Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

Brahmin Right Conduct: Morning Remembrance, Bathing, Purification, and Tarpaṇa Method

पारावारगतोद्विग्नं वहंतं नाभिवादयेत् । यज्ञस्यांतर्गतं नष्टं क्रीडंतं स्त्रीजनैः सह

pārāvāragatodvignaṃ vahaṃtaṃ nābhivādayet | yajñasyāṃtargataṃ naṣṭaṃ krīḍaṃtaṃ strījanaiḥ saha

ପାର ହେବାବେଳେ ଯେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ଏବଂ ଯେ ଭାର ବହନ କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଜ୍ଞ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଯେ ନିଖୋଜ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛି—ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

पारावारगतgone to the far shore / across the sea
पारावारगत:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपार-अवार-गत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण (acc. sg. neut.)
उद्विग्नम्agitated, distressed
उद्विग्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउद्विग्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
वहन्तम्carrying, bearing
वहन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootवह् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयुक्तं (acc. sg. used as object)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
अभिवादयेत्should greet/salute
अभिवादयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-वाद् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; विधिनिषेधः (should not)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
अन्तर्गतentered into/inside
अन्तर्गत:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअन्तर्-गत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
नष्टम्lost, disappeared
नष्टम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
क्रीडन्तम्playing
क्रीडन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्त्रीजनैःwith womenfolk
स्त्रीजनैः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootस्त्रीजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन; सहार्थे (with)
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (preposition/adverb: with)

Unspecified (contextual narrator within the Adhyaya; exact dialogue speaker not provided in the input)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: temple

Sandhi Resolution Notes: पारावारगतोद्विग्नम् = पारावारगत + उद्विग्नम्; यज्ञस्यांतर्गतं = यज्ञस्य + अन्तर्गतं; वहंतं/क्रीडंतं = वहन्तम्/क्रीडन्तम् (अनुस्वार-लोप/लिप्यन्तरभेद).

FAQs

It lists situations where formal salutations are discouraged—when someone is in danger or distress (such as crossing), carrying a load, missing/engaged within a sacrifice context, or involved in private recreation—implying that etiquette should not obstruct safety, duty, or propriety.

Because the priority is the person’s immediate task and safety; interrupting them for formalities can be impractical or harmful, so dharma here emphasizes appropriateness over ritual courtesy.

It teaches discernment (aucitya): respect is not only about performing gestures, but about knowing when restraint and non-interference better honor the situation and the person.