Adhyaya 192

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं तात देवतीर्थमनुत्तमम् । दृष्ट्वा तु श्रीपतिं पापैर्मुच्यते मानवो भुवि

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ତାତ! ତାହାର ପରେ ସତ୍ୱରେ ଅନୁତ୍ତମ ଦେବତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଶ୍ରୀପତିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିମାତ୍ରେ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 2

महर्षेस्तस्य जामाता भृगोर्देवो जनार्दनः

ସେଇ ମହର୍ଷିଙ୍କ ଜାମାତା ଦେବ ଜନାର୍ଦନ; ସେ ଭୃଗୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कोऽयं श्रियः पतिर्देवो देवानामधिपो विभुः । कथं जन्माभवत्तस्य देवेषु त्रिषु वा मुने

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଏହି ଶ୍ରୀପତି ଦେବ କିଏ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ? ହେ ମୁନେ! ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ କିପରି ହେଲା—ଦେବମାନଙ୍କ ତିନି ବର୍ଗରେ କି, ନା ଅନ୍ୟଥା?

Verse 4

सम्बन्धी च कथं जातो भृगुणा सह केशवः । एतद्विस्तरतो ब्रह्मन् वक्तुमर्हसि भार्गव

ଏବଂ କେଶବ ଭୃଗୁଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧୀ କିପରି ହେଲେ? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ଭାର୍ଗବ! ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । संक्षेपात्कथयिष्यामि साध्यस्य चरितं महत् । न हि विस्तरतो वक्तुं शक्ताः सर्वे महर्षयः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମୁଁ ସାଧ୍ୟଙ୍କ ମହାଚରିତ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। କାରଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି।

Verse 6

नारायणस्य नाभ्यब्जाज्जातो देवश्चतुर्मुखः । तस्य दक्षोऽङ्गजो राजन् दक्षिणाङ्गुष्ठसम्भवः

ନାରାୟଣଙ୍କ ନାଭି-ପଦ୍ମରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ଦେବ (ବ୍ରହ୍ମା) ଜନ୍ମିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମିଲେ—ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 7

धर्मः स्तनान्तात्संजातस्तस्य पुत्रोऽभवत्किल । नारायणसहायोऽसावजोऽपि भरतर्षभ

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୁହାଯାଏ ଯେ ସ୍ତନାନ୍ତରୁ ଧର୍ମ ଜନ୍ମିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଜ ହେଲେ। ସେଇ ଅଜ ନାରାୟଣଙ୍କ ସହାୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 8

मरुत्वती वसुर्ज्ञाना लम्बा भानुमती सती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वावती ककुप्

ମରୁତ୍ୱତୀ, ବସୁ, ଜ୍ଞାନା, ଲମ୍ବା, ଭାନୁମତୀ, ସତୀ, ସଂକଳ୍ପା, ମୁହୂର୍ତ୍ତା, ସାଧ୍ୟା, ବିଶ୍ୱାବତୀ ଓ କକୁପ୍—ଏହିମାନେ (ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ) ନାମ।

Verse 9

धर्मपत्न्यो दशैवैता दाक्षायण्यो महाप्रभाः । तासां साध्या महाभागा पुत्रानजनयन्नृप

ଏହି ଦଶଜଣ ମହାପ୍ରଭା ଦାକ୍ଷାୟଣୀ କନ୍ୟା ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ। ହେ ନୃପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସାଧ୍ୟା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 10

नरो नारायणश्चैव हरिः कृष्णस्तथैव च । विष्णोरंशांशका ह्येते चत्वारो धर्मसूनवः

ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏବଂ ହରି ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ଏହି ଚାରିଜଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶାଂଶ ଏବଂ ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 11

तथा नारायणनरौ गन्धमादनपर्वते । आत्मन्यात्मानमाधाय तेपतुः परमं तपः

ଏହିପରି ନାରାୟଣ ଓ ନର ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ, ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମାକୁ ନିବେଶ କରି, ପରମ ତପ କଲେ।

Verse 12

ध्यायमानावनौपम्यं स्वं कारणमकारणम् । वासुदेवमनिर्देश्यमप्रतर्क्यमनन्तरम्

ସେମାନେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ—ଅନୁପମ; ନିଜେ ଆଦିକାରଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ କାରଣାତୀତ; ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଅତର୍କ୍ୟ ଓ ଅନନ୍ତ।

Verse 13

योगयुक्तौ महात्मानावास्थितावुरुतापसौ । तयोस्तपःप्रभावेण न तताप दिवाकरः

ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ମହାତପସ୍ବୀ ଅଚଳ ରହିଲେ; ତାଙ୍କ ତପଃପ୍ରଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାପ ଦେଲା ନାହିଁ।

Verse 14

ववाह शङ्कितो वायुः सुखस्पर्शो ह्यशङ्कितः । शिशिरोऽभवदत्यर्थं ज्वलन्नपि विभावसुः

ବାୟୁ ଯେନ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ବହିଲା, ତଥାପି ତାହାର ସ୍ପର୍ଶ ସୁଖଦ ଓ ନିର୍ଭୟ ଥିଲା; ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ ହୋଇଗଲା।

