मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ଶୈଳପ୍ରିୟା ସତୀ ମେନା ସଞ୍ଜ୍ଞା ପୁନଃ ପାଇଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକଳ ହୋଇ ସେ ବିଲାପ କଲେ ଏବଂ ପରେ ତିରସ୍କାରସହ ଆକ୍ଷେପ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 2

तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः

ସେଠାରେ ସେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲା। ତାପରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସେଇ କନ୍ୟା କଠୋର ଓ ଅନୁଚିତ କଥା କହିଲା।

Verse 3

मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्

ମେନା କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ପୂର୍ବେ ଆପଣ କହିଥିଲେ ଯେ ଶିବା (ପାର୍ବତୀ) ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବର ଭାବେ ବାଛିବେ। ତାପରେ ହିମବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜାର୍ଥେ କରିବାକୁ ଥିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା—ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 4

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया

ତେବେ ମୁଁ ସତ୍ୟ ଫଳ ଦେଖିଲି—ସେ ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିପରୀତ ଓ ସର୍ବଥା ଅନର୍ଥକର ହେଲା। ହେ ମୁନି! ମୁଁ ଅଧମା, ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ନାରୀ; ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଠକାଇଛ।

Verse 5

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्

ସେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ଘୋର ତପ କଲେ, ଯାହା ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର। କିନ୍ତୁ ତାହାରୁ ଲଭ୍ୟ ଫଳ ଦେଖୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ହେଲା।

Verse 6

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम

ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ମୋ ଦୁଃଖ କିଏ ଦୂର କରିବ? ମୋର କୁଳ ଓ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ; ମୋ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଯେନେ ଦୁଃଖଭୋଗ ପାଇଁ ନିୟତ।

Verse 7

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता

ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ କେଉଁଠି ଗଲେ? ଉତ୍ତେଜନାରେ ମୁଁ ମୋ ଦାଢ଼ି ଛିଣ୍ଡିଦେବି! ଯେ ପତ୍ନୀ ତପସ୍ୱିନୀ—ସେଇ ଧୂର୍ତ୍ତା ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିପଡ଼ିଛି।

Verse 8

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु

କେତେକଙ୍କ ଅପରାଧରେ ମୋର ସବୁକିଛି ଏବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ଏହିପରି କହି ସେ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି କଟୁ ବଚନ କହିଲା।

Verse 9

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्

ହେ ଦୁଷ୍ଟ କନ୍ୟେ! ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ କେମିତି ଦୁଃଖକର କର୍ମ କଲ? ସୁନା ଦେଇ ତୁମେ କାଚ ଆଣିଲ—ଏହା ତୁମ କୁଟିଳତାର ଫଳ।

Verse 10

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे

ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ପୁଣି କାଦୁଆ ଲେପିଲ। ହଂସକୁ ଧରିବାକୁ ଉଡ଼ି, ହାତର ପିଞ୍ଜରାରେ କାକକୁ ଧରିଲ।

Verse 11

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया

ବ୍ରହ୍ମଜଳ ସମ ଵିଶାଳ ଜଳକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ କୂଆର ପାଣି ପିଲ। ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗି ତୁମେ ଯତ୍ନରେ ଜୁଗନୁକୁ ଧରିଲ।

Verse 12

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्

ଚାଉଳର ଦାଣାମାନେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ତୁଷ (ଭୁସି/ଚୋକର) ଭକ୍ଷଣକୁ ଗ୍ରହଣ କଲା। ଘିଅ ଓ ତେଲ ମିଶାଇ ସେହି ରୁକ୍ଷ ଆହାରକୁ ଆଦରେ ସାବଧାନରେ ଖାଇଲା।

Verse 13

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया

ସିଂହସେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଶୃଗାଳସେବା କରିଛ। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ନୀଚ ଓ ନିରର୍ଥକ କଥା ଶୁଣିଛ।

Verse 14

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्

ଘରରୁ ଯଜ୍ଞର ସୁମଙ୍ଗଳ ବିଭୂତିକୁ ଦୂରେ ହଟାଇ, ହେ କନ୍ୟା, ତୁମେ ଚିତାଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛ—ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଅମଙ୍ଗଳ।

Verse 15

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्

ବିଷ୍ଣୁ ଆଦି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ—ପରମେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତୁମେ କୁବୁଦ୍ଧିରେ ଶିବାର୍ଥ ଏପରି ତପ କରିଛ।

Verse 16

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा

ଧିକ୍ ତୁମକୁ ଓ ତୁମ ବୁଦ୍ଧିକୁ! ଧିକ୍ ତୁମ ରୂପକୁ ଓ ତୁମ ଆଚରଣକୁ। ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍; ତୁମ ସଖ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ଧିକ୍।

Verse 17

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्

ଧିକ୍ ଆମ ଦୁହେଁକୁ, ଏବଂ ଆମ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ତୁମ ଜନ୍ମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନର କାରଣ ହେଲେ। ଏବଂ ଧିକ୍, ହେ ନାରଦ, ତୁମ ସେହି ବୁଦ୍ଧିକୁ, ଏବଂ ସୁବୁଦ୍ଧିଦାତା ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 18

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि

ଏହି କୁଳକୁ ଧିକ୍, ଏହି କ୍ରିୟାଦକ୍ଷତାକୁ ଧିକ୍—ତୁମେ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧିକ୍। ଏହି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ଏ ଦେହକୁ ଭସ୍ମ କରୁ; କାରଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ହିଁ।

Verse 19

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम

ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନ୍ ମୋ ନିକଟକୁ ନ ଆସୁନ୍; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ନିଜ ମୁଖ ନ ଦେଖାନ୍ତୁ।

Verse 20

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିଲ ଏବଂ ମୋ କୁଳକୁ ଘାତ କରିଲ। ତଥାପି ମୁଁ ବନ୍ଧ୍ୟା କାହିଁକି ହେଲି ନାହିଁ? ଗର୍ଭ କାହିଁକି ଗଳିଲା ନାହିଁ?

Verse 21

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः

ତେବେ କ’ଣ ମୁଁ ମରିନାହିଁ? ତେବେ ମୋ ଝିଅ କାହିଁକି ମରିନାହିଁ? କିମ୍ବା ପୁନଃ ଆକାଶରେ ରାକ୍ଷସାଦିମାନେ ଆମକୁ କାହିଁକି ଭକ୍ଷଣ କଲେ ନାହିଁ?

Verse 22

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्

ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବି। ଏହି ଶରୀରରେ ମୋର କି କାମ? ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ କୁଆଡ଼େ ଯିବି? ହାୟ! ମୋର ଜୀବନ ହିଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହା କହି ମେନା ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଶୋକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ନାହିଁ।

Verse 24

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ମହାନ ହାହାକାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଜଣ ଜଣ କରି ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।

Verse 25

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम

ହେ ଦେବମୁନି, ପୂର୍ବେ ସେହି ସମୟରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲି। ମୋତେ ଦେଖି ତୁମେ ବଚନରେ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲ, ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 26

नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च

ନାରଦ କହିଲେ—ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ, ପରମ ସୁନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିନାହ। ଏହି ରୂପ ଶିବ ଏଠାରେ ଲୀଳାରେ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏହା ତାଙ୍କର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ।

Verse 27

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च

ଏହେତୁ କ୍ରୋଧ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସ୍ଥିର ରୁହ, ହେ ପତିବ୍ରତେ। ହଠ ଛାଡ଼ି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଏବଂ କଲ୍ୟାଣମୟୀ ‘ଶିବା’କୁ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତୁମ କଥା ଶୁଣି ମେନା ତୁମକୁ କହିଲା: ‘ଉଠ, ଏଠାରୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯା; ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ, ଅଧମ ଓ ନୀଚ।’

Verse 29

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्

ସେ ଏପରି କହିବା ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା କ୍ରମେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଦିକ୍ପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ସମବେତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 30

देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः

ଦେବମାନେ କହିଲେ— ହେ ମେନେ, ପିତୃକନ୍ୟେ! ଆନନ୍ଦରେ ଆମ ବଚନ ଶୁଣ। ଏହିଜଣେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମ ଶିବ, ଯିଏ ପରମ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।

Verse 31

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः

ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁସ୍ସହ ତପସ୍ୟାକୁ କୃପାରେ ଦେଖି, ସଦ୍ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶମ୍ଭୁ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ବର ଦାନ କଲେ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ତାପରେ ଦେବମାତା ମେନା ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରି କହିଲେ— “ଉଗ୍ରରୂପଧାରୀ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ଦେବି ନାହିଁ।”

Verse 33

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः

ହେ ଦେବଗଣ! ଏତେ ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ କୋଳାହଳ ସହିତ ତୁମେ ସମସ୍ତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ପରମ ରୂପ ଓ ପରମ ନାମ-ମହିମାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବାକୁ କି ଉଦ୍ୟତ?

Verse 34

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर

ସେ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ମୁନୀଶ୍ୱର ସପ୍ତ ଋଷି ନିକଟକୁ ଆସି ନିଜ ଵଚନ କହିଲେ।

Verse 35

सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्

ସପ୍ତର୍ଷି କହିଲେ—ହେ ପିତୃକନ୍ୟେ, ହେ ଗିରିପ୍ରିୟେ! ଆମେ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାକୁ ଆସିଛୁ; କିନ୍ତୁ ତୁମେ କହିଥିବା କଥା ଏଠାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ବିରୋଧ କରୁଛି। ଆମେ ଏହାକୁ କିପରି ବୁଝିବୁ?

Verse 36

ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ଲାଭ ହେଉଛି ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ। ସେ ତୁମ ଦାନର ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ହୋଇ ଏବେ ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ମେନା ମୁନିମାନଙ୍କ ବଚନକୁ ମିଥ୍ୟା ବୋଲି ଅସ୍ୱୀକାର କଲା। ପରେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲା।

Verse 38

मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके

ମେନା କହିଲେ—ମୁଁ ଏଠାରେ ଶସ୍ତ୍ରାଦିଦ୍ୱାରା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରି ପତିତ କରିଦେବି; ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଦେବି ନାହିଁ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୂରକୁ ଯାଅ; ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବ ନାହିଁ।

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ନିରବ ହେଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ବିଲାପ କଲା। ହେ ମୁନି, ସେହି ଘଟଣାରୁ ସେଠାରେ ମହା ହାହାକାର ହେଲା।

Verse 40

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्

ତାପରେ ହିମାଳୟ ସେଠାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ ଆସିଲେ। ସ୍ନେହରେ ତାକୁ ବୋଧ କରାଇବାକୁ, ତତ୍ତ୍ୱ ଦର୍ଶାଇ ସେ କହିଲେ।

Verse 41

हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि

ହିମାଳୟ କହିଲେ—ପ୍ରିୟା ମେନା, ଆଜି ମୋ କଥା ଶୁଣ। ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ବିକଳ? ଆମ ଘରକୁ କେ କେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛ?

Verse 42

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि

ତୁମେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଜାଣ; ତଥାପି ସେଇ ରୂପ ଦେଖି ତୁମେ ବିହ୍ୱଳ ହେଲ। କାରଣ ଅନେକ ନାମ ଓ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଏହା ଏକ ବିକଟ ରୂପ।

Verse 43

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्

ମୁଁ ଜାଣିଛି—ସେଇ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତିପାଳକ। ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ନିଗ୍ରହ—ଦୁହେଁ କରନ୍ତି।

Verse 44

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଶିବମହାପୁରାଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୁଦ୍ରସଂହିତାର ତୃତୀୟ ପାର୍ବତୀଖଣ୍ଡରେ ‘ମେନା-ପ୍ରବୋଧ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଚୁଆଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 45

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्

ମୁଁ ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛି—ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁ ଦ୍ୱାରେ ଆସି ବିକଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅନେକ ଲୀଳା କରିଥିଲେ; ସେହିକୁ ମୁଁ ଏବେ ମନେ ଜାଗ୍ରତ କରୁଛି।

Verse 46

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये

ସେଇ ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି, ହେ ଦେବୀ, ସେତେବେଳେ ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କନ୍ୟାଦାନକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରିଥିଲି। ପ୍ରିୟେ, ଏବେ ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କର।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଏଭଳି କହି ପର୍ବତନାଥ ହିମାଳୟ ନିରବ ହେଲେ। ସେ କଥା ଶୁଣି ଶିବାମାତା ମେନା ତେବେ ହିମାଳୟଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 48

मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्

ମେନା କହିଲେ—ହେ ନାଥ, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ସେହିପରି କରିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ। ମୋର ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବରମାଳା ପରି ଆପଣଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ।

Verse 49

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्

ନିଃଶଙ୍କ ହୋଇ ତାକୁ ତଳେ ପତାଇଦିଅ; ମୁଁ ତାକୁ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ। ନହେଲେ, ହେ ନାଥ, ସାଗରକୁ ଯାଇ ତାକୁ ସାଗର-ସୁତା ଭାବେ ସେଠାରେ ଦାନ କରିଦିଅ।

Verse 50

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्

ଦୟା ତ୍ୟାଗ କରି ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ନିମଜ୍ଜିତ କର; ତାପରେ ହେ ଅଦ୍ରୀଶ, ତୁମେ ସୁଖୀ ହୁଅ। ଯଦି ତୁମେ ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ବିକଟ-ସ୍ୱଭାବ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବ, ତେବେ ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିବି।

Verse 51

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମେନା ସେଠାରେ ହଠପୂର୍ବକ ଏପରି କଥା କହିବା ସହିତ, ପାର୍ବତୀ ସ୍ୱୟଂ ଆଗକୁ ଆସି ମୃଦୁ ଓ ମନୋହର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 52

पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ମା, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟରେ ବିପରୀତ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ଅଶୁଭ ଫଳ ଆଣେ। ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛ, ତେବେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 53

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः

ଏହି ରୁଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରାତ୍ପର, ସର୍ବର ପ୍ରଭବ ଈଶ୍ୱର। ସେ ଶମ୍ଭୁ—ମଙ୍ଗଳମୟ ସୁରୂପ, ସୁଖଦାତା—ସମସ୍ତ ଶ୍ରୁତିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 54

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः

ହେ ମାତା, ଏହି ପ୍ରଭୁ ମହେଶ—ଶଙ୍କର—ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅଧିପତି, ସ୍ୱରାଟ୍। ସେ ନାନା ରୂପ ଓ ନାନା ନାମରେ ପରିଚିତ; ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି।

Verse 55

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାନ; ସେ କର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା (ସଂହାରକ) ମଧ୍ୟ। ସେ ନିର୍ବିକାର, ତ୍ରିଦେବେଶ, ଅବିନାଶୀ ଓ ସନାତନ।

Verse 56

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्

ଯାହାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆସି ସେବକ ହୋଇଛନ୍ତି—ଆଜି ଉତ୍ସବସହ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ କ’ଣ?

Verse 57

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्

ଉଠ, ପ୍ରୟାସରେ ଜୀବନକୁ ସଫଳ କର। ମୋତେ ସେଇ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇ ତୋର ଆଶ୍ରମଧର୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କର।

Verse 58

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते

ହେ ମାତା! ମୋତେ ପରମେଶ୍ୱର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର। ହେ ଜନନୀ, ଏହି ମୋର ବିନତି ଗ୍ରହଣ କର; ମୁଁ ବିନୟରେ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।

Verse 59

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः

ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେବ, ତେବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ। ପରବଞ୍ଚକ ଶୃଗାଳ ସିଂହର ଭାଗ କିପରି ପାଇବ?

Verse 60

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु

ହେ ମାତା! ମନ, ବାଣୀ ଓ କର୍ମରେ ତୁମେ ଏହି ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ହିଁ ବରିଛ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ବରିଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ—ଏବେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେହିପରି କର।

Verse 61

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଶିବଙ୍କର ଏହି ବାଣୀ ଶୁଣି ପର୍ବତରାଜଙ୍କ ପ୍ରିୟା ମେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଳାପ କଲେ। ତା’ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ସେହି ଶରୀରକୁ ଧରିଲେ।

Verse 62

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता

ମୁଠି ଏବଂ କହୁଣୀରେ ପ୍ରହାର କରି ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଦାନ୍ତ କଡ଼ମଡ଼ କରି ସେ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ପିଟିଲେ—ସେ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

Verse 63

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः

ହେ ପ୍ରିୟ, ସେଠାରେ ଥିବା ଋଷିମାନେ—ତୁମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ମୁନି, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କ ହାତରୁ ତାକୁ ନେଇ ନିଜ ଆଶ୍ରୟରେ ରଖି, ପରେ ସେଠାରୁ ଅତି ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 64

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः

ସେମାନେ ସେହି ଅନୁଚିତ ଭାବରେ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା; ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ, ସେ ପୁଣି ସେଇ ସମସ୍ତ କଠୋର ବଚନ କହିଲା।

Verse 65

मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्

ମେନା କହିଲା: ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତା, ଅଶୁଭ ଗ୍ରହପ୍ରଭାବରେ ଗ୍ରସ୍ତ ଏହି ଶିବାକୁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ମୁଁ ତାକୁ ତୀବ୍ର ବିଷ ଦେଇଦେବି, କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚୟ କୂପରେ ଫିଙ୍ଗିଦେବି।

Verse 66

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु

ମୁଁ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରରେ କାଳୀକୁ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଦେବି; ନହେଲେ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜ କନ୍ୟା ପାର୍ବତୀକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବାଇଦେବି।

Verse 67

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे

ନହେଲେ ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି—ଏହା ଧ୍ରୁବ। ବିକଟରୂପିଣୀ ଦୁର୍ଗା କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ।

Verse 68

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि

“ଏହି ଦୁଷ୍ଟା ନାରୀ କେମିତି ଭୟଙ୍କର ବର ପାଇଲା? ସେ ମୋତେ ଉପହାସର ପାତ୍ର କରିଛି—ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଆମ ସମଗ୍ର କୁଳର ମାନକୁ ମଧ୍ୟ।”

Verse 69

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन

ତାହାର ନ ମାଆ ଅଛି, ନ ବାପା, ନ ଭାଇ, ନ ଗୋତ୍ରଜ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ। ନ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟ, ନ ଚାତୁର୍ୟ, ଏବଂ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଗୁଣବିଶେଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 70

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा

ତାହାର ନ ବସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ନ ଅଳଙ୍କାର; କୌଣସି ସହାୟ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ। ଶୁଭ ବାହନ ନଥିଲା; ନ ଯୌବନ, ନ ଧନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 71

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला

ତାହାରେ ନ ପବିତ୍ରତା ଅଛି, ନ ବିଦ୍ୟା। ଏହି ପୀଡାଦାତା କେମିତି ଦେହ ଧାରଣ କରିଛି? କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖି ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ତାହାକୁ ଦେବି, ଯେଣୁ ସେ ସତ୍ୟରେ ସୁମଙ୍ଗଳା ହେବ?

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏଭଳି ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ କରୁଣ ବିଲାପ କରି, ସେ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆବୃତ ମେନକା, ହେ ମୁନି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲା।

Verse 73

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्

ତାପରେ ସେ କହିଲେ—“ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସେଇ ମେନକାକୁ ମଧ୍ୟ କହ; କୁଜ୍ଞାନ ହରଣକାରୀ ପରମ, ଉତ୍ତମ ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ତାକୁ ଶିଖାଅ।”

Verse 74

ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ହେ ମେନେ, ପ୍ରୀତିସହିତ ମୋର ଶୁଭ ବଚନ ଶୁଣ। ଯେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିରେ ଏହା ଶ୍ରବଣ କରେ, ତାହାର କୁବୁଦ୍ଧି ନଶିଯାଏ।”

Verse 75

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे

ଶଙ୍କର ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର କର୍ତ୍ତା, ଭର୍ତ୍ତା ଓ ହର୍ତ୍ତା। ତୁମେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣ ନାହଁ; ତେବେ ଦୁଃଖକୁ କିପରି ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?

Verse 76

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः

ସେ ପ୍ରଭୁ ଅନେକ ରୂପ ଓ ଅନେକ ନାମଧାରୀ, ନାନା ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ସେ ସର୍ବସ୍ୱାମୀ, ସଦା ସ୍ୱାଧୀନ, ମାୟାଧୀଶ ଓ ବିକଳ୍ପଭେଦରହିତ।

Verse 77

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्

ଏହିପରି ଜାଣି ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲା—“ତୁମେ ଶିବା; ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କର। କୁଟିଳ ହଠ ଛାଡ଼, କୁଜ୍ଞାନ ତ୍ୟାଗ କର; ତାହା ସମସ୍ତ ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟ ନାଶ କରେ।”

Verse 78

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ମେନା ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରୁଥିଲା। ତାପରେ, ହେ ମୁନି, ସେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ଲଜ୍ଜା ତ୍ୟାଗ କରି ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 79

मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा

ମେନା କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣ ତାଙ୍କର ଏହି ମହାନ ଉତ୍ତମ ରୂପକୁ (ଏବଂ ବରକୁ) କାହିଁକି ବ୍ୟର୍ଥ କରୁଛନ୍ତି? ଏହାକୁ କାହିଁକି ହତ୍ୟା କରାଯିବ—ସ୍ୱୟଂ ଶିବା କାହିଁକି ଏହାକୁ ହନନ କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 80

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्

ଆପଣ ‘ଏହାକୁ ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ’ ବୋଲି କହିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ସ୍ୱକନ୍ୟାକୁ—ଏହାକୁ ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଦେବି ନାହିଁ।

Verse 81

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି! ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ସନକାଦି ସିଦ୍ଧମାନେ ମହାହର୍ଷରେ ନିକଟକୁ ଆସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 82

सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः

ସିଦ୍ଧମାନେ କହିଲେ—ଏହିଁ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରମ ଶିବ, ପରମ ସୁଖଦାତା। କୃପାବଶେ ପ୍ରଭୁ ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଇଛନ୍ତି।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତାପରେ ମେନା ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲା: ‘ଉଗ୍ରରୂପଧାରୀ ଗିରୀଶଙ୍କୁ ମୁଁ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।’

Verse 84

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः

‘କେଉଁ କାରଣରୁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ—ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଓ ଲୋକବ୍ୟବହାରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ—ଏହାର ପରମ ରୂପ ଓ ପରମ ନାମକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ?’

Verse 85

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः

ସେ ତେଠାରେ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ହେ ମୁନି, ମୁଁ ଚକିତ ହେଲି; ଦେବ, ସିଦ୍ଧ, ଋଷି ଓ ମାନବ—ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ।

Verse 86

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्

ସେହି ସମୟରେ ତାହାର ମହାନ୍ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଶୁଣି, ଶିବପ୍ରିୟ ବିଷ୍ଣୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 87

विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ସେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା, ମାନସଜା ଓ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା; ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ହିମବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳର।”

Verse 88

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि

ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ ପରି ସହାୟକ ଦୁର୍ଲଭ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ—ମୁଁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ତୁମେ ଧର୍ମର ଆଧାରସ୍ୱରୂପା; ତେବେ ଧର୍ମକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 89

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्

ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ମୁଁ—ଏଠାରେ (ସତ୍ୟ-ଧର୍ମର) ବିରୁଦ୍ଧରେ କ’ଣ କୁହାଯାଉଛି? ତୁମେ ନିଜେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।

Verse 90

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः

ତୁମେ ଶିବତ୍ୱକୁ ନିଜରେ ଜାଣ ନାହଁ। ସେ ନିର୍ଗୁଣ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଅଧିଷ୍ଠାନ। ଲୋକଦୃଷ୍ଟିରେ ବିରୂପ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସେ ପରମ ସୁରୂପ। ସେ ସର୍ବସେବ୍ୟ, ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କର ପରମ ଗତି।

Verse 91

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः

ସେହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ—ଇଶ୍ୱରୀ, ମୂଳପ୍ରକୃତି—ସୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେହି ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 92

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः

ସେଇ ଦୁଇ ଆଦିତତ୍ତ୍ୱରୁ ମୁଁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲୁ; ପରେ ଗୁଣମୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ରୁଦ୍ର ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଅବତରିଲେ।

Verse 93

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्

ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ବେଦ ଓ ଦେବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଜଗତରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଏ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ସେ ସବୁ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 94

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि

ସେ ରୂପକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ, ଏବଂ ପୁନଃ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କିଏ ଜାଣିପାରିବ? ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ କେବେ ପାଇନି।

Verse 95

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा

ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ତୃଣପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାହା କିଛି ଜଗତରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ଶିବ ହିଁ—ଏହା ଜାଣ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 96

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଲୀଳାରେ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି; ଶିବତପର ପ୍ରଭାବରୁ ହିଁ ସେ ତୁମ ଦ୍ୱାରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

Verse 97

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्

ଏହେତୁ, ହେ ହିମବତ୍ପତ୍ନି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶିବଙ୍କୁ ଭଜ। ମହାନନ୍ଦ ହେବ, ତୁମ କ୍ଲେଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ଷୟ ପାଇବ।

Verse 98

ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ମେନା ଗ୍ରହଣଶୀଳ ହେଲା। ତାହାର କୋମଳ ମନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ କିଛି ପରିମାଣେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 99

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता

ତଥାପି ସେ ନିଜ ହଠ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; କନ୍ୟାକୁ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ମନା କଲା। ପରେ ଶିବମାୟାରେ ବିମୋହିତ ହୋଇ ମେନା ସମ୍ମତି ଦେଲା।

Verse 100

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा

ତେବେ ଗିରିପ୍ରିୟା (ହିମାଳୟଙ୍କ ପ୍ରିୟା) ଏବଂ ଗିରିଜାଙ୍କ ଜନନୀ ମେନା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରମ୍ୟ ବଚନ ଶୁଣି କିଛି ବୁଝି, ହରିଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 101

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः

ଯଦି ସେ ସତ୍ୟରେ ରମ୍ୟ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦେବି। ନହେଲେ ନୁହେଁ—କୋଟି କୋଟି ଚେଷ୍ଟାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋ ଦୃଢ଼ ସତ୍ୟବଚନ।

Verse 102

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏହିପରି କଥା କହି ଦୃଢ଼ବ୍ରତା ମେନା ନିରବ ହେଲେ। ଶିବେଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ସେ ଧନ୍ୟା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରୁଥିଲେ।