Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 36

Devanagari script

शाङ्करे प्रस्थिता धर्मे ये स्मृत्यर्थबहिष्कृताः । क्लिश्यमानास्तु कलेन ते यान्ति परमां गतिम्

Transliteration

śāṅkare prasthitā dharme ye smṛtyarthabahiṣkṛtāḥ | kliśyamānāstu kalena te yānti paramāṃ gatim

Translation

ଯେମାନେ ଶାଙ୍କର ଧର୍ମପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥିତ—ସ୍ମୃତିବିଧି ହେତୁ ବହିଷ୍କୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କଳିର କ୍ଲେଶରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Word by Word

• शाङ्करे: in/with Śaṅkara’s (system)
• शाङ्करे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शाङ्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; विशेषणम् (धर्मे)

• प्रस्थिताः: having set out / engaged
• प्रस्थिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-स्था (स्था धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) ‘set forth/engaged’, ये इति विशेष्येण सह

• धर्मे: in dharma
• धर्मे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्मृत्यर्थबहिष्कृताः: excluded from the purpose of Smṛti (scriptural tradition)
• स्मृत्यर्थबहिष्कृताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्मृति (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + बहिष्कृत (बहिस् + कृ धातु, क्त-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—स्मृत्यर्थे बहिष्कृताः (सप्तमी-तत्पुरुष/अधिकरण-तत्पुरुष), भूतकर्मणि कृदन्तः

• क्लिश्यमानाः: being tormented
• क्लिश्यमानाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्लिश् (धातु) + शानच् (वर्तमानकाले कर्मणि/आत्मनेपदे कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; वर्तमानकाले कृदन्तः (present participle, passive sense) ‘being afflicted’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• कलेन: by Kali (the age/force)
• कलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सर्वनाम, कर्तृपदम् (यान्ति)

• यान्ति: go, attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (गतिम्)

• गतिम्: state, destination
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

Speaker

Śaṅkara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-tīrtha (general)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A group of humble pilgrims—some turned away by gatekeepers holding Smṛti scrolls—are welcomed by a compassionate Śaiva ascetic; above, Śiva’s benign gaze indicates ‘paramā gati’ despite Kali’s burdens.

Characters & Entities

• Śaṅkara
• Smṛti
• Kali (age/time)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s dharma is portrayed as salvific even amid Kali Yuga hardship, emphasizing divine grace and sincere commitment over mere social exclusion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in the verse; it belongs to the Revā Khaṇḍa’s Śaiva teaching environment associated with the Narmadā sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Taking refuge in and practicing Śaṅkara’s dharma (a Śaiva path/discipline), especially as a remedy in Kali Yuga.