Verse 15

सिंहव्याघ्रादयः सौम्याश्चेरुः सह मृगैर्गिरौ । तयोर्गौरिव भारार्ता पृथिवी पृथिवीपते

ସିଂହ-ବ୍ୟାଘ୍ରାଦିମାନେ ସୌମ୍ୟ ହୋଇ ପର୍ବତରେ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହ ଚରିଲେ। ତଥାପି, ହେ ପୃଥିବୀପତେ, ସେମାନଙ୍କ ଭାରରେ ପୃଥିବୀ ଭାରବାହୀ ଗାଈ ପରି କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 16

चेरुश्च भूधराश्चैव चुक्षुभे च महोदधिः । देवाश्च स्वेषु धिष्ण्येषु निष्प्रभेषु हतप्रभाः । बभूवुरवनीपाल परमं क्षोभमागताः

ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଳିଲେ ଏବଂ ମହାସମୁଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ଦେବମାନେ ନିଜ ନିଜ ଧାମରେ ପ୍ରଭା ମଲିନ ହୋଇ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ତେଜହୀନ ହୋଇ—ହେ ଅବନୀପାଳ—ଚରମ ଉଦ୍ବେଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 17

देवराजस्तथा शक्रः संतप्तस्तपसा तयोः । युयोजाप्सरसस्तत्र तयोर्विघ्नचिकीर्षया

ତେବେ ଦେବରାଜ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ତପରେ ବିଘ୍ନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।

Verse 18

इन्द्र उवाच । रम्भे तिलोत्तमे कुब्जे घृताचि ललिते शुभे । प्रम्लोचे सुभ्रु सुम्लोचे सौरभेयि महोद्धते

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ରମ୍ଭେ, ତିଲୋତ୍ତମେ, କୁବ୍ଜେ, ଘୃତାଚି, ଲଲିତେ, ଶୁଭେ; ହେ ପ୍ରମ୍ଲୋଚେ, ସୁଭ୍ରୁ, ସୁମ୍ଲୋଚେ, ସୌରଭେୟୀ, ମହୋଦ୍ଧତେ!

Verse 19

अलम्बुषे मिश्रकेशि पुण्डरीके वरूथिनि । विलोकनीयं बिभ्राणा वपुर्मन्मथबोधनम्

ହେ ଅଲମ୍ବୁଷେ, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକେ, ବରୂଥିନୀ—ତୁମେ ଦର୍ଶନୀୟ ମନୋହର ଦେହରୂପ ଧାରଣ କର; ଯାହା ମନ୍ମଥ (କାମଦେବ) କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ କରେ।

Verse 20

गन्धमादनमासाद्य कुरुध्वं वचनं मम । नरनारायणौ तत्र तपोदीक्षान्वितौ द्विजौ

ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପହଞ୍ଚି ମୋର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର। ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ଋଷି ନର ଓ ନାରାୟଣ ତପୋଦୀକ୍ଷାସହ ତପସ୍ୟାରତ ଅଛନ୍ତି।

Verse 21

तेपाते धर्मतनयौ तपः परमदुश्चरम् । तावस्माकं वरारोहाः कुर्वाणौ परमं तपः

ଧର୍ମର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଶ୍ଚର ତପ କରୁଛନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀମାନେ, ଆମ ନିମିତ୍ତେ ସେମାନେ ପରମ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ।

Verse 22

कर्मातिशयदुःखार्तिप्रदावायतिनाशनौ । तद्गच्छत न भीः कार्या भवतीभिरिदं वचः

ଅତିଶୟ କର୍ମଫଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୀର୍ଘ ଦୁଃଖ ଓ ପୀଡାକୁ ସେମାନେ ନାଶ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯାଅ; ଭୟ କରିବ ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଆଜ୍ଞା।

Verse 23

स्मरः सहायो भविता वसन्तश्च वराङ्गनाः । रूपं वयः समालोक्य मदनोद्दीपनं परम् । कन्दर्पवशमभ्येति विवशः को न मानवः

ହେ ବରାଙ୍ଗନାମାନେ, ସ୍ମର (କାମଦେବ) ଓ ବସନ୍ତ ତୁମର ସହାୟ ହେବେ। ରୂପ ଓ ଯୌବନ—ମଦନକୁ ପରମ ଭାବେ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରେ—ଦେଖି କେଉଁ ମାନବ ବିବଶ ହୋଇ କନ୍ଦର୍ପବଶକୁ ନ ଆସେ?

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । इत्युक्त्वा देवराजेन मदनेन समं तदा । जग्मुरप्सरसः सर्वा वसन्तश्च महीपते

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଦେବରାଜ ଏପରି କହିବା ପରେ, ହେ ମହୀପତେ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଦନ ସହିତ ଓ ବସନ୍ତ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 25

गन्धमादनमासाद्य पुंस्कोकिलकुलाकुलम् । चचार माधवो रम्यं प्रोत्फुल्लवनपादपम्

ପୁଂସ୍କୋକିଳମାନଙ୍କ କଲରବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗନ୍ଧମାଦନକୁ ପହଞ୍ଚି, ମାଧବ (ବସନ୍ତ) ନବପୁଷ୍ପେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ବୃକ୍ଷମାନେ ଶୋଭିତ ସେଇ ରମ୍ୟ ବନରେ ବିହରିଲେ।

Verse 26

प्रववौ दक्षिणाशायां मलयानुगतोऽनिलः । भृङ्गमालारुतरवै रमणीयमभूद्वनम्

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ମଲୟ ପବନର ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁସରି ସମୀର ବହିଲା; ଭୃଙ୍ଗମାଳାର ଗୁଞ୍ଜନଧ୍ୱନିରେ ବନଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ହେଲା।

Verse 27

गन्धश्च सुरभिः सद्यो वनराजिसमुद्भवः । किन्नरोरगयक्षाणां बभूव घ्राणतर्पणः

ସହସା ବନରାଜିରୁ ସୁରଭି ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସେହି ସୁଗନ୍ଧ କିନ୍ନର, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଘ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ତର୍ପିତ କଲା।

Verse 28

वराङ्गनाश्च ताः सर्वा नरनारायणावृषी । विलोभयितुमारब्धा वागङ्गललितस्मितैः

ସେଇ ସମସ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀମାନେ ନର-ନାରାୟଣ ନାମକ ବୃଷଭସମ ଦୁଇ ଋଷିଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ, ଲଲିତ ହାସ୍ୟ ଓ ଚପଳ ବାକ୍-ଭଙ୍ଗିମାରେ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 29

जगौ मनोहरं काचिन्ननर्त तत्र चाप्सराः । अवादयत्तथैवान्या मनोहरतरं नृप

ଜଣେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ; ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଆଉ ଅନ୍ୟେ, ହେ ନୃପ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମନୋହର ଭାବେ ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ।

Verse 30

हावैर्भावैः सृतैर्हास्यैस्तथान्या वल्गुभाषितैः । तयोः क्षोभाय तन्वङ्ग्यश्चक्रुरुद्यममङ्गनाः

ହାବଭାବ, ଝରିପଡୁଥିବା ହାସ୍ୟ ଓ ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ ସେ ସୁକୁମାରାଙ୍ଗୀ ନାରୀମାନେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନକୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କଲେ।

Verse 31

तथापि न तयोः कश्चिन्मनसः पृथिवीपते । विकारोऽभवदध्यात्मपारसम्प्राप्तचेतसोः

ତଥାପି, ହେ ପୃଥିବୀପତି, ଯାହାଙ୍କ ଚେତନା ଅଧ୍ୟାତ୍ମର ପରତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲା, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ବିକାର ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 32

निवातस्थौ यथा दीपावकम्पौ नृप तिष्ठतः । वासुदेवार्पणस्वस्थे तथैव मनसी तयोः

ଯେପରି ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଦୁଇ ଦୀପ ଅକମ୍ପ ରହେ, ହେ ନୃପ, ସେପରି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣଭାବେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ଥିଲା।

Verse 33

पूर्यमाणोऽपि चाम्भोभिर्भुवमन्यां महोदधिः । यथा न याति संक्षोभं तथा तन्मानसं क्वचित्

ଅନ୍ୟ ଭୂମିର ଜଳରେ ପୂରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ମହାସାଗର କ୍ଷୋଭ ପାଉନାହିଁ, ସେପରି ତାଙ୍କ ମନ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିକଳ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 34

सर्वभूतहितं ब्रह्म वासुदेवमयं परम् । मन्यमानौ न रागस्य द्वेषस्य च वशंगतौ

ସର୍ବଭୂତହିତକର, ବାସୁଦେବମୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେମାନେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।

Verse 35

स्मरोऽपि न शशाकाथ प्रवेष्टुं हृदयं तयोः । विद्यामयं दीपयुतमन्धकार इवालयम्

ସ୍ମର (କାମଦେବ) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ବିଦ୍ୟାଦୀପରେ ପ୍ରକାଶିତ ଗୃହରେ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ।

Verse 36

पुष्पोज्ज्वलांस्तरुवरान् वसन्तं दक्षिणानिलम् । ताश्चैवाप्सरसः सर्वाः कन्दर्पं च महामुनी

ମହାମୁନିମାନେ ପୁଷ୍ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃକ୍ଷ, ବସନ୍ତ ଋତୁ, ଦକ୍ଷିଣର ମୃଦୁ ପବନ—ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରା ଓ କନ୍ଦର୍ପ (କାମଦେବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

Verse 37

यच्चारब्धं तपस्ताभ्यामात्मानं गन्धमादनम् । ददर्शातेऽखिलं रूपं ब्रह्मणः पुरुषर्षभ

ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ! ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସମଗ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିଲେ—ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ।

Verse 38

दाहाय नामलो वह्नेर्नापः क्लेदाय चाम्भसः । तद्द्रव्यमेव तद्द्रव्यविकाराय न वै यतः

ଅଗ୍ନି କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ ଦାହ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଜଳ ମଧ୍ୟ କେବଳ ନାମମାତ୍ରରେ କ୍ଲେଦ ପାଇଁ ନୁହେଁ; କାରଣ ଦ୍ରବ୍ୟ ନିଜେ ଦ୍ରବ୍ୟବିକାରର ସତ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ।

Verse 39

ततो विज्ञाय विज्ञाय परं ब्रह्म स्वरूपतः । मधुकन्दर्पयोषित्सु विकारो नाभवत्तयोः

ଏହେତୁ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସ୍ୱରୂପତଃ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜାଣି, ମଧୁ, କନ୍ଦର୍ପ ଓ ମୋହିନୀ ଯୋଷିତମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନେ କୌଣସି ବିକାର ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 40

ततो गुरुतरं यत्नं वसन्तमदनौ नृप । चक्राते ताश्च तन्वङ्ग्यस्तत्क्षोभाय पुनःपुनः

ତେବେ, ହେ ନୃପ, ବସନ୍ତ ଓ ମଦନ ଅଧିକ ଗୁରୁତର ପ୍ରୟାସ କଲେ; ଏବଂ ସେହି ସୁକୋମଳାଙ୍ଗୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରିବାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

Verse 41

अथ नारायणो धैर्यं संधायोदीर्णमानसः । ऊरोरुत्पादयामास वराङ्गीमबलां तदा

ତାପରେ ନାରାୟଣ ଧୈର୍ୟ ସଂଧାରି, ମନକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଉନ୍ନତ କରି, ସେ ସମୟରେ ନିଜ ଉରୁରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ ନାରୀକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ।

Verse 42

त्रैलोक्यसुन्दरीरत्नमशेषमवनीपते । गुणैर्लाघवमभ्येति यस्याः संदर्शनादनु

ହେ ଅବନୀପତେ, ସେ ତ୍ରିଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନସ୍ୱରୂପା ଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଅନ୍ୟ ସବୁଙ୍କର ଗୁଣ-ଗୌରବ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 43

तां विलोक्य महीपाल चकम्पे मनसानिलः । वसन्तो विस्मयं यातः स्मरः सस्मार किंचन

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ମହୀପାଳ, ମନର ବାୟୁ କମ୍ପିତ ହେଲା; ବସନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ ସ୍ମର ଯେନ କିଛି ସ୍ମରଣ କଲା—ପରାଜୟ ଚିହ୍ନିଥିବା ପରି।

Verse 44

रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः

ହେ ଅବନୀପାଳ, ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଆଦି ଦେବଯୋଷିତମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହୃଦୟ ନିବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଆଉ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ।

Verse 45

ततः कामो वसन्तश्च पार्थिवाप्सरसश्च ताः । प्रणम्य भगवन्तौ तौ तुष्टुवुर्मुनिसत्तमौ

ତାପରେ କାମ ଓ ବସନ୍ତ ଏବଂ ସେହି ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ଦୁଇ ଭଗବଦ୍ରୂପ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 46

वसन्तकामाप्सरस ऊचुः । प्रसीदतु जगद्धाता यस्य देवस्य मायया । मोहिताः स्म विजानीमो नान्तरं विद्यते द्वयोः

ବସନ୍ତ, କାମ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ କହିଲେ—“ଜଗଦ୍ଧାତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ସେଇ ଦେବଙ୍କ ମାୟାରେ ଆମେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲୁ। ଏବେ ଜାଣିଲୁ—ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ।”

Verse 47

प्रसीदतु स वां देवो यस्य रूपमिदं द्विधा । धामभूतस्य लोकानामनादेरप्रतिष्ठतः

ଯାହାଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ, ଯିଏ ଅନାଦି, ଲୋକମାନଙ୍କର ଧାମ, କିନ୍ତୁ ନିଜେ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠ—ସେଇ ଦେବ ଆପଣ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 48

नरनारायणौ देवौ शङ्खचक्रायुधावुभौ । आस्तां प्रसादसुमुखावस्माकमपराधिनाम्

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ନର-ନାରାୟଣ—ସେଇ ଦୁଇ ଦେବ, ଆମେ ଅପରାଧୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କୃପାମୁଖ ହୋଇ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ବିରାଜିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 49

निधानं सर्वविद्यानां सर्वपापवनानलः । नारायणोऽतो भगवान् सर्वपापं व्यपोहतु

ନାରାୟଣ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ନିଧାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପବନକୁ ଦହନ କରୁଥିବା ଦାବାନଳ; ତେଣୁ ସେ ଆମ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁନ୍ତୁ।

Verse 50

शार्ङ्गचिह्नायुधः श्रीमानात्मज्ञानमयोऽनघः । नरः समस्तपापानि हतात्मा सर्वदेहिनाम्

ଶାର୍ଙ୍ଗର ଚିହ୍ନ ଓ ଆୟୁଧଧାରୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନମୟ ଓ ନିର୍ମଳ ନର ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେହୀମାନଙ୍କର ନୀଚ ଆତ୍ମାକୁ ଦମନ କରନ୍ତି।

