Adhyaya 190

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल सोमतीर्थमनुत्तमम् । चन्द्रहासेति विख्यातं सर्वदैवतपूजितम्

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହୀପାଳ (ରାଜନ)! ଅନୁତ୍ତମ ସୋମତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଯାହା ‘ଚନ୍ଦ୍ରହାସ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।

Verse 2

यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमो राजा सुरोत्तमः

ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୋତ୍ତମ ରାଜା ସୋମ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिमनुप्राप्तः सोमो राजा जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ଜଗତ୍ପତି ରାଜା ସୋମ ସେହି ସିଦ୍ଧି କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ମୁଁ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ହେ ନିଷ୍ପାପ, ମୋତେ କହ।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ପୁରାତନକାଳରେ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷ ସୋମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ—“ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଯଥାବିଧି ସେବନ ନ କରିବାରୁ ତୁମେ କ୍ଷୟରୋଗୀ ହେବ”।

Verse 5

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते तेषां तां शृणुष्व नरोत्तम

ଯେମାନେ ବିବାହିତ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଯଥାବିଧି ସେବନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ନରୋତ୍ତମ! ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ (ପରିଣାମ) ଜନ୍ମେ, ତାହା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 6

ऋतुकाले तु नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च हीत्येवं श्रुतिनोदना

ନାରୀଙ୍କ ଋତୁକାଳରେ ସେବନ କଲେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମେ; ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିର ପ୍ରେରଣା।

Verse 7

तत्कालोचितधर्मेण ये न सेवन्ति तां नराः । तेषां ब्रह्मघ्नजं पापं जायते नात्र संशयः

ସେ ସମୟୋଚିତ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ (ପତ୍ନୀକୁ) ସମୀପ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସଦୃଶ ପାପ ଜନ୍ମେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 8

तेन पापेन घोरेण वेष्टतो रौरवे पतेत् । तस्य तद्रुधिरं पापाः पिबन्ते कालमीप्सितम्

ସେଇ ଘୋର ପାପରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ ସେ ‘ରୌରବ’ ନାମକ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ପାପୀମାନେ ନିୟତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ରକ୍ତ ହିଁ ପାନ କରନ୍ତି।

Verse 9

ततोऽवतीर्णकालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

ତାପରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମର ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେହି ସେହି ଜନ୍ମରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସଦା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 10

नारीणां तु सदा कामो ह्यधिकः परिवर्तते । विशेषेण ऋतोः काले भिद्यते कामसायकैः

ନାରୀମାନଙ୍କର କାମନା ସଦା ଅଧିକ ଓ ପୁନଃପୁନଃ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ବିଶେଷକରି ଋତୁକାଳରେ ତାହା କାମବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହେବା ପରି ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 11

परिभूता हि सा भर्त्रा ध्यायतेऽन्यं पतिं ततः । तस्याः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

ଭର୍ତ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ସେ ତାପରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ପତି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ; ଏହି ଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର ଉତ୍ତମ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ କଳଙ୍କିତ ଓ ଅଶାନ୍ତ କରେ।

Verse 12

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वं जाता महीपते । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

ହେ ମହୀପତେ! ତାହାର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ପିତୃଗଣ ସେ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିତମାତ୍ରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ‘କୁଳଟ’—କୁଳଭ୍ରଂଶକ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 13

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोगी शशी ह्यभूत् । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

ସେହି କର୍ମବିପାକରେ ଶଶୀ କ୍ଷୟରୋଗୀ ହେଲା; ସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଅବତରିଲା।

Verse 14

तत्र तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमित्वा नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशिनीम्

ସେଠାରେ ସେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟ-ଆୟତନ ଭ୍ରମଣ କରି, ଶେଷେ ସର୍ବପାପ-ପ୍ରଣାଶିନୀ ନର୍ମଦାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 15

उपवासस्तु दानानि व्रतानि नियमाश्च ये । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

ସେ ଉପବାସ, ଦାନ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଆଚରଣ କଲା; ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।

Verse 16

स्थापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः सोमलोकमनुत्तमम्

ସର୍ବପାତକ-ନାଶକ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପ୍ରଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଅନୁତ୍ତମ ସୋମଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 17

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्युगसहस्राणि तस्य लोकं समश्नुते

ଯେନ ଦେବ ସ୍ଥାପିତ, ସେ ଯେତେ ବର୍ଷ ପୂଜିତ ହୁଏ, ସେତେ ଯୁଗସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ତାହାର ଲୋକ ଭୋଗ କରେ।

Verse 18

तेन देवान् विधानोक्तान् स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्फलं भवति नान्यथा

ଏହିହେତୁ ଭୂମିରେ ଲୋକେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; କାରଣ ତାହାର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅବ୍ୟୟ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 19

सोमतीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । जायते स नरो भूत्वा सोमवित्प्रियदर्शनः

ଯେ ସୋମତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଈଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମରେ ସୋମତତ୍ତ୍ୱ/ସୋମବିଧିଜ୍ଞ ଓ ମନୋହର ଦର୍ଶନୀୟ ମନୁଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 20

चन्द्रप्रभासे यो गत्वा स्नानं विधिवदाचरेत् । व्याधिना नाभिभूतः स्यात्क्षयरोगेण वा युतः

ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ୟାଧିରେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ; କ୍ଷୟରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ପୀଡିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 21

चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु नरेश्वर । चतुर्दश्यामुपोष्यैव क्षीरस्य जुहुयाच्चरुम्

ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ରଖି, ଅଗ୍ନିରେ କ୍ଷୀର-ଚରୁ (ଦୁଧଭାତ) ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 22

मन्त्रैः पञ्चभिरीशानं पुरुषस्त्र्यम्बकं यजेत् । हविःशेषं स्वयं प्राश्य चन्द्रहास्येशमीक्षयेत्

ପାଞ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରରେ ଈଶାନ—ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ହବିଷ୍ୟର ଶେଷ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କରି ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

अनेन विधिना राजंस्तुष्टो देवो महेश्वरः । विधिना तीर्थयोगेन क्षयरोगाद्विमुच्यते

ହେ ରାଜନ୍! ଏହି ବିଧିରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ବିଧିମତ ତୀର୍ଥଯୋଗରେ ସାଧକ କ୍ଷୟରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

सप्तभिः सोमवारैर्यः स्नानं तत्र समाचरेत् । स वै कर्णकृताद्रोगान्मुच्यते पूजयञ्छिवम्

ଯେ ସେଠାରେ ସାତଟି ସୋମବାର ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ କାନଜନିତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 25

अक्षिरोगस्तथा राजंश्चन्द्रहास्ये विनश्यति । चन्द्रहास्ये तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ହେ ରାଜନ୍, ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟରେ ଚକ୍ଷୁରୋଗ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟକୁ ଯାଇ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ନର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 26

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहास्ये शुभशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି କରାଯାଏ—ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ—ତାହାର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 27

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहास्ये तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

ଧନ୍ୟ ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ; ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସତ୍ୟରେ ସୁଜୀବିତ—ଯେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରି ଗ୍ରହଣ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 28

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुरा कृतम् । स्नानमात्रात्तु राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ବାଣୀ, ମନ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ କୃତ ଯେ କୌଣସି ପାପ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରରେ ନଶିଯାଏ।

Verse 29

बहवस्तन्न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थ इव सर्वेषां परमात्मेव संस्थितम्

ମହାମୋହରେ ଆବୃତ ଅନେକେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହସ୍ଥ ଭଳି ଥାଇ ମଧ୍ୟ ପରମାତ୍ମା ସମ ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 30

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहास्ये न संशयः

ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ଯାଇ ସୋମତୀର୍ଥରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ସମଗ୍ର ଫଳ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟେ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 31

संक्रान्तौ च व्यतीपाते विषुवे चायने तथा । चन्द्रहास्ये नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବ୍ୟତୀପାତ, ବିଷୁବ ଓ ଅୟନକାଳରେ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 32

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहास्यं न जानन्ति नर्मदायां व्यवस्थितम्

ସେମାନେ ମୂଢ ଓ ଦୁରାଚାରୀ; ସେମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ନିରର୍ଥକ—ନର୍ମଦାରେ ସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟକୁ ଯେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 33

चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन

ହେ ନୃପ! ଯେ କେହି ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୁଏ; ସେ ସୋମଲୋକରୁ କେବେ ଫେରେ ନାହିଁ।

Verse 190

अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ (ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ)।