Shloka 191

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।5.1.190।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।5.1.191।।

Transliteration

ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat || 5.1.190 ||

sa dadarśa tatas tasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |

kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ || 5.1.191 ||

Translation

ଘନ ମେଘରାଶି ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସିଂହିକା ବାନରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମହାକପି ତାହାର ଅତିବିଶାଳ ଖୋଲା ମୁଖକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି, ଦେହର ମର୍ମସ୍ଥାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲା।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• विवृतम्: opened
• विवृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि + वृ (धातु)
• Form: कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• सुमहत्-मुखम्: very huge mouth
• सुमहत्-मुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + महत् (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (विशेषण-विशेष्यभावः)

• काय-मात्रम्: only the body (mere body)
• काय-मात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (परिमाण/अवधारणार्थः)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• मेधावी: intelligent
• मेधावी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मेधाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• मर्माणि: vital parts
• मर्माणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• महाकपिः: the great monkey (Hanuman)
• महाकपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय

Context

Roaring like a heavy mass of clouds, Simhika chased Hanuman. Intelligent Hanuman observed her enormous mouth and noticed her vital parts.

Characters & Entities

• Hanumān
• Siṃhikā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right action begins with right seeing: discernment (viveka) supports dharmic success, especially under sudden threat.

What is the narrative situation?

A combined/duplicated transmission reiterates Siṃhikā’s charge and Hanumān’s rapid assessment of how to defeat her.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and tactical wisdom—calm analysis in the midst of danger.