
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ରେ ବ୍ୟାସ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—ତ୍ରିପୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ ପରେ ମାୟା ଓ ତ୍ରିପୁରାଧିପତିମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଶମ୍ଭୁକଥା ଆଧାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଚାହାନ୍ତି। ସୂତ କହନ୍ତି, ସନତ୍କୁମାର ଶିବପାଦ ସ୍ମରଣ କରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶିବକର୍ମକୁ ପାପନାଶକ ଓ ଲୀଳାରୂପ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅତିପ୍ରଚଣ୍ଡ ତେଜ ଦେଖି ଦେବମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ଓ ନିର୍ବାକ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଶିବରୂପ ସର୍ବଦିଗରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭା, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିସଦୃଶ ବୋଲି ଚିତ୍ରିତ—ଏହା ଦେବ, ଋଷି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରେ। ସମସ୍ତେ ନମ୍ର ଭାବେ ଭକ୍ତିସହ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତରେ ସଂଯତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭୟସହ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ପରମରୂପ ଦର୍ଶନ ପରେ ସ୍ତୁତି ହିଁ ଯଥୋଚିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା।
Verse 1
व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं शैवसत्तम । किमकार्षुस्ततो देवा दग्धे च त्रिपुरेऽखिलाः
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଶୈବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମଗ୍ର ତ୍ରିପୁର ଦଗ୍ଧ ହେଲାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରେ କ’ଣ କଲେ?
Verse 2
मयः कुत्र गतो दग्धो पतयः कुत्र ते गताः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व यदि शंभुकथाश्रयम्
ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ମୟ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏବଂ ତୁମ ଲୋର୍ଡମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଯଦି ତୁମ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶମ୍ଭୁକଥାର ଆଶ୍ରୟ, ତେବେ ସେ ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ।
Verse 3
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य व्यासवाक्यं भगवान्भवकृत्सुतः । सनत्कुमारः प्रोवाच शिवपादयुगं स्मरन्
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଭବକୃତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭଗବାନ ସନତ୍କୁମାର, ଶିବଙ୍କ ପାଦଯୁଗଳକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉତ୍ତର କହିଲେ।
Verse 4
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे पाराशर्यं महेशितुः । चरितं सर्वपापघ्नं लोकलीलानुसाररिणः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସ, ହେ ପାରାଶର୍ୟ! ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣ; ଏହା ସର୍ବପାପନାଶକ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାନୁସାରୀ।
Verse 5
महेश्वरेण सर्वस्मिंस्त्रिपुरे दैत्यसंकुले । दग्धे विशेषतस्तत्र विस्मितास्तेऽभवन्सुराः
ମହେଶ୍ୱର ଦୈତ୍ୟସଙ୍କୁଳ ସମଗ୍ର ତ୍ରିପୁରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେଲେ; ତେବେ ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ସେଇ ବିଶେଷ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
Verse 6
न किंचिदब्रुवन्देवाः सेन्द्रोपेंद्रादयस्तदा । महातेजस्विनं रुद्रं सर्वे वीक्ष्य ससंभ्रमाः
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସହ ଦେବମାନେ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ। ମହାତେଜସ୍ବୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭିତରେ ଭକ୍ତିଭୟରେ ସସମ୍ଭ୍ରମ ହେଲେ।
Verse 7
महाभयंकरं रौद्रं प्रज्वलंतं दिशो दश । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
ସେ ରୂପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୌଦ୍ର; ଦଶଦିଗକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରୁଥିଲା, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଥିଲା।
Verse 8
भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं च हिमवत्सुताम् । बिभ्यिरे निखिला देवप्रमुखा स्तस्थुरानताः
ଭୟରେ କେବଳ ପ୍ରଭୁ ଓ ହିମବତ୍ସୁତା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ, ଦେବପ୍ରମୁଖ ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କମ୍ପିତ ହେଲେ ଏବଂ ମସ୍ତକ ନମାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Verse 9
दृष्ट्वानीकं तदा भीतं देवानामृषिपुंगवाः । न किंचिदूचुस्संतस्थुः प्रणेमुस्ते समंततः
ତେବେ ଦେବମାନଙ୍କର ଭୀତ ସେନାକୁ ଦେଖି ଋଷିପୁଙ୍ଗବମାନେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସ୍ଥିର ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ଚାରିଦିଗରୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 10
अथ ब्रह्मापि संभीतो दृष्ट्वा रूपं च शांकरम् । तुष्टाव तुष्टहृदयो देवैस्सह समाहितः
ତାପରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭୟରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟ ଓ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 11
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ପଞ୍ଚମ ଯୁଦ୍ଧଖଣ୍ଡରେ ‘ଦେବସ୍ତୁତି-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक । प्रसीद परमेशान सर्व देवहितप्रद
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାରକ! ହେ ପରମେଶାନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଆପଣ ସର୍ବ ଦେବଙ୍କ ହିତପ୍ରଦ।
