Adhyaya 53

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । आश्रमे वसतस्तस्य स दीर्घतपसो मुनेः । कनीयांस्तनयो देव कथं मृत्युमुपागतः

ଉତ୍ତାନପାଦ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଦୀର୍ଘତପସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କିପରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା?

Verse 2

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा कथां दिव्यां महीपते । श्रवणादेव यस्यास्तु मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହୀପତେ! ଏକାଗ୍ରମନେ ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣ; ଏହାର ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 3

काशीराजो महावीर्यो महाबलपराक्रमः । चित्रसेन इति ख्यातां धरण्यां स नराधिप

କାଶୀର ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ—ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ, ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ। ପୃଥିବୀରେ ସେ ‘ଚିତ୍ରସେନ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ନରାଧିପ ଥିଲେ।

Verse 4

तस्य राज्ये सदा धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित् । वेदधर्मरतो नित्यं प्रजा धर्मेण पालयन्

ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ସଦା ଧର୍ମ ହିଁ ପ୍ରବଳ ଥିଲା; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅଧର୍ମ ନଥିଲା। ସେ ନିତ୍ୟ ବେଦଧର୍ମରେ ରତ ହୋଇ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।

Verse 5

स्वधर्मनिरतश्चैव युद्धातिथ्यप्रियः सदा । क्षत्रधर्मं समाश्रित्य भोगान्भुङ्क्ते स कामतः

ସେ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅତିଥି-ସତ୍କାରକୁ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଧର୍ମ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।

Verse 6

कोशस्यान्तो न विद्येत हस्त्यश्वरथपत्तिमान् । इतिहासपुराणज्ञैः पण्डितैः सह संकथाम्

ତାହାର କୋଷର କୌଣସି ସୀମା ନଥିଲା; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାରେ ସେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ। ଇତିହାସ-ପୁରାଣଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସହ ସେ ଧର୍ମମୟ ସଂବାଦ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

कथयन्राजते राजा कैलास इव शङ्करः । एवं स पालयन्राज्यं राजा मन्त्रिणमब्रवीत्

କଥା କହୁଥିବାବେଳେ ରାଜା କୈଲାସସ୍ଥ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶୁଥିଲେ। ଏଭଳି ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 8

मृगयायां गमिष्यामि तिष्ठध्वं राज्यपालने । गम्यतां सचिवैः प्रोक्ते गतोऽसौ वसुधाधिपः

ରାଜା କହିଲେ—“ମୁଁ ମୃଗୟା (ଶିକାର) କୁ ଯିବି; ତୁମେ ରାଜ୍ୟରକ୍ଷାରେ ରୁହ।” ସଚିବମାନେ “ଯାଆନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ; ତେବେ ସେ ବସୁଧାଧିପ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 9

अश्वारूढाश्च धावन्तो राजानो मण्डलाधिपाः । छत्रैश्छत्राणि घृष्यन्तोऽनुजग्मुः काननं प्रति

ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ନିଜ-ନିଜ ମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତି ରାଜାମାନେ, ଛତ୍ର ସହ ଛତ୍ର ଘସିଯାଉଥିବା ପରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ବନଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 10

रजस्तत्रोत्थितं भौमं गजवाजिपदाहतम् । तेनैतच्छादितं सर्वं सदिङ्मार्तण्डमंलम्

ସେଠାରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ପାଦଘାତରେ ଭୂମିରୁ ଧୂଳି ଉଠିଲା; ସେଇ ଧୂଳିରେ ସବୁକିଛି ଢାକିଗଲା—ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 11

न तत्र दृश्यते सूर्यो न काष्ठा न च चन्द्रमाः । पादपाश्च न दृश्यन्ते गिरिशृङ्गाणि सर्वतः

ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ନ ପର୍ବତଶିଖର।

Verse 12

परस्परं न पश्यन्ति निशार्द्धे वार्षिके यथा । तत्रासौ सुमहद्यूथं मृगाणां समलक्ष्यत

ବର୍ଷାରାତ୍ରିର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେପରି ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ, ସେପରି ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକାପରକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସେ ମୃଗମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଝୁଣ୍ଡ ଦେଖିଲା।

Verse 13

अधावत्सहितः सर्वैः स राजा राजपुत्रकैः । वृन्दास्फोटोऽभवत्तेषां शीघ्रं जग्मुर्दिशो दश

ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଧାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ଦଳ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଛିଟିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦଶଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲେ।

Verse 14

एकमार्गगतो राजा चित्रसेनो महीपतिः । एकाकी स गतस्तत्र यत्र यत्र च ते मृगाः

ପୃଥିବୀପତି ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ଏକମାତ୍ର ପଥ ଧରିଲେ। ସେ ଏକାକୀ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସେ ମୃଗମାନେ ଯାଇଥିଲେ।

Verse 15

प्रविष्टोऽसौ ततो दुर्गं काननं गिरिगह्वरम् । वल्लीगुल्मसमाकीर्णं स्थितो यत्र न लक्ष्यते

ତାପରେ ସେ ଦୁର୍ଗମ କାନନରେ—ପର୍ବତ ଗହ୍ୱର ଓ ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ—ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଲତା ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଆବୃତ ସେଠାରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

Verse 16

अदृश्यांस्तु मृगान्मत्वा दिशो राजा व्यलोकयत् । कां दिशं नु गमिष्यामि क्व मे सैन्यसमागमः

ମୃଗମାନେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଭାବି ରାଜା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଁଲେ ଏବଂ କହିଲେ— “ଏବେ ମୁଁ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯିବି? ମୋ ସେନା ସହିତ ମୋର ମିଳନ କେଉଁଠି?”

Verse 17

एवं कष्टं गतो राजा चित्रसेनो नराधिपः । वृक्षच्छायां समाश्रित्य विश्राममकरोन्नृपः

ଏଭଳି କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ନରାଧିପ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ଗଛଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିଶ୍ରାମ କଲେ।

Verse 18

क्षुत्तृषार्तो भ्रमन्दुर्गे कानने गिरिगह्वरे । ततोऽपश्यत्सरो दिव्यं पद्मिनीखण्डमण्डितम्

ଭୋକ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟରେ, ପର୍ବତ-ଗହ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପଦ୍ମିନୀ-ଖଣ୍ଡରେ ମଣ୍ଡିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ସରୋବର ଦେଖିଲେ।

Verse 19

हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । ततो दृष्ट्वा स राजेन्द्रः सम्प्रहृष्टतनूरुहः

ସରୋବରଟି ହଂସ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ; ତାହା ଦେଖି ରାଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ହର୍ଷରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା।

Verse 20

कमलानि गृहीत्वा तु ततः स्नानं समाचरत् । तर्पयित्वा पितृदेवान्मनुष्यांश्च यथाविधि

କମଳ ଫୁଲ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ତାହାପରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଏବଂ ବିଧିମତେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତର୍ପଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 21

आच्छाद्य शतपत्रैश्च पूजयामास शङ्करम् । ययौ पानीयममलं यथावत्स समाहितः

ଶତଦଳ ପଦ୍ମରେ ପୂଜାସ୍ଥାନ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କଲେ। ପରେ ସମାହିତଚିତ୍ତେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ପାଖକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ପାନ କଲେ।

Verse 22

उत्तीर्य सलिलात्तीरे दृष्ट्वा वृक्षं समीपगम् । उत्तरीयमधः कृत्वोपविष्टो धरणीतले

ଜଳରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତଟରେ ଆସି, ସମୀପସ୍ଥ ବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖି ସେ ନିଜ ଉତ୍ତରୀୟକୁ ତଳେ ପତିଆଇ ଧରଣୀତଳେ ବସିଲେ।

Verse 23

चिन्तयन्नुपविष्टोऽसौ किमद्य प्रकरोम्यहम् । तत्रासीनो ददर्शाथ वनोद्देशे मृगान्बहून्

ସେ ବସି ‘ଆଜି ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏଭଳି ବସିଥିବାବେଳେ ସେ ବନପ୍ରଦେଶରେ ଅନେକ ମୃଗ ଦେଖିଲେ।

Verse 24

केचित्पूर्वमुखास्तत्र चापरे दक्षिणामुखाः । वारुण्यमिमुखाः केचित्केचित्कौबेरदिङ्मुखाः

ସେଠାରେ କେହି ପୂର୍ବମୁଖ, କେହି ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ଥିଲେ। କେହି ବରୁଣଙ୍କ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ, ଆଉ କେହି କୁବେରଙ୍କ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲେ।

Verse 25

केचिन्निद्रापराः केचिदूर्ध्वकर्णाः स्थिताः परे । मृगमध्ये स्थितो योगी ऋक्षशृङ्गो महातपाः

କେହି ନିଦ୍ରାବଶ ଥିଲେ, କେହି କାନ ଉଠାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ମୃଗମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଯୋଗୀ ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 26

मृगान्दृष्ट्वा ततो राजा आहारार्थमचिन्तयत् । हत्वैतेषु मृगं कंचिद्भक्षयामि यदृच्छया

ହରିଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଆହାରାର୍ଥେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଗୋଟିଏ ହରିଣକୁ ବଧ କରି ତାହାର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବି।”

Verse 27

स्वस्थावस्थो भविष्यामि मृगमांसस्य भक्षणात् । काशीं प्रति गमिष्यामि मार्गमन्विष्य यत्नतः

ହରିଣମାଂସ ଭକ୍ଷଣରେ ମୁଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରିବି; ତାପରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ମାର୍ଗ ଖୋଜି କାଶୀ ପ୍ରତି ଯିବି।”

Verse 28

विचिन्त्यैवं ततो राजा वृक्षमूलमुपाश्रितः । चापं गृह्य कराग्रेण स शरं संदधे ततः

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ରାଜା ଗଛମୂଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ହାତରେ ଧନୁଷ ଧରି ତାହାରେ ଶର ସନ୍ଧାନ କଲେ।

Verse 29

विचिक्षेप शरं तत्र यत्र ते बहवो मृगाः । तेषां मध्ये स वै विद्ध ऋक्षशृङ्गो महातपाः

ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ହରିଣ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଶର ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ ହିଁ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 30

जग्मुस्त्रस्तास्तु ते सर्वे शब्दं कृत्वा वनौकसः । स ऋषिः पतितस्तत्र कृष्ण कृष्णेति चाब्रवीत्

ଭୟଭୀତ ସେ ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ପଳାଇଗଲେ। ସେ ଋଷି ସେଠାରେ ପତିତ ହୋଇ ‘କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!’ ବୋଲି ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 31

हाहा कष्टं कृतं तेन येनाहं घातितोऽधुना । कस्यैषा दुर्मतिर्जाता पापबुद्धेर्ममोपरि

ହାୟ! ହାୟ! ଯେ ମୋତେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଧ କଲା, ସେ ବଡ଼ ଅନର୍ଥ କଲା। କାହାର ଏପରି ପାପବୁଦ୍ଧି ମୋ ଉପରେ ହେଲା?

Verse 32

मृगमध्ये स्थितश्चाहं न कंचिदुपरोधये । तां वाचं मानुषीं श्रुत्वा स राजा विस्मयान्वितः

ମୁଁ ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲି ଏବଂ କାହାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନଥିଲି। ସେହି ମନୁଷ୍ୟ ବାଣୀ ଶୁଣି ରାଜା ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 33

शीघ्रं गत्वा ततोऽपश्यद्ब्राह्मणं ब्रह्मतेजसा । हाहा कष्टं कृतं मेऽद्य येनासौ घातितो द्विजः

ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। 'ହାୟ! ଆଜି ମୁଁ ବଡ଼ ଅନର୍ଥ କଲି ଯେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବଧ କଲି।'

Verse 34

चित्रसेन उवाच । अकामाद्घातितस्त्वं तु मृगभ्रान्त्या मयानघ । गृहीत्वा बहुदारूणि स्वतनुं दाहयाम्यहम्

ଚିତ୍ରସେନ କହିଲେ: 'ହେ ନିଷ୍ପାପ! ମୃଗ ଭ୍ରମରେ ଅଜାଣତରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କଲି। ଏବେ ଅନେକ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରି ମୁଁ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଦାହ କରିବି।'

Verse 35

दृष्टादृष्टं तु यत्किंचिन्न समं ब्रह्महत्यया । अन्यथा ब्रह्महत्यायाः शुद्धिर्मे न भविष्यति

ଇହଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଦୃଷ୍ଟ ବା ଅଦୃଷ୍ଟ କୌଣସି ପାପ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସହିତ ସମାନ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟଥା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରୁ ମୋର ଶୁଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ।

Verse 36

ऋक्षशृङ्ग उवाच । न ते सिद्धिर्भवेत्काचिन्मयि पञ्चत्वमागते । बह्व्यो हत्या भविष्यन्ति विनाशे मम साम्प्रतम्

ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ତୁମର କୌଣସି ସିଦ୍ଧି ହେବ ନାହିଁ। ମୋର ବିନାଶ ହେଲେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକ ହତ୍ୟା ହେବ।'

Verse 37

जननी मे पिता वृद्धो भ्रातरश्च तपस्विनः । भ्रातृजाया मरिष्यन्ति मयि पञ्चत्वमागते

ମୋର ମାତା, ବୃଦ୍ଧ ପିତା, ତପସ୍ୱୀ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ଭାଉଜମାନେ—ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମରିଯିବେ।

Verse 38

एता हत्या भविष्यन्ति कथं शुद्धिर्भवेत्तव । उपायं कथयिष्यामि तं कर्तुं यदि मन्यसे

ଏହି ସବୁ ହତ୍ୟା ହେଲେ ତୁମର ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ଯଦି ତୁମେ ଉଚିତ୍ ମନେ କର, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଉପାୟ କହିବି।

Verse 39

चित्रसेन उवाच । उपायः कथ्यतां मेऽद्य यस्ते मनसि वर्तते । करिष्ये तमहं सर्वं यत्नेनापि महामुने

ଚିତ୍ରସେନ କହିଲେ: 'ହେ ମହାମୁନି! ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ଉପାୟ ଆଜି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଯତ୍ନ ସହକାରେ ତାହା ପାଳନ କରିବି।'

Verse 40

ऋक्षशृङ्ग उवाच । पृच्छामि त्वां कथं को वा कुतस्त्वमिह चागतः । ब्रह्मक्षत्रविशां मध्ये को भवानुत शूद्रजः

ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି—ତୁମେ କିଏ, କେଉଁଠାରୁ ଏବଂ କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ କିଏ, ଅଥବା ତୁମେ ଶୂଦ୍ର?'

Verse 41

चित्रसेन उवाच । नाहं शूद्रोऽस्मि भोस्तात न वैश्यो ब्राह्मणो न वा । न चान्त्यजोऽस्मि विप्रेन्द्र क्षत्रियोऽस्मि महामुने

ଚିତ୍ରସେନ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ମୁଁ ଶୂଦ୍ର ନୁହେଁ, ବୈଶ୍ୟ ନୁହେଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ।

Verse 42

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सर्वसत्त्वहिते रतः । अकामात्पातकं जातं कथं शुद्धिर्भविष्यति

ମୁଁ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତରେ ରତ। ତଥାପି ଅନିଚ୍ଛାରେ ମୋ ଠାରୁ ପାପ ହୋଇଗଲା—ଏବେ ଶୁଦ୍ଧି କିପରି ହେବ?

Verse 43

ऋक्षशृङ्ग उवाच । मां गृहीत्वा आश्रमं गच्छ यत्र तौ पितरौ मम । आवेदयस्व चात्मानं पुत्रघातिनमातुरम्

ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ କହିଲେ—ମୋତେ ସହିତ ନେଇ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପିତାମାତା ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କର—ପୁତ୍ରବଧର ପାପରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ।

Verse 44

ते दृष्ट्वा मां करिष्यन्ति कारुण्यं च तवोपरि । उपायं कथयिष्यन्ति येन शान्तिर्भविष्यति

ସେମାନେ ମୋତେ ଦେଖି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ଉପରେ କରୁଣା କରିବେ। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଶାନ୍ତି ହେବ, ସେଇ ଉପାୟ ସେମାନେ କହିବେ।

Verse 45

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चित्रसेनो नृपोत्तम । स्कन्धे कृत्वा तु तं विप्रं जगामाश्रमसन्निधौ

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଚିତ୍ରସେନ ସେଇ ବିପ୍ରଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇ ଆଶ୍ରମ ସନ୍ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 46

न शक्नोति यदा वोढुं विश्राम्यति पुनःपुनः । तावत्पश्यति तं विप्रं मूर्छितं विकलेन्द्रियम्

ଯେତେବେଳେ ସେ ଭାର ବହିପାରିଲା ନାହିଁ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶିଥିଳ ହୋଇ ମୂର୍ଛିତ ଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 47

मुमोच चित्रसेनस्तं छायायां वटभूरुहः । वस्त्रं चतुर्गुणं कृत्वा चक्रे वातं मुहुर्मुहुः

ଚିତ୍ରସେନ ତାଙ୍କୁ ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ନମାଇ ରଖିଲା; ନିଜ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଚାରିଥର ଭାଜି ପୁନଃପୁନଃ ପଖା କଲା।

Verse 48

पश्यतस्तस्य राजेन्द्र ऋक्षशृङ्गो महातपाः । पञ्चत्वमगमच्छीघ्रं ध्यानयोगेन योगवित्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମହାତପସ୍ବୀ, ଯୋଗବିଦ୍ ଋକ୍ଷଶୃଙ୍ଗ ଧ୍ୟାନଯୋଗେ ଶୀଘ୍ର ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 49

दाहयामास तं विप्रं विधिदृष्टेन कर्मणा । स्नानं कृत्वा स शोकार्तो विललाप मुहुर्मुहुः

ସେ ବିଧିଦୃଷ୍ଟ କର୍ମାନୁସାରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଦାହସଂସ୍କାର କଲା; ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୋକାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ବିଳାପ କଲା।

Verse 53

। अध्याय

ଇତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।