Adhyaya 11

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । अहो महत्पुण्यतमा विशिष्टा क्षयं न याता इह या युगान्ते । तस्मात्सदा सेव्यतमा मुनीन्द्रैर्ध्यानार्चनस्नानपरायणैश्च

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ଅହୋ! ଏହା ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ବିଶିଷ୍ଟ; ଯୁଗାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଏହାର କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ତୀର୍ଥସ୍ନାନରେ ପରାୟଣ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ଏହାକୁ ସଦା ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

यामाश्रित्य गता मोक्षमृषयो धर्मवत्सलाः । ये त्वयोक्तास्तु नियमा ऋषीणां वेदनिर्मिताः

ଯାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଋଷିମାନେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ତୁମେ କହିଥିବା ସେହି ଋଷିମାନଙ୍କ ବେଦନିର୍ମିତ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ—

Verse 3

मोक्षावाप्तिर्भवेद्येषां नियमैश्च पृथग्विधैः । दशद्वादशभिर्वापि षड्भिरष्टाभिरेव वा

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ନିୟମ ପାଳନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷପ୍ରାପ୍ତି ସମ୍ଭବ ହୁଏ—ଦଶ ହେଉ କି ବାର, କିମ୍ବା ଛଅ ହେଉ କି ଆଠ।

Verse 4

त्रिभिस्तथा चतुर्भिर्वा वर्षैर्मासैस्तथैव च । मुच्यन्ते कलिदोषैस्ते देवेशानसमर्चनात्

ତିନି କିମ୍ବା ଚାରି ବର୍ଷରେ—ଅଥବା ସେହିପରି କିଛି ମାସରେ ମଧ୍ୟ—ଦେବେଶ ଈଶାନଙ୍କ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କଳିଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

ब्रह्माणं वा सुरश्रेष्ठ केशवं वा जगद्गुरुम् । अर्चयन्पापमखिलं जहात्येव न संशयः

ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଜଗଦ୍ଗୁରୁ କେଶବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 6

एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । यस्मिन्संसारगहने निमग्नाः सर्वजन्तवः । ते कथं त्रिदिवं प्राप्ता इति मे संशयो वद

ହେ ଅନଘ! ଏ ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ। ସଂସାରର ଘନ ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିମଗ୍ନ ଥିବାବେଳେ ସେମାନେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ? ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହ କହି ନିବାରଣ କର।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जन्मान्तरैरनेकैस्तु मानुष्यमुपलभ्यते । भक्तिरुत्पद्यते चात्र कथंचिदपि शङ्करे

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଅନେକ ଜନ୍ମାନ୍ତର ପରେ ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏଠାରେ କିପରି ନା କିପରି ଶଙ୍କର (ଶିବ) ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 8

तीर्थदानोपवासानां यज्ञैर्देवद्विजार्चनैः । अवाप्तिर्जायते पुंसां श्रद्धया परया नृप

ହେ ନୃପ! ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ଦାନ, ଉପବାସ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦେବ-ଦ୍ୱିଜାର୍ଚ୍ଚନା—ଏସବୁର ସତ୍ୟ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କେବଳ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମିଳେ।

Verse 9

तस्माच्छ्रद्धा प्रकर्तव्या मानवैर्धर्मवत्सलैः । ईशोऽपि श्रद्धया साध्यस्तेन श्रद्धा विशिष्यते

ଏହିହେତୁ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପ୍ରାପ୍ୟ—ଏହିପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

Verse 10

अन्यथा निष्फलं सर्वं श्रद्धाहीनं तु भारत । तस्मात्समाश्रयेद्भक्तिं रुद्रस्य परमेष्ठिनः

ନଚେତ୍, ହେ ଭାରତ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଭାବେ କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ। ତେଣୁ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 11

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ: ‘ଅଧ୍ୟାୟ’। ଏହା ପାଠ-ବିଭାଗ ସୂଚକ ପଦ।

Verse 12

तामसी सर्वलोकस्य त्रिविधं च फलं लभेत् । ते कर्मफलसंयोगादावर्तन्ते पुनःपुनः

ତାମସିକ ପ୍ରବୃତ୍ତିରୁ ଜଗତର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତ୍ରିବିଧ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କର୍ମଫଳ-ସଂଯୋଗରୁ ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଆବର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 13

जन्मान्तरशतैस्तेषां ज्ञानिनां देवयाजिनाम् । देवत्रये भवेद्भक्तिः क्षयात्पापस्य कर्मणः

ଦେବଯଜନ କରୁଥିବା ସେହି ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର, ଶତଶତ ଜନ୍ମ ପରେ, ପାପକର୍ମ କ୍ଷୟ ହେଲେ ଦେବତ୍ରୟ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ।

