Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

स एवमन्धकस्तत्र कियन्तं कालमावसत् । हृष्टस्तुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभ्यभूयत

Transliteration

sa evamandhakastatra kiyantaṃ kālamāvasat | hṛṣṭastuṣṭo vasanmartye sa surairnābhyabhūyata

Translation

ଏଭଳି ଅନ୍ଧକ ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିଲା—ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ହର୍ଷିତ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବାସ କଲା; ଦେବମାନେ ତାକୁ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)

• अन्धकः: Andhaka
• अन्धकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्धक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• कियन्तम्: how much/how long
• कियन्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कियत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण (कालम् इति)

• कालम्: time
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आवसत्: dwelt/stayed
• आवसत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + वस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हृष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• तुष्टः: satisfied
• तुष्टः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तुष्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• वसन्: dwelling
• वसन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) ‘dwelling’

• मर्त्ये: in the mortal world
• मर्त्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/अधिकरण), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक-निपात (negation)

• अभ्यभूयत: was overcome/surpassed
• अभ्यभूयत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः—‘was overcome/was surpassed’

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator in Revā Khaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: null

Type: null

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Andhaka established in mortal realm, confident and unchallenged; distant gods shown unable to subdue him—cosmic tension between heaven and earth.

Characters & Entities

• Andhaka
• Suras (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine forces may be checked by the results of boons and karma; restoration of balance requires higher discernment and right means (upāya).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse focuses on the cosmic-political situation; no specific tīrtha is named here.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.