Verse 13
प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानंददायक । प्रसीद शंकर स्वामिन् प्रसीद परमेश्वर
ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ଶଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ; ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର॥
Verse 14
ओंकाराय नमस्तुभ्यमाकारपरतारक । प्रसीद सर्वदेवेश त्रिपुरघ्न महेश्वर
ଓଂକାର-ସ୍ୱରୂପ, ‘ଅ’କାରର ପରମ ତାରକ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ସର୍ବଦେବେଶ, ହେ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ମହେଶ୍ୱର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
Verse 15
नानावाच्याय देवाय वरणप्रिय शंकर । अगुणाय नमस्तुभ्यं प्रकृतेः पुरुषात्पर
ନାନା ନାମରେ ଆହ୍ୱାନିତ, ବରଦାନଦାନେ ପ୍ରିୟ ଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣାତୀତ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷରୁ ପର ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 16
निर्विकाराय नित्याय नित्यतृप्ताय भास्वते । निरंजनाय दिव्याय त्रिगु णाय नमोऽस्तु ते
ବିକାରରହିତ, ନିତ୍ୟ, ସଦାତୃପ୍ତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନିରଞ୍ଜନ, ଦିବ୍ୟ, ତ୍ରିଗୁଣର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଅଧିପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 17
सगुणाय नमस्तुभ्यं स्वर्गेशाय नमोस्तु ते । सदाशिवाय शांताय महेशाय पिनाकिने
ସଗୁଣ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସ୍ୱର୍ଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଶାନ୍ତ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପିନାକଧାରୀ ମହେଶଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା।
Verse 18
सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय ते नमः । वामदेवाय रुद्राय तदाप्यपुरुषाय च
ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଶରଣ୍ୟ—ସଦ୍ୟୋଜାତ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାମଦେବ, ରୁଦ୍ର ଏବଂ ଅଘୋର-ପୁରୁଷ (ପରମ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ।
Verse 19
अघोराय सुसेव्याय भक्ताधीनाय ते नमः । ईशानाय वरेण्याय भक्तानंदप्रदायिने
ଅଘୋର, ସୁସେବ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତାଧୀନ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଈଶାନ, ବରେଣ୍ୟ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
Verse 20
रक्षरक्ष महादेव भीतान्नस्सकलामरान् । दग्ध्वा च त्रिपुरं सर्वे कृतार्था अमराः कृ ताः
ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ହେ ମହାଦେବ! ଭୀତ ଆମ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତ୍ରିପୁର ଦଗ୍ଧ କରି ସମସ୍ତ ଅମର କୃତାର୍ଥ ହେଲେ।
Verse 21
स्तुत्वैवं देवतास्सर्वा नमस्कारं पृथक्पृथक् । चक्रुस्ते परमप्रीता ब्रह्माद्यास्तु सदाशिवम्
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନମସ୍କାର କଲେ।
Verse 22
अथ ब्रह्मा स्वयं देवं त्रिपुरारिं महेश्वरम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा नतस्कंधः कृतांजलिः
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ତ୍ରିପୁରାରି ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ପ୍ରଣତ ହୋଇ, କାନ୍ଧ ନମାଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅଞ୍ଜଳି କରି ସ୍ତବନ କଲେ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शंकर । त्वयि भक्तिः परा मेऽस्तु महादेवानपायिनी
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ, ହେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ଶଙ୍କର! ହେ ମହାଦେବ, ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ପରମ ଭକ୍ତି ହେଉ—ଯାହା କେବେ ଅପସରିବ ନାହିଁ।
Verse 24
सर्वदा मेऽस्तु सारथ्यं तव देवेश शंकर । अनुकूलो भव विभो सदा त्वं परमेश्वर
ହେ ଦେବେଶ ଶଙ୍କର, ତୁମେ ସର୍ବଦା ମୋର ସାରଥି ହେଉ। ହେ ବିଭୁ ପରମେଶ୍ୱର, ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁକୂଳ ଓ କୃପାଳୁ ହେଉ।
Verse 25
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा विधिश्शंभुं भक्तवत्सलमानतः । विरराम नतस्कंधः कृतांजलिरुदारधीः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏପରି ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା) ବିନୟରେ ନମି ନିରବ ହେଲେ। କାନ୍ଧ ନମାଇ, ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହସ୍ତରେ, ଉଦାର ଧୀରେ ଦଢ଼ ରହିଲେ।
Verse 26
जनार्दनोऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महेश्वरम्
ଭଗବାନ୍ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅଞ୍ଜଳିବଦ୍ଧ ହସ୍ତରେ ସେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 27
विष्णुरुवाच देवाधीश महेशान दीनबंधो कृपाकर । प्रसीद परमेशान कृपां कुरु नतप्रिय
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଦେବାଧୀଶ, ହେ ମହେଶାନ! ହେ ଦୀନବନ୍ଧୁ, ହେ କୃପାକର! ହେ ପରମେଶାନ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; କୃପା କର, କାରଣ ନତଜନ ତୁମ ପ୍ରିୟ।
Verse 28
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं पुनश्च सगुणाय च । पुनः प्रकृतिरूपाय पुनश्च पुरुषाय च
ହେ ନିର୍ଗୁଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ପୁନଶ୍ଚ ହେ ସଗୁଣ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର। ପୁନଃ ପ୍ରକୃତି-ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ପୁନଶ୍ଚ ପୁରୁଷ-ରୂପ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
Verse 29
पश्चाद्गुणस्वरूपाय नतो विश्वात्मने नमः । भक्तिप्रियाय शांताय शिवाय परमात्मने
ତାପରେ ଗୁଣ-ସ୍ୱରୂପ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ନମି ନମସ୍କାର କଲେ। ଭକ୍ତିପ୍ରିୟ, ଶାନ୍ତ, ପରମାତ୍ମା ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 30
सदाशिवाय रुद्राय जगतां पतये नमः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽद्य वर्द्धमाना भवत्विति
ସଦାଶିବ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆଜିଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ନିତ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।
Verse 31
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा विररामासौ शैवप्रवरसत्तमः । सर्वे देवाः प्रणम्योचुस्ततस्तं परमेश्वरम्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୈବଭକ୍ତ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପ୍ରଣାମ କରି ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।
Verse 32
देवा ऊचुः । देवनाथ महादेव करुणाकर शंकर । प्रसीद जगतां नाथ प्रसीद परमेश्वर
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବନାଥ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ କରୁଣାକର ଶଙ୍କର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ହେ ଜଗତ୍ନାଥ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।
Verse 33
प्रसीद सर्वकर्ता त्वं नमामस्त्वां वयं मुदा । भक्तिर्दृढास्माकं नित्यं स्यादनपायिनी
ହେ ସର୍ବକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ଆମେ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ତୁମ ପ୍ରତି ଆମର ଭକ୍ତି ସଦା ଦୃଢ଼ ରହୁ, କେବେ ବି ଅପସରିତ ନ ହେଉ।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुतश्च देवेशो ब्रह्मणा हरिणामरैः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरो लोकशंकरः
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ହରି ଓ ଦେବମାନେ ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଦେବେଶ ଲୋକମଙ୍ଗଳକାରୀ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 35
शंकर उवाच । हे विधे हे हरे देवाः प्रसन्नोऽस्मि विशेषतः । मनोऽभिलषितं ब्रूत वरं सर्वे विचा रतः
ଶଙ୍କର କହିଲେ— ହେ ବିଧେ (ବ୍ରହ୍ମା), ହେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ହେ ଦେବମାନେ! ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ମନୋଭିଲଷିତ ବର କୁହ।
Verse 36
सनत्कुमारः उवाच । इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा हरेण मुनिसत्तम । प्रत्यूचुस्सर्वदेवाश्च प्रसन्नेनान्तरात्मना
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) କହିଥିବା ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 37
सर्वे देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरस्त्वया । देवदेवेश चास्मभ्यं ज्ञात्वा दासान्हि नस्सुरान्
ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ! ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବର ଦେୟ, ତେବେ ହେ ଦେବଦେବେଶ! ଆମକୁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ଦେବମାନେ ବୋଲି ଜାଣି ସେହି ବର ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 38
यदा दुःखं तु देवानां संभवेद्देवसत्तम । तदा त्वं प्रकटो भूत्वा दुःखं नाशय सर्वदा
ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲେଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେତେବେଳେ ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ସଦା ସେ ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତୁ।
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो भगवानुद्रो ब्रह्मणा हरिणामरैः । युगपत्प्राह तुष्टात्मा तथेत्यस्तु निरंतरम्
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଦେବମାନେ ଏକାସାଥି ନିବେଦନ କରିବାରେ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ସେଇକ୍ଷଣେ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ; ନିରନ୍ତର ଏମିତି ହେଉ।”
Verse 40
स्तवैरेतैश्च तुष्टोऽस्मि दास्यामि सर्वदा ध्रुवम् । यदभीष्टतमं लोके पठतां शृण्वतां सुराः
“ଏହି ସ୍ତବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ହେ ଦେବମାନେ! ଯେମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରେ ସର୍ବାଧିକ ଅଭୀଷ୍ଟ ବସ୍ତୁ ମୁଁ ସଦା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବି।”
Verse 41
इत्युक्त्वा शंकरः प्रीतो देवदुःखहरस्सदा । सर्वदेवप्रियं यद्वै तत्सर्वं च प्रदत्तवान्
ଏପରି କହି ପ୍ରସନ୍ନ ଶଙ୍କର—ଯିଏ ସଦା ଦେବମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ହରନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ଯାହା କିଛି ଥିଲା, ସେସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
The immediate aftermath of Tripura-dahana (the burning of Tripura): Vyāsa asks what became of Māyā and the Tripura-lords, while Sanatkumāra explains the devas’ stunned reaction to Śiva’s blazing, dissolution-like form.
It dramatizes the limit of deva-power before Śiva’s absolute tejas; fear functions as an epistemic shock that collapses pride and redirects the assembly toward praṇāma and stuti—devotion as the stabilizing response to theophany.
A raudra, prajvalita (fiercely blazing) form likened to koṭi-sūrya (millions of suns) and pralaya-anala (the fire of cosmic dissolution), emphasizing Śiva’s sovereignty over destruction and renewal.