Verse 14

ईशानात्तु पुनर्मोक्षो जायते छिन्नसंशयः । ये पुनर्नर्मदातीरमाश्रित्य द्विजपुंगवाः

କିନ୍ତୁ ଈଶାନ (ଶିବ) ଠାରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ନର୍ମଦା-ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି…

Verse 15

त्रयीमार्गमसन्दिग्धास्ते यान्ति परमां गतिम् । एकाग्रमनसो ये तु शङ्करं शिवमव्ययम्

ଯେମାନେ ତ୍ରୟୀ-ବେଦମାର୍ଗରେ ନିଃସନ୍ଦେହ ଦୃଢ଼, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ମନ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଅବ୍ୟୟ ଶିବ—ଶଙ୍କରରେ ନିବିଷ୍ଟ…

Verse 16

अर्चयन्तीह निरताः क्षिप्रं सिध्यन्ति ते जनाः । कालेन महता सिद्धिर्जायतेऽन्यत्र देहिनाम्

ଏଠାରେ ଯେମାନେ ନିରନ୍ତର ପୂଜାରେ ନିରତ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ବହୁ କାଳ ପରେ ହୁଏ।

Verse 17

नर्मदायाः पुनस्तीरे क्षिप्रं सिद्धिरवाप्यते । षड्भिर्वर्षैस्तु सिध्यन्ति ये तु सांख्यविदो जनाः

ନର୍ମଦାର ଅପର ତୀରେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ସାଂଖ୍ୟବିଦ୍ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଛଅ ବର୍ଷରେ ସିଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

वैष्णवा ज्ञानसम्पन्नास्तेऽपि सिध्यन्ति चाग्रतः । सर्वयोगविदो ये च समुद्रमिव सिन्धवः

ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅଗ୍ରତଃ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି। ଏବଂ ସର୍ବଯୋଗବିଦ୍ମାନେ ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯେପରି ମିଶନ୍ତି, ସେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

Verse 19

एकीभवन्ति कल्पान्ते योगे माहेश्वरे गताः । सर्वेषामेव योगानां योगो माहेश्वरो वरः

ମାହେଶ୍ୱର ଯୋଗରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତେ ଏକତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯୋଗମାର୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାହେଶ୍ୱର ଯୋଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 20

तमासाद्य विमुच्यन्ते येऽपि स्युः पापयोनयः । शिवमर्च्य नदीकूले जायन्ते ते न योनिषु

ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ପାପଯୋନିରେ ଜନ୍ମିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ନଦୀତଟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସେମାନେ ପୁଣି ସାଧାରଣ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 21

गतिरेषा दुरारोहा सर्वपापक्षयंकरी । मुच्यन्ते मङ्क्षु संसाराद्रेवामाश्रित्य जन्तवः

ଏହି ଗତି (ମାର୍ଗ) ଆରୋହଣ କରିବା କଷ୍ଟକର, ତଥାପି ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ରେବାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଜୀବମାନେ ଶୀଘ୍ର ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

तस्मात्स्नायी भवेन्नित्यं तथा भस्मविलेपनः । नर्मदातीरमासाद्य क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयात्

ଏହେତୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଲେପନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ନର୍ମଦାତୀରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୂର୍ଣ୍ଣତା) ପାଏ।

Verse 23

त्रिकालं पूजयेच्छान्तो यो नरो लिङ्गमादरात् । सर्वरोगविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

ଯେ ପୁରୁଷ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ଦିନର ତିନି କାଳରେ ଆଦରସହ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 24

षड्भिः सिध्यति मसैस्तु यद्यपि स्यात्स पापकृत् । ये पुनः शुद्धमनसो मासैः शुध्यन्ति ते त्रिभिः

ସେ ପାପକର୍ମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଛଅ ମାସରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ମନ ଶୁଦ୍ଧ, ସେମାନେ ତିନି ମାସରେ ହିଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 25

यथा दिनकरस्पृष्टं हिमं शैलाद्विशीर्यन्ते । तद्वद्विलीयते पापं स्पृष्टं भस्मकणैः शुभैः

ଯେପରି ପର୍ବତର ହିମ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ପର୍ଶରେ ଗଳିଯାଏ, ସେପରି ଶୁଭ ଭସ୍ମକଣର ସ୍ପର୍ଶରେ ପାପ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 26

वैनतेयभयत्रस्ता यथा नश्यन्ति पन्नगाः । तद्वत्पापानि नश्यन्ति भस्मनाभ्युक्षितानि ह

ଯେପରି ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ସର୍ପମାନେ ନଶିଯାନ୍ତି, ସେପରି ଭସ୍ମରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷିତ ହେଲେ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 27

नर्मदातोयपूतेन भस्मनोद्धूलयन्ति ये । सद्यस्ते पापसङ्घाच्च मुच्यन्ते नात्र संशयः

ଯେମାନେ ନର୍ମଦାଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଭସ୍ମ ଦେହରେ ଲେପନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପସଂଘରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 28

व्रतं पाशुपतं भक्तया यथोक्तं पालयन्ति ये । शूद्रान्नेन विहीनास्तु ते यान्ति परमां गतिम्

ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହ ପାଶୁପତ ବ୍ରତକୁ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନ ପରିହାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 29

अमृतं ब्राह्मणस्यान्नं क्षत्रियान्नं पयः स्मृतम् । वैश्यान्नमन्नमेव स्याच्छूद्रान्नं रुधिरं स्मृतम्

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅନ୍ନକୁ ଅମୃତ ସମାନ କୁହାଯାଇଛି; କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଅନ୍ନକୁ ଦୁଧ ସମାନ ସ୍ମୃତ; ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ନ ସାଧାରଣ ଅନ୍ନ; ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ନକୁ ରୁଧିର ସମାନ ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି।

Verse 30

शूद्रान्नरससंपुष्टा ये म्रियन्ते द्विजोत्तमाः । ते तपोज्ञानहीनास्तु काका गृध्रा भवन्ति ते

ଶୂଦ୍ରଦତ୍ତ ଅନ୍ନର ରସରେ ପୋଷିତ ହୋଇ ଯେ ‘ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ’ ମରନ୍ତି, ସେମାନେ ତପ ଓ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇ କାଉ ଓ ଗିଧ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 31

दुष्कृतं हि मनुष्याणामन्नमाश्रित्य तिष्ठति । यो यस्यान्नं समश्नाति स तस्याश्नाति किल्बिषम्

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଅନ୍ନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହେ। ଯେ ଯାହାର ଅନ୍ନ ଖାଏ, ସେ ସତ୍ୟରେ ତାହାର ପାପ ମଧ୍ୟ ଖାଏ।

Verse 32

विशेषाद्यतिधर्मेण तपोलौल्यं समाश्रिताः । नरकं यान्त्यसन्दिग्धमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ବିଶେଷକରି ଯତିଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରି ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଲୋଭାସକ୍ତି ଧରିଥିବା ଲୋକ ନିଶ୍ଚୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଏହିପରି ଶଙ୍କର କହିଲେ।

Verse 33

ईदृग्रूपाश्च ये विप्राः पाशुपत्ये व्यवस्थिताः । ते महत्पापसंघातं दहन्त्येव न संशयः

ଏପରି ସ୍ୱଭାବର ବିପ୍ରମାନେ ପାଶୁପତ ମାର୍ଗରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେମାନେ ମହାପାପର ସଂଘାତକୁ ଦହନ କରନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 34

विडम्बेन च संयुक्ता लौलुप्येन च पीडिताः । असंग्राह्या इत्येवं श्रुतिनोदना

ଯେମାନେ ଢୋଙ୍ଗରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଲୋଭରେ ପୀଡିତ, ସେମାନେ ‘ଅସଂଗ୍ରାହ୍ୟ’—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିର ଉପଦେଶ/ଚେତାବନୀ।

Verse 35

मातापितृकृतैर्दोषैरन्ये केचित्स्वकर्मजैः । नष्टा ज्ञानावलेपेन अहङ्कारेणऽपरे

କେହି ମାତାପିତାଙ୍କ କୃତ ଦୋଷରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, କେହି ନିଜ କର୍ମଜ ଦୋଷରେ। ଅନ୍ୟେ ଜ୍ଞାନାଭିମାନରେ, ଆଉ କେହି ଅହଂକାରରେ ବିନଶ୍ୟନ୍ତି।

Verse 36

शाङ्करे प्रस्थिता धर्मे ये स्मृत्यर्थबहिष्कृताः । क्लिश्यमानास्तु कलेन ते यान्ति परमां गतिम्

ଯେମାନେ ଶାଙ୍କର ଧର୍ମପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ—ସ୍ମୃତିବିଧି ହେତୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କଳିର କ୍ଲେଶରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 37

अश्रद्दधानाः पुरुषा मूर्खा दम्भविवर्धिताः । न सिध्यन्ति दुरात्मानः कुदृष्टान्तार्थकीर्तनाः

ଯେ ପୁରୁଷ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ମୂର୍ଖ ଓ ଦମ୍ଭରେ ବୃଦ୍ଧ, ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। କୁଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଓ ବିକୃତ ଅର୍ଥ କହୁଥିବା ଦୁରାତ୍ମାମାନେ କେବେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସଫଳତା ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 38

महाभाग्येऽपि तीर्थस्य शाङ्करं व्रतमास्थिताः । वियोनिं यान्त्यसन्दिग्धं लौलुप्येन समन्विताः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ଲୋଭରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୈବ (ଶାଙ୍କର) ବ୍ରତ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ଯୋନି—ନୀଚ ଜନ୍ମ—କୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 39

न तीर्थैर्न च दानैश्च दुष्कृतं हि विलुप्यते । अज्ञानाच्च प्रमादाच्च कृतं पापं विनश्यति

କେବଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରମାଦରେ କରା ପାପ—ବିବେକ ଓ ସଂଯମ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ—ନଶିପାରେ।

Verse 40

एवं ज्ञात्वा तु विधिना वर्तितव्यं द्विजातिभिः । परं ब्रह्म जपद्भिश्च वार्तितव्यं मुहुर्मुहुः

ଏହା ଜାଣି ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଯେମାନେ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

ऊर्ध्वरूपं विरूपाक्षं योऽधीते रुद्रमेव च । ईशानं पश्यते साक्षात्षण्मासात्सङ्गवर्जितः

ଯେ ‘ଊର୍ଧ୍ୱରୂପ’ ଓ ‘ବିରୂପାକ୍ଷ’ ସ୍ତୋତ୍ର, ଏବଂ ରୁଦ୍ରପାଠ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ଓ ସଙ୍ଗ-ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ରହେ—ସେ ଛଅ ମାସରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଈଶାନ (ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଏ।

Verse 42

संहिताया दशावृत्तीर्यः करोति सुसंयतः । नर्मदातटमाश्रित्य स मुच्येत्सर्वपातकैः

ଯେ ସୁସଂୟମୀ ହୋଇ ନର୍ମଦାତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସଂହିତାକୁ ଦଶଥର ଆବୃତ୍ତି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 43

पुराणसंहितां वापि शैवीं वा वैष्णवीमपि । यः पठेन्नर्मदातीरे शिवाग्रे स शिवात्मकः

ପୁରାଣସଂହିତା ହେଉ କି ଶୈବ କିମ୍ବା ବୈଷ୍ଣବ—ଯେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ପଢ଼େ, ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ହୁଏ।

Verse 44

आ भूतसंक्षयं यावत्स्वर्गलोके महीयते । संसाख्यसनं हातुं पुरा प्रोक्तं तु नन्दिना

ଭୂତସଂକ୍ଷୟ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ‘ସଂସାଖ୍ୟାସନ’—ସଂସାରବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗର ସାଧନା—ପୂର୍ବେ ନନ୍ଦୀ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 45

देवर्षिसिद्धगन्धर्वसमवाये शिवालये । नन्दिगीतामिमां राजञ्छृणुष्वैकमनाः शुभाम्

ଶିବାଳୟରେ ଦେବର୍ଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମାବେଶ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଏକାଗ୍ରମନେ ନନ୍ଦୀଙ୍କ ଏହି ଶୁଭ ଗୀତ ଶୁଣ।

Verse 46

स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां संसारभयनाशिनीम्

ଏହା ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ, ଏବଂ ସଂସାରଭୟ ନାଶିନୀ।

Verse 47

संसारगह्वरगुहां प्रविहातुमेतां चेदिच्छथ प्रतिपदं भवतापखिन्नाः । नानाविधैर्निजकृतैर्बहुकर्मपाशैर्बद्धाः सुखाय शृणुतैकहितं मयोक्तम्

ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରତି ପଦେ ସଂସାରତାପରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଏହି ଗଭୀର ସଂସାର-ଗୁହାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର—ନିଜେ କରା ନାନାବିଧ କର୍ମର ଅନେକ କର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତେବେ ତୁମ ହିତ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋ କହିଥିବା ଏହି ଏକ ହିତକର ଉପଦେଶ ଶୁଣ।

Verse 48

शक्र वक्रगतिं मा गा मा कृथा यम यातनाम् । चेतः प्रचेतः शमय लौलुप्यं त्यज वित्तप

ହେ ଶକ୍ର, ବାଙ୍କା ପଥକୁ ଯାଅନି; ଯମଲୋକର ଯାତନାକୁ ନିଜେ ଗଢ଼ନି। ହେ ଚିତ୍ତ, ସଚେତନ ହୁଅ—ଶାନ୍ତ ହୁଅ; ହେ ଧନପ, ଲୋଭ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 49

दीनानाथविशिष्टेभ्यो धनं सर्वं परित्यज । यदि संसारजलधेर्वीचीप्रेङ्खोल्लनातुरः

ଯଦି ସଂସାର-ଜଳଧିର ତରଙ୍ଗର ଝୁଲାଣିରେ ତୁମେ ବ୍ୟାକୁଳ, ତେବେ ଦୀନ ଓ ଅନାଥ—ବିଶେଷକରି ଏମିତି ନିରାଶ୍ରୟମାନଙ୍କୁ—ତୁମ ସମସ୍ତ ଧନ ଦାନ କର।

Verse 50

जन्मोद्विग्नं मृतेस्त्रस्तं ग्रस्तं कामादिभिर्नरम् । स्रस्तं यो न यमादिभ्यः पिनाकी पाति पावनः

ଜନ୍ମର ଉଦ୍ବେଗରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ମୃତ୍ୟୁଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ଏବଂ କାମାଦି ବିକାରରେ ଗ୍ରସ୍ତ ନରକୁ ପାବନ ପିନାକୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଯମାଦିଙ୍କ ହାତରେ ପଡିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 51

मा धेहि गर्वं कीनाश हास्यं यास्यसि पीडयन् । प्राणिनं सर्वशरणं तद्भावि शरणं तव

ହେ କୃପଣ, ଗର୍ବ କରନି; ପ୍ରାଣୀକୁ ପୀଡା ଦେଲେ ତୁମେ ହାସ୍ୟର ପାତ୍ର ହେବ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶରଣ, ସେଇ ଶେଷରେ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଶରଣ ହେବ।

Verse 52

कालः करालको बालः को मृत्युः को यमाधमः । शिवविष्णुपराणां हि नराणां किं भयं भवेत्

ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର କାଳ ମଧ୍ୟ ଶିଶୁ ପରି ହୋଇଯାଏ; ତେବେ ମୃତ୍ୟୁ କ’ଣ, ଅଧମ ଯମ କ’ଣ? ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟ କିପରି ହେବ?

Verse 53

भवभारार्तजन्तूनां रेवातीरनिवासिनाम् । भर्गश्च भगवांश्चैव भवभीतिविभेदनौ

ସଂସାରଭାରରେ ପୀଡିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ବିଶେଷକରି ରେବାତୀରନିବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଭର୍ଗ (ଶିବ) ଏବଂ ଭଗବାନ (ବିଷ୍ଣୁ)—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଭବଭୀତିକୁ ଭେଦି ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 54

शिवं भज शिवं ध्याय शिवं स्तुहि शिवं यज । शिवं नम वराक त्वं ज्ञानं मोक्षं यदीच्छसि

ଶିବଙ୍କୁ ଭଜ, ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର, ଶିବଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଅର୍ପଣ କର; ହେ ଦୀନ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର—ଯଦି ଜ୍ଞାନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଛ।

Verse 55

पठ पञ्चाननं शास्त्रं मन्त्रं पञ्चाक्षरं जप । धेहि पञ्चात्मकं तत्त्वं यज पञ्चाननं परम्

ପଞ୍ଚାନନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର, ପଞ୍ଚାତ୍ମକ ତତ୍ତ୍ୱ ଧ୍ୟାନ କର, ଏବଂ ପରମ ପଞ୍ଚାନନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 56

किं तैः कर्मगणैः शोच्यैर्नानाभावविशेषितैः । यदि पञ्चाननः श्रीमान् सेव्यते सर्वथा शिवः

ନାନାଭାବଭେଦରେ ବିଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୟନୀୟ କର୍ମଗୁଚ୍ଛର କଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ଯଦି ଶ୍ରୀମାନ ପଞ୍ଚାନନ ଶିବଙ୍କୁ ସର୍ବଥା ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରାଯାଏ।

Verse 57

किं संसारगजोन्मत्तबृंहितैर्निभृतैरपि । यदि पञ्चाननो देवो भावगन्धोपसेवितः

ସଂସାରରୂପ ଉନ୍ମତ୍ତ ହାତୀର ଗର୍ଜନର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ମାତ୍ର ହୋଇଥିବା ନିୟତ, ଗମ୍ଭୀର ଉଚ୍ଚାରଣର କଣ ଲାଭ? ଯଦି ପଞ୍ଚାନନ ଦେବଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଭକ୍ତିର ସୁଗନ୍ଧରେ ଉପାସନା କରାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 58

रे मूढ किं विषादेन प्राप्य कर्मकदर्थनाम् । भवानीवल्लभं भीमं जप त्वं भयनाशनम्

ହେ ମୂଢ! ନିଜ କର୍ମରୁ ଆସିଥିବା ଅପମାନଜନକ ଦଶା ପାଇ କାହିଁକି ବିଷାଦ କରୁଛୁ? ଭବାନୀଙ୍କ ବଲ୍ଲଭ, ଭୟନାଶକ ଭୀମଙ୍କୁ ଜପ କର।

Verse 59

नर्मदातीरनिलयं दुःखौघविलयंकरम् । स्वर्गमोक्षप्रदं भर्गं भज मूढ सुरेश्वरम्

ହେ ମୂଢ! ନର୍ମଦା ତୀରରେ ନିବାସ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖର ପ୍ରବାହକୁ ଲୟ କରୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଦେବେଶ୍ୱର ଭର୍ଗଙ୍କୁ ଭଜ।

Verse 60

विहाय रेवां सुरसिन्धुसेव्यां तत्तीरसंस्थं च हरं हरिं च । उन्मत्तवद्भावविवर्जितस्त्वं क्व यासि रे मूढ दिगन्तराणि

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ରେବା ଏବଂ ତାଙ୍କ ତଟରେ ଥିବା ହର ଓ ହରିଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ହେ ମୂର୍ଖ! ତୁମେ ପାଗଳ ପରି ଭାବଶୂନ୍ୟ ହୋଇ କେଉଁ ଦିଗକୁ ଯାଉଛ?

Verse 61

भज रेवाजलं पुण्यं यज रुद्रं सनातनम् । जप पञ्चाक्षरीं विद्यां व्रज स्थानं च वाञ्छितम्

ପବିତ୍ର ରେବା ଜଳକୁ ଭଜନ କର, ସନାତନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର ଏବଂ ବାଞ୍ଛିତ ସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କର।

Verse 62

क्लेशयित्वा निजं कायमुपायैर्बहुभिस्तु किम् । भज रेवां शिवं प्राप्य सुखसाध्यं परं पदम्

ଅନେକ ଉପାୟରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ କ’ଣ ଲାଭ? ରେବା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଭଜନ କର ଏବଂ ସହଜରେ ସାଧ୍ୟ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କର।

Verse 63

एवं कैलासमासाद्य नदीं स शिवसन्निधौ । जगौ यल्लोकपालानां तन्मयोक्तं तवाधुना

ଏହିପରି କୈଳାସରେ ପହଞ୍ଚି ସେହି ନଦୀ (ନର୍ମଦା) ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 64

मार्कण्डेय उवाच । स्नानदानपरो यस्तु नित्यं धर्ममनुव्रतः । नर्मदातीरमाश्रित्य मुच्यते सर्वपातकैः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ନର୍ମଦା ତଟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନରେ ତତ୍ପର ରୁହନ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 65

विधिहीनो जपेन्नित्यं वेदान्सर्वाञ्छतं समाः । मृत्युलाङ्गलजाप्येन समो योऽप्यधिको गुणैः

ଯେ କେହି ବିଧିହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ସମସ୍ତ ବେଦର ଜପ କରେ, ସେ ‘ମୃତ୍ୟୁ-ଲାଙ୍ଗଳ’ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ଲଭ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ସହ କେବଳ ସମାନ ହୁଏ; ପ୍ରକୃତରେ ସେଇ ଜପ ଗୁଣରେ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 66

बीजयोन्यविशुद्धस्तु यथा रुद्रं न विन्दति । तथा लाङ्गलमन्त्रोऽपि न तिष्ठति गतायुषि

ଯେପରି ବୀଜ ଓ ବଂଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଯାହାର ଆୟୁ/ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବଳ କ୍ଷୀଣ, ତାହାରେ ଲାଙ୍ଗଳ-ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ; ଫଳ ଦେଉ ନାହିଁ।

Verse 67

गायत्रीजपसंयुक्तः संयमी ह्यधिको गुणैः । अग्निमीडे इषेत्वो वा अग्न आयाहि नित्यदा

ଗାୟତ୍ରୀଜପରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସଂୟମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। କିମ୍ବା ‘ଅଗ୍ନିମୀଳେ’, ‘ଇଷେତ୍ୱୋ’ ଅଥବା ‘ଅଗ୍ନ ଆୟାହି’ ପ୍ରଭୃତି ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରତିଦିନ କରଣୀୟ।

Verse 68

शन्नो देवीति कूलस्थो जपेन्मुच्येत किल्बिषैः

ନଦୀତଟରେ ଦାଁଡି ‘ଶଂ ନୋ ଦେବୀ…’ ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରଟି ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 69

साङ्गोपाङ्गांस्तथा वेदाञ्जपन्नित्यं समाहितः । न तत्फलमवाप्नोति गायत्र्या संयमी यथा

ଅଙ୍ଗ-ଉପାଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଗାୟତ୍ରୀରେ ସଂୟମୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଯେ ଫଳ ପାଏ, ସେହି ସମାନ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 70

रुद्राध्यायं सकृज्जप्त्वा विप्रो वेदसमन्वितः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଜପ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 71

