Sarga 1

Verse 1

ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः।इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि।।।।

ତାପରେ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣ ହନୁମାନ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ନୀତା ସୀତାଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ଏବଂ ଚାରଣମାନେ ଚଳିଥିବା ଦିବ୍ୟ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 2

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।समुदग्रशिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ।।।।

ଦୁଷ୍କର ଓ ନିଷ୍ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ବାନର, ଶିର ଓ ଗ୍ରୀବା ଉଚ୍ଚ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିପତି ବୃଷଭ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 3

अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्।।।।

ତତଃ ମହାବଳୀ ଧୀର ପୁରୁଷ ଵୈଡୂର୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ଶାଦ୍ୱଳ ଘାସମୟ ଭୂମିରେ ଏବଂ ଜଳପଟ ସଦୃଶ କାଦାଳିଆ ପ୍ରଦେଶରେ ଯଥାସୁଖେ ବିଚରଣ କଲେ।

Verse 4

द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।मृगांश्च सुबहून्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी।।।।

ଧୀମାନ ହନୁମାନ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ କେସରୀ (ସିଂହ) ପରି ଚାଲିଲେ—ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ଉରସାରେ ବୃକ୍ଷ ଉଖେଡ଼ି, ଅନେକ ମୃଗକୁ ଦଳି ନିହତ କରି।

Verse 5

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।।।

ସେହି ପର୍ବତ ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧ ଅଦ୍ଭୁତ ଧାତୁମାନଙ୍କ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା—ନୀଳ, ଲୋହିତ, ମଞ୍ଜିଷ୍ଠ, ପତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତ-କୃଷ୍ଣ। ସେଠାରେ କାମରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବସଦୃଶ ନାଗମାନେ ନିଜ ନିଜ ପରିଚ୍ଛଦ ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ବିହାର କରୁଥିଲେ।

Verse 6

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।5.1.5।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।5.1.6।।

ସେହି ପର୍ବତ ସ୍ୱଭାବଦ୍ୱାରା ବିନ୍ୟସ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଧାତୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା—ନୀଳ, ଲୋହିତ, ମାଞ୍ଜିଷ୍ଠାବର୍ଣ୍ଣ, ପତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତ-ଶ୍ୟାମ। ପରିଚ୍ଛଦସହିତ କାମରୂପ ଧାରଣକାରୀ ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ପନ୍ନଗ (ନାଗ)ମାନେ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆବୃତ କରୁଥିଲେ।

Verse 7

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ।।।।

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରେ, ନାଗବର ସଦୃଶ ହାତୀମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ କପିବର, ହ୍ରଦମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହାତୀ ପରି ଶୋଭିଲା।

Verse 8

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयंभुवे।भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्।।।।

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ, ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ପବନଦେବ, ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି କରି ପ୍ରଣାମ କଲା; ତାପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲା।

Verse 9

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये।ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्।।।।

ପୂର୍ବମୁଖ ହୋଇ ସେ ନିଜ ପିତା ପବନଦେବଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଗେ ପ୍ରଣାମ କଲା; ତାପରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ କରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଦେହକୁ ବିସ୍ତାର କଲା।

Verse 10

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु।।।।

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ଲବଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ମୁଖରେ, ଲଂଘନ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରାମଙ୍କ ବିଜୟାର୍ଥେ ହନୁମାନ ନିଜ ରୂପ ବଢ଼ାଇଲେ—ଯେପରି ପର୍ବଦିନରେ ସମୁଦ୍ର ଉଠିଉଠି ଫୁଲେ।

Verse 11

निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम्।बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्।।।।

ଅପରିମିତ ଦେହ ଧାରଣ କରି ସମୁଦ୍ର ଲଂଘିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ଆଗକୁ ଝାପ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ସେ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଓ ଚରଣଦ୍ୱାରା ପର୍ବତକୁ ଚାପିଲେ।

Verse 12

स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः।तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्।।।।

କପିର ଚାପରେ ଅଚଳ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ର କମ୍ପିତ ହେଲା; ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷଶିଖରର ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଲା।

Verse 13

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा।।।।

ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରାଶି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଆବୃତ ହୋଇ ସେ ପର୍ବତ ଏମିତି ଶୋଭିଲା, ଯେନେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୁଷ୍ପମୟ ହେଉ।

Verse 14

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः।।।।

ଉତ୍ତମ ବୀର୍ୟବାନ୍ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ପର୍ବତ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଯେପରି ମଦଜଳ ଝରାଏ, ସେପରି ଜଳଧାରା ପ୍ରସ୍ରବଣ କଲା।

Verse 15

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः।।।।

ବଳବାନ ହନୁମାନଙ୍କ ଚାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଧାରାମାନ ଉଦ୍ଗୀରଣ କଲା—ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଅଞ୍ଜନ-ସଦୃଶ କଳା ଓ ରଜତର ଦୀପ୍ତିମୟ ଛଟାରେ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା।

Verse 16

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।मध्यमेनार्चिषा जुष्टा धूमराजीरिवानलः।।।।

ଏବଂ ପର୍ବତ ଖନିଜବର୍ଣ୍ଣର ରେଖାରେ ଚିତ୍ରିତ ବିଶାଳ ଶିଳାମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା; ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ଯେପରି ଧୂମରେଖା ଉଠାଉଥିବା ଅନଳ।

Verse 17

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः।।।।

ପର୍ବତର ଭାରରେ ଦବାଯାଇ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗୁହାମାନେ ଭିତରେ ବସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ବିକୃତ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 18

स महासत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च।।।।

ପର୍ବତ ପୀଡନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ମହାସତ୍ତ୍ୱର ଗର୍ଜନନାଦ ପୃଥିବୀ, ଦିଗମାନ ଓ ଚାରିପାଖର ଉପବନମାନଙ୍କୁ ପୂରି ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।

Verse 19

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः।।।।

ପ୍ରସ୍ତ ଫଣା ଉଠାଇ, ସ୍ୱସ୍ତିକ-ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଘୋର ଅଗ୍ନି ବମନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଦଂଶନଦ୍ୱାରା ଶିଳାକୁ ଦଂଶୁଥିଲେ।

Verse 20

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा।।।।

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ବିଷଧର ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦଂଶରେ ଦଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ମହାଶିଳାମାନେ ଅଗ୍ନିଦୀପ୍ତ ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ ଏବଂ ସହସ୍ରଧା ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲେ।

Verse 21

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते।विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्।।।।

ସେହି ପର୍ବତରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଔଷଧି-ଗୁଚ୍ଛଗୁଡ଼ିକ—ବିଷଘ୍ନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ସେଠାର ନାଗମାନଙ୍କ ବିଷକୁ ଶମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।।।

“ଭୂତମାନେ ଏହି ଗିରିକୁ ଭେଦୁଛନ୍ତି” ବୋଲି ଭାବି ତପସ୍ବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଛକୁ ହଟିଲେ। ଭୀତ ଵିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ସହ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ; ପାନଭୂମିରେ ରଖା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସବପାତ୍ର, ମହାର୍ହ ପାତ୍ର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କରକ, ବିଭିନ୍ନ ଲେହ୍ୟ-ଭକ୍ଷ୍ୟ, ନାନା ପ୍ରକାର ମାଂସ, ଋଷଭଚର୍ମ ଏବଂ କନକମୟ ମ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଖଡ଼୍ଗ—ସବୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 23

