Sarga 117

Verse 1

राघव स्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन्।न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा।।।।

ତପସ୍ବୀମାନେ ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ ରାଘବ ଚିନ୍ତନ କରି, ଅନେକ କାରଣରୁ ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଆଉ ବାସ କରିବାକୁ ମନୋନୀତ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 2

इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः।सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः।।।।

ଏଠାରେ ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଓ ନଗରବାସୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋ ମାତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲି; ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଶୋକ କରୁଥିବାରୁ ସେଇ ସ୍ମୃତି ନିରନ୍ତର ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।

Verse 3

स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः।हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम्।।।।

ସେହି ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ସେନା ସେଠାରେ ଶିବିର ସ୍ଥାପନ କରିଥିବାରୁ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀର ମଳଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ଥାନ ଭାରି ଭାବେ ଦଳିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଲିନ ହୋଇଗଲା।

Verse 4

तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः।प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः।।।।

ଏହିପରି ‘ତେଣୁ ଆମେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଉ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ରାଘବ ବୈଦେହୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 5

सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः।तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत।।।।

ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଏବଂ ଭଗବାନ ଅତ୍ରି ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରବତ୍ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 6

स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमन्यत्सुसत्कृतम्।सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत्।।।।

ଅତ୍ରି ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଯଥୋଚିତ ଆତିଥ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ସୌମିତ୍ରି ଓ ମହାଭାଗା ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ନିଗ୍ଧ ବଚନରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 7

पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम्।सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः।।।।

ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏବଂ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତ ମୁନି, ଏମାତ୍ର ଆସିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ବୃଦ୍ଧା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଡାକି ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।

Verse 8

आनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम्प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः।रामाय चाऽचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम्।।।।

ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ମହାଭାଗା ତାପସୀ ଅନସୂୟାଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର।’ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ତାପସୀ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 9

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।।।

ହେ ନିର୍ଦୋଷ ରାମ! ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ଲୋକ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେଇ ମୂଳ-ଫଳର ସୃଷ୍ଟି କରାଇଲେ ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ଙ୍କୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଲେ। ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ନିୟମରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସେ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ମହାତପ କଲେ; ବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟୁହକୁ ନିବାରିଲେ। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେ ଦଶ ରାତିକୁ ଏକ ରାତି ସମ କରିଦେଲେ—ଏହି ଅନସୂୟା ତୋ ପାଇଁ ମାତା ସମାନ।

Verse 10

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

ଯିଏ ମୂଳ ଓ ଫଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ନଦୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଲେ; କଠୋର ନିୟମରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ।

Verse 11

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्षसहास्राणि यया तप्तं महत् तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମହାନ୍ ଓ କଠୋର ତପ କରିଥିଲେ; ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଅନସୂୟା ଦେବୀ ଉପସ୍ଥିତ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ କରିଥିଲେ।

Verse 12

दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम्।।2.117.9।।यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता।उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता।।2.117.10।।दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः।अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः।।2.117.11।।देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया।दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ।।2.117.12।।

ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର ନିମିତ୍ତରେ, ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ସଙ୍କଳ୍ପରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ହୋଇ, ସେ ଦଶ ରାତିକୁ ଏକ ରାତି ସମାନ କରିଦେଲେ; ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ସେ ତୋ ପାଇଁ ମାତା ସମାନ।

Verse 13

तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीम्अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा।अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता।।।।

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟା, ଯଶସ୍ୱିନୀ, ବୃଦ୍ଧା ଓ ସଦା ଅକ୍ରୋଧିନୀ—କର୍ମଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ‘ଅନସୂୟା’ ନାମେ ଖ୍ୟାତି ପାଇଥିବା ସେଇ ମହିଳାଙ୍କ ନିକଟକୁ ବୈଦେହୀ ଯାଉ।

Verse 14

एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः।सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम्।।।।

ଏପରି କହୁଥିବା ଋଷିଙ୍କୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି, ରାଘବ ଧର୍ମଜ୍ଞା ସୀତାଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତମ ବଚନ କହିଲେ।

Verse 15

राजपुत्रि श्रुतमिदं मुनेरस्य समीरितम्।श्रेयोऽर्थमात्मनश्शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम्।।।।

ହେ ରାଜକୁମାରୀ, ମୁନି ଯାହା କହିଲେ ତାହା ତୁମେ ଶୁଣିଲ; ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ସେଇ ତପସ୍ବିନୀଙ୍କୁ ନିକଟ କର।

Verse 16

सीता त्वेतद वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः।तामत्रिपन्तीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली।।।।

ରାଘବଙ୍କ ହିତେଷୀ ବଚନ ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ସୀତା ଏଠାରେ ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲା।

Verse 17

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम्।सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा।। ।।तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम्।अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत्।।।।

ସେ ଶିଥିଳ, ଭାଜପଡ଼ା, ବୃଦ୍ଧା; ଜରାରେ ତାଙ୍କ କେଶ ପାଣ୍ଡୁର ହୋଇଥିଲା; ପ୍ରବଳ ପବନରେ କଦଳୀଗଛ ପରି ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସଦା କମ୍ପିତ ଥିଲା।

Verse 18

शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम्।सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा।। 2.117.17।।तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम्।अभ्यवादयदव्यग्रा स्वंनाम समुदाहरत्।।2.117.18।।

ତାପରେ ସୀତା ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ମହାଭାଗା ପତିବ୍ରତା ଅନସୂୟାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରି, ନିଜ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 19

अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम्।बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम्।।।।

ବୈଦେହୀ ସେଇ ଅନିନ୍ଦିତ ତାପସୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଳିରେ ତାଙ୍କ କୁଶଳ ପଚାରିଲା।

Verse 20

ततस्सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम्।सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे।।।।

ତାପରେ ଧର୍ମାଚରଣରେ ଅଟୁଟ ମହାଭାଗା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ଅନସୂୟା ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ବଚନ କହିଲେ: “ଧନ୍ୟ ତୁମେ—ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରୁଛ।”

Verse 21

त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धं च भामिनि।अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि।।।।

“ହେ ସୀତେ, ହେ ଭାମିନି, ଜ୍ଞାତିଜନଙ୍କୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ସୁଖସମ୍ପଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବନରେ ନିରୋଧିତ ରାମଙ୍କୁ ତୁମେ ଧନ୍ୟଭାଗ୍ୟେ ଅନୁଗମନ କରୁଛ।”

Verse 22

नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः।यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः।।।।

“ପତି ନଗରରେ ରୁହନ୍ତୁ କି ବନରେ, ପାପୀ ହେଉନ୍ତୁ କି ଶୁଭ—ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ମହାଫଳଦାୟକ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।”

Verse 23

दुश्शीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः।स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः।।।।

“ଦୁଶ୍ଶୀଳ ହେଉ କି କାମବୃତ୍ତିଶୀଳ, କିମ୍ବା ଧନରୁ ବଞ୍ଚିତ—ଆର୍ୟ ସ୍ୱଭାବର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତି ହିଁ ପରମ ଦେବତା।”

Verse 24

नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम्।सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम्।।।।

“ହେ ବୈଦେହୀ, ମୁଁ ବିଚାର କରି ଦେଖୁଛି—ପତିଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ; ସର୍ବତ୍ର ଆଶ୍ରୟଯୋଗ୍ୟ—କୃତ ତପସ୍ୟା ପରି ଅବ୍ୟୟ।”

Verse 25

न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्त्स्रियः।कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः।।।।

କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏଭଳି ଗୁଣଦୋଷ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ; କାମ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚାଳିତ ହୃଦୟରେ, ପତିକୁ ନିଜ ଉପରେ ନିର୍ଭର ବୋଲି ଭାବି ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 26

प्राप्नुवन्त्य यशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि।अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः।।।।

ହେ ମୈଥିଲି, ଅକାର୍ଯ୍ୟର ବଶରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ପ୍ରକାର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପୟଶ ଓ ଧର୍ମଭ୍ରଂଶ—ଦୁହେଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 27

त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्ट लोक परावराः।स्त्रिय स्स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा।।।।

କିନ୍ତୁ ତୁମ ପରି ଗୁଣଯୁକ୍ତା, ଲୋକରେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ବିଚାରିପାରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଧର୍ମକୃତମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦେ ବିହାର କରିବେ।

Verse 28

तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी।भव स्वभर्तु स्सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत स्समाप्स्यसि।।।।

ଏହେତୁ, ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସତୀ ଅନୁବ୍ରତା ହୋଇ, ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ସ୍ଥାପିତ ଆଚାରକୁ ଅନୁସର; ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହଧର୍ମଚାରିଣୀ ହେ—ତାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯଶ ଓ ଧର୍ମ, ଉଭୟ ପାଇବ।