Adhyaya 46

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । स दानवो वरं लब्ध्वा जगाम स्वपुरं प्रति । ददर्श स्वपुरं राजञ्छोभितं चित्रचत्वरैः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ— ବର ପାଇ ସେ ଦାନବ ନିଜ ନଗରକୁ ଗଲା। ହେ ରାଜନ୍, ସେ ନିଜ ପୁରକୁ ଚିତ୍ରମୟ ଚତ୍ୱର ଓ ଚୌମୁହାଣିରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲା।

Verse 2

उद्यानैश्चैव विविधैः कदलीखण्डमण्डितैः । पनसैर्बकुलैश्चैवाम्रातैराम्रैश्च चम्पकैः

ସେ ନଗର ନାନାପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, କଦଳୀ-କୁଞ୍ଜରେ ମଣ୍ଡିତ; ପନସ, ବକୁଳ, ଆମ୍ରବନ, ଆମ୍ବ ଗଛ ଓ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 3

अशोकैर्नालिकेरैश्च मातुलिङ्गैः सदाडिमैः । नानावृक्षैश्च शोभाढ्यं तडागैरुपशोभितम्

ସେ ନଗର ଅଶୋକ ଓ ନାଡ଼ିଆ ଗଛ, ମାତୁଲିଙ୍ଗ ଓ ଦାଡ଼ିମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ନାନାବୃକ୍ଷର ଶୋଭାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ତଡାଗ-ସରୋବରରେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 4

देवतायतनैर्दिव्यैर्ध्वजमालासुशोभितैः । वेदाध्ययननिर्घोषैर्मङ्गलाद्यैर्विनादितम्

ସେ ନଗର ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଧ୍ୱଜ‑ପତାକାର ଶ୍ରେଣୀରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା। ବେଦପାଠର ଘୋଷ ଓ ମଙ୍ଗଳାଚାରର ଶୁଭନାଦରେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 5

प्राविशद्भवने दिव्ये काञ्चने रुक्ममालिनि । अपश्यत्स सुतान् भार्याममात्यान् दासभृत्यकान्

ସେ ରୁକ୍ମମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ ଦିବ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ସେଠାରେ ସେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ, ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଦାସ‑ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 6

ततो जयप्रदान् सर्वानितश्चेतश्च धावतः । हृच्छोभां च प्रकुर्वाणान् वै जयन्तीभिरुच्चकैः

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଇତସ୍ତତଃ ଧାଉଥିବା ଦେଖିଲା, ‘ଜୟ ଜୟ’ ଧ୍ୱନିରେ ବିଜୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଜୟଘୋଷ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଜଗାଉଥିଲା।

Verse 7

केचित्तोरणमाबध्य केचित्पुष्पाण्यवाकिरन् । मातुलिङ्गकराश्चान्ये धावन्ति ह्यन्धकं प्रति

କେହି ତୋରଣ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ, କେହି ପୁଷ୍ପ ଛିଟାଉଥିଲେ। ଆଉ କେହି ହାତରେ ମାତୁଲିଙ୍ଗ (ବୀଜପୂରକ) ଧରି ଅନ୍ଧକଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୀଘ୍ର ଧାଉଥିଲେ।

Verse 8

पुरे जनाश्च दृश्यन्ते भाजनैरन्नपूरितैः । पूर्णहस्ताः प्रदृश्यन्ते तत्रैव बहवो जनाः

ନଗରରେ ଅନ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ନେଇ ଲୋକମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ହାତ ଭରି ନୈବେଦ୍ୟ‑ଅର୍ପଣ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଏକତ୍ରିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 9

साक्षतैर्भाजनैस्तत्र शतसाहस्रयोषितः । मन्त्रान् पठन्ति विप्राश्च मङ्गलान्यपि योषितः

ସେଠାରେ ଅକ୍ଷତଭରା ପାତ୍ର ହାତେ ଧରି ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ନାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କଲେ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଆଶୀର୍ବାଦ ଉଚ୍ଚାରିଲେ।

Verse 10

अमात्याश्चैव भृत्याश्च गजांश्चाढौकयन्ति च । वर्धापयन्ति ते सर्वे ये केचित्पुरवासिनः

ଅମାତ୍ୟ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆଣିଲେ। ନଗରର ସମସ୍ତ ନିବାସୀ—ଯେ କେହି ହେଉନାହିଁ—ସମେତେ ବର୍ଧାପନ ମଙ୍ଗଳୋତ୍ସବ କଲେ।

Verse 11

हृष्टस्तुष्टोऽवसत्तत्र सचिवैः सह सोऽन्धकः । ददर्श स जगत्सर्वं तुरङ्गांश्च पदातिकान्

ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକ ସଚିବମାନଙ୍କ ସହ ହର୍ଷିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବସିଲା। ସେ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ—ଅଶ୍ୱସେନା ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ—ଦେଖିଲା।

Verse 12

तथैव विविधान् कोशांस्तत्र काञ्चनपूरितान् । महिषीर्गा वृषांश्चैवापश्यच्छत्राण्यनेकधा

ସେହିପରି ସେଠାରେ ସୁନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କୋଷାଗାର ଦେଖିଲା। ମହିଷୀ, ଗାଈ, ବୃଷଭ ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରାଜଛତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 13

स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत् । हृष्टस्तुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत

ଏଭଳି ଅନ୍ଧକ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିଲା—ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ହର୍ଷିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବାସ କଲା; ଦେବମାନେ ତାକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 14

वरं लब्धं तु तं ज्ञात्वा शङ्किताः स्वर्गवासिनः । एकीभूताश्च ते सर्वे वासवं शरणं गताः

ସେ ବର ପାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଶଙ୍କିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 15

शक्र उवाच । कथमागमनं वोऽत्र सर्वेषामपि नाकिनाम् । कस्माद्वो भयमुत्पन्नमागताः शरणं कथम्

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ଏକସାଥି କିପରି ଆସିଲ? କେଉଁ କାରଣରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ଶରଣ କାହିଁକି ନେବାକୁ ଆସିଲ?

Verse 16

ततस्ते ह्यमराः सर्वे शक्रमेतद्वचोऽब्रुवन्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅମର ଦେବମାନେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 17

देवा ऊचुः । सुरनाथान्धको नाम दैत्यः शम्भुवरोर्जितः । अजेयः सर्वदेवानां किं नु कार्यमतः परम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ବରଦାନରେ ପ୍ରବଳ ହୋଇଛି। ସେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ; ଏବେ ପରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ?

Verse 18

तत्त्वं चिन्तय देवेश क उपायो विधीयताम् । इत्थं वदन्ति ते देवाः शक्राग्रे मन्त्रणोद्यताः

ହେ ଦେବେଶ, ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିଚାର କରି କୌଣସି ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହି ସେ ଦେବମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପରାମର୍ଶ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 19

मन्त्रयन्ति च यावद्वै तावच्चारमुखेरितम् । ज्ञात्वा तत्र स देवौघं दानवो निर्गतो गृहात्

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଚରର ମୁଖରୁ ସମ୍ବାଦ ବାହାରିଲା। ସେଠାରେ ଦେବସମୂହ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି ଜାଣି ସେ ଦାନବ ଗୃହରୁ ବାହାରିଗଲା।

Verse 20

एकाकी स्यन्दनारूढ आयुर्धैबहुभिर्वृतः । दुर्गमं मेरुपृष्ठं स लीलयैव गतो नृप

ହେ ନୃପ! ସେ ଏକାକୀ ରଥାରୂଢ ହୋଇ, ବହୁ ଆୟୁଧରେ ଘେରାଯାଇ, ଦୁର୍ଗମ ମେରୁପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ମାନୋ ଲୀଳାରେ ଗଲା।

Verse 21

स्वर्णप्राकारसंयुक्तं शोभितं विविधाश्रमैः । दुर्गमं शत्रुवर्गस्य तदा पार्थिवसत्तम

ହେ ପାର୍ଥିବସତ୍ତମ! ସେ ଧାମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକାରରେ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁବର୍ଗ ପାଇଁ ତାହା ସର୍ବଥା ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା।

Verse 22

प्रविवेशासुरस्तत्र लीलया स्वगृहे यथा । वृत्रहा भयमापन्नः स्वकीयं चासनं ददौ

ସେଠାରେ ସେ ଅସୁର ଲୀଳାଭାବେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ପ୍ରବେଶ କଲା। ବୃତ୍ରହା ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ନିଜ ଆସନ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଲା।

Verse 23

उपविष्टोऽन्धकस्तत्र शक्रस्यैवासने शुभे । आस्थानं कलयामास सर्वतस्त्रिदशावृतम्

ତାପରେ ଅନ୍ଧକ ସେଠାରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ ଆସନରେ ବସିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତ୍ରିଦଶମାନେ ଘେରିଥିବା ସେଇ ରାଜସଭାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 24

शक्र उवाच । किं तवागमनं चात्र किं कार्यं कथयस्व मे । यदस्मदीयं वित्तं हि तत्ते दास्यामि दानव

ଶକ୍ର କହିଲେ—ତୁମେ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କଣ? ମୋତେ କହ। ହେ ଦାନବ, ଆମର ଯେ ଧନ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 25

अन्धक उवाच । नाहं वै कामये कोशं न गजांश्च सुरेश्वर । स्वकीयं दर्शयस्वाद्य स्वर्गशृङ्गारभूषितम्

ଅନ୍ଧକ କହିଲା—ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମର କୋଷ ଚାହେଁନି, ନ ତୁମ ଗଜମାନେ। ଆଜି ତୁମ ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଅ; ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଭୂଷିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମୋତେ ଦର୍ଶାଅ।

Verse 26

ऐरावतं महानागं तं चैवोच्चैःश्रवोहयम् । उर्वश्यादीनि रत्नानि मम दर्शय गोपते

ଐରାବତ ମହାଗଜକୁ ଏବଂ ସେଇ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ଅଶ୍ୱକୁ; ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ରତ୍ନସମ ଦିବ୍ୟ ଧନକୁ—ହେ ଗୋପତେ, ମୋତେ ଦେଖାଅ।

Verse 27

पारिजातकपुष्पाणि वृक्षजातीननेकशः । वादित्राणि च सर्वाणि दर्शयस्व शचीपते

ପାରିଜାତର ପୁଷ୍ପ, ନାନା ପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟ ବୃକ୍ଷଜାତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ—ହେ ଶଚୀପତେ, ମୋତେ ଦେଖାଅ।

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शक्रश्चिन्तितवानिदम् । योऽमुं निहन्ति पाप्मानं न तं पश्यामि कर्हिचित्

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ଶକ୍ର ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ପାପୀକୁ ଯେ ନିହନ୍ତା କରିପାରିବ, ଏମିତି କାହାକୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନି।

Verse 29

नास्ति रक्षाप्रदः कश्चित्स्वर्गलोकस्य दुःखिनः । भयत्रस्तो ददावन्यद्वादित्राद्यप्सरोगणैः

ଦୁଃଖିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ଦେବାକୁ କେହି ନାହିଁ। ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅପ୍ସରାଗଣ ସହ ବାଦ୍ୟାଦି ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଲା।

Verse 30

रङ्गभूमावुपाविश्य कारयामास ताण्डवम् । उपविष्टाः सुराः सर्वे यममारुतकिन्नराः

ରଙ୍ଗଭୂମିରେ ବସି ସେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରାଇଲା। ଯମ, ମରୁତ ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସି ଦେଖିଲେ।

Verse 31

उर्वश्याद्या अप्सरसो गीतवादित्रयोगतः । ननृतुः पुरतस्तस्य सर्वा एकैकशो नृप

ହେ ନୃପ! ଉର୍ବଶୀ ଆଦି ଅପ୍ସରାମାନେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ସହଯୋଗରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ସମସ୍ତେ ଏକେକ କରି ଆଗକୁ ଆସି ନାଚିଲେ।

Verse 32

न व्यश्राम्यत तच्चित्तं दृष्ट्वा चाप्सरसस्तदा । शचीं प्रति मनस्तस्य सकाममभवन्नृप

ହେ ନୃପ! ସେତେବେଳେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତାହାର ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ; ଏବଂ କାମନାସହିତ ତାହାର ମନ ଶଚୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଝୁକିଗଲା।

Verse 33

गृहीत्वा शक्रभार्यां स प्रस्थितः स्वपुरं प्रति । ततः प्रववृते युद्धमन्धकस्य सुरैः सह

ଶକ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଧରି ସେ ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଅନ୍ଧକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 34

तेन देवगणाः सर्वे ध्वस्ताः पार्थिवसत्तम । संग्रामे विविधैः शस्त्रैश्चक्रवज्रादिभिर्घनैः

ହେ ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଚକ୍ର, ବଜ୍ର ଆଦି ଘନ-ଭାରୀ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ରର ପ୍ରହାରରେ ତାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 35

संतापिताः सुराः सर्वे क्षयं नीता ह्यनेकशः । सर्वेऽपि मरुतस्तेन भग्नाः संग्राममूर्धनि

ସମସ୍ତ ସୁରମାନେ ତାହାଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାପିତ ହୋଇ ଅନେକଥର କ୍ଷୟକୁ ନୀତ ହେଲେ; ସଙ୍ଗ୍ରାମର ଶିଖରମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ।

Verse 36

यथा सिंहोगजान् सर्वान् विचित्य विचरेद्वनम् । तद्वदेकेन ते देवा जिताः सर्वे पराङ्मुखाः

ଯେପରି ସିଂହ ସମସ୍ତ ଗଜମାନଙ୍କୁ ଛିଟାଇ ଦେଇ ବନରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରେ, ସେପରି ଏକାକୀ ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପରାଙ୍ମୁଖ କରିଦେଲା।

Verse 37

बालोऽधिपो यथा ग्रामे स्वेच्छया पीडयेज्जनान् । स्वैरमाक्रम्य गृह्णाति कोशवासांसि चासकृत्

ଯେପରି ଗ୍ରାମରେ ଜଣେ ବାଳିଶ ଅଧିପ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ, ଦର୍ପରେ ଘୁରି ଘୁରି, ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କର କୋଷ ଓ ବସ୍ତ୍ର ହରଣ କରେ—ସେପରି ସେ କଲା।

Verse 38

गतं न पश्यत्यात्मानं प्रजासंतापनेन च । गृहीत्वा शक्रभार्यां स गतो वै दानवोत्तमः

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାପ ଦେବାରେ ସେ ଏପରି ଅନ୍ଧ ହେଲା ଯେ ନିଜର ଆସନ୍ନ ପତନକୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ଶକ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ହରଣ କରି ସେ ଦାନବୋତ୍ତମ ନିଶ୍ଚୟ ଚାଲିଗଲା।

Verse 46

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ)।