Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 33

Devanagari script

चन्द्रहास्ये तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते नृप । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकात्कदाचन

Transliteration

candrahāsye tu yaḥ kaścitsaṃnyāsaṃ kurute nṛpa | anivartikā gatistasya somalokātkadācana

Translation

ହେ ନୃପ! ଯେ କେହି ଚନ୍ଦ୍ରହାସ୍ୟେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତାହାର ଗତି ଅନିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୁଏ; ସେ ସୋମଲୋକରୁ କେବେ ଫେରେ ନାହିଁ।

Word by Word

• चन्द्रहास्ये: at Candrahāsya
• चन्द्रहास्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रहास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तीर्थ-नाम

• तु: indeed
• तु: Discourse/Connector (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधानार्थक-निपात (indeed)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• कश्चित्: someone/anyone
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• संन्यासम्: renunciation (saṃnyāsa)
• संन्यासम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: संन्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कुरुते: undertakes/does
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• अनिवर्तिका: non-returning
• अनिवर्तिका: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन् (नञ्) + निवर्तिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (non-returning/irreversible)

• गतिः: course/destination
• गतिः: Karta/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• सोमलोकात्: from Soma-loka
• सोमलोकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—सोमस्य लोकः (world of Soma)

• कदाचन: ever/at any time
• कदाचन: Modifier (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय) + चन (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (at any time/ever); प्रायः निषेधेन सह ‘never’

Speaker

Mārkaṇḍeya (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candrahāsya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: A king listens as a sage points to the Narmadā at Candrahāsya; an ascetic receives ochre cloth and staff; above, Soma-loka is depicted as a cool moonlit realm, with a one-way path of light rising upward.

Characters & Entities

• Candrahāsya
• Saṃnyāsa
• Soma-loka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation taken in a highly sanctified place is depicted as spiritually decisive, establishing an irreversible higher destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candrahāsya-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking saṃnyāsa (formal renunciation) at Candrahāsya.