Adhyaya 49

Verse 1

नारद उवाच । केनाचारेण विप्रस्य ब्रह्मतेजो विवर्धते । केनाचारेण तस्यैव ब्राह्मं तेजो विनश्यति

ନାରଦ କହିଲେ—କେଉଁ ଆଚରଣରେ ବିପ୍ରଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମତେଜ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ? ଏବଂ କେଉଁ ଆଚରଣରେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମ ତେଜ ନଶିଯାଏ?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । शयनीयात्समुत्थाय रात्र्यंशे द्विजसत्तमः । देवांश्चैव स्मरेन्नित्यं तथा पुण्यवतो ध्रुवम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ରାତ୍ରିର ଏକ ଅଂଶରେ ଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିତ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ; ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରୁ।

Verse 3

गोविंदं माधवं कृष्णं हरिं दामोदरं तथा । नारायणं जगन्नाथं वासुदेवमजं विभुम्

ଗୋବିନ୍ଦ, ମାଧବ, କୃଷ୍ଣ, ହରି ଏବଂ ଦାମୋଦର; ନାରାୟଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ବାସୁଦେବ—ଅଜ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ—(ଏମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ)।

Verse 4

सरस्वतीं महालक्ष्मीं सावित्रीं वेदमातरम् । ब्रह्माणं भास्करं चन्द्रं दिक्पालांश्च ग्रहांस्तथा

ସରସ୍ୱତୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବେଦମାତା ସାବିତ୍ରୀ; ତଥା ବ୍ରହ୍ମା, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଚନ୍ଦ୍ର, ଦିକ୍ପାଳମାନେ ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ (ସ୍ମରଣ/ପୂଜା କରୁ)।

Verse 5

शङ्करं च शिवं शंभुमीश्वरं च महेश्वरम् । गणेशं च तथा स्कन्दं गौरीं भागीरथीं शिवाम्

ମୁଁ ଶଙ୍କର—ଶିବ, ଶମ୍ଭୁ, ଈଶ୍ୱର ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ; ଏବଂ ଗଣେଶ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ; ଗୌରୀଙ୍କୁ ଓ ଭାଗୀରଥୀ ଗଙ୍ଗା—ଶିବା, ମଙ୍ଗଳମୟୀ—ଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରେ।

Verse 6

पुण्यश्लोको नलो राजा पुण्यश्लोको जनार्दनः । पुण्यश्लोका च वैदेही पुण्यश्लोको युधिष्ठिरः

ରାଜା ନଳ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିମୟୀ; ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ।

Verse 7

अश्वत्थामा बलिर्व्यासो हनूमांश्च विभीषणः । कृपः परशुरामश्च सप्तैते चीरजीविनः

ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ବଳି, ବ୍ୟାସ, ହନୁମାନ, ବିଭୀଷଣ, କୃପ ଓ ପରଶୁରାମ—ଏହି ସାତଜଣ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ (ଦୀର୍ଘଜୀବୀ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 8

एतान्यस्तु स्मरेन्नित्यं प्रातरुत्थाय मानवः । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ନିତ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 9

सकृदुच्चरिते तात सर्वयज्ञफलं लभेत् । गवां शतसहस्राणां दानस्य फलमश्नुते

ହେ ତାତ, ଏହାକୁ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।

Verse 10

ततश्चापि शुचौ देशे मलमूत्रं परित्यजेत् । दक्षिणाभिमुखो रात्रौ दिवा कुर्यादुदङ्मुखः

ତତଃ ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବ—ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ, ଦିନେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ।

Verse 11

परतो दंतकाष्ठं च तृणैरुदुंबरादिभिः । अतः परं च संध्यायां संयतश्च द्विजो भवेत्

ତାପରେ ତୃଣଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଉଦୁମ୍ବର ଆଦି ବୃକ୍ଷର ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ; ତଦନନ୍ତର ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ଦ୍ୱିଜ ସଂଯମୀ ହେବ।

Verse 12

पूर्वाह्णे रक्तवर्णां तु मध्याह्ने शुक्लवर्णिकाम् । सायं सरस्वतीं कृष्णां द्विजो ध्यायेद्यथाविधि

ପୂର୍ବାହ୍ନେ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା, ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଶୁକ୍ଳବର୍ଣ୍ଣା, ସାୟଂକାଳେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା ଭାବେ—ବିଧିମତେ ଦ୍ୱିଜ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 13

ततः समाचरेत्स्नानं यथाज्ञानेन यत्नतः । अंगं प्रक्षालयित्वा तु मृद्भिः संलेपयेत्ततः

ତାପରେ ନିଜ ଜ୍ଞାନାନୁସାରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ ଆଚରଣ କରିବ; ଶରୀର ଧୋଇ ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୃତ୍ତିକା ଲେପ କରିବ।

Verse 14

शिरोदेशे ललाटे च नासिकायां हृदि भ्रुवोः । बाह्वोः पार्श्वे तथा नाभौ जान्वोरङ्घ्रिद्वये तथा

ଶିରୋଭାଗରେ, ଲଲାଟରେ, ନାସିକାରେ, ହୃଦୟରେ, ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ; ଏବଂ ବାହୁଦ୍ୱୟରେ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ନାଭିରେ, ଜାନୁଦ୍ୱୟରେ, ଦୁଇ ପାଦରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

एका लिंगे गुदे तिस्रस्तथा वामकरे दश । उभयोः सप्त दातव्या मृदः शुद्धिमभीप्सता

ଯେ ଶୁଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଲିଙ୍ଗରେ ଏକଥର, ଗୁଦରେ ତିନିଥର, ବାମହାତରେ ଦଶଥର ଏବଂ ଦୁଇହାତରେ ଏକାସାଥି ସାତଥର ମୃତ୍ତିକା ଲଗାଉ।

Verse 16

अश्वक्रांते रथक्रांते विष्णुक्रांते वसुंधरे । मृत्तिके हर मे पापं यन्मया पूर्वसंचितम्

ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଅଶ୍ୱପଦେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ରଥଚକ୍ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକ୍ରମେ ପବିତ୍ର—ହେ ମୃତ୍ତିକେ, ମୋର ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପ ହରଣ କର।

Verse 17

अनेनैव तु मंत्रेण मृत्तिकां यस्तनौ क्षिपेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य शुचिर्भवति मानवः

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେ ମୃତ୍ତିକାକୁ ଦେହରେ ଲଗାଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଚି ହୁଏ।

Verse 18

ततस्तु वेदपूर्वेण स्नानं कुर्याद्विचक्षणः । नदे नद्यां तथा कूपे पुष्करिण्यां तटाकके

ତାପରେ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ବେଦବିହିତ ପ୍ରକାରେ ସ୍ନାନ କରୁ—ନାଳାରେ, ନଦୀରେ, କୂପରେ, ପୁଷ୍କରିଣୀରେ କିମ୍ବା ତଟାକରେ।

Verse 19

जलराशौ च वप्रे च घटस्नानं तथोत्तरम् । कारयेद्विधिवन्मर्त्यः सर्वपापक्षयाय च

ମର୍ତ୍ୟ ଜଲରାଶିରେ ଓ ତଟ/ବପ୍ରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଘଟସ୍ନାନ କରୁ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉତ୍ତରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କରୁ—ସମସ୍ତ ପାପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ପାଇଁ।

Verse 20

प्रातःस्नानं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् । यः कुर्यात्सततं विप्रो विष्णुलोके महीयते

ପ୍ରାତଃକାଳର ସ୍ନାନ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ସର୍ବପାପନାଶକ। ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 21

प्रातः संध्यासमीपे च यावद्दंडचतुष्टयम् । तावत्पानीयममृतं पितॄणामुपतिष्ठते

ପ୍ରାତଃ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୀପରେ ଚାରି ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ପିତ ଜଳ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତସମ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 22

परतो घटिकायुग्मं यावद्यामैकमाह्निकम् । मधुतुल्यं जलं तस्मिन्पितॄणां प्रीतिवर्धनम्

ତାପରେ ଦୁଇ ଘଟିକାରୁ ଏକ ଯାମ ଓ ଆହ୍ନିକକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ଅର୍ପିତ ଜଳ ମଧୁସମ ହୋଇ ପିତୃମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 23

ततस्तु सार्द्धयामैकं जलं क्षीरमयं स्मृतम् । क्षीरमिश्रं जलं तावद्यावद्दण्डचतुष्टयम्

ତାପରେ ଏକ ସାର୍ଦ୍ଧ-ଯାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଜଳ କ୍ଷୀରମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଚାରି ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଧମିଶ୍ରିତ ଜଳ ସମ ରହେ।

Verse 24

अतः परं च पानीयं यावद्धि प्रहरत्रयम् । तत्परं लोहितं प्रोक्तं यावदस्तंगतो रविः

ଏହା ପରେ ତିନି ପ୍ରହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ପାନଯୋଗ୍ୟ ଜଳ ବୋଲି ଧରାଯାଏ; ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 25

चतुर्थप्रहरे स्नाने रात्रौ वा तर्पयेत्पितॄन् । तत्तोयं रक्षसामेव ग्रहणेन विना स्मृतम्

ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରର ସ୍ନାନକାଳେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ, ଗ୍ରହଣକାଳ ବ୍ୟତୀତ ସେ ଜଳ ସ୍ମୃତିମତେ କେବଳ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 26

पानीयं सर्वसिर्द्ध्य्थं पुरैव निर्मितं मया । रक्षार्थं तस्य तोयस्य यक्षाश्चैव धुरंधराः

“ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିଲାଭ ପାଇଁ ଏହି ପାନୀୟ ଜଳକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେଇ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି; ଏବଂ ସେ ଜଳର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଧୁରନ୍ଧର ଯକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା।”

Verse 27

न प्राप्नुवंति पितरो ये च लोकांतरं गताः । दुष्प्राप्यं सलिलं तेषामृते स्वान्मर्त्यवासिनः

ଲୋକାନ୍ତରକୁ ଗତ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱୟଂ ଜଳ ପାଇନଥାନ୍ତି; ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ବସୁଥିବା ନିଜ ସ୍ୱଜନ ବ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ।

Verse 28

तस्माच्छिष्यैश्च पुत्रैश्च पौत्रदौहित्रकादिभिः । बंधुवर्गैस्तथा चान्यैस्तर्पणीयं पितृव्रतैः

ଏହେତୁ ପିତୃବ୍ରତୀମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ଶିଷ୍ୟ, ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଦୌହିତ୍ର ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 29

नारद उवाच । जलस्य दैवतं ब्रूहि तर्पणस्य विधिं मयि । यथा जानामि देवेश तत्वतो वक्तुमर्हसि

ନାରଦ କହିଲେ—“ଜଳର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା କିଏ, ତାହା କୁହନ୍ତୁ; ଏବଂ ତର୍ପଣର ବିଧି ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ। ହେ ଦେବେଶ! ଯେପରି ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବି, ସେପରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।”

Verse 30

ब्रह्मोवाच । जलस्य देवता विष्णुःस र्वलोकेषु गीयते । जलपूतो भवेद्यस्तु विष्णुस्तच्छंकरो भवेत्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଜଳର ଅଧିଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଗାଯାଏ। ଯେ ଜଳଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ରହେ; ଏହି ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ହିଁ ଶଙ୍କର-ସ୍ୱରୂପ ହୁଏ।

Verse 31

जलं गंडूषमात्रं तु पीत्वा पूतो भवेन्नरः । विशेषात्कुशसंसर्गात्पीयूषादधिकं जलम्

କେବଳ ଗଣ୍ଡୂଷମାତ୍ର ଜଳ ପିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ବିଶେଷକରି କୁଶ-ସ୍ପର୍ଶିତ ଜଳ ଅମୃତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପାବନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 32

सर्वदेवालयो दर्भो मयायं निर्मितः पुरा । कुशमूले भवेद्ब्रह्मा कुशमध्ये तु केशवः

ଏହି ପବିତ୍ର ଦର୍ଭ (କୁଶ) ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆଳୟ; ମୁଁ ଏହାକୁ ପୁରାତନକାଳେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲି। କୁଶମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, କୁଶମଧ୍ୟରେ କେଶବ (ବିଷ୍ଣୁ) ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 33

कुशाग्रे शंकरं विद्धि कुश एते प्रतिष्ठिताः । कुशहस्तः सदा मेध्यः स्तोत्रं मंत्रं पठेद्यदि

କୁଶର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶଙ୍କର ବିରାଜନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି କୁଶତୃଣଗୁଡ଼ିକ ପବିତ୍ର ଆଧାରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ହାତରେ କୁଶ ଧରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସଦା ମେଧ୍ୟ (ଶୁଦ୍ଧ) ରହେ, ବିଶେଷକରି ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ସମୟରେ।

Verse 34

सर्वं शतगुणं प्रोक्तं तीर्थे साहस्रमुच्यते । कुशाः काशास्तथा दूर्वा यवपत्राणि व्रीहयः

ସମସ୍ତ (ଧର୍ମଫଳ) ଶତଗୁଣ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତୀର୍ଥରେ ତାହା ସହସ୍ରଗୁଣ ବୋଲି ଘୋଷିତ। (ଅର୍ପଣରେ) କୁଶ, କାଶ, ଦୂର୍ବା, ଯବପତ୍ର ଓ ବ୍ରୀହି (ଚାଉଳ) ଆଦି ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 35

बल्वजाः पुंडरीकाश्च कुशास्सप्त प्रकीर्तिताः । आनुपूर्व्येण मेध्याः स्युः कुशा लोके प्रतिष्ठिताः

ବଲ୍ୱଜ ଓ ପୁଣ୍ଡରୀକ ସହ କୁଶ-ତୃଣର ସାତ ପ୍ରକାର କଥିତ ହୋଇଛି। କ୍ରମାନୁସାରେ ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧିକର; ତେଣୁ କୁଶ ଲୋକେ ପାବନ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 36

विना मंत्रेण यत्स्नानं सर्वं तन्निष्फलं भवेत् । अमृतात्स्वादुतामेति संस्पर्शाच्च तिलस्य च

ମନ୍ତ୍ର ବିନା କରାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ତିଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ତାହା ଅମୃତ ସଦୃଶ ମଧୁର ଫଳ ପାଏ।

Verse 37

तस्माच्च तर्पयेन्नित्यं पितॄंस्तिलजलैर्बुधः । दशभिश्च तिलैस्तावत्पितॄणां प्रीतिरुत्तमा

ଏହିହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ନିତ୍ୟ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। କେବଳ ଦଶଟି ତିଳରେ ମଧ୍ୟ ପିତୃମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପ୍ରୀତି ହୁଏ।

Verse 38

अग्निस्तंभभयाद्देवा न चेच्छन्त्यतिविस्तरम् । स्नात्वा यस्तर्पयेन्नित्यं तिलमिश्रोदकैः पितॄन्

ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭର ଭୟରୁ ଦେବମାନେ ଅତି ଦୂର ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରି ନିତ୍ୟ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ—

Verse 39

नीलपंडविमोक्षेण त्वमावास्या तिलोदकैः । वर्षासु दीपदानेन पितॄणामनृणो भवेत्

‘ନୀଳପଣ୍ଡ-ବିମୋକ୍ଷ’ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ତିଳୋଦକ ଅର୍ପଣ କରିବାଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ବର୍ଷାକାଳରେ ଦୀପଦାନ କରିବାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପିତୃଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

वत्सरैकममायां तु तर्पयेद्यस्तिलैः पितृन् । विनायकत्वमाप्नोति सर्वदेवैः प्रपूज्यते

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନେ ଯେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ତିଳଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ବିନାୟକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 41

युगाद्यासु च सर्वासु यस्तिलैस्तर्पयेत्पितॄन् । उक्तं यद्वाप्यमायां तु तस्माच्छतगुणाधिकम्

ଯୁଗାରମ୍ଭ ଆଦି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଅବସରରେ ଯେ ତିଳଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରେ, ତାହାର ଯେ ଫଳ କୁହାଯାଇଛି, ମାଘମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେହି ଫଳ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।

Verse 42

अयने विषुवे चैव राकामायां तथैव च । तर्पयित्वा पितृव्यूहं स्वर्गलोके महीयते

ଅୟନକାଳ, ବିଷୁବ ଦିନ ଏବଂ ପୌର୍ଣ୍ଣମୀ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ପିତୃସମୂହକୁ ତର୍ପଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 43

तथा मन्वंतराख्यायामन्यस्यां पुण्यसंस्थितौ । ग्रहणे चंद्रसूर्यस्य पुण्यतीर्थे गयादिषु

ତଥା ‘ମନ୍ୱନ୍ତର’ ନାମକ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକାଳରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ—ବିଶେଷକରି ଗୟା ଆଦି ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥରେ—ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 44

तर्पयित्वा पितॄन्याति माधवस्य निकेतनम् । तस्मात्पुण्याहकं प्राप्य तर्पयेत्पितृसंचयम्

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତେଣୁ ଶୁଭ ଦିନ ମିଳିଲେ ପିତୃସମୂହକୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 45

तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः । अधिकारी भवेत्पश्चात्पितॄणां तर्पणे बुधः

ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନଙ୍କ ତର୍ପଣର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 46

श्राद्धे भोजनकाले च पाणिनैकेन दापयेत् । उभाभ्यां तर्पणे दद्याद्विधिरेष सनातनः

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଓ ଭୋଜନକାଳେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ—ଏହା ସନାତନ ବିଧି।

Verse 47

दक्षिणाभिमुखो भूत्वा शुचिस्तु तर्पयेत्पितॄन् । तृप्यतामिति वाक्येन नामगोत्रेण वै पुनः

ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହୋଇ ଶୁଚି ରହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ; ପୁନଃ ନାମ-ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ‘ତୃପ୍ୟତାମ୍’—‘ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିବ।

Verse 48

अकृष्णैर्यत्तिलैर्मोहात्तर्पयेत्पितृसंचयम् । भूम्यां ददाति यदपो दाता चैव जले स्थितः

ଯଦି କେହି ମୋହବଶତଃ କଳା ନୁହେଁ ଏମିତି ତିଳରେ ପିତୃସଂଚୟକୁ ତର୍ପଣ କରେ, ଏବଂ ଦାତା ନିଜେ ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ଜଳକୁ ଭୂମିରେ ଢାଳେ—ତେବେ ସେ କ୍ରିୟା ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

वृथा तद्दीयते दानं नोपतिष्ठति कस्यचित् । स्थले स्थित्वा जले यस्तु प्रयच्छेदुदकं नरः

ସେ ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, କାହାକୁ ଫଳ ଦିଏ ନାହିଁ—ଯେ ମଣିଷ ସ୍ଥଳରେ ଦାଁଡ଼ି ଜଳରେ ଉଦକ ଅର୍ପଣ କରେ।

Verse 50

नोपतिष्ठेत्पितॄणां तु सलिलं तन्निरर्थकम् । आर्द्रवासा जले यस्तु कुर्यादुदकतर्पणम्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦକ-ତର୍ପଣ କରେ, ତାହାର ଅର୍ପିତ ଜଳ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ; ସେ ତର୍ପଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 51

पितरस्तस्य तृप्यंति सहदेवैस्सदानघ । रजकैः क्षालितं वस्त्रमशुद्धं कवयो विदुः

ହେ ନିଷ୍ପାପ! ତାହାର ପିତୃମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କବି-ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଧୋବା ଦ୍ୱାରା ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଅଶୁଦ୍ଧ।

Verse 52

हस्तप्रक्षालने चैव पुनर्वस्त्रं तु शुध्यति । शुष्कवासाः शुचौ देशे स्थाने यत्तर्पयेत्पितॄन्

ହାତ ଧୋଇଲେ ବସ୍ତ୍ର ପୁନର୍ବାର ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଶୁଷ୍କ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପବିତ୍ର ଦେଶ ଓ ଯଥୋଚିତ ସ୍ଥାନରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

ततो दशगुणेनैव तुष्यंति पितरो ध्रुवम् । स्नानं संध्यां च पाषाणे खड्गे वा ताम्रभाजने

ତାପରେ ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଶଗୁଣ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ପାଷାଣ ଉପରେ, କିମ୍ବା ଖଡ୍ଗ ଉପରେ, ଅଥବା ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

तर्पणं कुरुते यस्तु प्रत्येकं च शताधिकम् । रौप्यांगुलीयं तर्जन्यां धृत्वा यत्तर्पयेत्पितॄन्

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃଙ୍କୁ ଶତାଧିକ ଥର ତର୍ପଣ କରେ, ଏବଂ ତର୍ଜନୀରେ ରୌପ୍ୟ ଅଙ୍ଗୁଠି ଧାରଣ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 55

सर्वं च शतसाहस्रगुणं भवति नान्यथा । तथैवानामिकायां तु धृत्वा स्वर्णांगुलीं बुधः

ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ପୁଣ୍ୟ ଶତସାହସ୍ରଗୁଣ ହୁଏ—ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ତଥା ଜ୍ଞାନୀ ଅନାମିକାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗୁଠି ଧାରଣ କରି…

Verse 56

तर्पयेत्पितृसंदोहं लक्षकोटिगुणं भवेत् । अंगुष्ठदेशिनी मध्ये सव्यहस्तस्य खड्गकम्

ପିତୃସମୂହକୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷ-କୋଟିଗୁଣ ହୁଏ। ବାମହସ୍ତର ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠ ଓ ତର୍ଜନୀ ମଧ୍ୟରେ ‘ଖଡ୍ଗ’ ମୁଦ୍ରା ହୁଏ…

Verse 57

धृत्वानामिकया रत्नमंजलेरक्षयंफलं । स्नानार्थमभिगच्छंतं देवाः पितृगणैः सह

ଅନାମିକାରେ ରତ୍ନମଞ୍ଜରୀ ଧାରଣ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ। ସ୍ନାନାର୍ଥେ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେବଗଣ ପିତୃଗଣ ସହିତ ଆସି ନିକଟ ହେଲେ।

Verse 58

वायुभूतानुगच्छंति तृषार्ताः सलिलार्थिनः । निराशास्ते निवर्तंते वस्त्रनिष्पीडनेन च

ତୃଷାର୍ତ୍ତ ଜଳାର୍ଥୀମାନେ କେବଳ ବାୟୁରୂପ ମୃଗତୃଷ୍ଣାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିରାଶ ହୋଇ ବସ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପୀଡନ କରି ମଧ୍ୟ ଫଳ ନପାଇ ଫେରିଯାନ୍ତି।

Verse 59

तस्मान्न पीडयेद्वस्त्रमकृत्वा पितृतर्पणम् । तिस्रःकोट्योऽर्धकोटी च यानि लोमानि मानुषे

ଏହେତୁ ପିତୃତର୍ପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍ପୀଡନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କାରଣ ମନୁଷ୍ୟଦେହରେ ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ରୋମ ରହିଛି।

Verse 60

स्रवंति सर्वतीर्थानि तस्मान्न परिपीडयेत् । देवाः पिबंति शिरसि श्मश्रुतः पितरस्तथा

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପ୍ରବାହିତ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ପୀଡ଼ା କିମ୍ବା ଆଘାତ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦେବମାନେ ଶିରୋଭାଗରେ ପାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପିତୃଗଣ ଦାଢ଼ିରୁ ପାନ କରନ୍ତି।

Verse 61

चक्षुषोरपि गंधर्वा अधस्तात्सर्वजंतवः । देवाः पितृगणाः सर्वे गंधर्वा जंतवस्तथा

ଚକ୍ଷୁରୁ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କ ତଳେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ, ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ, ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 62

स्नानमात्रेण तुष्यंति स्नानात्पापं न विद्यते । नित्यस्नानं च यः कुर्यात्स नरः पुरुषोत्तमः

କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ (ଦେବମାନେ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସ୍ନାନରେ ପାପ ରହେ ନାହିଁ। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରେ, ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

Verse 63

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तो नाकलोकेमहीयते । स्नानं तर्पणपर्यंतं देवा महर्षयो विदुः

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସ୍ନାନରୁ ତର୍ପଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ବିଧି, ତାହା ଦେବମାନେ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ଜାଣନ୍ତି (ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି)।

Verse 64

अतः परं च देवानां पूजनं कारयेद्बुधः । गणेशं पूजयेद्यस्तु विघ्नस्तस्य न जायते

ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦେବମାନଙ୍କ ପୂଜା କରାଇବା ଉଚିତ। ଯେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଘ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 65

आरोग्यार्थं च सूर्यं च धर्ममोक्षाय माधवम् । शिवं च कृत्यकामार्थं सर्वकामाय चंडिकाम्

ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ମାଧବ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଭଜ। କୃତ୍ୟକର୍ମ ସିଦ୍ଧି ଓ ଅଭୀଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟସଫଳତା ପାଇଁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜ; ଏବଂ ସର୍ବ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚଣ୍ଡିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 66

देवांस्तु पूजयित्वा तु वैश्वदेवबलिं चरेत् । वह्निकार्यं ततः कृत्वा यज्ञं ब्राह्मणतर्पणम्

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି ବୈଶ୍ୱଦେବ ବଳି ଆଚରଣ କର। ତାପରେ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମ ବିଧିମତେ ସମାପ୍ତ କରି ଯଜ୍ଞ କର, ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ତର୍ପଣ (ଅତିଥି-ସତ୍କାର ସହ) କର।

Verse 67

देवानां सर्वसत्वानां पुनस्त्रिविष्टपं व्रजेत् । गतागतं स्थिरं कृत्वा कामान्मोक्षं सुखं दिवम्

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ (ଜୀବ) ପୁନର୍ବାର ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଏ। ଆସିବା-ଯିବାକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଅର୍ଥାତ୍ ତାହାକୁ ନିରୋଧ କରି, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ—ମୋକ୍ଷ, ସୁଖ ଓ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥିତି—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 68

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नित्यं कर्माणि कारयेत् । नारद उवाच । किमर्थं च जलं तात देवाः पितृगणैः सह

ଏହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କର୍ମ କରାଇବା/କରିବା ଉଚିତ। ନାରଦ କହିଲେ—“ତାତ! ଦେବମାନେ ପିତୃଗଣଙ୍କ ସହିତ ଜଳ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ (ଚାହାନ୍ତି/ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି)?”

Verse 69

न प्राप्नुवंति सर्वज्ञ लभंते मानवा यथा । ब्रह्मोवाच । पुरा सृष्टं मया तोयं सर्वदेवमयामृतम्

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ସେମାନେ ମାନବମାନେ ଯେପରି ଲାଭ ପାଆନ୍ତି ସେପରି (ପ୍ରାପ୍ତି) କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ସେହି ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି, ଯାହା ଅମୃତସମ ଏବଂ ସର୍ବଦେବମୟ।

Verse 70

तस्यैव रक्षणार्थं च रक्षा यक्षा धनुर्धराः । घ्नंति ते पितरं देवमस्मद्वाक्यान्न मानुषम्

ତାହାର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଧନୁର୍ଧର ରାକ୍ଷସ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ଆମ ବାକ୍ୟ ପାଳନ କରି ନିଜ ପିତା—ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ—ବଧ କରନ୍ତି; କୌଣସି ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।

Verse 71

पशवः पक्षिणः कीटा मर्त्यलोके व्यवस्थिताः । मर्त्यजाताश्च देवा ये तथैव मानुषा ध्रुवम्

ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟମାନେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଯେ ଦେବମାନେ ମର୍ତ୍ୟଜନ୍ମ ନେନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ତଦ୍ରୂପ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ।

Verse 72

तर्पयित्वा गुरुं नित्यं सुरलोके प्रतिष्ठिताः । अस्नायी च मलं भुंक्ते अजपी पूयशोणितम्

ନିତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ ସୁରଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ସ୍ନାନ କରେନି ସେ ମଳ ଭୋଜନ କରେ; ଯେ ଜପ କରେନି ସେ ପୂୟ ଓ ରକ୍ତ ଭକ୍ଷଣ କରେ।

Verse 73

अकृत्वा तर्पणं नित्यं पितृहा चोपजायते । ब्रह्महत्यासमं पापं देवानामप्यपूजने

ନିତ୍ୟ ତର୍ପଣ ନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେନ ପିତୃହନ୍ତା ହୋଇଯାଏ। ଦେବମାନଙ୍କ ପୂଜା ଅବହେଳା କରିବା ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ପାପ।

Verse 74

सन्ध्याकृत्यमकृत्वा च सूर्यं हंति च पापकृत् । नारद उवाच । ब्राह्मणस्य सदाचारक्रमं ब्रूहि च कर्मणाम्

ସନ୍ଧ୍ୟାକୃତ୍ୟ ନ କରୁଥିବା ପାପୀ ଯେନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରେ। ନାରଦ କହିଲେ—“ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସଦାଚାରର କ୍ରମ ଓ କର୍ମବିଧି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।”

Verse 75

इतरेषां च वर्णानां प्रवृत्तमखिलं वद । ब्रह्मोवाच । आचाराल्लभते चायुराचाराल्लभते सुखम्

ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ଆଚାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହ। ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ସଦାଚାରରୁ ଆୟୁ ମିଳେ; ସଦାଚାରରୁ ସୁଖ ମିଳେ।

Verse 76

आचारात्स्वर्गं मोक्षं च आचारो हंत्यलक्षणम् । अनाचारो हि पुरुषो लोके भवति निंदितः

ସଦାଚାରରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ସଦାଚାର ଅମଙ୍ଗଳ ଓ ଅପକୀର୍ତ୍ତିକୁ ନାଶ କରେ। କିନ୍ତୁ ଆଚାରହୀନ ପୁରୁଷ ଲୋକେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 77

दुःखभागी च सततं व्याधितोल्पायुरेव च । नरके नियतं वासो ह्यनाचारान्नरस्य च

ଦୁରାଚାରୀ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଏ, ରୋଗପୀଡିତ ଓ ଅଳ୍ପାୟୁ ହୁଏ; ଏମିତି ଅନାଚାରୀ ପାଇଁ ନରକବାସ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 78

आचाराच्च परं लोकमाचारं शृणु तत्त्वतः । गोमयेन गृहे नित्यं प्रकुर्यादुपलेपनम्

ଆଚାରରୁ ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ; ଏବେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆଚାର ଶୁଣ—ଗୃହରେ ନିତ୍ୟ ଗୋମୟରେ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 79

प्रक्षालयेत्ततः पीठं काष्ठं पात्रं शिलातलम् । भस्मना कांस्यपात्रं तु ताम्रमम्लेनशुद्ध्यति

ତାପରେ ପୀଠ, କାଠବସ୍ତୁ, ପାତ୍ର ଓ ଶିଳାତଳକୁ ଧୋଇବା ଉଚିତ। କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତାମ୍ର ଅମ୍ଲଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 80

शिलापात्रं तु तैलेन फालंगो वालकेन तु । स्वर्णरौप्यादिपात्रं तु जलमात्रेण शुध्यति

ଶିଳାପାତ୍ର ତେଲରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଫାଲଙ୍ଗ ପାତ୍ର ବାଲିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟାଦି ପାତ୍ର କେବଳ ଜଳମାତ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 81

अग्निना लोहपात्रं तु पाकप्रक्षालनेन तु । खननाद्दाहनाच्चैव उपलेपन धावनात्

ଲୋହପାତ୍ର ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏବଂ ପାକ ପରେ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଖନନ, ଦାହନ, ଏବଂ ଉପଲେପନ କରି ଧୋଇବାରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 82

पर्जन्यवर्षणाच्चैव भूरमेध्या विशुध्यति । तैजस्सानां मणीनां च सर्वस्याश्ममयस्य च

ମେଘବର୍ଷାରେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ସେହିପରି ତେଜସ୍ବୀ ଧାତୁ, ମଣି ଏବଂ ପାଷାଣମୟ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 83

भस्मभिर्मृत्तिकाभिश्च शुद्धिरुक्ता मया पुरा । शय्या भार्या शिशुर्वस्त्रमुपवीतं कमंडलुः

ଭସ୍ମ ଓ ମୃତ୍ତିକାଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ବିଷୟ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି। ସେହିପରି ଶୟ୍ୟା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ, ବସ୍ତ୍ର, ଉପବୀତ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ—ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶୌଚବିଧି ଅଛି।

Verse 84

आत्मनः कथिताश्शुद्धा न परेषां कदाचन । न भुंजीतैकवस्त्रेण न स्नायादेकवाससा

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଆଚାର-ଶୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବିବା ଉଚିତ; କେବେ ମଧ୍ୟ ପରାଶ୍ରୟରେ ନୁହେଁ। ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏକବସ୍ତ୍ରରେ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 85

न धारयेत्परस्यैवं स्नानवस्त्रं कदाचन । संस्कारं केशदंतानां प्रातरेव समाचरेत्

ଏହିପରି କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟର ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରାତଃକାଳେ କେଶ ଓ ଦାନ୍ତର ଶୁଚିତା-ସଂସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

गुरूणां च नमस्कारं नित्यमेव समाचरेत् । हस्तपादे मुखे चैव पंचार्द्रो भोजनं चरेत्

ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ହାତ, ପାଦ ଓ ମୁହଁ ଧୋଇ ପରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

पंचार्द्रकस्तु भुंजानः शतं वर्षाणि जीवति । देवतानां गुरोराज्ञां स्नातकाचार्ययोरपि

ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଆର୍ଦ୍ରକ (ତାଜା ଅଦା) ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହେ—ଯଦି ସେ ଦେବତା, ଗୁରୁ, ରାଜା ଏବଂ ସ୍ନାତକ ଓ ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ।

Verse 88

नाक्रामेत्कामतश्छायां विप्रस्य दीक्षितस्य च । गोगणं देवतं विप्रं घृतं मधु चतुष्पथम्

କେବଳ ଇଚ୍ଛାମାତ୍ରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଛାୟା ଉପରେ ପାଦ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଗୋମଣ୍ଡଳ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଘିଅ, ମଧୁ ଓ ଚତୁଷ୍ପଥକୁ ମଧ୍ୟ ଦଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 89

प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत प्रख्यातांश्च वनस्पतीन् । गोविप्रावग्निविप्रौ च विप्रौ द्वौ दंपती तथा

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

तयोर्मध्ये न गच्छेत स्वर्गस्थोपि पतेद्ध्रुवम् । उच्छिष्टो न स्पृशेदग्निं ब्राह्मणं दैवतं गुरुम्

ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏମିତି କଲେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପତନ ହୁଏ। ଏବଂ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 91

स्वशीर्षं पुष्पवृक्षं च यज्ञवृक्षमधार्मिकम् । त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्ट उदीक्षेत कदाचन

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ତେଜସ୍ୱୀ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ନିଜ ଶିର, ପୁଷ୍ପିତ ବୃକ୍ଷ, ଏବଂ ଅଧାର୍ମିକ ‘ଯଜ୍ଞବୃକ୍ଷ’।

Verse 92

सूर्याचंद्रमसावेवं नक्षत्राणि च सर्वशः । नेक्षेद्विप्रं गुरुं देवं राजानं यतिनां वरम्

ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସାଧାରଣତଃ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁ, ଦେବତା, ରାଜା ଓ ଯତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଟକ ଲଗାଇ ନ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 93

योगिनं देवकर्माणं धर्माणां कथकं द्विजम् । नदीनां च प्रतीरे च पत्युश्च सरितां तथा

ଦେବକର୍ମରେ ନିରତ ଯୋଗୀ, ଧର୍ମକଥା କହୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ, ନଦୀମାନଙ୍କ ତଟ, ଏବଂ ସରିତମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ଏ ସବୁକୁ ପବିତ୍ର ଭାବେ ମାନି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 94

यज्ञवृक्षस्य मूले च उद्याने पुष्पवाटके । शरीरस्य मलत्यागं न कुर्याज्जीवने तथा

ଯଜ୍ଞବୃକ୍ଷର ମୂଳେ, ଉଦ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପୁଷ୍ପବାଟିକାରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବସୋବାସ କରନ୍ତି—ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶରୀରର ମଳତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 95

विप्रस्यायतने गोष्ठे रम्ये राजपथेषु च । न क्षौरं कारयेद्धीरः कुजस्याह्नि कदाचन

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହରେ, ଗୋଶାଳାରେ, ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ରାଜପଥରେ ମଧ୍ୟ—ମଙ୍ଗଳବାର (କୁଜବାର) ଦିନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେବେ ମୁଣ୍ଡନ/କ୍ଷୌର କରାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 96

मलं न धारयेद्दंते नखं न वदने क्षिपेत् । तैलाभ्यंगं न कुर्वीत वासरे रविभौमयोः

ଦାନ୍ତରେ ମଳ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନଖକାଟା ମୁହଁରେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରବିବାର (ରବି) ଓ ମଙ୍ଗଳବାର (ଭୌମ) ଦିନେ ତୈଲାଭ୍ୟଙ୍ଗ/ତେଲମାଲିଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 97

स्वगात्रासनयोर्वाद्यं गुरोरेकासनादनम् । न हरेच्छ्रोत्रियस्वं च देवस्यापि गुरोरपि

ନିଜ ଦେହ କିମ୍ବା ଆସନକୁ ଠୋକି ବାଦ୍ୟଧ୍ୱନି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଏକେ ଆସନରେ ବସିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ (ବେଦଜ୍ଞ)ଙ୍କ ଧନ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେବଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଗୁରୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 98

राज्ञस्तपस्विनां चैव पंगोरंधस्य योषितः । पंथा देयो ब्राह्मणाय गोभ्यो राजभ्य एव च

ରାଜା, ତପସ୍ବୀ, ପଙ୍ଗୁ, ଅନ୍ଧ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପଥ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍; ସେହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୋମାତା ଓ ରାଜପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାର୍ଗ ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 99

रोगिणे भारतप्ताय गुर्विण्यै दुर्बलाय च । विवादं न च कुर्वीत नृप विप्र चिकित्सकैः

ହେ ନୃପ! ରୋଗୀ, ଜ୍ୱରତପ୍ତ, ଗର୍ଭିଣୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିବା ଚିକିତ୍ସକ/ବୈଦ୍ୟଙ୍କ ସହ କେବେ ବି ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 100

ब्राह्मणं गुरुपत्नीं च दूरतः परिवर्जयेत् । पतितं कुष्ठसंयुक्तं चांडालं च गवाशिनम्

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେହିପରି ପତିତ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ, ଚଣ୍ଡାଳ ଏବଂ ଗୋମାଂସ ଭକ୍ଷଣକାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ବିଧେୟ ।

Verse 101

निर्धूतं ज्ञानहीनं च दूरतः परिवर्जयेत् । स्त्रियं दुष्टां च दुर्वृत्तामपवाद प्रदायिनीम्

ବହିଷ୍କୃତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ସେହିପରି ଦୁଷ୍ଟା, ଦୁରାଚାରିଣୀ ଏବଂ ଅପବାଦ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ନାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ବିଧେୟ ।

Verse 102

कुकर्मकारिणीं दुष्टां सदैव कलहप्रियाम् । प्रमत्तामधिकांगीञ्च निर्लज्जां बाह्यचारिणीम्

ଯେଉଁ ନାରୀ କୁକର୍ମକାରିଣୀ, ଦୁଷ୍ଟା, ସର୍ବଦା କଳହପ୍ରିୟା, ପ୍ରମତ୍ତା, ବିକଳାଙ୍ଗୀ, ନିର୍ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ବାହାରେ ବୁଲୁଥାଏ (ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍) ।

Verse 103

व्ययशीलामनाचारां दूरतः परिवर्जयेत् । मलिनां नाभिवंदेत गुरुपत्नीं कदाचन

ଅପବ୍ୟୟୀ ଏବଂ ଅନାଚାରିଣୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏବଂ ମଳିନ (ଚରିତ୍ରହୀନ) ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ କଦାପି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

Verse 104

न स्पृशेत्तां च मेधावी स्पृष्ट्वा स्नानेन शुद्ध्यति । स तया सह केलिं च वर्जयेच्च सदैव हि

ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ସ୍ପର୍ଶ ହୁଏ ତେବେ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ । ତାଙ୍କ ସହିତ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସ ବା କ୍ରୀଡ଼ା ସର୍ବଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ବିଧେୟ ।

Verse 105

शृणुयाच्च वचो नूनं न पश्येच्च गुरोः स्त्रियम् । वधूं पुत्रस्य भ्रातुश्च स्वपुत्रीं युवतीं ध्रुवम्

ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ପୁତ୍ରବଧୂ, ଭ୍ରାତୃବଧୂ ଓ ନିଜ ଯୁବତୀ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ କଦାପି ନ ନିହାରିବା।

Verse 106

अन्यां च गुरुपत्नीं च नेक्षेत्स्पर्शं न कारयेत् । ताभिः सह कथालापं तथा भ्रूभंगदर्शनम्

ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ଭୃକୁଟି-ସଙ୍କେତ/ଚାହଣି-ବିନିମୟକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା।

Verse 107

कलहं निस्त्रपां वाणीं सदैव परिवर्जयेत् । न दद्याच्च सदा पादं तुषांगारास्थिभस्मसु

କଳହ ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ବାଣୀକୁ ସଦା ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତୁଷ, ଅଙ୍ଗାର, ଅସ୍ଥି ଓ ଭସ୍ମ ଉପରେ କେବେ ପାଦ ନ ଦେବା।

Verse 108

कार्पासास्थिषु निर्माल्ये चितिकाष्ठे चितौ गुरौ । शुष्कं मीनं न भक्षेत पूतिगंधिममेध्यकम्

କାପାସ ବୀଜ/ଛିଲ୍କା, ପରିତ୍ୟକ୍ତ ନିର୍ମାଲ୍ୟ, ଚିତାକାଠ, ଶ୍ମଶାନ କିମ୍ବା ଗୁରୁସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଅପବିତ୍ର ଶୁଷ୍କ ମାଛ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 109

विघसं चान्यदुच्छिष्टं पाकार्थं च परस्य च । न स्थातव्यं न गंतव्यं क्षणमप्यसता सह

ବିଘସ (ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ), ଅନ୍ୟ ଅବଶେଷ, ରନ୍ଧନ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ପରକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ସହ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନ ରହିବା, ନ ଯିବା।

Verse 110

न तिष्ठेच्च क्षणं धीरो दीपच्छाये कलिद्रुमे । अस्पृश्यैस्सह चालापं पतितैः कुपितैः सह

ଧୀର ପୁରୁଷ କଳିଯୁଗରୂପୀ ବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ପତିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 111

न कुर्यात्क्षणमात्रं तु कृत्वा गच्छेच्च रौरवम् । कनिष्ठं नाभिवंदेत पितृव्यं मातुलं तथा

ଏପରି ଦୋଷକର୍ମ କ୍ଷଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କରିଦେଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। କନିଷ୍ଠକୁ ନମସ୍କାର ନ କରି, ପିତୃବ୍ୟ ଓ ମାତୁଲଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 112

उत्थाय चासनं दद्यात्कृतांजल्यग्रतः स्थितः । तैलाभ्यक्तं तथोच्छिष्टमार्द्रवस्त्रं च रोगिणम्

ଉଠି, ସମ୍ମୁଖରେ କରଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ି ଆସନ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏବଂ ରୋଗୀଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ୍—ସେ ତେଲ ଲଗାଇଥାଉ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଜନିତ ଅଶୁଚି ଥାଉ, କିମ୍ବା ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥାଉ।

Verse 113

पारावारगतोद्विग्नं वहंतं नाभिवादयेत् । यज्ञस्यांतर्गतं नष्टं क्रीडंतं स्त्रीजनैः सह

ପାର ହେବାବେଳେ ଯେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ଏବଂ ଯେ ଭାର ବହନ କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଜ୍ଞ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଯେ ନିଖୋଜ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 114

बालक्रीडागतं चापि पुष्पयुक्तं कुशैर्युतम् । शिरः प्रावृत्य कर्णौ वा अप्सु मुक्तशिखोपि वा

ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖେଳରେ (ବସ୍ତୁ) ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ ଓ କୁଶାଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ମୁଣ୍ଡ ଓ କାନ ଢାକିଥାଉ, କିମ୍ବା ଖୋଲା କେଶ ସହ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଉ—(ଏହି ବିଧି ପ୍ରବଳ ରହେ)।

Verse 115

अकृत्वा पादयोः पूजां नाचामेद्दक्षिणामुखः । उपवीतविहीनश्च नग्नको मुक्तकच्छकः

ପାଦପୂଜା ନ କରି ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ବିନା, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, କିମ୍ବା କଚ୍ଛବସ୍ତ୍ର ଢିଲା/ଅସୁସଜ୍ଜିତ ରଖି ମଧ୍ୟ ଆଚମନ ନ କରିବା।

Verse 116

एकवस्त्रपिधानश्च आचांतो नैव शुध्यति । मध्यमाभिर्मुखं पूर्वं तिसृभिः समुपस्पृशेत्

ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଆଚମନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ। ପ୍ରଥମେ ମଧ୍ୟମା ଆଙ୍ଗୁଳିଦ୍ୱାରା ମୁଖ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରେ ତିନି ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା।

Verse 117

अंगुष्ठदेशिनीभ्यां च नासां च तदनंतरम् । अंगुष्ठानामिकाभ्यां च चक्षुषी समुपस्पृशेत्

ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ତର୍ଜନୀଦ୍ୱାରା ନାସିକା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା। ତାପରେ ସତ୍ୱର ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ଅନାମିକାଦ୍ୱାରା ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁକୁ ମୃଦୁଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା।

Verse 118

कनिष्ठांगुष्ठतश्श्रोत्रे नाभिमंगुष्ठकेन तु । तलेन हृदयं न्यस्य सर्वाभिर्मस्तकोपरि

କନିଷ୍ଠା ଓ ଅଙ୍ଗୁଠାକୁ କାନରେ ରଖିବା, ଅଙ୍ଗୁଠାକୁ ନାଭିରେ ଲଗାଇବା। ତଳହସ୍ତକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି, ପରେ ଦୁଇ ହାତକୁ ମସ୍ତକ ଉପରେ ରଖିବା।

Verse 119

बाहूचाग्रेण संस्पृश्य ततः शुद्धो भवेन्नरः । अनेनाचमनं कृत्वा मानवः प्रयतो भवेत्

ବାହୁ/ହାତର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏହିପରି ଆଚମନ କରି ସେ ନିୟମିତ ଓ ସଚେତନ ଆଚରଣଶୀଳ ହୁଏ।

Verse 120

सर्वपापैर्विनिर्मुक्तः स्वर्गं चाक्षयमश्नुते । प्राणस्त्रिपुटशृंग्या च व्यानोपानश्च मुद्रया

ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସାଧକ ଅକ୍ଷୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତ୍ରିପୁଟ-ଶୃଙ୍ଗୀ ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସେହି ମୁଦ୍ରାରେ ବ୍ୟାନ ଓ ଅପାନ ମଧ୍ୟ ସଂଯମିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 121

समानस्तु समस्ताभिरुदानस्तर्जनीं विना । नागः कूर्मश्च कृकरो देवदत्तो धनंजयः

ସମାନ ବାୟୁ ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଉଦାନ ବାୟୁ ତର୍ଜନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସବୁରେ ରହେ। (ଉପପ୍ରାଣ:) ନାଗ, କୂର୍ମ, କୃକର, ଦେବଦତ୍ତ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ।

Verse 122

उपप्रीणंतु ते प्रीता येभ्यो भूमौ प्रदीयते । शयनं चार्द्रपादेन शुष्कपादेन भोजनम्

ଭୂମିରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ଦିଆଯାଏ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ। (ବିଧି:) ପାଦ ଭିଜା ଥିଲେ ଶୟନ କରିବା, ଏବଂ ପାଦ ଶୁଖିଲେ ଭୋଜନ କରିବା।

Verse 123

नांधकारे च शयनं भोजनं नैव कारयेत् । पश्चिमे दक्षिणे चैव न कुर्याद्दंतधावनम्

ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ପଶ୍ଚିମ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଦାନ୍ତ ଧୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 124

उत्तरे पश्चिमे चैव न स्वपेद्धि कदाचन । स्वप्नादायुः क्षयं याति ब्रह्महा पुरुषो भवेत्

ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ରଖି କେବେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ଶୟନରୁ ଆୟୁ କ୍ଷୟ ପାଏ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସଦୃଶ ପାପଦୋଷର ଭାଗୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 125

न कुर्वीत ततः स्वप्नं शस्तं च पूर्वदक्षिणम् । आयुष्यं प्राङ्मुखो भुंक्तेऽयशस्यं दक्षिणामुखः

ଏହେତୁ ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବମୁଖେ ଭୋଜନ କଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ମିଳେ, ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ କଲେ ଅପଯଶ ଆସେ।

Verse 126

श्रियं प्रत्यङ्मुखो भुंक्ते यशो भुङ्क्त उदङ्मुखः । प्राच्यां नरो लभेदायुर्याम्यां प्रेतत्वमश्नुते

ପଶ୍ଚିମମୁଖେ ଭୋଜନ କଲେ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ ହୁଏ, ଉତ୍ତରମୁଖେ କଲେ ଯଶ ମିଳେ। ପୂର୍ବମୁଖେ ନର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ପ୍ରେତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 127

वारुणे च भवेद्रोगी आयुर्वित्तं तथोत्तरे । देवानामेकभुक्तं तु द्विभुक्तं स्यान्नरस्य च

ବାରୁଣ ଦିଗରେ (ମୁଖ କଲେ) ରୋଗୀ ହୁଏ; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଆୟୁ ଓ ଧନ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକବାର ଭୋଜନ ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଦୁଇବାର ହେବା ଉଚିତ।

Verse 128

त्रिभुक्तं प्रेतदैत्यस्य चतुर्थं कौणपस्य तु । निरामिषं हविर्देवा मत्स्यमांसादि मानुषाः

ପ୍ରେତ-ଦୈତ୍ୟର ଭୋଜନ ତ୍ରିବିଧ, ଚତୁର୍ଥ ଭୋଜନ କୌଣପର (ଶବମାଂସଭୋଜୀର)। ଦେବମାନେ ନିରାମିଷ ହବି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ମନୁଷ୍ୟ ମାଛ-ମାଂସ ଆଦି ଭୋଜନ କରେ।

Verse 129

पूतिपर्युषितं दुष्टमन्ये भुंजंत्यनावृताः । स्वर्गस्थितानामिह जीवलोके चत्वारि तेषां हृदये च संति

କେତେକ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଓ ଅସଂଯମୀ ଲୋକ ପଚା, ବାସି ଓ ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଜୀବଲୋକରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏମିତି ଚାରି ମଳ (ଦୋଷ) ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।

Verse 130

दानं प्रशस्तं मधुरा च वाणी देवार्चनं ब्राह्मणतर्पणं च । कार्पण्यवृत्तिस्वजनेषु निंदा कुचेलता नीचजनेषु भक्तिः

ଦାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ମଧୁର ବାଣୀ ମଧ୍ୟ; ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ କୃପଣତା, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ନିନ୍ଦା, ମେଳା-ଛିଣ୍ଡା ବସ୍ତ୍ର, ନୀଚ ଲୋକଙ୍କୁ ଭକ୍ତି—ଏସବୁ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 131

अतीव रोषः कटुका च वाणी नरस्य चिह्नं नरकागतस्य । नवनीतोपमा वाणी करुणा कोमलं मनः

ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଓ କଟୁ ବାଣୀ ନରକଗାମୀ ନରର ଚିହ୍ନ। କିନ୍ତୁ ନବନୀତ ପରି ମୃଦୁ ବାଣୀ, କରୁଣା ଓ କୋମଳ ହୃଦୟ—ଏହା ସଜ୍ଜନର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 132

धर्मबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । दयादरिद्रहृदयं वचः क्रकच कर्कशम्

ଧର୍ମବୀଜରୁ ଜନ୍ମିତମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲକ୍ଷଣ—ହୃଦୟ ଦୟାରେ ସମୃଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ବାଣୀ କରତ ପରି କର୍କଶ।

Verse 133

पापबीजप्रसूतानामेतत्प्रत्यक्ष लक्षणम् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि सदाचारादिकं नरः

ପାପବୀଜରୁ ଜନ୍ମିତମାନଙ୍କର ଏହି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲକ୍ଷଣ—ନର ସଦାଚାରାଦି ଉପଦେଶ ନ ପଢ଼ାଏ, ନ ନିଜେ ଶୁଣେ।

Verse 134

आचारादेः फलं लब्ध्वा पापात्पूतोऽच्युतो दिवि

ଆଚାରାଦିର ଫଳ ଲାଭ କରି, ପାପରୁ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଅଚ୍ୟୁତ—ଅର୍ଥାତ୍ ଅକ୍ଷୟ—ହେଲା।