Adhyaya 42

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पिप्पलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायोगी पिप्पलादो महातपाः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ପିପ୍ପଲେଶ୍ୱରକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ମହାଯୋଗୀ, ମହାତପସ୍ବୀ ପିପ୍ପଲାଦ ବସନ୍ତି।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । पिप्पलादस्य चरितं श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य यत्र सिद्धो महातपाः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ, ମୁଁ ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଏବଂ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ସିଦ୍ଧ ମହାତପସ୍ବୀ ବିରାଜିତ, ସେହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ।

Verse 3

कस्य पुत्रो महाभाग किमर्थं कृतवांस्तपः । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

ହେ ମହାଭାଗ! ଏହିଜଣ କାହାର ପୁତ୍ର, ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ତପ କଲା? ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । मिथिलास्थो महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः । याज्ञवल्क्यः पुरा तात चचार विपुलं तपः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ପୂର୍ବକାଳରେ ମିଥିଲାରେ ବସୁଥିବା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ମହାଭାଗ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ବିପୁଳ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 5

तापसी तस्य भगिनी याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । सा सप्तमेऽपि वर्षे च वैधव्यं प्राप दैवतः

ଧୀମାନ୍ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ଭଗିନୀ ତାପସୀ—ଦୈବବଶତଃ—ସପ୍ତମ ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ବୈଧବ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 6

पूर्वकर्मविपाकेन हीनाभूत्पितृमातृतः । नाभूत्तत्पतिपक्षेऽपि कोऽपीत्येकाकिनी स्थिता

ପୂର୍ବକର୍ମର ବିପାକରେ ସେ ପିତାମାତାହୀନା ହେଲା; ପତିପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ—ଏହିପରି ସେ ଏକାକି ରହିଲା।

Verse 7

भूमौ भ्रमन्ती भ्रातुः सा समीपमगमच्छनैः । चचार च तपः सोऽपि परलोकसुखेप्सया

ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଭାଇଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲା; ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ପରଲୋକସୁଖ ଆଶାରେ ତପ କରୁଥିଲେ।

Verse 8

चचार सापि तत्रस्था शुश्रूषन्ती महत्तपः । कस्मिंश्चित्समये साथ स्नाताहनि रजस्वला

ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହି ସେଇ ମହାତପସ୍ୟାର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରୁଥିଲା। ଏକ ସମୟରେ ଦିନେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ରଜସ୍ୱଳା ହେଲା।

Verse 9

अन्तर्वासो धृतवती दृष्ट्वा कर्पटकं रहः । याज्ञवल्क्योऽपि तद्रात्रौ सुप्तो यत्र सुसंवृतः

ଗୁପ୍ତରେ ଗୋଟିଏ କପଡ଼ା ଦେଖି ସେ ତାହାକୁ ଅନ୍ତର୍ବାସ ଭାବେ ଧାରଣ କଲା। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେଇ ରାତିରେ ଯେଉଁଠି ଶୋଇଥିଲେ, ସେଠାରେ ସୁସଂବୃତ ହୋଇ ନିଦ୍ରା କଲେ।

Verse 10

स्वप्नं दृष्ट्वात्यजच्छुक्रं कौपीने रक्तबिन्दुवत् । विराजितेन तपसा सिद्धं तदनलप्रभम्

ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ସେ କୌପୀନରେ ରକ୍ତବିନ୍ଦୁ ପରି ଶୁକ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରଭାବରେ ତାହା ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ସଦୃଶ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 11

यावत्प्रबुद्धो विप्रोऽसौ वीक्ष्योच्छिष्टं तदंशुकम् । चिक्षेप दूरतोऽस्पृश्यं शौचं कृत्वा विधानतः

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାଗି ଉଠି ତାହା ମଲିନ ବସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ବୋଲି ଭାବି ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପରେ ବିଧିମତେ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି କଲେ।

