Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 13

Devanagari script

एवं वर्षशते पूर्णे एकाङ्गुष्ठेऽभवन्नृप । अस्थिभूतः परं तात ऊर्ध्वबाहुस्ततः परम्

Transliteration

evaṃ varṣaśate pūrṇe ekāṅguṣṭhe'bhavannṛpa | asthibhūtaḥ paraṃ tāta ūrdhvabāhustataḥ param

Translation

ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଯେନ ଏକ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର—କେବଳ ଅସ୍ଥିଶେଷ—ହୋଇଗଲା। ପରେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ବାହୁ ଉପରେ ଉଠାଇ ଧରି ଆଉ ଅଧିକ ତପ କଲା।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)

• वर्षशते: in (the period of) a hundred years
• वर्षशते: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: वर्षशत (प्रातिपदिक; वर्ष + शत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (7th/Locative); एकवचन; समासः—तत्पुरुष (वर्षाणां शतम्)

• पूर्णे: completed
• पूर्णे: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (वर्षशते)

• एकाङ्गुष्ठे: in/at (the state of) one thumb (measure)
• एकाङ्गुष्ठे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: एकाङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक; एक + अङ्गुष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे अनिश्चित); सप्तमी विभक्ति; एकवचन; समासः—कर्मधारय (एकः अङ्गुष्ठः)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् लकार (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति (8th/Vocative); एकवचन

• अस्थिभूतः: having become bone-like / reduced to bones
• अस्थिभूतः: Kartṛ (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अस्थि + भूत (प्रातिपदिक; भू-धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूत); समासः—तत्पुरुष (अस्थि-भूतः = अस्थिरूपः)

• परम्: then/thereafter
• परम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: परम् (अव्यय/विशेषण)
• Form: अव्यय; परं = “thereafter/then” (temporal adverb)

• तात: O dear one / O son
• तात: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन विभक्ति; एकवचन

• ऊर्ध्वबाहुः: with arms raised upward
• ऊर्ध्वबाहुः: Kartṛ (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; समासः—कर्मधारय (ऊर्ध्वः बाहुः यस्य/ऊर्ध्वबाहुः)

• ततः: then/thereupon
• ततः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः = “then/from that time” (temporal/ablatival adverb)

• परम्: further/after that
• परम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: परम् (अव्यय/विशेषण)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-कालवाचक (again temporal adverb)

Speaker

Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Skanda Dialogue

Listener: A king (nṛpa) addressed in the verse

Visual Art Cues

Scene: An emaciated ascetic, reduced to bone-like thinness, stands immobile with both arms raised, hair matted, eyes inward, beside a sacred riverbank under harsh sun and wind.

Characters & Entities

• Kuṇḍa
• king (listener, unnamed in snippet)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic ideal of resolve (dṛḍha-niścaya) is shown through unwavering tapas even when the body is exhausted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context remains the Revā/Narmadā sacred region, though this verse itself does not name a site.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ūrdhvabāhu-vrata (keeping the arms raised) is indicated as a further austerity.