• कण्वः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कण्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कस्मिन्: in which
• कस्मिन्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; प्रश्नवाचक

• स्थाने: place
• स्थाने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)

• विप्रेन्द्र: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; विप्राणाम् इन्द्रः इति (षष्ठी-तत्पुरुष)

• विद्यते: is found/exists
• विद्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; अस्त्यर्थे (exists/is found)

• मृगलोचना: the deer-eyed woman
• मृगलोचना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मृगमिव लोचनं यस्याः (स्त्रीवाचक)

• कस्य: whose/of whom
• कस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; प्रश्नवाचक

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• केन: by what/with what
• केन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; प्रश्नवाचक

• कार्येण: purpose/business
• कार्येण: Hetu/Karana (हेतु/करण)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सर्वम्: all (this)
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वम् इति विशेषण

• वद: tell
• वद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• मे: to me
• मे: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

Speaker

Kaṇva (the king)

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa messenger/observer

Visual Art Cues

Scene: King Kaṇva, alert and authoritative, questions the brāhmaṇa: where is the maiden, whose is she, and why is she there—demanding immediate clarity.

Characters & Entities

• Kaṇva
• Brāhmaṇa
• mṛgalocanā (the maiden)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dhārmic seeker should inquire respectfully from the learned to understand persons, places, and the hidden workings of tīrtha and karma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sets up the Revā-khaṇḍa setting; the exact spot is clarified in the following verses as a location near the saṅgama and a sacred precinct with special protective power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; it is a question initiating the account.