Verse 12

निषिद्धं तु निशि स्नानमिति सुष्वाप स द्विजः । निशीथे सापि तद्वस्त्रं भगस्यावरणं व्यधात्

‘ରାତିରେ ସ୍ନାନ ନିଷିଦ୍ଧ’ ବୋଲି ଭାବି ସେ ଦ୍ୱିଜ ପୁନର୍ବାର ଶୋଇଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗର ଆବରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କଲା।

Verse 13

प्रातरन्वेषयामास मुनिर्वस्त्रमितस्ततः । ततः सा ब्राह्मणी प्राह किं अन्वेषयसे प्रभो । केन कार्यं तव तथा वदस्व मम तत्त्वतः

ପ୍ରାତଃକାଳେ ମୁନି ନିଜ ବସ୍ତ୍ରଟିକୁ ଏଠି-ସେଠି ଖୋଜିଲେ। ତେବେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କହିଲା— “ପ୍ରଭୋ, ଆପଣ କଣ ଖୋଜୁଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କର କି କାର୍ଯ୍ୟ? ସତ୍ୟତଃ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 14

याज्ञवल्क्य उवाच । अपवित्रो मया भद्रे स्वप्नो दृष्टोऽद्य वै निशि । सक्लेदं तत्र मे वस्त्रं निक्षिप्तं तन्न दृश्यते

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ— “ଭଦ୍ରେ, ଆଜି ରାତିରେ ମୁଁ ଅପବିତ୍ର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲି। ତେଣୁ ଭିଜା ମୋ ବସ୍ତ୍ରଟି ସେଠାରେ ରଖିଥିଲି; ଏବେ ତାହା ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणी वाक्यं भीतभीतावदन्नृप । तद्वस्त्रं तु मया विप्र स्नात्वा ह्यन्तः कृतं महत्

ସେ କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଭୟରେ କମ୍ପି କହିଲା— “ହେ ରାଜନ୍, ହେ ବିପ୍ର! ସେ ବସ୍ତ୍ରଟିକୁ ମୁଁ ସ୍ନାନ କରି ଭିତରେ ରଖିଦେଇଛି; ମୋର ମହା ଅପରାଧ ହୋଇଗଲା।”

Verse 16

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हाहेत्युक्त्वा महामुनिः । निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ମହାମୁନି “ହା ହା!” ବୋଲି କହି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ— ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି।

Verse 17

किमेतदिति सेत्युक्त्वा ह्याकाशमिव निर्मला । आश्वासयन्ती तं विप्रं प्रोवाच वचनं तदा

“ଏହା କଣ?” ବୋଲି କହି, ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳା ସେ, ସେଇ ବିପ୍ରଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସେତେବେଳେ କଥା କହିଲା।

Verse 18

वदस्व कारणं तात गुह्याद्गुह्यतरं यदि । प्रतीकारोऽस्य येनैव विमृश्य क्रियते त्वरा

ହେ ତାତ, କାରଣ କହ—ଯଦି ତାହା ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଗୁହ୍ୟ ହୁଏ—ଯେପରି ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି ଏହାର ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତିକାର ଶୀଘ୍ର କରାଯାଇପାରିବ।

Verse 19

ततः स सुचिरं ध्यात्वा लब्धवाग्वै ततः क्षणम् । प्रोवाच साध्वसमना यत्तच्छृणु नरेश्वर

ତାପରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କଲା; କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ବାକ୍ଶକ୍ତି ପାଇ, ଭୟାକୁଳ ମନେ କହିଲା—“ହେ ନରେଶ୍ୱର, ଯାହା ଘଟିଛି ତାହା ଶୁଣ।”

Verse 20

नात्र दोषोऽस्ति ते कश्चिन्मम चैव शुभव्रते । तवोदरे तु गर्भो यस्तत्र दैवं परायणम्

ହେ ଶୁଭବ୍ରତେ, ଏଠାରେ ନ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ଅଛି, ନ ମୋର। କିନ୍ତୁ ତୁମ ଉଦରରେ ଯେ ଗର୍ଭ ଅଛି—ସେଠାରେ ଦୈବ ହିଁ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 21

तस्य तत्त्वेन रक्षा च त्वया कार्या सदैव हि । विनाशी नैव कर्तव्यो यावत्कालस्य पर्ययः

ଏହିହେତୁ ତୁମେ ସଦା ସତ୍ୟଭାବରେ ତାହାର ରକ୍ଷା କର। କାଳର ନିୟତ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଅବଧି ତାହାର ବିନାଶ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 22

तथेति व्रीडिता साध्वी दूयमानेन चेतसा । अपालयच्च तं गर्भं यावत्पुत्रो ह्यजायत

“ତଥାସ୍ତୁ,” ବୋଲି ସେ ସାଧ୍ୱୀ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା; ମନ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଗର୍ଭକୁ ପାଳନ କଲା, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 23

जातमात्रं च तं गर्भं गृहीत्वा ब्राह्मणी च सा । अश्वत्थच्छायामाश्रित्य तमुत्सृज्य वचोऽब्रवीत्

ଶିଶୁ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନବଜାତକୁ ଧରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥବୃକ୍ଷର ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ତାକୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 24

यानि सत्त्वानि लोकेषु स्थावराणि चराणि च । तानि सर्वाणि रक्षन्तु त्यक्तं वै बालकं मया

ଲୋକମାନଙ୍କରେ ଥିବା ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ଏହି ଶିଶୁକୁ ସମସ୍ତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 25

एवमुक्त्वा गता सा तु ब्राह्मणी नृपसत्तम । तथागतः स तु शिशुस्तत्र स्थित्वा मुहूर्तकम्

ଏପରି କହି, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ଚାଲିଗଲା। ଯେପରି ତ୍ୟକ୍ତ ଥିଲା ସେ ଶିଶୁ, ସେପରି ସେଠାରେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିଲା।

Verse 26

पाणिपादौ विनिक्षिप्य निकुञ्च्य नयने शुभे । आस्यं तु विकृतं कृत्वा रुरोद विकृतैः स्वरैः

ସେ ହାତପାଦ ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ଶୁଭ ସୁନ୍ଦର ନୟନ ଦୁଇଟିକୁ ଟିପି ମୁଦି, ମୁହଁକୁ ବିକୃତ କରି ବିକଟ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲା।

Verse 27

तेन शब्देन वित्रस्ताः स्थावरा जङ्गमाश्च ये । आकम्पिता महोत्पातैः सशैलवनकानना

ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ ଭୀତ ହେଲେ; ମହୋତ୍ପାତରେ ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

Verse 28

ततो ज्ञात्वा महद्भूतं क्षुधाविष्टं द्विजर्षभम् । न जहाति नगश्छायां पानार्थाय ततः परम् । अपिबच्च सुतं तस्मादभृतं चैव भारत

ତେବେ ମହାସଙ୍କଟ ଜାଣି—କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ସେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଦେଖି—ପାନାର୍ଥେ ସେ ବୃକ୍ଷଛାୟା ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ପୁତ୍ରକୁ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ତାହାକୁ ପୋଷଣ କଲା।

Verse 29

एवं स वर्धितस्तत्र कुमारो निजचेतसि । चिन्तयामास विश्रब्धः किं मम ग्रहगोचरम्

ଏଭଳି ସେଠାରେ ପୋଷିତ ହୋଇଥିବା ସେ କୁମାର ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କଲା—“ମୋର ଗ୍ରହଗୋଚର କ’ଣ? ମୋର ଭାଗ୍ୟ କେଉଁ ପ୍ରଭାବରେ ଚାଲୁଛି?”

Verse 30

ततः क्रूरसभाचारः क्रूरं दृष्ट्वा निरीक्षितः । पपात सहसा भूमौ शनैश्चारी शनैश्चरः

ତାପରେ ସଭାରେ କ୍ରୂର ଆଚାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶନୈଶ୍ଚର, କଠୋର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷିତ ହେବାମାତ୍ରେ, ସହସା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା—ସେଇ ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନି ନିମ୍ନ ହେଲା।

Verse 31

उवाच च भयत्रस्तः कृताञ्जलिपुटस्तदा । किं मयापकृतं विप्र पिप्पलाद महामुने

ତେବେ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, କରଯୋଡ଼ି ସେ କହିଲା—“ହେ ବିପ୍ର, ହେ ମହାମୁନି ପିପ୍ପଲାଦ! ମୁଁ କ’ଣ ଅପକାର କରିଛି?”

Verse 32

चरन्वै गगनाद्येन पातितो धरणीतले । सौरिणा ह्येवमुक्तस्तु पिप्पलादो महामुनिः

ଆକାଶରେ ଚରୁଥିବା ସୌରି (ଶନି) ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଧରଣୀତଳେ ପତିତ ହୋଇଥିଲା, ସେ ଏଭଳି କହିଲାପରେ ମହାମୁନି ପିପ୍ପଲାଦ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 33

क्रोधरूपोऽब्रवीद्वाक्यं तच्छृणुष्व नराधिप । पितृमातृविहीनस्य मम बालस्य दुर्मते । पीडां करोषि कस्मात्त्वं सौरे ब्रूहि ह्यशेषतः

କ୍ରୋଧରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ କହିଲା—“ହେ ନରାଧିପ, ଶୁଣ। ପିତା‑ମାତାବିହୀନ ମୋ ବାଳକକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ପୀଡ଼ା ଦେଉଛ? ହେ ସୌରି, ଦୁର୍ମତି, କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।”

Verse 34

शनैश्चर उवाच । क्रूरस्वभावः सहजो मम दृष्टिस्तथेदृशी । मुञ्चस्व मां तथा कर्ता यद्ब्रवीषि न संशयः

ଶନୈଶ୍ଚର କହିଲେ—“କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବ ମୋର ସହଜ; ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। ମୋତେ ମୁକ୍ତ କର; ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବି।”

Verse 35

पिप्पलाद उवाच । अद्यप्रभृति बालानां वर्षादा षोडशाद्ग्रह । पीडा त्वया न कर्तव्या एष ते समयः कृतः

ପିପ୍ପଲାଦ କହିଲେ—“ଆଜିଠାରୁ, ହେ ଗ୍ରହ, ଏକ ବର୍ଷରୁ ଷୋଳ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଳକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପୀଡ଼ା ଦେବ ନାହିଁ। ଏହି ତୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ‑ନିୟମ।”

Verse 36

एवमस्त्विति चोक्त्वा स जगाम पुनरागतः । देवमार्गं शनैश्चारी प्रणम्य ऋषिसत्तमम्

“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେ ଗଲା, ପୁଣି ଫେରି ଆସିଲା। ଦେବମାର୍ଗରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗମନ କରି, ସେ ଋଷିସତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 37

गते चादर्शनं तत्र सोऽपि बालो महाग्रहः । विचिन्तयन्वै पितरं क्रोधेन कलुषीकृतः

ସେ ଯାଇ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲାପରେ, ସେଇ ଯୁବ ମହାଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲା; କ୍ରୋଧରେ ତାହାର ମନ କଳୁଷିତ ହେଲା।

Verse 38

आग्नेयीं धारणां ध्यात्वा जनयामास पावकम् । कृत्यामन्त्रैर्जुहावाग्नौ कृत्या वै संभवत्विति

ଆଗ୍ନେୟୀ ଧାରଣାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ପାବକ (ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି) ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ କୃତ୍ୟା-ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ କହିଲେ—“କୃତ୍ୟା ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଉ।”

Verse 39

तावज्झटिति सा कन्या ज्वालामालाविभूषिता । हुतभुक्सदृशाकारा किं करोमीति चाब्रवीत्

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଝଟିତି ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ ସେ କନ୍ୟା ପ୍ରକଟ ହେଲା; ତାହାର ଆକାର ହୁତଭୁକ୍ (ଆହୁତି-ଭୋଜୀ ଅଗ୍ନି) ସଦୃଶ। ସେ କହିଲା—“ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 40

शोषयामि समुद्रान् किं चूर्णयामि च पर्वतान् । अवनिं वेष्टयामीति पातये किं नभस्तलम्

ସେ କହିଲା—“ମୁଁ କି ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶୋଷିଦେବି? ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି? ପୃଥିବୀକୁ ବେଷ୍ଟନ କରିବି? କିମ୍ବା ନଭମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରିଦେବି?”

Verse 41

कस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि घातयामि च कं द्विज । शीघ्रमादिश्यतां कार्यं मा मे कालात्ययो भवेत्

“ମୁଁ କାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପତିତ ହେବି? କାହାକୁ ଘାତ କରିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜ? ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମୋର କାଳ ବ୍ୟର୍ଥ ନ ହେଉ।”

Verse 42

। अध्याय

“ଅଧ୍ୟାୟ”—ଏହା ଅଧ୍ୟାୟ-ସୂଚକ ଶବ୍ଦ (ଅଧ୍ୟାୟ ବିଭାଗ/ସମାପ୍ତି ସୂଚନା)।

Verse 43

महता क्रोधवेगेन मया त्वं चिन्तिता शुभे । पिता मे याज्ञवल्क्यश्च तस्य त्वं पत माचिरम्

ମହା କ୍ରୋଧର ବେଗରେ, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଡାକିଛି। ମୋ ପିତା ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ—ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼; ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 44

एवमुक्त्वागमच्छीघ्रं स्फोटयन्ती नभस्तलम् । मिथिलास्थो महाप्राज्ञस्तपस्तेपे महामनाः

ଏଭଳି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା, ଯେନେ ଆକାଶତଳକୁ ଫାଟାଇଦେଉଛି। ଏପଟେ ମିଥିଲାରେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାମନା ମୁନି ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ରହିଲେ।

Verse 45

यावत्पश्यति दिग्भागं ज्वलनार्कसमप्रभम् । याज्ञवल्क्यो महातेजा महद्भूतमुपस्थितम्

ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦିଗକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ମହାଭୂତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा सहसायान्तं भीतभीतो महामुनिः । अनुयुक्तोऽथ भूतेन जनकं नृपतिं ययौ

ତାହାକୁ ହଠାତ୍ ନିଜ ପାଖକୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି ମହାମୁନି ଭୟରେ ଭୀତଭୀତ ହେଲେ। ସେଇ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱର ଚାପରେ ସେ ରାଜା ଜନକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 47

शरण्यं मामनुप्राप्तं विद्धि त्वं नृपसत्तम । महद्भूतभयाद्रक्ष यदि शक्नोषि पार्थिव

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଶରଣାଗତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତୁ। ହେ ପାର୍ଥିବ, ଯଦି ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେଇ ମହାଭୂତର ଭୟରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 48

ब्रह्मतेजोभवं भूतमनिवार्यं दुरासदम् । न च शक्नोम्यहं त्रातुं राजा वचनमब्रवीत्

ରାଜା କହିଲେ—ଏହି ସତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମତେଜରୁ ଜନିତ, ଅପ୍ରତିରୋଧ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଜୟ; ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବି ନାହିଁ।

Verse 49

ततश्चान्यं नृपश्रेष्ठं शरणार्थी महातपाः । जगाम तेन मुक्तोऽसौ चेन्द्रस्य सदनं भयात्

ତାପରେ ଶରଣାର୍ଥୀ ମହାତପା ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତ ହୋଇ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦନକୁ ଗମନ କଲେ।

