Shukla Yajur Veda — Adhyaya 30, Mantra 17

Rishi: Yājñavalkya-tradition

Devata: Bībhatsa, Varṇa, Tulā, Viśve Bhūtāni, Bhūti/Abhūti, Ārti, Vyṛddhi, Saṃśara

Chandas: Yajus (prose)

Samhita Patha (Devanagari)

बी॒भ॒त्सायै॑ पौल्क॒सं वर्णा॑य हिरण्यका॒रं तु॒लायै॑ वाणि॒जं प॑श्चादो॒षाय॑ ग्ला॒विनं॒ विश्वे॑भ्यो भू॒तेभ्य॑: सिध्म॒लं भूत्यै॑ जागर॒णमभू॑त्यै स्वप॒नमार्त्यै॑ जनवा॒दिनं॒ व्यृ॒र्द्ध्या अपग॒ल्भᳪ स॑ᳪश॒राय॑ प्र॒च्छिद॑म्

Transliteration

bībhatsā́yai paulkasáṃ várṇāya hiraṇyakārám tulā́yai vāṇíjaṃ paścāddóṣāya glāvínaṃ víśvebhyo bhūtébhyaḥ sidhmálaṃ bhū́tyai jāgaraṇám abhū́tyai svapanám ārtyái janavādínaṃ vyṛ́ddhyā apagalbháṃ saṃśarā́ya prácchidam

Translation

ବୀଭତ୍ସା (ଘୃଣାସ୍ପଦତା) ପାଇଁ ପୌଲ୍କସକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରେ; ବର୍ଣ୍ଣ (ରଙ୍ଗ) ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟକାର (ସୁନାର)କୁ; ତୁଲା (ତରାଜୁ) ପାଇଁ ବାଣିଜ (ବ୍ୟାପାରୀ)କୁ; ପଶ୍ଚାଦୋଷ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦୋଷ) ପାଇଁ ଗ୍ଲାବିନ (ଆଳସୀ/ଶିଥିଳ)କୁ; ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସିଧ୍ମଲ (ପଚିଯାଉଥିବା/ଫଫୁଁଦିଆ)କୁ; ଭୂତ୍ୟୈ (ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ଜାଗରଣକୁ; ଅଭୂତ୍ୟୈ (ଅସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ (ନିଦ୍ରା)କୁ; ଆର୍ତ୍ୟୈ (କଷ୍ଟ) ପାଇଁ ଜନବାଦିନ (ଲୋକମଧ୍ୟରେ କଥା କହୁଥିବା)କୁ; ବ୍ୟୃଦ୍ଧ୍ୟା (ଅତିବୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ଅପଗଲ୍ଭ (ଅବିବେକୀ/ଉତାବଳା)କୁ; ସଂଶରାୟ (ବିନାଶ) ପାଇଁ ପ୍ରଚ୍ଛିଦ (କଠୋର ଛେଦକ/ଦଣ୍ଡକ)କୁ ଅର୍ପଣ କରେ।

Padapatha (Word Analysis)

बीभत्सायै । पौल्कसम् । वर्णाय । हिरण्यकारम् । तुलायै । वाणिजम् । पश्चात्-दोषाय । ग्लाविनम् । विश्वेभ्यः । भूतेभ्यः । सिध्मलम् । भूत्यै । जागरणम् । अभूत्यै । स्वपनम् । आर्त्यै । जनवादिनम् । व्यृद्ध्यै । अपगल्भम् । संशराय । प्रच्छिदम् ।

Word by Word

• बीभत्सायै: to/for the loathsome (one)
• बीभत्सायै: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective
• Root: बीभत्सा (प्रातिपदिक) < बीभत्स (विशेषण)

• पौल्कसम्: a Paulkasa (a low-caste man)
• पौल्कसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पौल्कस (प्रातिपदिक)

• वर्णाय: for (his) social class/colour
• वर्णाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• हिरण्यकारम्: a goldsmith
• हिरण्यकारम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: हिरण्यकार (प्रातिपदिक)

• तुलायै: for a balance/scale
• तुलायै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: तुला (प्रातिपदिक)

• वाणिजम्: a merchant
• वाणिजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाणिज (प्रातिपदिक)

• पश्चादोषाय: for the later-evening (time)/late dusk
• पश्चादोषाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: पश्चादोष (प्रातिपदिक)

• ग्लाविनम्: one who is weary/languid
• ग्लाविनम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: ग्लाविन् (प्रातिपदिक)

• विश्वेभ्यः: to/for all
• विश्वेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• भूतेभ्यः: to/for beings
• भूतेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)

• सिध्मलम्: scabby/with skin-disease
• सिध्मलम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सिध्मल (प्रातिपदिक)

• भूत्यै: for prosperity/welfare
• भूत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक)

• जागरणम्: wakefulness
• जागरणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जागरण (प्रातिपदिक; √जागृ से भाव)

• अभूत्यै: for non-prosperity/ill-fortune
• अभूत्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अ-भूति (प्रातिपदिक)

• स्वपनम्: sleep
• स्वपनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्वपन (प्रातिपदिक; √स्वप् से भाव)

• आर्त्यै: for distress/affliction
• आर्त्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: आर्ति (प्रातिपदिक)

• जनवादिनम्: a public-talker; one who speaks (idle) talk among people
• जनवादिनम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: जनवादिन् (प्रातिपदिक)

• व्यृद्ध्यै: for increase/growth
• व्यृद्ध्यै: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वि-वृद्धि (प्रातिपदिक)

• अपगल्भम्: shameless/impudent
• अपगल्भम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: अप-गल्भ (प्रातिपदिक)

• संशराय: for (mutual) injury/hostility
• संशराय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सं-शर (प्रातिपदिक)

• प्रच्छिदम्: a cutter-off; one who severs
• प्रच्छिदम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्र-च्छिद् (प्रातिपदिक; √छिद् से कृत्: प्रच्छिद् ‘one who cuts off’)

Entities Mentioned

• Bībhatsa
• Varṇa
• Tulā
• Viśve Bhūtāni
• Bhūti
• Abhūti
• Ārti
• Vyṛddhi
• Saṃśara