Adhyaya 41

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेच्च राजेन्द्र कुण्डलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायक्षः कुण्डधारो नृपोत्तम

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ମହାୟକ୍ଷ କୁଣ୍ଡଧାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ।

Verse 2

तपः कृत्वा सुविपुलं सुरासुरभयंकरम् । पौलस्त्यमन्दिरे चैव चिक्रीड नृपसत्तम

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ତପ କରି—ଯାହା ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର—ସେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ମନ୍ଦିରରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା କଲା, ହେ ନୃପସତ୍ତମ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्युगे समुत्पन्नः कस्य पुत्रो महामतिः । तपस्तप्त्वा सुविपुलं तोषितो येन शङ्करः

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ସେ ମହାମତି କେଉଁ ଯୁଗରେ ଜନ୍ମିଲେ ଏବଂ କାହାର ପୁତ୍ର ଥିଲେ? ଯିଏ ଅତି ବିପୁଳ ତପ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 4

एतद्विस्तरतस्तात कथयस्व ममानघ । शृण्वतश्च न तृप्तिर्मे कथामृतमनुत्तमम्

ହେ ତାତ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ଏହାକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ଶୁଣୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୋର ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହି ଅନୁତ୍ତମ କଥାମୃତ କେବେ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରେ ନାହିଁ।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । त्रेतायुगे ब्रह्मसमः पौलस्त्योनाम विश्रवाः । तपः कृत्वा सुविपुलं भरद्वाजसुतोद्भवः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ ବଂଶଜ ‘ବିଶ୍ରବା’ ନାମକ ମହର୍ଷି ଥିଲେ, ମହିମାରେ ବ୍ରହ୍ମାସମ। ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁତ୍ରପରମ୍ପରାରେ ଜନ୍ମି ସେ ଅତି ବିପୁଳ ତପ କଲେ।

Verse 6

पुत्रं पौत्रगणैर्युक्तं पत्न्या भक्त्या सुतोषितः । धनदं जनयामास सर्वलक्षणलक्षितम्

ପତ୍ନୀର ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଧନଦ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଏବଂ ସନ୍ତାନପରମ୍ପରାରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 7

जातमात्रं तु तं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चकार नाम सुप्रीत ऋषिदेवसमन्वितः

ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଥିବାକୁ ଜାଣିମାତ୍ରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଋଷି ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାହାର ନାମକରଣ କଲେ।

Verse 8

यस्माद्विश्रवसो जातो मम पौत्रत्वमागतः । तस्माद्वैश्रवणो नाम तव दत्तं मयानघ

ତୁମେ ବିଶ୍ରବାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ ମୋର ପୌତ୍ର ହୋଇଛ; ତେଣୁ ହେ ଅନଘ, ମୁଁ ତୁମକୁ ‘ବୈଶ୍ରବଣ’ ନାମ ଦେଲି।

Verse 9

तथा त्वं सर्वदेवानां धनगोप्ता भविष्यसि । चतुर्थो लोकपालानामक्षयश्चाव्ययो भुवि

ଏହିପରି ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଧନର ରକ୍ଷକ ହେବ; ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥ ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ରହିବ।

Verse 10

तस्य भार्या महाराज ईश्वरीति च विश्रुता । यक्षो यक्षाधिपः श्रेष्ठस्तस्य कुण्डोऽभवत्सुतः

ହେ ମହାରାଜ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ‘ଈଶ୍ୱରୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯକ୍ଷାଧିପଙ୍କର ‘କୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲା।

Verse 11

स च रूपं परं प्राप्य मातापित्रोरनुज्ञया । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

ମାତାପିତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ସେ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ପାଇ, ନର୍ମଦା ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିପୁଳ ତପ କଲା।

Verse 12

ग्रीष्मे पञ्चाग्निसंतप्तो वर्षासु स्थण्डिलेशयः । हेमन्ते जलमध्यस्थो वायुभक्षः शतं समाः

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ତାପ ସହିଲା, ବର୍ଷାକାଳରେ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୋଇଲା, ହେମନ୍ତରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା। କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ସେ ଶତବର୍ଷ ଏହି ତପ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲା।

Verse 13

एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप । अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्

ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଯେନ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର—କେବଳ ଅସ୍ଥିଶେଷ—ହୋଇଗଲା। ପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ବାହୁ ଉପରେ ଉଠାଇ ଧରି ଆଉ ଅଧିକ ତପ କଲା।

Verse 14

अतपच्च घृतश्वासः कुण्डलो भरतर्षभ । चतुर्थे वर्षशतके तुतोष वृषवाहनः

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଘୃତସମ ସ୍ଥିର ଓ ସଂଯତ ଶ୍ୱାସ ଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଏଭଳି ତପ କଲା; ଚତୁର୍ଥ ଶତବର୍ଷରେ ବୃଷବାହନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 15

वरं वृणीष्व भो वत्स यत्ते मनसि रोचते । ददामि ते न सन्देहस्तपसा तोषितो ह्यहम्

“ହେ ବତ୍ସ, ତୋ ମନକୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେହି ବର ଚାହ। ତୋର ତପରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ ତୋତେ ତାହା ଦେବି।”

Verse 16

कुण्डल उवाच । यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे । विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु

କୁଣ୍ଡଳ କହିଲା—“ଯକ୍ଷାଧିପତିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନଗରରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଚର ହୋଇ ବସୁଛି। ଇଚ୍ଛାମତେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ—ମୋର ବଧ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Verse 17

तथेत्युक्त्वा महादेवः सर्वलोकनमस्कृतः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ମହାଦେବ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଧରଣୀଧର କୈଲାସକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 18

गते चादर्शनं देवे सोऽपि यक्षो मुदान्वितः । स्थापयामास देवेशं कुण्डलेश्वरमुत्तमम्

ଦେବ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପରେ ସେ ଯକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ‘କୁଣ୍ଡଲେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 19

अलंकृत्वा जगन्नाथं पुष्पधूपानुलेपनैः । विमानैश्चामरैश्छत्रैस्तथा वै लिङ्गपूरणैः

ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନୁଲେପନରେ ଅଲଙ୍କୃତ କଲା; ଏବଂ ବିମାନୋତ୍ସବ, ଚାମର, ଛତ୍ରାଦି ସମ୍ମାନ ସହ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର ବିଧିସମ୍ମତ ଉପଚାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲା।

Verse 20

तर्पयित्वा द्विजान्सम्यगन्नपानादिभूषणैः । प्रीणयित्वा महादेवं ततः स्वभवनं ययौ

ଅନ୍ନପାନ ଆଦି ଓ ଯଥୋଚିତ ଦାନ-ଉପହାରରେ ସେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ ତୃପ୍ତ କଲା; ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ପରେ ନିଜ ଭବନକୁ ଗଲା।

Verse 21

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः

ସେହି ସମୟରୁ ସେ ତୀର୍ଥ ‘କୁଣ୍ଡଲେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା—ପରମ, ଉତ୍ତମ ଓ ଅତି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 22

तत्र तीर्थे तु यः कश्चिदुपवासपरायणः । अर्चयेद्देवमीशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ କେହି ଉପବାସପରାୟଣ ହୋଇ ଈଶାନ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 23

सुवर्णं रजतं वापि मणिं मौक्तिकमेव च । दद्याद्भोज्यं ब्राह्मणेभ्यः स सुखी मोदते दिवि

ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ, ମଣି କିମ୍ବା ମୁକ୍ତା ଦାନ କରେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଉଛି—ସେ ଦାତା ସୁଖୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 24

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ऋग्यजुःसामगोऽपि वा । ऋचमेकां जपित्वा तु सकलं फलमश्नुते

ସେହି ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ କିମ୍ବା ସାମ ବେଦପାଠୀ ଯେ କେହି ହେଉ—ଗୋଟିଏ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।

Verse 25

गां प्रयच्छति विप्रेभ्यस्तत्फलं शृणु पाण्डव । यावन्ति तस्या रोमाणि तत्प्रसूतिकुलेषु च

ହେ ପାଣ୍ଡବ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗୋଦାନ କରିବାର ଫଳ ଶୁଣ—ସେ ଗାଈର ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ଏବଂ ତାହାର ସନ୍ତାନ-ସନ୍ତତିର ବଂଶକୁଳମାନଙ୍କରେ ଯେତେ ଗଣନା, ସେତେ ମହା ପୁଣ୍ୟ ଘୋଷିତ।

Verse 26

तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । स्वर्गे वासो भवेत्तस्य पुत्रपौत्रैः समन्वितः

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏବଂ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ତାହାର ସ୍ୱର୍ଗବାସ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 27

तावन्ति वर्षाणि महानुभावः स्वर्गे वसेत्पुत्रपौत्रैश्च सार्द्धम् । तत्रान्नदो याति महेशलोकमसंख्यवर्षाणि न संशयोऽत्र

ସେତେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମହାନୁଭାବ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ। ସେଠାରେ ଅନ୍ନଦାତା ମହେଶଲୋକକୁ ଯାଇ ଅସଂଖ୍ୟ ବର୍ଷ ରହେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 28

स वै सुखी मोदते स्वर्गलोके गन्धर्वसिद्धाप्सरःसम्प्रगीते । एवं तु ते धर्मसुत प्रभावस्तीर्थस्य सर्वः कथितश्च पार्थ

ସେ ସୁଖୀ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। ହେ ଧର୍ମସୁତ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ତୀର୍ଥର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବ ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା।

Verse 29

श्रुत्वा स्तुवन्मुच्यते सर्वपापैः पुनस्त्रिलोकीमिह तत्प्रभावात्

ଏହାକୁ ଶୁଣି ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେହି ପ୍ରଭାବରେ ପୁନଃ ଏଠାରେ ତ୍ରିଲୋକସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଭସ୍ଥିତି ପାଏ।

Verse 41

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।