Verse 50

देवराज नमस्तेऽस्तु महाभूतभयान्नृप । कम्पमानोऽब्रवीद्विप्रो रक्षस्वेति पुनःपुनः

ହେ ଦେବରାଜ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସେଇ ମହାଭୂତର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ—“ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।”

Verse 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवराजोऽब्रवीदिदम् । न शक्नोमि परित्रातुं ब्रह्मकोपादहं मुने

ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଦେବରାଜ କହିଲେ—“ହେ ମୁନେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୋପର ଭୟରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରିତ୍ରାଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ।”

Verse 52

ततः स ब्रह्मभवनं ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः । जगाम विष्णुलोकं च तेनापीत्युक्त एव सः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବ୍ରହ୍ମଭବନକୁ ଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲେ—କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ଏକେ କଥା କୁହାଗଲା।

Verse 53

ततः स मुनिरुद्विग्नो निराशो जीविते नृप । अनुगम्यमानो भूतेन अगच्छच्छङ्करालयम्

ତେବେ ସେ ମୁନି, ହେ ନୃପ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଓ ଜୀବନ ପ୍ରତି ନିରାଶ ହୋଇ, ସେ ଭୂତର ଅନୁଗମନରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 54

तस्य योगबलोपेतो महादेवस्य पाण्डव । नखमांसान्तरे गुप्तो यथा देवो न पश्यति

ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଯୋଗବଳସମ୍ପନ୍ନ ସେ ଭୂତ ମହାଦେବଙ୍କ ନଖ ଓ ମାଂସର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ଏମିତି ଗୁପ୍ତ ହେଲା ଯେ ଦେବ ତାହାକୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 55

तदन्ते चागमद्भूतं ज्वलनार्कसमप्रभम् । मुञ्च मुञ्चेति पुरुषं देवदेवं महेश्वरम्

ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଭୂତ ଆସି ‘ମୁକ୍ତ କର, ମୁକ୍ତ କର’ ବୋଲି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 56

एवमुक्तो महादेवस्तेन भूतेन भारत । योगीन्द्रं दर्शयामास नखमांसान्तरे तदा

ହେ ଭାରତ, ସେ ଭୂତ ଏପରି କହିବାରେ ମହାଦେବ ତେବେ ନଖ ଓ ମାଂସର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଦେଖାଇଲେ।

Verse 57

संस्थाप्य भूतं भूतेशः परमापद्गतं मुनिम् । उवाच मा भैस्त्वं विप्र निर्गच्छस्व महामुने

ଭୂତେଶ (ଶିବ) ସେ ଭୂତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ ପରମ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଭୟ କରନି, ହେ ବିପ୍ର; ନିରାପଦେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର, ହେ ମହାମୁନି।’

Verse 58

ततः सुसूक्ष्मदेहस्थं भूतं दृष्ट्वाब्रवीदिदम् । किमस्य त्वं महाभूत करिष्यसि वदस्व मे

ତେବେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ଭୂତକୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ— “ହେ ମହାଭୂତ, ଏହାକୁ ତୁମେ କ’ଣ କରିବ? ମୋତେ କୁହ।”

Verse 59

कृत्योवाच । क्रोधाविष्टेन देवेश पिप्पलादेन चिन्तिता । अस्य देहं हनिष्यामि हिंसार्थं विद्धि मां प्रभो

କୃତ୍ୟା କହିଲା— “ହେ ଦେବେଶ, କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ ପିପ୍ପଲାଦ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ମୁଁ ଏହାର ଦେହକୁ ନାଶ କରିବି; ପ୍ରଭୋ, ମୋତେ ହିଂସାର୍ଥ ବୋଲି ଜାଣ।”

Verse 60

एतच्छ्रुत्वा महादेवो भूतस्य वदनाच्च्युतम् । कटिस्थं याज्ञवल्क्यं च मन्त्रयामास मन्त्रवित्

ଏହା ଶୁଣି ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ମହାଦେବ—ଭୂତର ମୁଖରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ବଚନକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ—ନିଜ କଟିରେ ଥିବା ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ।

