शङ्खचूडदूतागमनम् — The Arrival of Śaṅkhacūḍa’s Envoy (and Praise of Śiva)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ସେଠାରେ ରହି ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମହାନ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ବିବେକୀ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ଦୂତ କରି ଶଂକର (ଶିବ)ଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 2

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଦୂତ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ବଟବୃକ୍ଷମୂଳେ ଆସୀନ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 3

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस

ଯୋଗାସନ କରି, ସ୍ଥିର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମୁଦ୍ରାଯୁକ୍ତ, ମୃଦୁ ସ୍ମିତ ସହ—ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପରି ଦୀପ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ ଥିଲେ।

Verse 4

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्

ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପଟ୍ଟିଶ ଧାରଣ କରି, ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ-ବସ୍ତ୍ରେ ଆବୃତ; ଭକ୍ତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରୁଥିବା ଶାନ୍ତ ଗୌରୀକାନ୍ତ ତ୍ରିନେତ୍ର ମହାଦେବ।

Verse 5

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्

ସେ ତପସ୍ୟାର ଫଳଦାତା, ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦାର କର୍ତ୍ତା; ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଥିବା ଆଶୁତୋଷ, ସଦା ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ—ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରୀ ଶିବ।

Verse 6

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्

ମୁଁ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ସେ ବିଶ୍ୱର ବୀଜ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପ ହିଁ ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପେ ପ୍ରକଟ; ସେ ଜଗତ୍ଧାରକ, ସର୍ବକର୍ତ୍ତା ଓ ବିଶ୍ୱସଂହାରର କାରଣ।

Verse 7

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्

ସେ କାରଣମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କାରଣ, ନରକ-ସାଗରରୁ ତାରିଦେବାଳା। ସେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନଦାତା, ଜ୍ଞାନବୀଜ ଓ ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ସନାତନ।

Verse 8

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः

ରଥରୁ ଅବରୋହଣ କରି ଦୂତ ଦାନବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 9

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः

ତାଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଦ୍ରକାଳୀ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍କନ୍ଦ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତେବେ କାଳୀ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଲୋକମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।

Verse 10

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः

ତାପରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡର ଦୂତ, ପରମ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କରଯୋଡି ଶୁଭ ବଚନ କହିଲା।

Verse 11

दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर

ଦୂତ କହିଲା—ମୁଁ ଶଙ୍ଖଚୂଡର ଦୂତ; ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛି। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ଏବେ ଆପଣ କ’ଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି? ତତ୍ତ୍ୱ କହନ୍ତୁ।

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶଙ୍ଖଚୂଡର ଏହି ବଚନ ଶୁଣି, ଭଗବାନ ମହାଦେବ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ତାହାପରେ ତାକୁ କହିଲେ।

Verse 13

महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च

ମହାଦେବ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଦୂତ, ମୋର ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣକର ବଚନ ଶୁଣ। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ବିବାଦ ନ ହେବା ପରି ଏହା ତାକୁ କହିଦେ।

Verse 14

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः

ଜଗତମାନଙ୍କର ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ଧର୍ମବିଦ୍ ଏବଂ ଧର୍ମର ପିତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୀଚି, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁତ୍ର କଶ୍ୟପ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 15

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी

ହୃଦୟରେ ପ୍ରୀତି ହୋଇ ଦକ୍ଷ ତାହାକୁ ନିଜର ତେରଟି କନ୍ୟା ଦାନ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧ୍ବୀ ଦନୁ ଏକା, ଯିଏ ତାହାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଶୁଭସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇଲା।

Verse 16

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः

ଦନୁଙ୍କର ଚାରି ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ତେଜରେ ଉଗ୍ର ଦାନବମାନେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ନାମକ ଜଣେ ମହାବଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 17

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः

ତାହାର ପୁତ୍ର ଦମ୍ଭ—ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିଷ୍ଠ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାମତି ଅଧିପତି। ଏବଂ ତୁମେ ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର—ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦାନବେଶ୍ୱର।

Verse 18

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः

ପୂର୍ବେ ତୁମେ ପାଷର୍ଦ ନାମକ ଗୋପ ଥିଲ, ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏବେ ରାଧିକାଙ୍କ ଶାପରୁ ତୁମେ ଦାନବେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।

Verse 19

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना

ତୁମେ ଦାନବୀ ଯୋନିକୁ ଆସିଛ, କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ତୁମେ ଦାନବ ନୁହଁ। ନିଜ ପୂର୍ବବୃତ୍ତ ଜାଣି ଏବେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ବୈର ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 20

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च

ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ କରନି। ନିଜ ଯଥାର୍ଥ ପଦକୁ ସାଦରେ ଭୋଗ କର। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର; ଅତିରେକ କିମ୍ବା ବିକାର–ରଜସଜନିତ ଅଶାନ୍ତିରେ ନୁହେଁ।

Verse 21

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः

ହେ ଦାନବ! ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦେଅ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରସନ୍ନତାକୁ ରକ୍ଷା କର। ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ସୁଖରେ ରୁହ; ସୁରମାନେ ନିଜ ନିଜ ପଦରେ ସ୍ଥିର ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 22

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः

ଭୂତଜୀବଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ ହେଲେ ଯଥେଷ୍ଟ—ତେବେ ଦେବଦ୍ରୋହ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା! ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କଶ୍ୟପବଂଶଜ, କୁଳୀନ ଓ ଶୁଦ୍ଧକର୍ମା।

Verse 23

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ଯେତେ ପାପ ଥାଉ, ସ୍ୱଜନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପର ଷୋଡଶମ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିପର ଅନେକ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ତାହାକୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ବୋଧ କରାଇ କହିଲେ।