Verse 51

जटाकलापबद्धोऽयमनयोर्नः क्षमावतोः । सौम्यास्यदृष्टिः पापानि हन्तुं जन्मार्जितानि वै

ଜଟାକଲାପରେ ବଦ୍ଧ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆମ ପ୍ରତି ସଦା କ୍ଷମାଶୀଳ; ତାଙ୍କର ସୌମ୍ୟମୁଖ ଦୃଷ୍ଟି ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ କରୁ।

Verse 52

तथात्मविद्यादोषेण योऽपराधः कृतो महान् । त्रैलोक्यवन्द्यौ यौ नाथौ विलोभयितुमागताः

ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାର ଦୋଷରୁ ଯେ କୌଣସି ମହା ଅପରାଧ ହୋଇଥାଏ, ସେ ଖମା ହେଉ; କାରଣ ତ୍ରିଲୋକବନ୍ଦ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇ ନାଥ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 53

प्रसीद देव विज्ञानधन मूढदृशामिव । भवन्ति सन्तः सततं स्वधर्मपरिपालकाः

ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଦେବ, ହେ ବିଜ୍ଞାନଧନ! ମୂଢଦୃଷ୍ଟି ଲୋକଙ୍କୁ ସନ୍ତମାନେ ସଦା ନିଜ ଧର୍ମକୁ ନିରନ୍ତର ପାଳନ କରୁଥିବା ଭାବେ ଦିଶନ୍ତି।

Verse 54

दृष्ट्वैतन्नः समुत्पन्नं यथा स्त्रीरत्नमुत्तमम् । त्वयि नारायणोत्पन्ना श्रेष्ठा पारवती मतिः

ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି—ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ ପରି; ହେ ନାରାୟଣ, ତୁମରେ ପାର୍ବତୀସଦୃଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ମତି ଉଦିତ ହୋଇଛି।

Verse 55

तेन सत्येन सत्यात्मन्परमात्मन्सनातन । नारायण प्रसीदेश सर्वलोकपरायण

ସେହି ସତ୍ୟର ବଳରେ—ହେ ସତ୍ୟାତ୍ମା, ହେ ପରମାତ୍ମା, ହେ ସନାତନ ନାରାୟଣ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ପରମ ଗତି।

Verse 56

प्रसन्नबुद्धे शान्तात्मन्प्रसन्नवदनेक्षण । प्रसीद योगिनामीश नर सर्वगताच्युत

ହେ ପ୍ରସନ୍ନବୁଦ୍ଧି, ହେ ଶାନ୍ତାତ୍ମା, ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖ ଓ ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ—ହେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର! ହେ ନର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅଚ୍ୟୁତ! ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 57

नमस्यामो नरं देवं तथा नारायणं हरिम् । नमो नराय नम्याय नमो नारायणाय च

ଆମେ ଦେବସ୍ୱରୂପ ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ହରି—ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁ। ନମ୍ୟ ନରଙ୍କୁ ନମୋ; ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମୋ।

Verse 58

प्रसन्नानामनाथानां तथा नाथवतां प्रभो । शं करोतु नरोऽस्माकं शं नारायण देहि नः

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପ୍ରସନ୍ନ ଲୋକ, ଅନାଥ ଓ ନାଥବାନ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ—ନର ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରୁନ୍ତୁ; ହେ ନାରାୟଣ, ଆମକୁ କଲ୍ୟାଣ ଦିଅ।

Verse 59

मार्कण्डेय उवाच । एवमभ्यर्चितः स्तुत्या रागद्वेषादिवर्जितः । प्राहेशः सर्वभूतानां मध्ये नारायणो नृप

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଏଭଳି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚିତ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଆଦିରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: ‘ହେ ନୃପ! ନାରାୟଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜମାନ।’

Verse 60

नारायण उवाच । स्वागतं माधवे कामे भवत्वप्सरसामपि । यत्कार्यमागतानां च इहास्माभिस्तदुच्यताम्

ନାରାୟଣ କହିଲେ—ହେ ମାଧବ, ସ୍ୱାଗତ; ହେ କାମ, ସ୍ୱାଗତ; ହେ ଅପ୍ସରାମାନେ, ତୁମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ତାହା ଏବେ ଆମକୁ କହ।

Verse 61

यूयं संसिद्धये नूनमस्माकं बलशत्रुणा । संप्रेषितास्ततोऽस्माकं नृत्ययोगादिदर्शनम्

ଆମ ସିଦ୍ଧିକୁ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆମର ବଳବାନ ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଛି; ତେଣୁ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ନୃତ୍ୟ, ମୋହନ ଉପାୟ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଖାଇବାକୁ ତୁମେ ଆସିଛ।

Verse 62

न वयं गीतनृत्येन नाङ्गचेष्टादिभाषितैः । लुब्धा वै विषयैर्मन्ये विषया दारुणात्मकाः

ଆମେ ଗୀତ-ନୃତ୍ୟରେ, ଶରୀରର ହାବଭାବ ଓ ଚପଳ ବାକ୍ୟରେ ମୋହିତ ହୁଅନାହିଁ। ମୋ ମତରେ ବିଷୟଭୋଗ ସ୍ୱଭାବତଃ ଦାରୁଣ।

Verse 63

शब्दादिसङ्गदुष्टानि यदा नाक्षाणि नः शुभाः । तदा नृत्यादयो भावाः कथं लोभप्रदायिनः

ଶବ୍ଦ ଆଦିର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୂଷିତ ହୋଇ ଶୁଭ ନ ରହିଲେ, ତେବେ ନୃତ୍ୟ ଆଦି ଭାବ କିପରି ଲୋଭ ଦେଇପାରିବ?

Verse 64

ते सिद्धाः स्म न वै साध्या भवतीनां स्मरस्य च । माधवस्य च शाक्रोऽपि स्वास्थ्यं यात्वविशङ्किताः

ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧ; ତୁମେ କିମ୍ବା ସ୍ମର (କାମ) ଆମକୁ ବଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ମାଧବ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ନିର୍ଭୟ ରୁହନ୍ତୁ; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ଆଶଙ୍କା ବିନା ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 65

योऽसौ परश्च परमः पुरुषः परमेश्वरः । परमात्मा समस्तस्य स्थावरस्य चरस्य च

ସେଇ ପରାତ୍ପର ପରମ ପୁରୁଷ, ପରମେଶ୍ୱର; ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ସମସ୍ତର ପରମାତ୍ମା ସେଇ।

Verse 66

उत्पत्तिहेतुरेते च यस्मिन्सर्वं प्रलीयते । सर्वावासीति देवत्वाद्वासुदेवेत्युदाहृतः

ଏ ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତିହେତୁ ସେଇ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ତାହାରେ ଲୟ ପାଏ। ଦେବତ୍ୱରେ ସର୍ବାନ୍ତର୍ୟାମୀ ଥିବାରୁ ସେ ‘ବାସୁଦେବ’ ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 67

वयमंशांशकास्तस्य चतुर्व्यूहस्य मानिनः । तदादेशितवार्त्मानौ जगद्बोधाय देहिनाम्

ଆମେ ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶମାତ୍ର। ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଜଗତ୍-ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ଦେବା ପାଇଁ ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶିତ ପଥରେ ଚାଲୁ।

Verse 68

तत्सर्वभूतं सर्वेशं सर्वत्र समदर्शिनम् । कुतः पश्यन्तौ रागादीन्करिष्यामो विभेदिनः

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଭୂତସ୍ୱରୂପ, ସର୍ବେଶ୍ୱର ଓ ସର୍ବତ୍ର ସମଦର୍ଶୀ ଭାବେ ଦେଖୁ, ତେବେ ରାଗାଦି କେମିତି ହେବ? ଆମେ ଭେଦକାରୀ କେମିତି ହେବୁ?

Verse 69

वसन्ते मयि चेन्द्रे च भवतीषु तथा स्मरे । यदा स एव भूतात्मा तदा द्वेषादयः कथम्

ବସନ୍ତରେ, ମୋରେ, ଇନ୍ଦ୍ରରେ, ତୁମ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କରେ ଏବଂ ସ୍ମରରେ ମଧ୍ୟ—ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଏକ ପ୍ରଭୁ ଭୂତାତ୍ମା, ତେବେ ଦ୍ୱେଷାଦି କେମିତି ଉଦ୍ଭବିତ ହେବ?

Verse 70

तन्मयान्यविभक्तानि यदा सर्वेषु जन्तुषु । सर्वेश्वरेश्वरो विष्णुः कुतो रागादयस्ततः

ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁକିଛି ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ପ୍ରକୃତରେ ଅବିଭକ୍ତ ଥାଏ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ରାଗାଦି ବିକାର କେଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବିବ?

Verse 71

ब्रह्माणमिन्द्रमीशानमादित्यमरुतोऽखिलान् । विश्वेदेवानृषीन् साध्यान्वसून्पितृगणांस्तथा

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେଇ ଈଶାନ; ସେଇ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ମରୁତମାନେ; ସେଇ ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଋଷିମାନେ, ସାଧ୍ୟମାନେ, ବସୁମାନେ ଏବଂ ତଥା ପିତୃଗଣଙ୍କ ସମୂହ।

Verse 72

यक्षराक्षसभूतादीन्नागान्सर्पान्सरीसृपान् । मनुष्यपक्षिगोरूपगजसिंहजलेचरान्

ସେଇ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତାଦି; ସେଇ ନାଗ, ସର୍ପ ଓ ସରୀସୃପ; ସେଇ ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ, ଗୋରୂପ ପଶୁ, ଗଜ, ସିଂହ ଏବଂ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ।

Verse 73

मक्षिकामशकान्दंशाञ्छलभाञ्जलजान् कृमीन् । गुल्मवृक्षलतावल्लीत्वक्सारतृणजातिषु

ସେଇ ମକ୍ଷିକା, ମଶକ, ଦଂଶକ କୀଟ, ଛଲଭ, ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ଓ କୃମି; ସେଇ ଗୁଲ୍ମ, ବୃକ୍ଷ, ଲତା ଓ ବଲ୍ଲୀ; ସେଇ ଛାଲ, ସାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ତୃଣଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବିରାଜମାନ।

Verse 74

यच्च किंचिददृश्यं वा दृश्यं वा त्रिदशाङ्गनाः । मन्यध्वं जातमेकस्य तत्सर्वं परमात्मनः

ହେ ତ୍ରିଦଶାଙ୍ଗନାମାନେ! ଯାହା କିଛି—ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉ କି ଦୃଶ୍ୟ—ତୁମେ ‘ଜନ୍ମିତ’ ବୋଲି ଭାବ, ସେ ସବୁ ଏକମାତ୍ର ପରମାତ୍ମାଙ୍କରୁ ଜନ୍ମିତ—ଏହିପରି ଜାଣ।

Verse 75

जायमानः कथं विष्णुमात्मानं परमं च यत् । रागद्वेषौ तथा लोभं कः कुर्यादमराङ्गनाः

ହେ ଅମରାଙ୍ଗନାମାନେ! ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ଆତ୍ମା ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ, ତେବେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଜୀବ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଓ ଲୋଭ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ?

Verse 76

सर्वभूतमये विष्णौ सर्वगे सर्वधातरि । निपात्य तं पृथग्भूते कुतो रागादिको गुणः

ସର୍ବଭୂତମୟ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବାଧାର ବିଷ୍ଣୁରେ ପୃଥକ୍ତାର ଭାବନାକୁ ପତନ କରାଇଦେଲେ, ରାଗାଦି ଗୁଣ କେଉଁଠୁ ଉଦ୍ଭବିବ?

Verse 77

एवमस्मासु युष्मासु सर्वभूतेषु चाबलाः । तन्मथैकत्वभूतेषु रागाद्यवसरः कुतः

ହେ ସୁକୋମଳା ନାରୀମାନେ! ଆମରେ, ତୁମରେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ସେଇ ଏକ ଆତ୍ମା ଅଛି, ସବୁ ଏକସାର ହେଲେ ରାଗାଦି ପାଇଁ ଅବସର କେଉଁଠି?

Verse 78

सम्यग्दृष्टिरियं प्रोक्ता समस्तैक्यावलोकिनी । पृथग्विज्ञानमात्रैव लोकसंव्यवहारवत्

ଏହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଇଛି—ଯାହା ସମସ୍ତର ଏକତ୍ୱ ଦେଖେ। ପୃଥକ୍ ବୋଧ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ଏକ ପ୍ରକାର, ଲୋକବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମାତ୍ର ଉପଯୋଗୀ।

Verse 79

भूतेन्द्रियान्तः करणप्रधानपुरुषात्मकम् । जगद्वै ह्येतदखिलं तदा भेदः किमात्मकः

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଅନ୍ତଃକରଣ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ-ସ୍ୱରୂପରେ ଗଠିତ। ତେବେ ‘ଭେଦ’ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ ସ୍ୱରୂପର?

Verse 80

भवन्ति लयमायान्ति समुद्रसलिलोर्मयः । न वारिभेदतो भिन्नास्तथैवैक्यादिदं जगत्

ସମୁଦ୍ରର ଜଳତରଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ ଲୟ ପାଉଛି; କିନ୍ତୁ ଜଳଭେଦରୁ ସେମାନେ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ସେହିପରି ଏହି ଜଗତ ଏକତ୍ୱରୁ ହିଁ ପ୍ରତୀତ ହୁଏ।

Verse 81

यथाग्नेरर्चिषः पीताः पिङ्गलारुणधूसराः । तथापि नाग्नितो भिन्नास्तथैतद्ब्रह्मणो जगत्

ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପୀତ, ପିଙ୍ଗଳ, ଅରୁଣ କିମ୍ବା ଧୂସର ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ସେ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ସେହିପରି ଏହି ଜଗତ ବ୍ରହ୍ମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।

Verse 82

भवतीभिश्च यत्क्षोभमस्माकं स पुरंदरः । कारयत्यसदेतच्च विवेकाचारचेतसाम्

‘ତୁମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା’ ଆମ ମନରେ ଯେ କ୍ଷୋଭ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେହି କାରଣ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) କରାଏ; କିନ୍ତୁ ବିବେକାଚାରରେ ଚଳିତ ଚିତ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଅସତ୍।

Verse 83

भवन्त्यः स च देवेन्द्रो लोकाश्च ससुरासुराः । समुद्राद्रिवनोपेता मद्देहान्तरगोचराः

ତୁମମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ, ଦେବ-ଅସୁର ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ—ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ବନ ସହ—ଏସବୁ ମୋ ଦେହାନ୍ତରରେ ଗୋଚର ହେଉଥିବା ବିଷୟମାତ୍ର।

Verse 84

यथेयं चारुसर्वाङ्गी भवतीनां मयाग्रतः । दर्शिता दर्शयिष्यामि तथा चैवाखिलं जगत्

ଯେପରି ଏହି ସୁନ୍ଦର ସର୍ବାଙ୍ଗୀ ରୂପକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଛି, ସେହିପରି ଏକେ ଭାବରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରକାଶ କରି ଦେଖାଇବି।

Verse 85

प्रयातु शक्रो मा गर्वमिन्द्रत्वं कस्य सुस्थिरम् । यूयं च मा स्मयं यात सन्ति रूपान्विताः स्त्रियः

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଯାଉନ୍ତୁ—ସେ ଗର୍ବ କରୁନାହିଁ; କାହାର ‘ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ’ ସଦା ସ୍ଥିର? ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର କରନି; ରୂପବତୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନେକ ଅଛନ୍ତି।

Verse 86

किं सुरूपं कुरूपं वा यदा भेदो न दृश्यते । तारतम्यं सुरूपत्वे सततं भिन्नदर्शनात्

ଯେତେବେଳେ ଭେଦ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ‘ସୁନ୍ଦର’ କି ‘କୁରୂପ’ କ’ଣ? ସୌନ୍ଦର୍ୟର ତାରତମ୍ୟ ସଦା ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

Verse 87

भवतीनां स्मयं मत्वा रूपौदार्यगुणोद्भवम् । मयेयं दर्शिता तन्वी ततस्तु शममेष्यथ

ତୁମମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଗୁଣରୁ ଉଦ୍ଭବ—ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ଏହି ସୁକୁମାରୀ କନ୍ୟାକୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇଛି; ଏବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତ ହେବ।

Verse 88

यस्मान्मदूरोर्निष्पन्ना त्वियमिन्दीवरेक्षणा । उर्वशी नाम कल्याणी भविष्यति वराप्सराः

ଯେହେତୁ ଏହି ଇନ୍ଦୀବର-ନୟନା କନ୍ୟା ମୋ ଊରୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେହିପାଇଁ ଏହି କଲ୍ୟାଣୀ ‘ଉର୍ବଶୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେବ।

Verse 89

तदियं देवराजस्य नीयतां वरवर्णिनी । भवत्यस्तेन चास्माकं प्रेषिताः प्रीतिमिच्छता

ଏହେତୁ ଏହି ଉତ୍ତମବର୍ଣ୍ଣିନୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେବରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଅ; ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଆମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛ।

Verse 90

वक्तव्यश्च सहस्राक्षो नास्माकं भोगकारणात् । तपश्चर्या न वाप्राप्यफलं प्राप्तुमभीप्सता

ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ କହିଦିଅ—ଏହା ଆମ ଭୋଗ ପାଇଁ ନୁହେଁ; ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରତାଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଅପ୍ରାପ୍ତ ଫଳ ପାଇବା ଇଚ୍ଛାରୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇନାହିଁ।

Verse 91

सन्मार्गमस्य जगतो दर्शयिष्ये करोम्यहम् । तथा नरेण सहितो जगतः पालनोद्यतः

ମୁଁ ଏହି ଜଗତକୁ ସନ୍ମାର୍ଗ ଦେଖାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏବଂ ଏକ ମାନବ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଜଗତର ପାଳନ-ରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର ରହିବି।

Verse 92

यदि कश्चित्तवाबाधां करोति त्रिदशेश्वर । तमहं वारयिष्यामि निवृत्तो भव वासव

ହେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱର! ଯଦି କେହି ତୁମକୁ ବାଧା ଦିଏ, ମୁଁ ତାକୁ ରୋକିଦେବି; ତେଣୁ ହେ ବାସବ, ତୁମେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅ।

Verse 93

कर्तासि चेत्त्वमाबाधां न दुष्टस्येह कस्यचित् । तं चापि शास्ता तदहं प्रवर्तिष्याम्यसंशयम्

କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଏଠାରେ କୌଣସି ଅଦୁଷ୍ଟ, ନିର୍ଦୋଷଙ୍କୁ ବାଧା କର, ତେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 94

एतज्ज्ञात्वा न सन्तापस्त्वया कार्यो हि मां प्रति । उपकाराय जगतामवतीर्णोऽस्मि वासव

ଏହା ଜାଣି ମୋ ପ୍ରତି ତୁମେ ସନ୍ତାପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହେ ବାସବ, ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି।

Verse 95

या चेयमुर्वशी मत्तः समुद्भूता पुरंदर त्रेताग्निहेतुभूतेयं एवं प्राप्य भविष्यति

ହେ ପୁରନ୍ଦର! ଏହି ଉର୍ବଶୀ ମୋଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; କାଳକ୍ରମେ ତ୍ରେତାଗ୍ନିର କାରଣଭୂତ ହୋଇ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହେବ, ଏଭଳି ଭାବେ ପରମଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।

Verse 192

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଏହା କେବଳ ବିଭାଗ-ସୂଚକ ଶୀର୍ଷକ।)