Verse 61

योगीश्वरेति विप्रस्य कृत्वा नाम युधिष्ठिर । विसर्जयित्वा देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଦେବେଶ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ “ଯୋଗୀଶ୍ୱର” ନାମ ଦେଇ ବିଦାୟ କଲେ ଏବଂ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 62

प्रेषयित्वा तु तं भूतं पिप्पलादोऽपि दुर्मनाः । पितृमातृसमुद्विग्नो नर्मदातटमाश्रितः

ସେ ଭୂତକୁ ପଠାଇଦେଇ ପିପ୍ପଲାଦ ମଧ୍ୟ ମନମରା ହେଲା; ପିତାମାତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ନର୍ମଦା ତଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।

Verse 63

एकाङ्गुष्ठो निराहारो वर्षादा षोडशान्नृप । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

ହେ ରାଜନ୍! ଏକ ପାଦର ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଓ ନିରାହାର ରହି, ସେ ଷୋଳ ବର୍ଷ ଉମାସହିତ ଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲା।

Verse 64

ततस्तत्तपसा तुष्टः शङ्करो वाक्यमब्रवीत्

ତାପରେ ସେଇ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶଙ୍କର ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 65

ईश्वर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते विप्र तपसानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व ते दद्मि मनसा चेप्सितं शुभम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ହେ ସୁବ୍ରତ! ଏହି ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ। ବର ଚାହ; ମନରେ ଯେ ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା କରିଛ, ସେହିଟି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।

Verse 66

पिप्पलाद उवाच । यदि मे भगवांस्तुष्टो यदि देयो वरो मम । अत्र संनिहितो देव तीर्थे भव महेश्वर

ପିପ୍ପଲାଦ କହିଲେ—ଯଦି ଭଗବାନ୍ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ଦେବ! ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଏଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇ ରୁହ; ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ବିରାଜ କର।

Verse 67

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पिप्पलादं महामुनिम् । जगामादर्शनं देवो भूतसङ्घसमन्वितः

ଏଭଳି କୁହାଯିବା ପରେ ଦେବ ମହାମୁନି ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ଭୂତସଂଘ ସହିତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 68

पिप्पलादो गते देवे स्नात्वा तत्र महाम्भसि । स्थापयित्वा महादेवं जगामोत्तरपर्वतम्

ଦେବ ଗତ ହେଲାପରେ ପିପ୍ପଲାଦ ସେଠାରେ ମହାଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା; ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

Verse 69

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या स्नात्वा मन्त्रयुतं नृप । तर्पयित्वा पित्ःन् देवान् पूजयेच्च महेश्वरम्

ହେ ରାଜନ୍! ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହ ମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।

Verse 70

अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् । मृतो रुद्रपुरं याति नात्र कार्या विचारणा

ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅନୁତ୍ତମ ଫଳ ପାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ରୁଦ୍ରପୁରକୁ ଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 71

अथ यो भोजयेद्विप्रान् पित्ःनुद्दिश्य भारत । तस्य ते द्वादशाब्दानि मोदन्ते दिवि तर्पिताः

ପୁନଶ୍ଚ, ହେ ଭାରତ! ଯେ କେହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାରୋ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।

Verse 72

संन्यासेन तु यः कश्चित्तत्र तीर्थे तनुं त्यजेत् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଭାବରେ ଯେ କେହି ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ; ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରୁ କେବେ ଫେରେ ନାହିଁ।

Verse 73

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्ठे हि त्वयानघ । माहात्म्यं पिप्पलादस्य तीर्थस्योत्पत्तिरेव च

ହେ ଅନଘ! ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ସେପରି ଏ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସେଇ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ।

Verse 74

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ପାପହର, ଧନ୍ୟ ଓ ଦୁଷ୍ସ୍ୱପ୍ନନାଶକ। ଯେ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଯେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ।