Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 16

Devanagari script

कुण्डल उवाच । यक्षाधिपप्रसादेन तस्यैवानुचरः पुरे । विचरामि यथाकाममवध्यः सर्वशत्रुषु

Transliteration

kuṇḍala uvāca | yakṣādhipaprasādena tasyaivānucaraḥ pure | vicarāmi yathākāmamavadhyaḥ sarvaśatruṣu

Translation

କୁଣ୍ଡଳ କହିଲା—“ଯକ୍ଷାଧିପତିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ନଗରରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଚର ହୋଇ ବସୁଛି। ଇଚ୍ଛାମତେ ଭ୍ରମଣ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଅବଧ୍ୟ—ମୋର ବଧ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”

Word by Word

• कुण्डलः: Kuṇḍala
• कुण्डलः: Kartṛ (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• यक्षाधिपप्रसादेन: by the favor of the lord of the Yakṣas
• यक्षाधिपप्रसादेन: Karaṇa (Instrument/Cause)
• Type: Noun
• Root: यक्षाधिप + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन; समासः—तत्पुरुष (यक्षाणाम् अधिपः + प्रसादः; “by the favor of the lord of Yakṣas”)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis/only)

• अनुचरः: attendant/follower
• अनुचरः: Kartṛ (Predicate nominal)
• Type: Noun
• Root: अनुचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• पुरे: in the city
• पुरे: Adhikaraṇa (Locative)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन

• विचरामि: I roam
• विचरामि: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: वि + चर् (धातु)
• Form: लट् लकार; उत्तमपुरुष; एकवचन; परस्मैपदम्

• यथाकामम्: as I wish / at will
• यथाकामम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: “as desired/at will”)

• अवध्यः: invulnerable / not to be slain
• अवध्यः: Kartṛ (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अवध्य (प्रातिपदिक; नञ्-तत्पुरुष: अ + वध्य)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (अहम्/अनुचरः)

• सर्वशत्रुषु: among all enemies
• सर्वशत्रुषु: Adhikaraṇa (Locative: sphere)
• Type: Noun
• Root: सर्व + शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वे शत्रवः)

Speaker

Kuṇḍala (a Yakṣa)

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (implied interlocutor after boon-offer)

Visual Art Cues

Scene: Kundala speaks confidently before Śiva, describing his status as Kubera’s attendant in the yakṣa city and his inviolability among enemies.

Characters & Entities

• Kuṇḍala
• Yakṣādhipa (Kubera)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine favor (prasāda) bestows protection and rightful authority; boons are portrayed as consequences of alignment with higher powers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement occurs within the Kundaleśvara-tīrtha Māhātmya of the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the verse explains Kundala’s status through Kubera’s grace.