Verse 25

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः

ଶଙ୍ଖଚୂଡ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ସେ ଦୂତ, ତର୍କରେ ନିପୁଣ, ନମ୍ରତାରେ ନିଜ ବାର୍ତ୍ତା କହିଲା; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଳରେ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ମୋହିତ ଥିଲା।

Verse 26

दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्

ଦୂତ କହିଲା—ହେ ଦେବ! ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ସେହିପରି ସତ୍ୟ। ତଥାପି ମୋର ନିବେଦନ ମଧ୍ୟ ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯାହା ସତ୍ୟ ଓ ଯଥୋଚିତ।

Verse 27

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो

ଆପଣ ଏମାତ୍ର କହିଲେ ଯେ ଜ୍ଞାତିଦ୍ରୋହ ମହାପାପ। ତେବେ ପ୍ରଭୋ, କହନ୍ତୁ—ଏହା ଈଶାସୁରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କି, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ କି?

Verse 28

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्

ଯଦି ଆପଣ କହନ୍ତି, “ଏହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ,” ତେବେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଚାର କରି କହିବି। ଏବେ ଏହି ବିଷୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କହି ମୋ ସନ୍ଦେହ ଭଞ୍ଜନ କରନ୍ତୁ।

Verse 29

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर

ପ୍ରଳୟ-ସମୁଦ୍ରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟଦ୍ୱୟର ଶିର ମହେଶ୍ୱର ଚକ୍ରଧାରୀ ହୋଇ କାହିଁକି ଛେଦ କଲେ?

Verse 30

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्

ତ୍ରିପୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା ଯେ ସେମାନେ ଭସ୍ମ ହେଲେ? ହେ ଗିରୀଶ, ତୁମେ ‘ସୁରପକ୍ଷ’—ଦେବମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 31

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः

ତାହାର ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରି ବଲିକୁ ପରେ କିପରି ପଠାଗଲା? ସୁତଳ ଆଦି ପାତାଳରୁ (ତାକୁ) ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଗଦାଧର ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ।

Verse 32

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः

ଭାଇ ସହିତ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ଦେବମାନେ କିପରି ହତ କଲେ? ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ ଆଦି ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନେ କିପରି ପତିତ କଲେ?

Verse 33

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः

ପୂର୍ବେ ସମୁଦ୍ରମଥନ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଅମୃତ ପାନ କଲେ। ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ କ୍ଲେଶଭାଗୀ ହେଲୁ ଆମେ, ଫଳଭୋଗୀ ହେଲେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ।

Verse 34

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा

ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ କାଳରୂପ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର କ୍ରୀଡାଭାଣ୍ଡ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଯାହାକୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ, ଶଙ୍ଖଚୂଡବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗର ‘ଶିବଦୂତସଂବାଦ’ ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 36

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते

ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବିରୋଧ ଥିବାବେଳେ ଆପଣ ଗଲେ ଆପଣଙ୍କ ଗମନ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ। ସମାନ ଲୋକିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଭାବୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଏହା ଭଲ ଲାଗିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଈଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହା ଶୋଭେ ନାହିଁ।

Verse 37

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना

ହେ ମହାତ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ଦେବାସୁରଙ୍କ ଈଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କର ଲଜ୍ଜା କି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ଯେ ଏବେ ଆମ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଛନ୍ତି?

Verse 38

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्

ପରାଜୟରେ କୀର୍ତ୍ତିର ହାନି ନିଶ୍ଚୟ ଅଧିକ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହା ବିପରୀତ—ଏହି କଥାକୁ ମନରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହି କଥା ଶୁଣି ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ) ମୃଦୁ ହସିଲେ, ପରେ ସମୟୋଚିତ ଓ ମଧୁର ବାଣୀରେ ଦାନବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 40

महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः

ମହେଶ କହିଲେ—ଆମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଅଧୀନ; ଆମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ହିଁ ଆମେ କର୍ମ କରୁ; କାହାରି ପକ୍ଷପାତ କରୁନାହିଁ।

Verse 41

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे

ପୁରାତନ କାଳରେ, ପ୍ରଳୟ-ସମୁଦ୍ରରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟଦ୍ୱୟଙ୍କ ବିରୋଧରେ, ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଆଦିକାଳେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 42

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा

ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଭକ୍ତହିତକାରୀ ସେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଧ କରାଇଲେ।

Verse 43

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्

ତ୍ରିପୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରାଯିବା ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ହେଲା—ଏହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରାରୁ ଶୁଣିଛି।

Verse 44

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः

ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ ସର୍ବମାତା ଶୁମ୍ଭାଦିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ତାଙ୍କର ବଧ କଲେ।

Verse 45

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ସେଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମୋ ଶରଣକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 46

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु

ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମୁଁ—ସୁରମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥେ ଦୂତ ହୋଇ ଗଲି।

Verse 47

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଯେ ଦୈତ୍ୟ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି, ପରାକ୍ରମରେ ତୁମ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।

Verse 48

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରେ ମୋ ପାଇଁ କେଉଁ ବଡ଼ ଲଜ୍ଜା? ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ—ଈଶ୍ୱର ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ବିନୟରେ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 49

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्

ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶଙ୍ଖଚୂଡଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ମୋର ବଚନ କହ। ସେ ଏଥିରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କରୁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବି।

Verse 50

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्

ଏଭଳି କହି ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଶଙ୍କର ବିରମିଲେ। ତାପରେ ଶଙ୍ଖଚୂଡଙ୍କ ଦୂତ ଉଠି ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲା।