Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

रम्भातिलोत्तमाद्याश्च वैलक्ष्यं देवयोषितः । न रेजुरवनीपाल तल्लक्ष्यहृदयेक्षणाः

Transliteration

rambhātilottamādyāśca vailakṣyaṃ devayoṣitaḥ | na rejuravanīpāla tallakṣyahṛdayekṣaṇāḥ

Translation

ହେ ଅବନୀପାଳ, ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଆଦି ଦେବଯୋଷିତମାନେ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଉପରେ ଚକ୍ଷୁ ଓ ହୃଦୟ ନିବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଆଉ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗିଲେ ନାହିଁ।

Word by Word

• रम्भा: Rambhā
• रम्भा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रम्भा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन (समाहार-उद्देशे सूचीकरणे)

• तिलोत्तमा: Tilottamā
• तिलोत्तमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिलोत्तमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन (समुच्चयार्थे)

• आद्याः: and others
• आद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; 'and others'

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक)

• वैलक्ष्यम्: embarrassment/awkwardness
• वैलक्ष्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैलक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• देवयोषितः: divine women (apsarases)
• देवयोषितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• रेजुः: shone/appeared splendid
• रेजुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: राज् (धातु)
• Form: लिट् (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• अवनीपाल: O king
• अवनीपाल: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अवनीपाल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, संबोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• तत्: of her/that
• तत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; 'of that/of her'

• लक्ष्य: the object (of attention)
• लक्ष्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; 'object/aim'

• हृदय: in the heart
• हृदय: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृदय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• ईक्षणाः: glances
• ईक्षणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; 'glances/looks'

Speaker

Narrator (addressing a king; not named in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Avanīpāla (king)

Visual Art Cues

Scene: Rambhā, Tilottamā, and other apsarases gaze at her; their own radiance seems to dim, faces showing bashful shame, as the heart’s judgment crowns the newcomer’s beauty.

Characters & Entities

• Rambhā
• Tilottamā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly and even heavenly charms are shown as limited when contrasted with a higher, divinely originated manifestation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is directly referenced in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.