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

ଗିରି ଭାଙ୍ଗୁଛି ବୋଲି ଲାଗିଲାବେଳେ, ଭୀତ ଵିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସ୍ତ୍ରୀଗଣ ସହ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ; ପାନଭୂମିର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆସବପାତ୍ର, ମହାର୍ହ ଥାଳି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କରକ, ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ, ମାଂସ, ଚର୍ମ ଓ କନକମୟ ମ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଖଡ଼୍ଗ—ସବୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 24

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

ପର୍ବତ ଭାଙ୍ଗୁଛି ବୋଲି ଭୟରେ ସେମାନେ ଉପରକୁ ପଳାଇଲେ; ସେଠାରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଲେହ୍ୟ ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ଷ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ ମାଂସ, ଋଷଭଚର୍ମ ଏବଂ କନକମୟ ମ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଖଡ଼୍ଗ—ସବୁ ପଛେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 25

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे।।।।

କଣ୍ଠାଭରଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ମଦମତ୍ତ, ରକ୍ତମାଳା ଓ ରକ୍ତଲେପନରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ରକ୍ତନୟନ—ପଦ୍ମନୟନ ମଧ୍ୟ—ସେହି ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଗଗନପଥକୁ ଗଲେ।

Verse 26

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह।।।।

ହାର, ନୂପୁର, କେୟୂର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ବିସ୍ମିତ ଓ ମନ୍ଦହାସ୍ୟଯୁକ୍ତ—ନିଜ ରମଣମାନଙ୍କ ସହ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।

Verse 27

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम्।।।।

ମହାବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ଋଷିସଦୃଶ ବିଦ୍ୟାଧର ମହର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି, ପର୍ବତକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 28

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे।।।।

ତେବେ ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭାବିତାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ, ଚାରଣମାନଙ୍କ ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଉଦ୍‌ଘୋଷିତ ଶବ୍ଦକୁ ଶୁଣିଲେ।

Verse 29

एष पर्वतसङ्काशो हनुमान् मारुतात्मजः।तितीर्षति महावेगस्समुद्रं मकरालयम्।।।।

“ଏହି ପର୍ବତସଙ୍କାଶ ଦେହଧାରୀ, ମହାବେଗଶାଳୀ, ମାରୁତପୁତ୍ର ହନୁମାନ ମକରାଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ତରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।”

Verse 30

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति।।।।

ରାମାର୍ଥେ ଓ ବାନରାର୍ଥେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ ସାଧନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ ସମୁଦ୍ରର ପର ପାରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।

Verse 31

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम्।तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम्।।।।

ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପର୍ବତ ଉପରେ ଅପ୍ରମେୟ ବଳବାନ ବାନରବୃଷଭ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 32

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः।ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः।।।।

ଅଚଳ ସଦୃଶ ସେ ଦେହର ରୋମକୁ ଝାଡ଼ି କମ୍ପିତ କଲେ, ଯେନ ଧରା କମ୍ପିଲା; ପରେ ମହାମେଘ ସଦୃଶ ଅତିମହାନାଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

Verse 33

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम्।उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम्।।।।

ଉତ୍ପତନ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ସେ ଲୋମଭରିତ ଓ ଘୁର୍ଣ୍ଣିତ ଭାବେ ବୃତ୍ତ ହୋଇଥିବା ନିଜ ଲାଙ୍ଗୂଳକୁ କ୍ରମେ ଝାଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ ସର୍ପକୁ ଝାଡ଼େ।

Verse 34

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः।ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः।।।।

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବେଗ ଧାରଣ କରି ଆଗେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ପିଠ ପଛେ ଉପରକୁ ଉଠି ଘୁରିଥିବା ତାହାର ଲାଙ୍ଗୁଳ ଗରୁଡ ନେଇଯାଉଥିବା ମହାନାଗ ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 35

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसन्निभौ।ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च।।।।

କପି ମହା ପରିଘ ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଦୁଇ ବାହୁକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧରିଲା; ପଛେ କଟିରେ କୁହୁଡ଼ି ପଡ଼ି ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ସଂକୋଚି, ଉତ୍ପାତ ପାଇଁ ନିଜକୁ ସଂହତ କଲା।

Verse 36

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान्।।।।

ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ହନୁମାନ୍ ଭୁଜଦ୍ୱୟ ଓ ଶିରୋଧର (ଗଳା-କାନ୍ଧ)କୁ ସଂହରି, ନିଜ ମନେ ତେଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ବୀର୍ୟ—ଯୁଦ୍ଧବଳ—ସଂଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 37

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः।रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन्।।।।

ଦୂରରୁ ମାର୍ଗକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଚକ୍ଷୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠାଇ, ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଣକୁ ରୋକି ରଖିଲା।

Verse 38

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः।।वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।।।।

ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଜରାଜ ସଦୃଶ ସେ ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ କାନଦ୍ୱୟକୁ ସଂକୋଚି, ଉତ୍ପାତ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 39

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः।गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम्।।।।

ରାଘବ ଛାଡ଼ିଥିବା, ପବନବେଗୀ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଶର ଯେପରି ଧାଇଯାଏ, ସେପରି ମୁଁ ରାବଣରେ ପାଳିତ ଲଙ୍କାକୁ ଯିବି।

Verse 40

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम्।अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।।।।

ଯଦି ମୁଁ ଲଙ୍କାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନପାରିବି, ତେବେ ଏହି ଏକେଇ ବେଗରେ ମୁଁ ସୁରାଳୟ—ଦେବଲୋକକୁ ଯିବି।

Verse 41

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः।बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।।।।

କିମ୍ବା ମୁଁ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରି ମଧ୍ୟ ତ୍ରିଦିବରେ ସୀତାଙ୍କୁ ନଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣକୁ ବାନ୍ଧି ଏଠାକୁ ଆଣିବି।

Verse 42

सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया।आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम्।।।।

ସର୍ବଥା ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି କରି ଫେରିଆସିବି—ସୀତାଙ୍କ ସହ ଆସିବି; ନଚେତ୍ ରାବଣ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ମଧ୍ୟ ଉପାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆଣିବି।

Verse 43

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।।।

ଏପରି କହି ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ବାନରମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧି, ବିଚାର ନକରି ମହାବେଗରେ ଉଛଳି ପଡ଼ିଲେ; ସେ ମହାକପି ନିଜକୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ସମାନ ମନେ କଲେ।

Verse 44

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।5.1.43।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।5.1.44।।

ଏଭଳି କହି ବାନରମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶି ବାନରୋତ୍ତମ ହନୁମାନ ଅବିଚାରେ ମହାବେଗରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ; ସେ ମହାକପି ନିଜକୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) ସମ ଭାବିଲେ।

Verse 45

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः।संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः।।।।

ସେ ଅତିବେଗରେ ଝାପି ଉଠିବା ସମୟରେ, ପର୍ବତର ଗଛମାନେ ସମସ୍ତ ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ସଂହରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କ ସହିତେ ଉଛଳିଉଠିଲେ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 46

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः।उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

ଊରୁବେଗର ପ୍ରବଳତାରେ ପୁଷ୍ପଶୋଭିତ ପାଦପମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ମତ୍ତ କୋୟଷ୍ଟିମକ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ସହିତେ ଉଦ୍ବହନ କରି, ସେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଗଲେ।

Verse 47

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः।।।।

ଊରୁବେଗରେ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇଥିବା ଗଛମାନେ କିଛିକ୍ଷଣ କପିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ ପରି ଲାଗିଲା—ଦୀର୍ଘ ପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ନିଜ ବନ୍ଧୁକୁ ବାନ୍ଧବମାନେ ସାଥ ଦେବା ପରି।

Verse 48

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम्।।।।

ତାଙ୍କର ବେଗର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ଉପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଶାଳବୃକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାବୃକ୍ଷମାନେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ଅନୁସରଣ କଲେ—ଯେପରି ସେନା ନିଜ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରେ।

Verse 49

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः।।।।

ସୁପୁଷ୍ପିତ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ଅନେକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କପି ହନୁମାନ—ପର୍ବତସଦୃଶ ଆକାରର—ଅଦ୍ଭୁତ ଦର୍ଶନ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

Verse 50

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि।भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये।।।।

ତାପରେ ସେହି ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷମାନେ ଲବଣଜଳରେ ଡୁବିଗଲେ—ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ଭୟ କରି ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ରରେ ପର୍ବତମାନେ ଡୁବିଯାଆନ୍ତି।

Verse 51

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव पर्वतः।।।।

ନାନାପ୍ରକାର ପୁଷ୍ପରେ କୀର୍ଣ୍ଣ, ଅଙ୍କୁର ଓ କୋରକରେ ଯୁକ୍ତ ସେହି କପି ମେଘସଦୃଶ ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଖଦ୍ୟୋତମାନେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ପର୍ବତ।

Verse 52

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा।।।।

ତାହାର ବେଗର ପ୍ରଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବୃକ୍ଷମାନେ ପୁଷ୍ପ ଝରାଇ, ବିଦାୟ ଦେଇ ଫେରୁଥିବା ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ପରି, ଜଳରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 53

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

ଲଘୁ ଓ ବିଚିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ—କପିର ବେଗରେ ଉଠିଥିବା ପବନରେ ଚାଳିତ ହୋଇ—ସାଗର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ତେଣୁ ସେଇ ମହାର୍ଣ୍ଣବ ତାରାଭରା ଆକାଶ ପରି ଜ୍ଵଳମାନ ହେଲା।

Verse 54

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः।।।।

ନାନାବର୍ଣ୍ଣର ପୁଷ୍ପଘନରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ବାନର (ହନୁମାନ) ଆକାଶରେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ଝଲକରେ ଭୂଷିତ ମେଘ ପରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।

Verse 55

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।।।।ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्।

ତାହାର ବେଗରେ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିବା ପୁଷ୍ପମାନେ ସାଗରଜଳକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ପରି କରିଦେଲେ; ଯେପରି ନବୋଦିତ ସୁନ୍ଦର ତାରାମାନେ ଆକାଶକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।

Verse 56

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।।।।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ।

ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ଦୁଇ ବାହୁ ପ୍ରସାରିତ ଦେଖାଗଲା; ଯେପରି ପର୍ବତଶିଖରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଦୁଇ ପଞ୍ଚଫଣା ନାଗ।

Verse 57

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्।।।।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः।

ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ଶୋଭିତ ମହାର୍ଣ୍ଣବକୁ ସେ ଯେନ ପିଉଛି ବୋଲି ଦିଶିଲା; ଏବଂ ସେ ମହାକପି ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯେନ ତୃଷିତ ହୋଇ ନିହାରିଲା।

Verse 58

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।।।।नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ।

ବାୟୁମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରି ଆକାଶରେ ଧାଉଥିବାବେଳେ, ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ପ୍ରଭା ସଦୃଶ ତାହାର ନୟନଦ୍ୱୟ ପର୍ବତଶିଖରରେ ଜ୍ୱଳିତ ଦୁଇ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 59

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।।।।चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ।

ପିଙ୍ଗଳ ନୟନଧାରୀ ବାନରମୁଖ୍ୟଙ୍କର ବିଶାଳ ଗୋଳାକାର ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱୟ ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 60

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।।।।सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम्।

ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ନାସିକାରେ ରଞ୍ଜିତ ତାହାର ମୁଖ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା—ଯେପରି ସନ୍ଧ୍ୟାର ସ୍ପର୍ଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ତାମ୍ରିମା ଧାରଣ କରେ।

Verse 61

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।।।।अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्।

ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଆକାଶେ ପ୍ଲବମାନ ହେବାବେଳେ, ଉପରକୁ ଉଠାଇ ଗୁଞ୍ଜିତ ତାଙ୍କର ଲାଙ୍ଗୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ଉଚ୍ଛ୍ରିତ ହେବା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶୋଭିଲା।

Verse 62

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।।।।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଚକ୍ରାକାରେ ଗୁଞ୍ଜି ଧରିଥିବା ମହାନ, ଶୁକ୍ଳଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଅନିଲାତ୍ମଜ ହନୁମାନ ପରିବେଷ ଘେରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜିଲେ।

Verse 63

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः।।।।महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना।

ଅଭିତାମ୍ର ସ୍ଫିଗ୍ଦେଶ ଥିବା ସେ ମହାକପି ଅତି ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିଲେ—ଯେପରି ଗୈରିକ ଧାତୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ମହାଭାବେ ଫାଟି ଲାଲ ଖନିଜର ବିଶାଳ ଭଣ୍ଡାର ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Verse 64

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।।।।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति।

ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସମ ସେ ଯେତେବେଳେ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ଲବମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର କକ୍ଷାନ୍ତର ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ବାୟୁ ଜୀମୂତ ପରି ଗର୍ଜନ କଲା।

Verse 65

खे यथा निपतत्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता।।।।दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः।

ଯେପରି ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ଉଲ୍କା ଆକାଶେ ପଛେ ଲାଗିଥିବା ରେଖା ସହିତ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ସେପରି ସେ କପିକୁଞ୍ଜର ମଧ୍ୟ ବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଦେଖାଗଲା।

Verse 66

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः।।।।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया।

ବିସ୍ତୃତ ଉଡାଣରେ କପି ଅସ୍ତମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଲା; କକ୍ଷ୍ୟାରେ ବନ୍ଧା ମହାମାତଙ୍ଗ ପରି ବୃହତ୍ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 67

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया।।।।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः।

ସେତେବେଳେ ଦେହ ଉପରେ ଉଚ୍ଚରେ ଥାଇ ଗଭୀର ଛାୟା ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଲା; ପବନେ ଚାଳିତ ନୌକା ପରି କପି ଦେଖାଗଲା।

Verse 68

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते।।।।

ମହାକପି ସମୁଦ୍ରର ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ଗଲା, ସେ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ତାହାର ଊରୁର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗରେ ମଥିତ ହୋଇ ଉନ୍ମାଦିତ ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା।

Verse 69

सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः।।।।

ମହାବେଗୀ ସେ ମହାକପି ପର୍ବତସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗଜାଳକୁ ଉରସାରେ ଆଘାତ କରି କରି ଆଗକୁ ପ୍ଲବନ କଲା।

Verse 70

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः।सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम्।।।।

କପିର ଗତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରବଳ ପବନ ଓ ମେଘମଧ୍ୟରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ପବନ—ଦୁହେଁ ମିଶି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନା କରୁଥିବା ସାଗରକୁ ଅତ୍ୟଧିକ କମ୍ପାଇଦେଲେ॥

Verse 71

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी।।।।

ଲବଣାମ୍ବୁଧିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ବିଶାଳ ଊର୍ମିଜାଳକୁ ଟାଣିନେଇ, କପିଶାର୍ଦୂଳ ଆଗକୁ ଝାପ ଦେଲା—ଯେନେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ, ଦୁଇ ଲୋକକୁ ଛିଣ୍ଡିଦେଉଛି ଭଳି॥

Verse 72

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान् स महार्णवे।अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव।।।।

ମହାବେଗୀ ସେ ମହାସାଗରରେ ମେରୁ-ମନ୍ଦର ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠିଥିବା ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲା—ଯେନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣୁଛି ଭଳି॥

Verse 73

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा।अम्बरस्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम्।।।।

ତେବେ ତାହାର ବେଗରେ ଉଛଳିଉଠିଥିବା ଜଳ, ମେଘସଦୃଶ ଛିଟା ସହିତ, ଆକାଶରେ ଶରଦ୍‌କାଳୀନ ମେଘପଟଳ ପରି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା॥

Verse 74

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्।।।।

ତେବେ ତିମି, ନକ୍ର, ଝଷ ଓ କୂର୍ମମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଯେପରି ବସ୍ତ୍ର ଟାଣି ହଟାଇଲେ ଶରୀରୀମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହୁଏ॥

Verse 75

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः।व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे।।।।

ଆକାଶମାର୍ଗେ ପ୍ଲବମାନ ସେ କପିଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ଦେଖି, ସାଗରନିବାସୀ ଭୁଜଙ୍ଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ) ବୋଲି ଭାବିଲେ।

Verse 76

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत्।।।।

ଜଳରେ ସେ ବାନରସିଂହଙ୍କ ଛାୟା ଅତି ମନୋହର ଦିଶିଲା—ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତ ଓ ତ୍ରିଂଶ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ।

Verse 77

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि।।।।

ଶ୍ୱେତ ଆକାଶରେ ଘନ ମେଘପଙ୍କ୍ତି ପରି, ଲବଣାମ୍ଭସି ଉପରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁଗାମୀ ତାଙ୍କ ଛାୟା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଶୋଭିଲା।

Verse 78

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः।।।।

ନିରାଲମ୍ବ ବାୟୁମାର୍ଗରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାକାୟ ମହାକପି ପକ୍ଷବାନ ପର୍ବତ ପରି ଶୋଭିଲେ।

Verse 79

येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः।।।।

ଯେ ମାର୍ଗରେ ସେ ବଳବାନ କପିକୁଞ୍ଜର ବେଗରେ ଗଲେ, ସେଇ ମାର୍ଗରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସହସା ଦ୍ରୋଣୀ ପରି ଖୋଦିତ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଲାଗିଲା।

Verse 80

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा।।।।

ପକ୍ଷୀସଂଘମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ ପରି ଗତି କରୁଥିବା ହନୁମାନ, ପବନଦେବ ଯେପରି ମେଘଜାଲକୁ ଟାଣି ନେଇଯାନ୍ତି, ସେପରି ମେଘଜାଲମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ଆଗେଇଲା।

Verse 81

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।

ହନୁମାନ ଟାଣି ନେଉଥିବା ମହାମେଘରାଶିମାନେ—କେତେକ ପାଣ୍ଡୁର, କେତେକ ଅରୁଣ, ଆଉ କେତେକ ନୀଳ କିମ୍ବା ମଞ୍ଜିଷ୍ଠାବର୍ଣ୍ଣ—ସେ ସମସ୍ତେ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକି ଉଠିଲେ।

Verse 82

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।

ମେଘଜାଲମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପୁନଃପୁନଃ ବାହାରି ଆସୁଥିବା ସେ, କେବେ ଆବୃତ କେବେ ଦୀପ୍ତ—ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 83

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा।ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः।।।।

ଆକାଶରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ପ୍ଲବନ କରୁଥିବା ସେ ଵାନରକୁ ଦେଖି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ।

Verse 84

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम्।सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये।।।।

ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ଆକାଶେ ପ୍ଲବନ କରୁଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାକୁ ଦହିଲେ ନାହିଁ; ରାମକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ବାୟୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଶୀତଳ ଓ ଅନୁକୂଳ ସହାୟତା କଲେ।

Verse 85

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम्।।।।

ଆକାଶପଥେ ପ୍ଲବନ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସେ ମହାବଳବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 86

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः।प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्।।।।

ହଠାତ୍ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ହୋଇଥିବା କପିବରଙ୍କୁ ଦେଖି ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିବୁଧ ଓ ଖଗ—ସମସ୍ତେ—ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 87

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः।।।।

ପ୍ଲବଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ହନୁମାନ ଆକାଶେ ପ୍ଲବନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳର ମାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ସାଗର ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 88

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमत:।करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्।।।।

“ଯଦି ମୁଁ ବାନରେନ୍ଦ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ସହାୟତା ନ କରେ, ତେବେ ବିବେକୀମାନଙ୍କ ବାଣୀରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ନିନ୍ଦନୀୟ ହେବି।”

Verse 89

अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति।।।।

ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନାଥ ସଗର ମହାରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି; ଏହିଜଣ ମଧ୍ୟ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ସଚିବ—ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତି ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 90

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।

ମୁଁ ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବି ଯେ କପି ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁ; ଏବଂ ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ସେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୂରତା ସୁଖରେ ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

Verse 91

इति कृत्वा मतिं साध्वींसमुद्र श्छन्नमम्भसि।।।।हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्।

ଏପରି ଶୁଭ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜଳରେ ଆବୃତ ସମୁଦ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଖରଧାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ମୈନାକଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 92

त्वमिहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम्।।।।देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः।

ହେ ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପାତାଳତଳରେ ବସୁଥିବା ଅସୁରସଂଘମାନଙ୍କୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଏଠାରେ ପରିଘ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 93

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।।।।पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि।

ତୁମେ ଏହି ଜାତବୀର୍ୟ ଭୟଙ୍କରମାନେ ପୁନର୍ବାର ଉପରକୁ ଉଛଳିବାକୁ ନ ପାରନ୍ତି ବୋଲି ରୋକି, ଅପ୍ରମେୟ ପାତାଳର ଦ୍ୱାରକୁ ଢାକି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛ।

Verse 94

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।।।।तस्मात्संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम।

ହେ ପର୍ବତ! ତୁମର ଶକ୍ତି ତିର୍ୟକ, ଊର୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ—ତିନି ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହେବାକୁ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରୁଛି—ଉଠ, ହେ ଗିରିସତ୍ତମ!

Verse 95

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।।।।हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः।

ସେଇ ବୀର୍ୟବାନ କପିଶାର୍ଦୂଳ ହନୁମାନ—ଭୀମକର୍ମା—ରାମକାର୍ୟ ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଉଛଳି ତୁମ ଉପରେ ଉଡ଼ିଯାଉଛି।

Verse 96

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।।।।मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव।

ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁକୁଳର ସେବକ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; କାରଣ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନରେଶମାନେ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ—ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ତ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟତମ।

Verse 97

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।।।।कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्।

ଆମ ପାଇଁ ସାଚିବ୍ୟ କର; ଯେପରି ଆମ କାର୍ୟ ହାତଛୁଟି ନ ଯାଉ। କରିବାଯୋଗ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅକୃତ ରହିଲେ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 98

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।।।।अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः।

ଜଳରୁ ଉପରକୁ ଉଠ; ତୁମେ ସ୍ଥିର ରୁହ—ଏହି କପି ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁ। ସେ ଆମର ଅତିଥି ଓ ପୂଜ୍ୟ, ପ୍ଲବଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 99

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।।।।हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति।

ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଖର ମହାନାଭ! ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି! ହନୁମାନ ତୁମ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିବ।

Verse 100

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।।।।श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि।

କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ କରୁଣା, ମୈଥିଲୀଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଦୁଃଖଦ ନିର୍ବାସନ, ଏବଂ ପ୍ଲବଗେନ୍ଦ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ଶ୍ରମ—ଏସବୁ ବିଚାର କରି ତୁମେ ଉଠି ସହାୟତା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।।।।उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः।

ସମୁଦ୍ରର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ହିରଣ୍ୟନାଭ ମୈନାକ—ମହାବୃକ୍ଷ ଓ ଲତାରେ ଶୋଭିତ—ଜଳରୁ ତୁରନ୍ତ ବେଗେ ଉଠି ପଡ଼ିଲା।

Verse 102

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा।।।।यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः।

ତାପରେ ସମୁଦ୍ରଜଳକୁ ଭେଦି ସେ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା—ଯେପରି ଦୀପ୍ତ କିରଣଧାରୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଘମାଳାକୁ ଭେଦି ବାହାରେ।

Verse 103

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।।।

ଯେ ମହାତ୍ମା ପର୍ବତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପୂର୍ବେ ସର୍ବତଃ ଜଳାବୃତ ଥିଲା, ସମୁଦ୍ରର ନିୟୋଗରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା—ଶାତକୁମ୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, କିନ୍ନର ଓ ମହୋରଗମାନଙ୍କର ନିବାସସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଯେନ ଆକାଶକୁ ଖୋଦି ଲେଖୁଥିବା ପରି।

Verse 104

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।5.1.103।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।5.1.104।।

ଯେ ମହାତ୍ମା ପର୍ବତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପୂର୍ବେ ସର୍ବତଃ ଜଳାବୃତ ଥିଲା, ସମୁଦ୍ରର ନିୟୋଗରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା—ଶାତକୁମ୍ଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ, କିନ୍ନର ଓ ମହୋରଗମାନଙ୍କର ନିବାସସହିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଯେନ ଆକାଶକୁ ଖୋଦି ଲେଖୁଥିବା ପରି।

Verse 105

तप्तजाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।।।।आकाशं शस्त्रसङ्काशमभवत्काञ्चनप्रभम्।

ପର୍ବତର ତପ୍ତ ଜାମ୍ବୂନଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ଶୃଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଉଠିବା ସହ, ଆକାଶ ଶସ୍ତ୍ରର ଚମକ ପରି କାଞ୍ଚନପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।

Verse 106

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः।।।।आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः।

ସ୍ୱୟଂପ୍ରଭା ଝଲମଲ କରୁଥିବା ଜାତରୂପମୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା; ଶତ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ତେଜ ସଦୃଶ ଦିଶିଲା।

Verse 107

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम्।।।।मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः।

ଲବଣଜଳର ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖି ହନୁମାନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ: “ଏହା ମୋ ପଥରେ ରଖାଯାଇଥିବା ବିଘ୍ନ।”

Verse 108

स तमुच्छ्र्रतमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।।।।उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः।

ଅତ୍ୟଧିକ ମହାବେଗୀ ମହାକପି ସେ ଉଚ୍ଛ୍ରିତ ପର୍ବତକୁ ନିଜ ଉରସାରେ ଚାପି ପତିତ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ମାରୁତ ମେଘପୁଞ୍ଜକୁ ତଳେ ଢେକେଇ ଦିଏ।

Verse 109

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।।।।बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च।

ସେ କପି ଦ୍ୱାରା ଏପରି ପତିତ ହୋଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ, କପିର ବେଗକୁ ବୁଝି, ହର୍ଷିତ ହେଲା ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 110

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।।।

ଆକାଶରେ ଗତି କରୁଥିବା ସେହି ବୀର କପିଙ୍କ ନିକଟକୁ, ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପର୍ବତ ଆକାଶରେ ହିଁ ସମୁପସ୍ଥିତ ହେଲା। ନିଜ ଶିଖର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ମାନବରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ କଥା କହିଲା।

Verse 111

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।5.1.110।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।5.1.111।।

ଆକାଶରେ ସେହି ବୀର କପିଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ କରି ପର୍ବତ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା—ନିଜ ଶିଖର ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ମାନବରୂପ ଧାରଣ କରି କଥା କହିଲା।

Verse 112

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम।निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम्।।।।

ହେ ବାନରୋତ୍ତମ! ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଛ। ମୋର ଶୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅବତରି, ଯଥାସୁଖ ବିଶ୍ରାମ କର।

Verse 113

राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः।स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।।।।

ରାଘବକୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିଲା; ତେଣୁ ରାମହିତରେ ନିୟୁକ୍ତ ତୁମକୁ ସାଗର ଆଦରରେ ପ୍ରତ୍ୟର୍ଚ୍ଚନା କରୁଛି।

Verse 114

कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः।सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।।5.1.114।।

କୃତ ଉପକାରର ପ୍ରତିଉପକାର କରିବା—ଏହି ସନାତନ ଧର୍ମ। ତେଣୁ ସେ ତୁମ ଉପକାରର ପ୍ରତିକାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ; ତୁମଠାରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଅର୍ହ।

Verse 115

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।।।

ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ ମହାସାଗର ମହାସମ୍ମାନରୁ ମୋତେ ପ୍ରେରିତ କରିଛି। ହେ କପିଶାର୍ଦୂଳ, ଏଠାରେ ରୁହ; ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପରେ ଆଗକୁ ଯାଅ। ‘ସେ ମୋର ଢାଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଶେଷ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁ—ଏହି କପି ସୋ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟ ଲାଘିପାରିବ’ ବୋଲି ସେ କହିଲା।

Verse 116

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।5.1.115।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।5.1.116।।

ତୁମ ନିମିତ୍ତରେ ମହାସାଗର ସମ୍ମାନରୁ ମୋତେ କହିଲା—ହେ କପିଶାର୍ଦୂଳ, ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼। ‘ସେ ତୁମ ଢାଳରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଶେଷ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରୁ; ଏହି କପି ସୋ ଯୋଜନ ମଧ୍ୟ ଲାଘିପାରିବ’ ବୋଲି (ସାଗର) ଘୋଷଣା କଲା।

Verse 117

तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु।तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि।।।।

ହେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଓ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ବହୁତ ଅଛି। ସେଗୁଡ଼ିକ ଆସ୍ୱାଦନ କରି କିଛି ବିଶ୍ରାମ କର; ପରେ ତୁମେ ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିବ।

Verse 118

अस्माकमपि सम्बन्ध: कपिमुख्य त्वयास्ति वै।प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः।।।।

ହେ କପିମୁଖ୍ୟ, ଆମର ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ସମ୍ବନ୍ଧ ଅଛି—ମହାଗୁଣର ଆଧାରରେ ଗଢ଼ା, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ।

Verse 119

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर।।।।

ହେ ମାରୁତାତ୍ମଜ, ବେଗବାନ ଲାଘିବା ପ୍ଲବଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ବୋଲି ମନେ କରେ—ହେ କପିକୁଞ୍ଜର।

Verse 120

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान्।।।।

ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଜ୍ଞାନୀ ସାଧାରଣ ଅତିଥିକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣେ; ତେବେ ଆପଣ ପରି ମହାନଙ୍କୁ କେତେ ଅଧିକ!

Verse 121

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर।।।।

ହେ କପିକୁଞ୍ଜର! ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ମାରୁତଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏବଂ ବେଗରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ତାଙ୍କ ସମାନ।

Verse 122

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः।तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्।।।।

ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ! ତୁମକୁ ପୂଜିଲେ ମାରୁତଦେବ ମଧ୍ୟ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜନୀୟ; ଏହାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 123

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः।।।।

ପୂର୍ବେ କୃତଯୁଗରେ, ତାତ, ପର୍ବତମାନଙ୍କର ପକ୍ଷ ଥିଲା; ସେମାନେ ଗରୁଡ ଓ ପବନ ସମ ବେଗରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।

Verse 124

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घा: महर्षिभिः।भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया।।।

ତାପରେ ସେମାନେ ଏଠିସେଠି ଗମନ କରୁଥିବାବେଳେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଦେବସଂଘମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଭୂତପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ପର୍ବତମାନେ ପଡ଼ି ବିନାଶ କରିଦେବେ ବୋଲି ଶଙ୍କା କରି—ଭୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 125

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः।।।।

ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ପର୍ବତମାନଙ୍କର ପକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠିସେଠି ହଜାର ହଜାରଥର କାଟିଦେଲେ।

Verse 126

स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना।।।।

ଦେବରାଟ୍ ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ତେବେ ମହାତ୍ମା ପବନଦେବ ମୋତେ ସହସା ଛିନିନେଇ ତୁରନ୍ତ ତଳକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 127

अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः।।।।

ହେ ପ୍ଲବଗୋତ୍ତମ! ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଏହି ଲବଣଜଳରେ ନିକ୍ଷେପ କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମ ପିତା ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ—ମୋ ପକ୍ଷକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖି ଦେହକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଲେ।

Verse 128

ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः।त्वया मे ह्येष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः।।।।

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରେ; କାରଣ ମାରୁତ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ। ହେ କପିମୁଖ୍ୟ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଏହି ମହାଗୁଣମୟ ଉତ୍ତମ ସମ୍ବନ୍ଧ ଲାଭ ହୋଇଛି।

Verse 129

अस्मिन्नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे।।।।

ହେ ମହାକପେ! କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବାରୁ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ତୁମେ ସାଗରକୁ ଓ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 130

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम।प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्।।।।

ହେ କପିସତ୍ତମ! ଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଏହି ପୂଜା-ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କର; ଆମ ପ୍ରୀତିକୁ ସମ୍ମାନ କର—ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 131

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्।।।।

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ, କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ନଗୋତ୍ତମକୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଆତିଥ୍ୟ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି—ଏହି କ୍ଲେଶକୁ ଦୂର କରାଯାଉ।”

Verse 132

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे।।।।

ମୋ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଉଛି, ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅତିବାହିତ ହେଉଛି; ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦେଇଛି—ତେଣୁ ମଧ୍ୟରେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 133

इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव।।।।

ଏମିତି କହି, ବୀର୍ୟବାନ୍ ହରିପୁଙ୍ଗବ ହନୁମାନ ହାତରେ ଶୈଳକୁ ସୌମ୍ୟଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନ୍ଦହାସ ଭଳି ହସି ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 134

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः।।।।

ପର୍ବତ ଓ ସମୁଦ୍ର—ଉଭୟେ ମହାମାନରେ ଅନିଲାତ୍ମଜ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଯଥୋଚିତ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ପୂଜା କଲେ।

Verse 135

अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚରେ ଓ ଦୂରେ ଉତ୍ପ୍ଲୁତି ହୋଇ, ଶୈଳ ଓ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପଛେ ଛାଡ଼ି, ପିତା ବାୟୁଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରି ସେ ବେଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 136

भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

ପୁନଃ ଅଧିକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ପର୍ବତକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିହାରି, ନିରାଲମ୍ବ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ବାୟୁସୂନୁ ହନୁମାନ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 137

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः।।।।

ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 138

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः।।।।

ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ କର୍ମରେ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ; ଏବଂ କାଞ୍ଚନ ସୁନାଭଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସହସ୍ରନେତ୍ର ବାସବ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 139

उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम्।सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः।।।।

ତେବେ ଶଚୀପତି ଧୀମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ପରିତୋଷରେ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ, ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନାଭଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 140

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम्।।।।

ହେ ହିରଣ୍ୟନାଭ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ତୁମପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଭୟ ଦେଉଛି; ହେ ସୌମ୍ୟ, ଯଥାସୁଖ ରୁହ।

Verse 141

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः।क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति।।।।

ଭୟ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଥିବା ବିକ୍ରାନ୍ତ ହନୁମାନ କ୍ରମେ ଶତ ଯୋଜନ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ପଦକ୍ଷେପ କରୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛ।

Verse 142

रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः।सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया।।।।

ଏହି ବାନର ଦାଶରଥି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଯାଉଛି। ତୁମେ ତାହାକୁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କ୍ରିୟା କରି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ।

Verse 143

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्।।।।

ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପତି ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ଦେଖି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅପାର ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 144

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्।।।।

ତେବେ ବରପ୍ରାପ୍ତ ସେଇ ଶୈଳ (ମୈନାକ) ପୁନର୍ବାର ଦୃଢ଼ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏବଂ ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ସାଗରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

Verse 145

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।अब्रुवन् सूर्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम्।।।।

ତାପରେ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମତୀ ନାଗମାତା ସୁରସାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 146

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।।।

“ଏହି ଶ୍ରୀମାନ ବାତାତ୍ମଜ ହନୁମାନ ସାଗର ଉପରେ ଉଡ଼ୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ର ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବିଘ୍ନ କର: ଅତି ଘୋର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କର—ପର୍ବତସମ ବିଶାଳ, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ବିକରାଳ, ପିଙ୍ଗଳ ନୟନଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଆକାଶସମ ବିଶାଳ ମୁଖ କରି।”

Verse 147

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।5.1.146।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।5.1.147।।

ଅତିଘୋର ରାକ୍ଷସ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପର୍ବତ ସମାନ ମହାକାୟା, ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ବିକରାଳା, ପିଙ୍ଗଳ ନୟନା, ଆକାଶ ସମ ବିଶାଳ ମୁଖ କରି (ସୁରସା) ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅବରୋଧ କଲା।

Verse 148

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति।।।।

ଆମେ ତାଙ୍କର ବଳ ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ—ଉପାୟରେ ସେ ତୁମକୁ ଜୟ କରିବ କି, ନାହିଁଲେ ବିଷାଦରେ ପତିତ ହେବ?