अन्यद्वै जप्यसंस्थानं सूक्तमारण्यकं तथा । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଜପପାଠ—ବେଦୀୟ ସୂକ୍ତ ଓ ଆରଣ୍ୟକ ଅଂଶ—ଜପ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 72

यत्किंचित्क्रियते जाप्यं यच्च दानं प्रदीयते । नर्मदाजलमाश्रित्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्

ଯେ କୌଣସି ଜପ କରାଯାଉ ଓ ଯେ କୌଣସି ଦାନ ଦିଆଯାଉ—ନର୍ମଦାଜଳର ଆଶ୍ରୟରେ କଲେ—ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 73

एवंविधैर्व्रतैर्नित्यं नर्मदां ये समाश्रिताः । ते मृता वैष्णवं यान्ति पदं वा शैवमव्ययम्

ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ନର୍ମଦାର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଏପରି ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମିତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅବ୍ୟୟ ପଦ—ବୈଷ୍ଣବ କିମ୍ବା ଶୈବ ଲୋକ—ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 74

सत्यलोकं नराः केचित्सूर्यलोकं तथापरे । अप्सरोगणसंवीता यावदाभूतसम्प्लवम्

କେତେକ ଲୋକ ସତ୍ୟଲୋକକୁ, ଅନ୍ୟ କେତେକ ସୂର୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଅପ୍ସରାଗଣଙ୍କ ସହଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି।

Verse 75

एवं वै वर्तमानेऽस्मिंल्लोके तु नृपपुंगव । ऋषीणां दशकोट्यस्तु कुरुक्षेत्रनिवासिनाम्

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ଲୋକ ଯଥାବତ୍ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଦଶ କୋଟି ବୋଲି କଥିତ।

Verse 76

मया सह महाभाग नर्मदातटमाश्रिताः । फलमूलकृताहारा अर्चयन्तः स्थिताः शिवम्

ହେ ମହାଭାଗ! ସେମାନେ ମୋ ସହିତ ନର୍ମଦାତଟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଫଳମୂଳ ଆହାର କରି, ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁଛନ୍ତି।

Verse 77

तच्च वर्षशतं दिव्यं कालसंख्यानुमानतः । षड्विंशतिसहस्राणि तानि मानुषसंख्यया

ଦିବ୍ୟ କାଳଗଣନା ଅନୁସାରେ ସେହି ଶତବର୍ଷ, ମାନବ ଗଣନାରେ ଛବିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସମାନ।

Verse 78

ततस्तस्यामतीतायां सन्ध्यायां नृपसत्तम । शेषं मानुष्यमेकं तु काले वर्षशतं स्थितम्

ତାପରେ, ହେ ନୃପସତ୍ତମ! ସେହି ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳ ଅତୀତ ହେଲାପରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ମାନବକାଳ ଶେଷ ରହିଲା; ତଥାପି କାଳପ୍ରବାହରେ ସେହିଟି ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା।

Verse 79

ततोऽभवदनावृष्टिर्लोकक्षयकरी तदा । यया यातं जगत्सर्वं क्षयं भूयो हि दारुणम्

ତାପରେ ଲୋକକ୍ଷୟକାରୀ ଅନାବୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ପୁନର୍ବାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ କ୍ଷୟଦିଗକୁ ଗତି କଲା।

Verse 80

ये पूर्वमिह संसिद्धा ऋषयो वेदपारगाः । तेषां प्रभावाद्भगवान् ववर्ष बलवृत्रहा

ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରି ବେଦପାରଗ ହୋଇଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ତପଃପ୍ରଭାବରୁ ଭଗବାନ୍ ବଲବୃତ୍ରହା ବର୍ଷା କରାଇଲେ।

Verse 81

महती भूरिसलिला समन्ताद्वृष्टिराहिता । ततो वृष्ट्या तु तेषां वै वर्तनं समजायत

ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳଭରା ମହାବର୍ଷା ହେଲା; ସେହି ବର୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ଓ ଜୀବନଧାରା ପୁନଃ ସ୍ଥିର ହେଲା।

Verse 82

पुनर्युगान्ते सम्प्राप्ते किंचिच्छेषे कलौ युगे । निःशेषमभवत्सर्वं शुष्कं स्थावरजङ्गमम्

ପୁନର୍ବାର ଯୁଗାନ୍ତ ଆସି, କଳିଯୁଗର କିଛିମାତ୍ର ଶେଷ ଥିବାବେଳେ, ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହ ସବୁକିଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଗଲା।

Verse 83

निर्वृक्षौषधगुल्मं च तृणवीरुद्विवर्जितम् । अनावृष्टिहतं सर्वं भूमण्डलमभूद्भृशम्

ବୃକ୍ଷ-ଔଷଧି-ଗୁଲ୍ମଶୂନ୍ୟ, ତୃଣ-ଲତାବିହୀନ, ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ପୀଡିତ ସମଗ୍ର ଭୂମଣ୍ଡଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା।

Verse 84

ततस्ते ऋषयः सर्वे क्षुत्तृषार्ताः सहस्रशः । युगस्वभावमाविष्टा हीनसत्त्वा अभवन्नृप

ତେବେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଋଷି ଭୁଖ-ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଯୁଗସ୍ୱଭାବର ଆବେଶରେ ପଡ଼ିଲେ; ହେ ନୃପ, ତାଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱବଳ କ୍ଷୀଣ ହେଲା।

Verse 85

नष्टहोमस्वधाकारे युगान्ते समुपस्थिते । किं कार्यं क्व नु यास्यामः कोऽस्माकं शरणं भवेत्

ଯୁଗାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା ଏବଂ ହୋମ ଓ ସ୍ୱଧା-ଅର୍ପଣ କର୍ମ ଲୁପ୍ତ ହେଲା; ତେବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ? କେଉଁଠି ଯିବୁ? କିଏ ଆମର ଶରଣ ହେବ?

Verse 86

तानहं प्रत्युवाचेदं मा भैष्टेति पुनःपुनः । ईदृग्विधा मया दृष्टा बहवः कालपर्ययाः

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲି—“ଭୟ କରନି।” କାଳର ଏପରି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମୁଁ ଦେଖିଛି।

Verse 87

नर्मदातीरमाश्रित्य ते सर्वे गमिता मया । एषा हि शरणं देवी सम्प्राप्ते हि युगक्षये

ନର୍ମଦା ତୀରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲି। ଯୁଗକ୍ଷୟ ଆସିଲେ ଏହି ଦେବୀ ନର୍ମଦା ହିଁ ସତ୍ୟ ଶରଣ।

Verse 88

नान्या गतिरिहास्माकं विद्यते द्विजसत्तमाः । जनित्री सर्वभूतानां विशेषेण द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ, ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗତି କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଜନନୀ—ବିଶେଷକରି ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ।

Verse 89

पितामहा ये पितरो ये चान्ये प्रपितामहाः । ते समस्ता गताः स्वर्गं समाश्रित्य महानदीम्

ପିତାମହ, ପିତୃଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରପିତାମହମାନେ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 90

भृग्वाद्याः सप्त ये त्वासन्मम पूर्वपितामहाः । धौमृणी च महाभागा मम भार्या शुचिस्मिता । मनस्वती च या मता भार्गवोऽङ्गिरसस्तथा

ଭୃଗୁ ଆଦି ସେହି ସାତ ଋଷି ମୋର ପ୍ରାଚୀନ ପିତାମହ ଥିଲେ; ଏବଂ ମହାଭାଗା ଧୌମୃଣୀ—ଶୁଚି ସ୍ମିତା ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା; ସ୍ମୃତିପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନସ୍ୱତୀ; ତଥା ଭାର୍ଗବ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ—ଏ ସମସ୍ତେ ଏହି ପୁଣ୍ୟସିଦ୍ଧି ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 91

पुलस्त्यः पुलहश्चैव वसिष्ठात्रेयकाश्यपाः । तथान्ये च महाभागा नियमव्रतचारिणः । अन्ये च शतसाहस्रा अत्र सिद्धिं समागताः

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ବସିଷ୍ଠ, ଅତ୍ରି ଓ କାଶ୍ୟପ; ତଥା ନିୟମ-ବ୍ରତ ଆଚରଣକାରୀ ଅନ୍ୟ ମହାଭାଗମାନେ—ଏଠାରେ ଆଉ ଶତସହସ୍ର ଲୋକ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 92

तस्मादियं महाभागा न मोक्तव्या कदाचन । नान्या काचिन्नदी शक्ता लोकत्रयफलप्रदा

ଏହେତୁ ଏହି ମହାଭାଗା (ନଦୀ) କେବେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତ୍ରିଲୋକର ଫଳ ଦେବାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନଦୀ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।

Verse 93

द्वन्द्वैरनेकैर्बहुभिः क्षुत्तृषाद्यैर्महाभयैः । मुच्यन्ते ते नराः सद्यो नर्मदातीरवासिनः

ନର୍ମଦା ତୀରରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ କଷ୍ଟ—କ୍ଷୁଧା, ତୃଷା ଆଦି ମହାଭୟ—ଠାରୁ ସତ୍ୱର ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 94

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवितव्या सरिद्वरा । वाञ्छद्भिः परमं श्रेय इह लोके परत्र च

ଏହେତୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନେ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀଙ୍କୁ ସେବା ଓ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।