Verse 149

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।।।

ଏପରି କହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦେବୀ ସୁରସା ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ବିକୃତ ଓ ବିରୂପ ରାକ୍ଷସ ଦେହ ଧାରଣ କଲା। ପ୍ଲବମାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଘେରି ସେ ଏଭଳି କହିଲା।

Verse 150

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।5.1.149।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।5.1.150।।

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ ଓ ସତ୍କୃତ ସେ ଦେବୀ ସୁରସା ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ ବିକୃତ-ବିରୂପ ରାକ୍ଷସ ଦେହ ଧାରଣ କଲା; ପ୍ଲବମାନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଘେରି ଏଭଳି କହିଲା।

Verse 151

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्।।।।

ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଈଶ୍ୱରମାନେ ତୁମକୁ ମୋର ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିବି—ମୋ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କର।

Verse 152

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः।प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ସୁରସା ଏପରି କହିଲେ, ଶ୍ରୀମାନ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ ହାତ ଯୋଡ଼ି, ପ୍ରସନ୍ନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 153

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।।।।

ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଦଣ୍ଡକାବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ—ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଏବଂ ପତ୍ନୀ ବୈଦେହୀ ସହିତ ମଧ୍ୟ।

Verse 154

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी।।।।

ସେ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ବୈର ମଧ୍ୟରେ, ତାଙ୍କ ଯଶସ୍ୱିନୀ ପତ୍ନୀ ସୀତାକୁ ରାବଣ ହରଣ କଲା।

Verse 155

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि।।।।

ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଦୂତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯିବି; ହେ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ବସୁଥିବା ଦେବୀ, ରାମଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 156

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।।5.1.156।।

ନଚେତ୍—ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଓ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକାରୀ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି—ମୁଁ ପୁନଃ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଫେରିଆସିବି; ଏହି ସତ୍ୟବଚନ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି।

Verse 157

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम।।।।

ହନୁମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି କାମରୂପିଣୀ ସୁରସା କହିଲେ: “ମୋତେ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ଏହି ମୋର ବର।”

Verse 158

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः।।।।

ସେ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ନାଗମାତା ସୁରସା ହନୁମାନଙ୍କ ବଳ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି କଥା କହିଲେ।

Verse 159

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।।।।व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः।

“ହେ ବାନରୋତ୍ତମ! ଆଜି ତୁମେ ମୋର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲା ପରେ ହିଁ ଯିବାକୁ ପାରିବ; ଧାତୃ (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋତେ ପୂର୍ବେ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ।” ଏମିତି କହି ସେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ବିଶାଳ ମୁଖ ଫାଡ଼ି, ମାରୁତିପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 160

एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः।।।।अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे।

ସୁରସା ଏପରି କହିବା ସହିତ ବାନରପୁଙ୍ଗବ ହନୁମାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ— “ମୋତେ ଧାରଣ କରିପାରିବ ଭଳି ତୁମ ମୁଖକୁ ବିସ୍ତାର କର।”

Verse 161

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो धशयोजनमायता।।।।दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा।

ଏପରି କହି କ୍ରୋଧରେ ହନୁମାନ ସେତେବେଳେ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ ହୋଇଗଲେ।

Verse 162

तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम्।।।।चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम्।

ମେଘସଦୃଶ ଦଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସୁରସା ମଧ୍ୟ ନିଜ ମୁଖକୁ ବିଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇଲା।

Verse 163

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।।।

ତାପରେ ହନୁମାନ ଆହୁରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତିରିଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ; ସୁରସା ମଧ୍ୟ ନିଜ ମୁଖକୁ ଚାଳିଶ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ଓ ବିସ୍ତୃତ କଲା। ତେବେ ବୀର ହନୁମାନ ପଚାଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ହେଲେ।

Verse 164

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।5.1.163।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।5.1.164।।

ଏହି ଶ୍ଲୋକଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ବିସ୍ତାର-କ୍ରମକୁ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରେ— ହନୁମାନ ବଢ଼ନ୍ତି, ସୁରସା ମୁଖ ବିସ୍ତାର କରେ, ଏବଂ ହନୁମାନ ଆହୁରି ଉଚ୍ଚ ହୁଅନ୍ତି; ଦିବ୍ୟ ପରୀକ୍ଷାର ତୀବ୍ରତା ବଢ଼ୁଥିବାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 165

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम्।तथैव हनुमावनीरः सप्ततीयोजनोच्छ्रितः।।।।

ସୁରସା ନିଜ ମୁଖକୁ ଷଷ୍ଟି ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କଲା; ସେହିପରି ବୀର ହନୁମାନ ସପ୍ତତି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ହେଲେ।

Verse 166

चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम्।हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः।।।।

ସୁରସା ନିଜ ମୁଖକୁ ଅଶୀତି ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କଲା; ପର୍ବତପ୍ରାୟ ହନୁମାନ ନବତି ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ ହେଲେ।

Verse 167

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान्।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।।।।सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।

ସୁରସା ନିଜ ମୁଖକୁ ଶତ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତାର କରି କହିଲା, “ମୋର ପର୍ବତ-ଢାଳ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରି ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଅ।” ସେ ମୁଖ ଖୋଲା ଦେଖି—ଦୀର୍ଘଜିହ୍ୱା, ଅତି ଭୟଙ୍କର, ନରକସମ—ବାୟୁପୁତ୍ର ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ ହନୁମାନ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଦେହକୁ ସଂକୋଚି ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ର ହେଲେ।

Verse 168

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

ମହାବଳୀ ଶ୍ରୀମାନ ହନୁମାନ ଶୀଘ୍ର ସେ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଲେ; ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 169

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते।गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव।।।।

“ହେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୋର ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ତୋତେ ନମସ୍କାର। ଏବେ ଯେଉଁଠାରେ ବୈଦେହୀ ଅଛନ୍ତି ସେଠାକୁ ମୁଁ ଯିବି—ତୋର ବର ସତ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।”

Verse 170

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्।।।।

ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି—ରାହୁର ଜହ୍ନୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ର ମୁକ୍ତ ହେବା ପରି—ଦେବୀ ସୁରସା ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 171

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।

ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ସୌମ୍ୟ, ନିର୍ଭୟ ଓ ସୁଖପୂର୍ବକ ଯାଅ; ଏବଂ ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସହ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୁନଃ ମିଳାଇ ଆଣ।

Verse 172

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम्।।।।

ହନୁମାନଙ୍କର ସେଇ ତୃତୀୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ ଦେଖି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୂତଗଣ ହରିଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କରି “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 173

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः।।।।

ଅନାଧୃଷ୍ୟ ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଗରୁଡ ସଦୃଶ ବେଗରେ ସେ ଆକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 174

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 175

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 176

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 177

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 178

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 179

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 180

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

ଗରୁଡ ସମ ମାରୁତି ପବନମାର୍ଗେ ବେଗେ ଗଲେ—ବର୍ଷାଧାରାବହ ମେଘମାଳା ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, କୈଶିକାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଗାନ-ନୃତ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ) ମାନଙ୍କ ଚରଣରେ ଚରିତ, ଏବଂ ଐରାବତ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନିଷେବିତ ଏହି ବିଶାଳ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ। ସିଂହ, ଗଜ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ପକ୍ଷୀ ଓ ନାଗବାହନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନଙ୍କ ଉଡାଣ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା। ବଜ୍ରାଘାତ ସମ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାବକଜ୍ୱାଳାରେ ତାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା; ପୁଣ୍ୟବାନ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗଜିତ୍‌ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଅତ୍ୟଧିକ ହବ୍ୟ ବହନ କରୁଥିବା ଚିତ୍ରଭାନୁ (ଅଗ୍ନିଦେବ) ସେଠାରେ ସେବିତ ଥିଲେ; ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାଗଣରେ ଆକାଶ ବିଭୂଷିତ ଥିଲା। ମହର୍ଷିଗଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱାବସୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଷେବିତ ଥିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭ ପଥରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଜ ଐରାବତର ବିହାରରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଜୀବଲୋକର ବିଶାଳ ବିତାନ ସେଇ ଆକାଶକୁ ବୀରମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଦ୍ୟାଧରଗଣ ବହୁବାର ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ; ସେଇ ପବନମାର୍ଗେ ମାରୁତି ଗରୁଡ ସମ ଉଡିଗଲେ।

Verse 181

प्रदृश्यमानः सर्वत्रः हनुमान्मारुतात्मजः।भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट्।।।।

ସର୍ବତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ହନୁମାନ ନିରାଲମ୍ବ ଆକାଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା; ଦୀର୍ଘ ପକ୍ଷ ଥିବା ପର୍ବତରାଜ ପରି।

Verse 182

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी।मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।।।।

ଆକାଶରେ ବେଗେ ଯାଉଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରୁଥିବା ସିଂହିକା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲା ଏବଂ ଦେହରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା।

Verse 183

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता।इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।।5.1.183।।

ଆଜି ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ମୁଁ ତୃପ୍ତ ହେବି ବୋଲି ଆଶା କରୁଛି; କାରଣ ଏହି ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଶେଷରେ ମୋର ବଶକୁ ଆସିପଡ଼ିଛି।

Verse 184

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत्।छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।।।।

ଏପରି ମନେ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ତାହାର ଛାୟାକୁ ଝପଟି ଧରିଲା; ଛାୟା ଧରାଯାଉଥିବାବେଳେ ବାନର (ହନୁମାନ) ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 185

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः।प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।।।।

ମୁଁ ହଠାତ୍ ଧରାପଡ଼ିଛି, ମୋର ଗତିର ପରାକ୍ରମ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା—ଯେପରି ସାଗରରେ ମହାନୌକା ପ୍ରତିକୂଳ ପବନରେ ଅଟକିଯାଏ।

Verse 186

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।।।।

ତାପରେ କପି ଆଡ଼କୁ, ଉପରକୁ ଓ ତଳକୁ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠିଆସୁଥିବା ଏକ ବିଶାଳ ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 187

तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम्।कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।।।।छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः।

ସେହି ବିକୃତମୁଖ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖି ମାରୁତି ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା: “କପିରାଜ ଯେ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନ ସତ୍ତ୍ୱର କଥା କହିଥିଲେ—ମହାବୀର୍ୟ, ଛାୟାଗ୍ରାହୀ—ଏହିଏ ସେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 188

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः।।।।व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव वलाहकः।

ସିଂହିକାର ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଅର୍ଥତତ୍ତ୍ୱରେ ବୁଝି, ବୁଦ୍ଧିମାନ କପି ମହାକାୟ ହୋଇ ବଢ଼ିଲା—ଯେପରି ପ୍ରାବୃଷ ଋତୁରେ ମେଘ ଫୁଲିଉଠେ।

Verse 189

तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।।।।वक्त्रं प्रसारयामास पातालान्तरसन्निभम्।

ମହାକପିର ଦେହ ବଢ଼ୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ପାତାଳାନ୍ତର ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ମୁଖକୁ ପ୍ରସାରିତ କଲା।

Verse 190

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।।।

ଘନ ମେଘରାଶି ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସିଂହିକା ବାନର ଉପରେ ଧାଇଆସିଲା। ତେବେ ମେଧାବୀ ମହାକପି ତାହାର ଅତିବିଶାଳ ଖୋଲା ମୁଖକୁ ଦେଖି, ଦେହର ମର୍ମସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 191

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।5.1.190।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।5.1.191।।

ଘନ ମେଘରାଶି ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସିଂହିକା ବାନରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାକପି ତାହାର ଅତିବିଶାଳ ଖୋଲା ମୁଖକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଦେହର ମର୍ମସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 192

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः।संक्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः।।।।

ତାହାର ମୁଖ ବିଶାଳ ଭାବେ ଖୋଲିଯିବା ସହ, ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ ମହାବଳୀ କପି ହନୁମାନ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରେ ନିଜ ଦେହକୁ ସଂକୁଚିତ କରି, ଏକ ଝାପରେ ତାହାର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 193

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः।ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।।।।

ତାହାର ମୁଖରେ ନିମଜ୍ଜିତ ହେଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଦେଖିଲେ—ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ରାହୁ ଗ୍ରସେ।

Verse 194

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः।उत्पपाताथ वेगेन मनः सम्पातविक्रमः।।।।

ତାପରେ ବାନର ନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖଦ୍ୱାରା ତାହାର ମର୍ମସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଛେଦି, ମନର ଉଡାଣ ସମ ଦ୍ରୁତ ପରାକ୍ରମରେ ବେଗେ ବାହାରକୁ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 195

तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान्।।।।

ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ତାହାକୁ ପତିତ କରି, ଆତ୍ମସଂୟମୀ କପିପ୍ରବର ହନୁମାନ ବେଗରେ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ବିଶାଳ ରୂପକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 196

हृतहृत्सा हनुमतापपात विधुराम्भसि।तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।।।।भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्।

ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ସିଂହିକା ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ରଜଳରେ ପତିତ ହେଲା। ବାନର ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ହତ ହୋଇ ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ତାହାକୁ ଦେଖି, ଆକାଶଚାରୀ ଭୂତଗଣ ସେହି ପ୍ଲବଗୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 197

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।।।।साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर।

ଆଜି ଏକ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା—ତୁମେ ଏକ ମହାସତ୍ତ୍ୱକୁ ବଧ କରିଛ। ହେ ପ୍ଲବଗଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ନିରାପଦ ଭାବେ ନିଜ ଅଭିପ୍ରେତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କର।

Verse 198

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।।।।धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं सः कर्मसु न सीदति।

ହେ ବାନରେନ୍ଦ୍ର, ଧୃତି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି, ମତି ଓ ଦକ୍ଷତା—ଏହି ଚାରି ଗୁଣ ତୁମ ପରି ଯାହାର ଥାଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ମନ୍ଦ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 199

स तैः सम्भावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः।।।।जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः।

ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସେ ପୂଜ୍ୟ କପି, ନିଜ ପ୍ରୟୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଆକାଶକୁ ଉଠି ସର୍ପଭକ୍ଷକ ଗରୁଡ ପରି ବେଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 200

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन्।।।।योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः।

ପାରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚାହିଲା; ଶତ ଯୋଜନର ଶେଷରେ ସେ ଘନ ବନରାଜିକୁ ଦେଖିଲା।