Adhyaya 30

Verse 1

भीष्म उवाच । यज्ञपवर्तमासाद्य विष्णुना प्रभविष्णुना । पदानि चेह दत्तानि किमर्थं पदपद्धतिः

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରବଳ ବିଷ୍ଣୁ ଏଠାରେ ନିଜ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଇଛନ୍ତି—ତେବେ ଏହି ‘ପଦପଦ୍ଧତି’ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ?

Verse 2

कृता वै देवदेवेन तन्मे वद महामते । कतमो दानवस्तेन विष्णुना दमितोत्र वै

ହେ ମହାମତି, ଦେବଦେବ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ତାହା ମୋତେ କୁହ। ଏଠାରେ ସେହି ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁ ଦାନବକୁ ଦମନ କରିଥିଲେ?

Verse 3

कृत्वा वै पदविन्यासं तन्मे शंस महामुने । स्वर्लोके वसतिर्विष्णोर्वैकुंठेऽस्य महात्मनः

ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ପଦବିନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କରି ଯାହା ଘଟିଲା ତାହା ମୋତେ କୁହ; ଏବଂ ସେହି ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ, ତାଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠଧାମରେ ନିବାସ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 4

स कथं मानुषे लोके पदन्यासं चकार ह । देवलोकेषु वै देव देवाः सेंद्रपुरोगमाः

ସେ କିପରି ମାନବଲୋକରେ ପଦନ୍ୟାସ କଲେ? ଏବଂ ହେ ଦେବ, ଦେବଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀତ୍ୱରେ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୂପ ସେଠାରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 5

तपसा महता ब्रह्मन्भक्ता ये सततं प्रभुम् । श्रीवराहस्य वसतिर्महर्ल्लोके प्रकीर्तिता

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେ ଭକ୍ତମାନେ ମହାତପସ୍ୟାରେ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାସସ୍ଥାନ ମହର୍ଲୋକରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 6

नृसिंहस्य तथा प्रोक्ता जनलोके महात्मनः । त्रिविक्रमस्य वसतिस्तपोलोके प्रकीर्तिता

ତଦ୍ରୂପ ମହାତ୍ମା ନୃସିଂହଙ୍କ ବାସ ଜନଲୋକରେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ ତପୋଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 7

लोकानेतान्परित्यज्य कथं भूमौ पदद्वयम् । क्षेत्रे पैतामहे चास्मिन्पुष्करे यज्ञपर्वते

ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଭୂମିରେ ଦୁଇ ପଦ ମଧ୍ୟ କିପରି ରଖିହେବ—ଏଠାରେ, ପିତାମହ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ପୁଷ୍କରରେ, ଯଜ୍ଞପର୍ବତରେ?

Verse 8

पदानि कृतवान्ब्रह्मन्विस्तरान्मम कीर्तय । श्रुतेन सर्वपापस्य नाशो वै भविता ध्रुवम्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାରରେ ରଚିଛନ୍ତି—ମୋ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 9

पुलस्त्य उवाच । सम्यक्पृच्छसि भोस्त्वं यत्संशृणु त्वं समाहितः । यथापूर्वं पदन्यासः कृतो देवेन विष्णुना

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ର, ତୁମେ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ତେଣୁ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ସାବଧାନରେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ କରିଥିବା ପବିତ୍ର ପଦନ୍ୟାସକୁ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 10

यज्ञपर्वतमासाद्य शिलापर्वतरोधसि । पुरा कृतयुगे भीष्म देवकार्यार्थसिद्धये

ହେ ଭୀଷ୍ମ! ପୁରାତନ କୃତଯୁଗରେ, ଶିଳାପର୍ବତରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ଗିରିପଥରେ ଥିବା ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତାହା କରାଗଲା।

Verse 11

विष्णुना च कृतं पूर्वं पृथिव्यर्थे परंतप । त्रिदिवं सर्वमानीतं दानवैर्बलवत्तरैः

ଏବଂ ହେ ପରନ୍ତପ! ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀର ହିତ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଦାନବମାନେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ହରଣ କରିନେଲେ।

Verse 12

त्रैलोक्यं वशमानीय जित्वा देवान्सवासवान् । दानवा यज्ञभोक्तारस्तत्रासन्बलवत्तराः

ତ୍ରିଲୋକକୁ ବଶ କରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ସେଠାରେ ଦାନବମାନେ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଭୋକ୍ତା ହେଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଥିଲେ।

Verse 13

कृता बाष्कलिना सर्वे दानवेन बलीयसा । एवंभूते तदा लोके त्रैलोक्ये सचराचरे

ଏ ସବୁ ବଳବାନ ଦାନବ ବାଷ୍କଲିନ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକର ଅବସ୍ଥା ଏପରି ଥିଲା।

Verse 14

परमार्तिं ययौ शक्रो निराशो जीविते कृतः । स बाष्कलिर्दानवेंद्रोऽवध्योयं मम संयुगे

ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପରମ ଆର୍ତ୍ତିରେ ପଡ଼ି, ଜୀବନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହେଲେ। କହିଲେ—“ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବାଷ୍କଲି ମୋ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବଧ୍ୟ, ଅଜେୟ।”

Verse 15

ब्रह्मणो वरदानेन सर्वेषां तु दिवौकसाम् । तदहं ब्रह्मणो लोके वृतः सर्वैर्दिवौकसैः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବରଦାନରେ ସମସ୍ତ ଦିବୌକସଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମୋତେ ବାଛିଲେ।

Verse 16

व्रजामि शरणं देवं गतिरन्या न विद्यते । एवं विचिंत्य देवेंद्रो वृतः सर्वैर्दिवौकसैः

“ମୁଁ ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଉଛି; ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଗତି ନାହିଁ।” ଏମିତି ଚିନ୍ତା କରି ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ ଦିବୌକସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଲେ।

Verse 17

जगाम त्वरितो भीष्म यत्र देवः पितामहः । ब्रह्मणः स पदं प्राप्य वृतस्तैश्च दिवौकसैः

ହେ ଭୀଷ୍ମ! ସେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ-ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେ ଦିବୌକସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଲେ।

Verse 18

अब्रवीज्जगतः कार्यं प्राप्तामापदमुत्तमाम् । किं न जानासि वै देव यतो नो भयमागतम्

ସେ ଜଗତର ତତ୍କାଳ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଲେ—“ଆମ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ଆପଦ ପଡ଼ିଛି। ହେ ଦେବ! ଏହି ଭୟ ଆମ ପାଖକୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ତୁମେ ଜାଣୁନାହ କି?”

Verse 19

दैत्यैर्यदाहृतं सर्वं वरदानाच्च ते प्रभो । कथितं वै मया सर्वं बाष्कलेश्च दुरात्मनः

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯାହା ସବୁ ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ ନିବେଦନ କରିଛି; ଦୁଷ୍ଟ ବାଷ୍କଲର କୃତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ କହିଛି।

Verse 20

क्रियतां चाविलंबेन पिता त्वं नः पितामहः । तत्त्वं चिंतय देवेश शांत्यर्थं जगतस्त्विह

ବିଳମ୍ବ ନ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ହିଁ ଆମ ପିତା ଓ ପିତାମହ। ହେ ଦେବେଶ! ଏହି ଜଗତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତୁ।

Verse 21

तेषां च पश्यतां किंचिच्छ्रौतस्मार्तादिकाः क्रियाः । न प्रावर्तन्त हानिस्तु तैरस्माकं दिनेदिने

ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିବିହିତ କ୍ରିୟା, ଆଚାର-ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆଦି କିଛିମାତ୍ରେ ଚାଲିଲା ନାହିଁ; ବରଂ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ହାନି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା।

Verse 22

यथा हि प्राकृतः कश्चित्स्वार्थमुद्दिश्य भाषते । विज्ञाप्यसे तथास्माभिर्निरस्तोपकृतैः सदा

ଯେପରି କେହି ସାଧାରଣ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଭାବି କଥା କହେ, ସେପରି ସଦା ସହାୟତାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛୁ।

Verse 23

यद्येनोपकृतं यस्य सहस्रगुणितं पुनः । यो न तस्योपकाराय तत्करोति वृथा मतिः

ଯାହାକୁ କେହି ସହସ୍ରଗୁଣ ଉପକାର କରିଥାଏ, ସେ ଯଦି ସେହି ଉପକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତିଉପକାର ପାଇଁ କିଛି ନ କରେ, ତେବେ ତାହାର ମତି ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 24

तस्योपकारदग्धस्य निस्त्रपस्यासतः पुनः । नरकेष्वपि संवासस्तस्य दुष्कृतकारिणः

ଯେ ଉପକାରରେ ଦଗ୍ଧ, ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପାପକର୍ମୀ—ତାହାର ପାଇଁ ପୁନର୍ବାର ନରକମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ବାସ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 25

नैतावतैव साधुत्वं कृते यातु प्रतिक्रिया । स्वार्थैकनिष्ठबुद्धीनामेतन्नापि प्रवर्तते

ଅପରାଧ ପରେ କେବଳ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମାତ୍ର ସାଧୁତ୍ୱ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ନିଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କରେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜାଗେ ନାହିଁ।

Verse 26

यद्यस्य नाभवत्स्थानं जगतो ह्यत्र दुःखदं । शतधा हृदयं दीर्णं तन्न तृप्तिमुपागतम्

ଯଦି ଏଠାରେ ଜଗତ ପାଇଁ ଦୁଃଖ-ନିବାରକ ଯଥାର୍ଥ ଆଶ୍ରୟ ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ହୃଦୟ ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ପାଇନଥାନ୍ତା।

Verse 27

तत्र वा यत्र गंतास्मि निमग्नानुद्धरस्व नः । उपायकथनेनास्य येन तेजः प्रवर्तते

ମୁଁ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଉଁ—ସେଠା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟତ୍ର—ଦୁଃଖରେ ନିମଗ୍ନ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କର; ଏବଂ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ତାହାର ତେଜ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେ ଉପାୟ କହ।

Verse 28

यथाख्यातं मया दृष्टं जगत्तत्स्थमवेक्ष्य ताम् । निःस्वाध्यायवषट्कारं निवृत्तोत्सवमंगलम्

ମୁଁ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେପରି ମୁଁ ସେ ଜଗତକୁ ଦେଖିଲି; ତାହାର ସେହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ଜଣାପଡ଼ିଲା—ସେଠାରେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ‘ବଷଟ୍’କାର ନାହିଁ, ଉତ୍ସବ ଓ ମଙ୍ଗଳକ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 29

त्यक्ताध्ययनसंयोगं मुक्तवार्ता परिग्रहम् । दंडनीत्या परित्यक्तं श्वासमात्रावशेषितम्

ସେ ଅଧ୍ୟୟନ-ସଙ୍ଗକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ଲୋକକଥା ଓ ପରିଗ୍ରହରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ। ଦଣ୍ଡନୀତିର କଠୋର ଶାସନକୁ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; କେବଳ ଶ୍ୱାସମାତ୍ର ଅବଶେଷ ଥିଲା।

Verse 30

जगदार्तिमपि प्राप्तं पुनः कष्टतरां दशां । एतावता हि कालेन वयं ग्लानिमुपागताः

ଜଗତ୍‌ ମଧ୍ୟ ଆର୍ତ୍ତିରେ ପଡ଼ି, ପୁନଃ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟକର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ଏତେ ସମୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମେ ଗ୍ଲାନି ଓ କ୍ଷୟକୁ ଉପଗତ ହୋଇଛୁ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । जानामि बाष्कलिं तं तु वरदानाच्च गर्वितम् । अजेयं भवतां मन्ये विष्णुसाध्यो भविष्यति

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବରଦାନରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇଥିବା ସେ ବାଷ୍କଲିକୁ ମୁଁ ଜାଣେ। ମୁଁ ତାକୁ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜେୟ ମନେ କରେ; ସେ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବଶ ହେବ।

Verse 32

निरुध्य संस्थितो ब्रह्मा भावं तत्वमयं तदा । समाधिस्थस्य तस्यैव ध्यानमात्राच्चतुर्भुजः

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିରୋଧ କରି ସ୍ଥିର ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତେବେ ତତ୍ତ୍ୱମୟ ଭାବରେ ଲୀନ ହେଲେ। ସେ ସମାଧିସ୍ଥ ଥିବାବେଳେ, ସେହି ଧ୍ୟାନମାତ୍ରରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଭଗବାନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 33

स्तोकेनैव हि कालेन चिंत्यमानः स्वयंभुवा । आजगाम मुहूर्तेन सर्वेषामेव पश्यताम्

ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ଯାହାକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ହିଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତମାତ୍ରରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା—ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ।

Verse 34

विष्णुरुवाच । भो भो ब्रह्मन्निवर्त्तस्व ध्यानादस्मान्निवारितः । यदर्थमिष्यते ध्यानं सोहं त्वां समुपागतः

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ହୋ ହୋ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଧ୍ୟାନରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଅ; ତୁମେ ମୋତେ ଧ୍ୟାନରୁ ନିବାରିତ କରିଛ। ଯେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।”

Verse 35

ब्रह्मोवाच । महाप्रसाद एषोऽत्र स्वामिनो हि प्रदर्शनम् । कस्यान्यस्य भवेच्चैषा चिन्ता या जगतः प्रभो

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ଏହା ଏଠାରେ ମହାପ୍ରସାଦ—ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରକାଶ। ହେ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ, ଏପରି ଚିନ୍ତା ଆଉ କାହାର ହେବ?”

Verse 36

ममैव तावदुत्पत्तिर्जगदर्थे विनिर्मिता । जगदेतत्त्वदर्थीयं तत्त्वतो नास्ति विस्मयः

“ମୋର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଜଗତ୍‌ର ହିତ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍‌ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ; ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।”

Verse 37

भवता पालनं कार्यं संहरेद्रुद्र एव तु । एवंभूते जगत्यस्मिन्शक्रस्यास्य महात्मनः

“ଆପଣଙ୍କୁ ପାଳନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ; କିନ୍ତୁ ସଂହାର କେବଳ ରୁଦ୍ର ହିଁ କରନ୍ତି। ଏପରି ଗଠିତ ଏହି ଜଗତରେ ଏହା ମହାତ୍ମା ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ଭାଗ/କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।”

Verse 38

हृतं राज्यं बाष्कलिना त्रैलोक्यं सचराचरम् । भृत्यस्य क्रियतां साह्यं मंत्रदानेन केशव

“ବାଷ୍କଲି ମୋର ରାଜ୍ୟ—ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ—ହରଣ କରିଛି। ହେ କେଶବ, ମନ୍ତ୍ରଦାନ କରି ଆପଣଙ୍କ ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।”

Verse 39

वासुदेव उवाच । भवतो वरदानेन अवध्यः स तु सांप्रतम् । बुद्धिसाध्यः स वै कार्यो बंधनादिह दानवः

ବାସୁଦେବ କହିଲେ—ତୁମ ବରଦାନରେ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅବଧ୍ୟ। ତେଣୁ ସେ ଦାନବକୁ ଯୁକ୍ତି-ବୁଦ୍ଧିରେ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ—ଏଠାରେ ବନ୍ଧନ ଆଦି ଉପାୟରେ।

Verse 40

वामनोहं भविष्यामि दानवानां विनाशकः । मया सह व्रजत्वेष बाष्कलेस्तु निवेशनम्

ମୁଁ ବାମନ ହେବି—ଦାନବମାନଙ୍କର ବିନାଶକ। ଆସ, ମୋ ସହିତ ଏବେ ବାଷ୍କଳର ନିବାସକୁ ଚାଲ।

Verse 41

तत्र गत्वा वरं त्वेष मदर्थे याचतामिमम् । वामनस्यास्य विप्रस्य भूमे राजन्पदत्रयम्

ସେଠାକୁ ଯାଇ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବର ଯାଚନା କର—ହେ ରାଜନ୍, ଏହି ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଭୂମିର ତିନି ପଦ (ତିନି ପାଦ) ଦାନ ମାଗ।

Verse 42

प्रयच्छस्व महाभाग याच्ञैषा तु मया कृता । शक्रेणोक्तो दानवेंद्रो दद्यात्स्वमपि जीवितम्

ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟାକରି ଦିଅ—ଏହି ଯାଚନା ମୁଁ କରିଛି। ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) କହିଲେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାନ କରିଦେବ।

Verse 43

गृह्य प्रतिग्रहं तस्य दानवस्य पितामह । तं बध्वा च ततो यत्नात्कृत्वा पातालवासिनम्

ସେହି ଦାନବର ପିତାମହଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ପାତାଳବାସୀ କରିଦେଲା।

Verse 44

सौकरं रूपमास्थाय वधार्थं च दुरात्मनः । भविष्यामि न संदेहो व्रज शक्र त्वरान्वितः

ମୁଁ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଦୁରାତ୍ମାକୁ ବଧ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିବି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 45

विरराम तमुक्त्वैवमंतर्द्धानं गतश्च वै । अथ कालांतरे विष्णावदितेर्गर्भतां गते

ଏଭଳି କହି ସେ ନିରବ ହେଲେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲେ। ପରେ କିଛି କାଳ ବିତିଗଲାପରେ—ବିଷ୍ଣୁସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଦିତି ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ—

Verse 46

निमित्तान्यतिघोराणि प्रादुर्भूतान्यनेकशः । समस्तजगदाधारे विष्णौ गर्भत्वमागते

ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର ବିଷ୍ଣୁ ଗର୍ଭସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହ, ପୁନଃପୁନଃ ଅନେକ ଅତିଘୋର ଅପଶକୁନ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 47

शोभनं हि तदा जातं निमित्तं चैवमूर्जितम् । मालतीकुसुमानां तु सुगंधः सुरभिर्ववौ

ତେବେ ଏକ ଶୁଭ ଓ ପ୍ରବଳ ନିମିତ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲା। ମାଳତୀ କୁସୁମର ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ବାୟୁକୁ ସୁରଭିତ କଲା।

Verse 48

अथ विहितविधानं कालमासाद्य देवस्त्रिदशगणहितार्थं सर्वभूतानुकंपी । विमल विरल केशश्चंद्रशंखोदयश्रीरदितितनयभावं देवदेवश्चकार

ତାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବିଧିବିଧାନର କାଳ ଆସିଲାବେଳେ, ତ୍ରିଦଶଗଣଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ ଦେବ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରଭାବ ଧାରଣ କଲେ। ଦେବଦେବଙ୍କ କେଶ ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ୱଳ୍ପ ଭାବେ ପ୍ରବାହମାନ ଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀ ଉଦୟମାନ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶଙ୍ଖ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମୟ ଥିଲା।

Verse 49

अवतरति च विष्णौ सिद्धदेवासुराणामनिमिषनयनानां विप्रसेदुर्मुखानि । अतिविरतरजोभिर्वायुभिः संवहद्भिर्दिनमपि च तदासीज्जन्म विष्णोः सुगर्भे

ବିଷ୍ଣୁ ଅବତରିତ ହେବା ସମୟରେ ସିଦ୍ଧ, ଦେବ ଓ ଅସୁର—ଅନିମିଷ ନୟନଧାରୀ—ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା। ଧୂଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିବାରୁ ପବନ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦମନ୍ଦ ବହିଲା, ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟଗର୍ଭରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମକାଳେ ଦିନଟି ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲାଗିଲା।

Verse 50

अदितिरजनगर्भा सापि देवी प्रयांती नतजघनभरार्त्ता मंदसंचाररम्या । अलसवदनखेदं पांडुभावं वहंती गुरुतरमवगाढं गर्भमेवोद्वहंती

ତେଜୋମୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ଅଦିତି ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; ଭାରରେ ନିତମ୍ବ ନମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ୍ଦ ଚାଲି ରମଣୀୟ ଥିଲା। ମୁହଁରେ ଅଳସ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଶ୍ରମଜନିତ ପାଣ୍ଡୁଭାବ ନେଇ, ଭିତରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା ଅତିଭାରୀ ଗର୍ଭକୁ ସେ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 51

ततः प्रविष्टे खलु गर्भवासं नारायणे भूतभविष्ययोगात् । विनापदं प्राप्तमनोरथानि भूतानि सर्वाणि तदा बभूवुः

ତାପରେ ଭୂତ-ଭବିଷ୍ୟତର ଯୋଗରେ ନାରାୟଣ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଗର୍ଭବାସରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆପଦାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ମନୋରଥ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 52

समीरणो वाति च मंदमंदं पतत्सु वर्षेषु नगोद्भवेषु । विविक्तमार्गेषु दिगंतरेषु जनेषु वै सत्यमुपागतेषु

ସମୀର ମନ୍ଦମନ୍ଦ ବହେ; ପର୍ବତଜନିତ ପ୍ରଦେଶରେ ବର୍ଷା ପଡ଼େ। ନିର୍ଜନ ପଥରେ ଓ ଦୂର ଦିଗନ୍ତରେ, ସତ୍ୟକୁ ଉପଗତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାପିଥାଏ।

Verse 53

विमुच्यमाने गगने रजोभिः शनैश्शनैर्नश्यति चांधकारे । उदरांतर्गते विष्णौ द्रोहबुद्धिस्तदाभवत्

ଆକାଶରେ ଧୂଳି ଧୀରେ ଧୀରେ ଛାଡ଼ାଯାଉଥିବାବେଳେ ଓ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ନଶିଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଉଦରାନ୍ତର୍ଗତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସେତେବେଳେ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 54

तां निशामय राजेंद्र देवमातुर्यथाक्रमम् । किमनुक्रमणेनैव लंघयामि त्रिविष्टपम्

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଦେବମାତାଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ନିରୀକ୍ଷଣ କର। କେବଳ ବର୍ଣ୍ଣନାମାତ୍ରେ ମୁଁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ଦେବଲୋକ) କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରିବି?

Verse 55

बाष्कलिं दानवेंद्रं तं कुर्यां पातालवासिनम् । शक्रस्य तु मया दत्तं धनं लावण्यमेव च

ସେହି ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବାଷ୍କଲିକୁ ମୁଁ ପାତାଳବାସୀ କରିଦେବି। ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମୁଁ ଧନ ଓ ଲାବଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିଛି।

Verse 56

दानवानां विनाशाय एकैव प्रभवाम्यहम् । क्षिपामि शरजालानि चक्रयानान्यनेकशः

ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକା ହିଁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ବାଣବର୍ଷା ଓ ଅନେକ ଚକ୍ରାକାର ଆୟୁଧ ନିକ୍ଷେପ କରେ।

Verse 57

गदाव्रातांश्च विविधान्दानवानां विनाशने । विबुधान्देवलोकस्थानधोभूमेस्तु दानवान्

ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସେ ବିଭିନ୍ନ ଗଦାଧାରୀ ଦଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବିବୁଧ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଦେବଲୋକରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଭୂମିତଳେ ପତିତ କଲେ।

Verse 58

करोमि कालयोगेन तत्तु कार्यं व्रतेन मे । निस्सृता सहसा वाणी वक्त्रमेवाभिसंस्थिता

କାଳଯୋଗରେ ମୁଁ ମୋର ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ। ହଠାତ୍ ବାଣୀ ନିସ୍ସୃତ ହୋଇ ମୋର ମୁଖରେ ହିଁ ସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 59

येनेदं चिन्त्यते पूर्वं यन्न दृष्टं न च श्रुतम् । बंधं वै दनुमुख्यस्य कृतं कोपेन पश्य मे

ଯେନେ ଏହା ପୂର୍ବେ ଚିନ୍ତିତ ହେଲା—ଯାହା କେବେ ଦେଖା ନ ଶୁଣା। ଦେଖ, କ୍ରୋଧବଶେ ମୁଁ ଦନୁର ଅଗ୍ର ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ବନ୍ଧନ କରିଛି।

Verse 60

कश्यपाय पुरा दत्तं धनं लावण्यमेव च । किमयं विगतोत्साहो वायवोथ समाकुलाः

ପୂର୍ବକାଳରେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଧନ ଓ ଲାବଣ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ତେବେ ଏବେ ସେ କାହିଁକି ଉତ୍ସାହହୀନ, ଏବଂ ପବନମାନେ କାହିଁକି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଅଶାନ୍ତ?

Verse 61

भ्रमतीव हि मे दृष्टिर्मैतद्रूपं प्रचिंतितम् । आविष्टा किमहं वच्मि केनाप्यसदृशं वचः

ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ଯେନେ ଘୁରୁଛି; ଏହି ରୂପକୁ ମୁଁ ଗଭୀର ଭାବେ ଚିନ୍ତିଛି। ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପରି ମୁଁ କ’ଣ କହିବି—ଅନ୍ୟ କାହାରୋ ପ୍ରେରଣାରେ ଯେନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବଚନ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 62

विकल्पवशमापन्नाऽभीक्ष्णं हृदिममर्श सा । दधार दिव्यं वर्षाणां सहस्रं दिव्यमीश्वरम्

ବିକଳ୍ପର ବଶରେ ପଡ଼ି ସେ ହୃଦୟରେ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲା; ଏବଂ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେ ଏକ ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରଣ କଲା।

Verse 63

ततः समभवत्तस्यां वामनो भूतवामनः । जातेन येन चक्षूंषि दानवानां हृतानि वै

ତାପରେ ତାହାରେ ବାମନ—ଦେହଧାରୀ ବାମନ—ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମମାତ୍ରରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗର୍ବ, ନିଶ୍ଚୟ ହରଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 64

जातमात्रे ततस्तस्मिन्देवदेवे जनार्दने । नद्यः स्वच्छांबुवाहिन्यो ववौ गंधवहोऽनिलः

ତେବେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ ଜନ୍ମିତ ହେବାମାତ୍ରେ ନଦୀମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳ ବହାଇଲେ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ପବନ ବହିଲା।

Verse 65

कश्यपोपि सुखं लेभे तेन पुत्रेण भास्वता । सर्वेषां मानसोत्साहस्त्रैलोक्यांतरवासिनाम्

ସେଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଲାଭ କଲେ; ତ୍ରିଲୋକରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ନୂତନ ଉତ୍ସାହ ଓ ଆନନ୍ଦ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 66

संजातमात्रे तु ततो जनाधिपजनार्दने । स्वर्गलोके दुंदुभयो विनेदुस्तैश्च ताडिताः

ତାପରେ ମନୁଷ୍ୟାଧିପ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରକଟ ହେବାମାତ୍ରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଦେବମାନେ ତାଡିତ କରିଥିବା ଦୁନ୍ଦୁଭି ଘୋଷ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

Verse 67

अतिप्रहर्षात्तु जगत्त्रयस्य मोहश्च दुःखानि च नाशमीयुः । जगो च गन्धर्वगणोतिमात्रं भावस्वरैर्भर्तृविमिश्रिताश्च

ଅତିପ୍ରହର୍ଷରେ ତ୍ରିଜଗତର ମୋହ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଇଲା; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣଙ୍କ ମହା କଲକଲ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା—ଭାବମୟ ସ୍ୱରରେ, ନିଜ ନାୟକମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି।

Verse 68

सुराङ्गनाश्चापि च भावयुक्ता नृत्यंति तत्राप्सरसां समूहाः । तथैव विद्याधरसिद्धसंघा विमानयानैर्मुदिता भ्रमंति

ସେଠାରେ ଭାବଯୁକ୍ତ ସୁରାଙ୍ଗନାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦଳ ସମବେତ ହୁଏ। ଏହିପରି ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସଂଘ ଆନନ୍ଦରେ ବିମାନଯାନରେ ବିହାର କରେ।

Verse 69

वदंति सत्यानृतकार्यनिर्णयं तथाभिरंगं प्रतिदर्शयंति । गायंति गेयं विनिवृत्तरागा मुहुर्मुहुर्दुःखसुखप्रभूताः

ସେମାନେ କର୍ମଫଳରେ ସତ୍ୟ-ଅସତ୍ୟର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି କହନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ରାଗରହିତ ହୋଇ, ଗେୟକୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ ଗାନ କରନ୍ତି—ଦୁଃଖ-ସୁଖର ବହୁ ଅନୁଭବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ।

Verse 70

नृत्यंति वै स्वर्गगताश्च ते तु धर्मार्जितं स्वर्गमितो व्रजंति । इति विगतविषादे निर्मले जीवलोके तिमिरनिकरमुक्ता निर्वृतिं प्राप्तुकामाः

ସ୍ୱର୍ଗଗତ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତାହାଁରେ ନୃତ୍ୟ କରି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏଠାରୁ ଧର୍ମାର୍ଜିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ବିଷାଦରହିତ ନିର୍ମଳ ଜୀବଲୋକରେ, ଅନ୍ଧକାରର ନିକରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରମ ନିର୍ବୃତି (ଶାନ୍ତି) ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 71

तत्रोचुः केचिदुर्व्यां जयजय भगवन्संप्रहृष्टाश्च केचित् । त्वेवं प्रोक्तप्रणादैरविरल मनसश्चानुवादैस्तथान्यैः । ध्यायंतेन्ये निगूढं जननभय जरामृत्युविच्छेदहेतो । रित्येवं कृत्स्नमासीज्जगदिदमखिलं सर्वतः संपृहृष्टम्

ସେଠାରେ ପୃଥିବୀରେ କେହି କେହି ‘ଜୟ ଜୟ, ହେ ଭଗବନ୍!’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଆଉ କେହି କେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। କେହି ଅବିରଳ ମନରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଣାଦ ଓ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତିବଚନରେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ଆଉ କେହି ଜନନ-ଜରା-ମୃତ୍ୟୁଭୟ ଛେଦକ ହେତୁ ଗୂଢ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 72

परमासाद्य यं विष्णुं ब्रह्माह जगतः कृते । जातोयं भवतामर्थे वामनो यदपीश्वरः

ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ସମୀପ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତ୍‌ହିତାର୍ଥେ କହିଲେ—‘ଏହି ବାମନ ତୁମମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେଇ ସ୍ୱୟଂ ଈଶ୍ୱର।’

Verse 73

एष ब्रह्मा च विष्णुश्च एष एव महेश्वरः । एष वेदाश्च यज्ञाश्च स्वर्गश्चैष न संशयः

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ; ସେଇ ଏକମାତ୍ର ମହେଶ୍ୱର। ସେଇ ବେଦ ଓ ସେଇ ଯଜ୍ଞ; ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 74

विष्णुव्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । एकः स तु पृथ्क्त्वेन स्वयंभूरिति विश्रुतः

ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ବିଷ୍ଣୁଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ। ତଥାପି ସେଇ ଏକ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ନାନାଭେଦରେ ପୃଥକ୍‌ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇ ‘ସ୍ୱୟଂଭୂ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 75

यथार्थवर्णके स्थाने विचित्रः स्फाटिको मणिः । ततो गुणवशात्तस्य स्वयंभोरनुवर्त्तनम्

ଯେପରି ସତ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣବାହୀ ଆଧାରରେ ରଖା ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଫଟିକମଣି ସେଇ ବର୍ଣ୍ଣର ଛାୟା ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ଗୁଣବଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ସହ ଅନୁରୂପ ଅନୁବର୍ତ୍ତନ ଜନ୍ମେ।

Verse 76

यथा हि गार्हपत्योग्निरन्यसंज्ञां पुनर्व्रजेत् । लभेत संज्ञां भगवान्ब्राह्मादिषु तथा ह्यसौ

ଯେପରି ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ସଂଜ୍ଞା ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ସେଇ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାନା ନାମ ଓ ସଂଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 77

सर्वथा वामनो देवो देवकार्यं करिष्यति । एवं चिंतयतां तेषां भावितानां दिवौकसाम्

“ସର୍ବଥା ବାମନଦେବ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବେ”—ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଭାବିଲେ ସେଇ ଦିବୌକସମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ନିଶ୍ଚୟରେ ସ୍ଥିର ଥିଲା।

Verse 78

जगाम शक्रसहितो बाष्कलेश्च निवेशनम् । दूरादेव च तां दृष्ट्वा पुरीं तस्य समावृताम्

ସେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ବାଷ୍କଲଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ; ଏବଂ ଦୂରରୁହିଁ ଚାରିଦିଗରୁ ଆବୃତ ତାଙ୍କର ସେଇ ପୁରୀକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 79

पांडुरैः खगमागम्यैः सर्वरत्नोपशोभितैः । शोभितां भवनैर्मुख्यैस्सुविभक्तमहापथैः

ସେହି ନଗରୀ ପାଣ୍ଡୁର ବର୍ଣ୍ଣର, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗମ୍ୟ ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାସାଦରେ, ସର୍ବରତ୍ନର ଶୋଭାରେ, ମୁଖ୍ୟ ଭବନରେ ଓ ସୁବିଭକ୍ତ ବିଶାଳ ମହାପଥରେ ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 80

नित्यप्रभिन्नैर्मातंगैरंजनाचलसन्निभैः । देवनागकुलोत्पन्नैः शतसंख्यैर्विराजिताम्

ସେହି ନଗରୀ ସଦା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ, ଅଞ୍ଜନାଚଳ ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ଦେବ-ନାଗ କୁଳୋତ୍ପନ୍ନ ଶତସଂଖ୍ୟକ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 81

निर्मांसगात्रैस्तुरगैरल्पकर्णैर्मनोजवैः । दीर्घग्रीवाक्षिकूटैश्च मनोज्ञैरुपशोभिताम्

ସେହି ନଗରୀ କ୍ଷୀଣ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ, ଅଳ୍ପକର୍ଣ୍ଣ, ମନୋବେଗୀ, ମନୋହର, ଦୀର୍ଘଗ୍ରୀବା ଓ ଉନ୍ନତ ନେତ୍ରକୂଟ ଥିବା ତୁରଗମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 82

पद्मगर्भसुवर्णाभाः पूर्णचंद्रनिभाननाः । संल्लापोल्लापकुशलास्तत्र वेश्याः सहस्रशः

ସେଠାରେ ସହସ୍ରଶଃ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ—ପଦ୍ମକଳିର ଗର୍ଭସ୍ଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭା ସଦୃଶ କାନ୍ତିମତୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ, ଏବଂ ସୁମଧୁର ସଂଲାପ ଓ କୌତୁକମୟ ଉଲ୍ଲାପରେ କୁଶଳ।

Verse 83

न तत्पुण्यं न सा विद्या न तच्छिल्पं न सा कला । बाष्कलेर्न पुरेऽस्याथ निवासं प्रतिगच्छति

ନ ସେହି ପୁଣ୍ୟ, ନ ସେହି ବିଦ୍ୟା, ନ ସେହି ଶିଳ୍ପ, ନ ସେହି କଳା—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛିମଧ୍ୟ ବାଷ୍କଳର ଏହି ପୁରୀରେ ନିବାସ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଏ ନାହିଁ।

Verse 84

उद्यानशतसंबाधं समाजोत्सवमालिनि । अन्विते दनुमुख्यैश्च सर्वैरंतकवर्जितैः

ଶତଶତ ଉଦ୍ୟାନରେ ଠସାଠସି ଓ ସମାଜ-ଉତ୍ସବମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସେହି ନଗରୀ ଦନୁଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲା; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁଭୟରହିତ।

Verse 85

वीणावेणुमृदंगानां शब्दैः सर्वत्र नादिते । सदा प्रहृष्टा दनुजा बहुरत्नोपशोभिताः

ବୀଣା, ବେଣୁ ଓ ମୃଦଙ୍ଗର ନାଦରେ ସର୍ବତ୍ର ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା; ଦନୁଜମାନେ ସଦା ପ୍ରହର୍ଷିତ ଓ ବହୁ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 86

क्रीडमानाः प्रदृश्यंते मेराविव यथामराः । ब्रह्मघोषो महांस्तत्र दनुवृद्धैरुदीरितः

ସେମାନେ ସେଠାରେ କ୍ରୀଡାରତ ହୋଇ ମେରୁପର୍ବତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଦିଶୁଥିଲେ; ଏବଂ ଦନୁର ବୃଦ୍ଧ ବଂଶଜମାନେ “ବ୍ରହ୍ମା!” ବୋଲି ମହାଘୋଷ କଲେ।

Verse 87

साज्यधूमेन चाग्नीनां वायुना नष्टकिल्बिषे । सुगंधधूपविक्षेप सुरभीकृतमारुते

ଘୃତଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଧୂମରେ ସେହି ବାୟୁ ପାପରହିତ ହେଲା; ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପର ବିକ୍ଷେପରେ ମାରୁତ ସୁରଭିତ ହୋଇଉଠିଲା।

Verse 88

सुगंधिदनुजाकीर्णे पुरे तस्मिंस्तु बाष्कलि । त्रैलोक्यं तु वशे कृत्वा सुखेनास्ते स दानवः

ସୁଗନ୍ଧି ଦନୁଜମାନେ ଠସାଠସି ଥିବା ସେହି ନଗରୀରେ ବାଷ୍କଲି ନାମକ ଦାନବ ତ୍ରିଲୋକକୁ ବଶ କରି ସୁଖରେ ବସୁଥିଲା।

Verse 89

तत्रस्थः पालयन्नास्ते त्रैलोक्यं सचराचरं । धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च सत्यवादी जितेंद्रियः

ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାଳନ କରି ରହନ୍ତି। ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ।

Verse 90

सुदर्शः पूर्वदेवानां नयानयविचक्षणः । ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दीनानामनुकंपकः

ସୁଦର୍ଶ ପୂର୍ବଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କରଣୀୟ–ଅକରଣୀୟରେ ବିଚକ୍ଷଣ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ, ଶରଣ୍ୟ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାଳୁ।

Verse 91

वेदमंत्रप्रभूत्साह सर्वशक्तिसमन्वितः । षाड्गुण्यविषयोत्साहः स्मितपूर्वाभिभाषितः

ବେଦମନ୍ତ୍ରଜନିତ ମହାଉତ୍ସାହରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ସେ, ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉତ୍ସାହୀ; ପ୍ରଥମେ ସ୍ମିତ କରି ପରେ କଥା କହୁଥିଲେ।

Verse 92

वेदवेदांगतत्वज्ञो यज्ञयाजी तपोरतः । न च दुःशीलनिरतः स सर्वत्राविहिंसकः

ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ରତ। ସେ ଦୁଶ୍ଶୀଳତାରେ ଲିନ ନୁହେଁ; ସର୍ବତ୍ର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସକ।

Verse 93

मान्यमानयिता शुद्धः सुमुखः पूज्यपूजकः । सर्वार्थविदनाधृष्यः सुभगः प्रियदर्शनः

ସେ ମାନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାନ ଦେଉଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ, ସୁମୁଖ ଓ ପୂଜ୍ୟଙ୍କ ପୂଜକ। ସେ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଅନାଧୃଷ୍ୟ, ସୁଭଗ ଓ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ।

Verse 94

बहुधान्यो बहुधनो बहुयानश्च दानवः । त्रिवर्गसाधको नित्यं त्रैलोक्ये वरपूरुषः

ସେ ଦାନବ ବହୁଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ବହୁଧନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅନେକ ଯାନବାହନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ତ୍ରିବର୍ଗସାଧନରେ ରତ ଥାଇ, ତ୍ରିଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଭାବେ ସମ୍ମତ ହୁଏ।

Verse 95

स्वपुरीनिलयो नित्यं देवदानवदर्पहा । स चैवं पालयामास त्रैलोक्ये सकलाः प्रजाः

ସେ ନିତ୍ୟ ନିଜ ପୁରୀରେ ବସୁଥିଲେ ଏବଂ ଦେବ-ଦାନବଙ୍କ ଦର୍ପକୁ ନାଶ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ସେ ତ୍ରିଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ-ରକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 96

नाधमः कश्चिदप्यास्ते तस्मिन्राजनि दानवे । दीनो वा व्यधितो वापि अल्पायुर्वाथ दुःखितः

ସେହି ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ କେହି ମଧ୍ୟ ନୀଚ କିମ୍ବା ଅଧମ ଥିଲେ ନାହିଁ। କେହି ଦୀନ ନଥିଲେ, କେହି ରୋଗୀ ନଥିଲେ, କେହି ଅଳ୍ପାୟୁ ନଥିଲେ, କେହି ଦୁଃଖିତ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।

Verse 97

मूर्खो वा मंदरूपो वा दुर्भगो वा निराकृतः । एवं युतं तं विमलैर्गुणौघैर्दृष्ट्वा च मत्वा च निविष्टबुद्धिं

କେହି ମୂର୍ଖ ହେଉ, ରୂପରେ ମନ୍ଦ ହେଉ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୀଡ଼ିତ ହେଉ କିମ୍ବା ନିରାକୃତ ହେଉ—ତାକୁ ନିର୍ମଳ ଗୁଣମାଳାର ପ୍ରବାହରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖି ଓ ବୁଝିଲେ, ମନ ଦୃଢ଼ଭାବେ (ମର୍ଯ୍ୟାଦା-ସ୍ୱୀକାରରେ) ନିବିଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 98

प्रसादयन्दैत्यवरं महात्मा पुरंदरस्तं तु दनुप्रधानं । तेजोयुक्तं दानवं तं तपंतमिव भास्करं

ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଦନୁଙ୍କ ପ୍ରଧାନକୁ—ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ମହାତ୍ମା ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦହୁଥିବା ତେଜୋମୟ ସେହି ଦାନବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 99

त्रैलोक्यधारणे शक्तं विस्मितः सोऽभवत्तदा । इंद्रं पुरागतं दृष्ट्वा दानवेंद्राय पार्थिव

ତ୍ରିଲୋକକୁ ଧାରଣ କରିବାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି ସେତେବେଳେ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲା। ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ରାଜା ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲା।

Verse 100

इदमूचुस्तदागत्वा दानवा युद्धदुर्मदाः । आश्चर्यमिति वै कृत्वा इंद्रोभ्येति पुरीं तव

ତାପରେ ସେଠାକୁ ଆସି ଯୁଦ୍ଧମଦରେ ଦୁର୍ମଦ ଦାନବମାନେ ‘ଏହା ସତ୍ୟେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ’ ବୋଲି ଭାବି ଏହି କଥା କହିଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ମାନି ତୁମ ପୁରୀକୁ ଅଭିମୁଖେ ଆସିଲେ।

Verse 101

एकाकी द्विजमुख्येन वामनेन सह प्रभो । अस्माभिर्यदनुष्ठेयं सांप्रतं नो वदस्व राट्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ଏକାକୀ, କେବଳ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାମନଙ୍କ ସହିତ। ହେ ରାଜନ୍, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।

Verse 102

दानवानब्रवीत्सर्वान्पुरे तिष्ठत संकुलं । प्रवेश्यतां देवराजः पूज्यः स तु ममाद्य वै

ଦାନବମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ନଗର ଭିତରେ ଭିଡ଼ କରି ରୁହ। ଦେବରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଉ; ଆଜି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବେ।’

Verse 103

एतस्मिन्नेव काले तु वामनः स च वासवः । आगतौ दनुनाथेन प्रेम्णा चैवावलोकितौ

ସେହି ସମୟରେ ବାମନ ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ; ଦନୁନାଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅବଲୋକନ କଲେ।

Verse 104

कृतार्थं मन्यतात्मानं प्रणिपातपुरःसरम् । उवाच वचनं राजा दानवानां धुरंधरः

ତାହାକୁ ଆତ୍ମତୃପ୍ତ ଓ ପ୍ରଣିପାତପୂର୍ବକ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଦାନବମାନଙ୍କର ଧୁରନ୍ଧର ସେ ରାଜା ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 105

अद्य वै त्रिषु लोकेषु नास्ति धन्यतरो मया । योहं श्रियावृतः शक्रं पश्यामि गृहमागतम्

ଆଜି ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରିଲୋକରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; କାରଣ ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧିରେ ଆବୃତ ମୁଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖୁଛି।

Verse 106

अर्थित्वकाम्यया यस्तु मामयं याचयिष्यति । गृहागतस्य तस्याहं दास्ये प्राणानपि ध्रुवम्

ଯେ କେହି ଯାଚକଭାବରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସି ମୋତେ ଯାଚିବ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।

Verse 107

दारान्पुत्रांस्तथागारं त्रैलोक्ये का कथा मम । आगत्य संमुखं तस्य अंकमानीय सादरम्

“ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଘର—ତ୍ରିଲୋକରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ?” ଏହିପରି କହି ସେ ତାହାର ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ସାଦରରେ (ଶିଶୁଟିକୁ) ତାହାର କୋଳରେ ରଖିଲା।

Verse 108

परिष्वज्याभिनन्द्यैनं गृहं प्रावेशयत्स्वकम् । तस्य स्वागतमर्घ्याद्यैः कृत्वा पूजां प्रयत्नतः

ତାହାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ସ୍ୱଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲା; ପରେ ସ୍ୱାଗତ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା।

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म पूर्णाः सर्वे मनोरथाः । यस्त्वां पश्यामि शक्राद्य स्वयमेव गृहागतम्

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା; ମୋର ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। କାରଣ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ—ହେ ଶକ୍ରାଦି ଦେବଗଣ—ସ୍ୱୟଂ ମୋ ଗୃହକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖୁଛି।

Verse 110

ख्याप्योहं दनुमुख्यानां देवराज त्वया कृतः । आगच्छता मम गृहं पुण्यता तु परा हि मे

ହେ ଦେବରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦାନବ-ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିମାନ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ମୋ ଗୃହାଗମନରେ ମୋର ପୁଣ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ହୋଇଛି।

Verse 111

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैस्सम्यगिष्टैस्तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्येत त्वयि दृष्टे पुरंदर

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେଇ ଫଳ ମିଳିଯାଏ।

Verse 112

यत्फलं भूमिदानेन गवां दानेन ऋत्विजे । ममाद्य तत्फलं भूतमथवा राजसूयकम्

ହେ ଋତ୍ୱିଜ, ଭୂମିଦାନ କିମ୍ବା ଗୋଦାନରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ହୁଏ, ଆଜି ସେଇ ଫଳ ମୋର ହୋଇଛି—ମନେ ହେଉଛି ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଲି।

Verse 113

नाल्पेन तपसा लभ्यं दर्शनं तव वासव । एवं गेहे मया यत्ते प्रियं कार्यं तदुच्यताम्

ହେ ବାସବ, ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟାରେ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳେ ନାହିଁ। ଆପଣ ଏଭଳି ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଣ ସାଧନ କରିବାକୁ ଅଛି, ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 114

विकल्पोऽन्यो न भवता हृदि कार्यः कथंचन । कृतं च तद्विजानीया यद्यदि स्यात्सुदुष्करं

ତୁମ ହୃଦୟରେ କେମିତି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଜାଣ—ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ସିଦ୍ଧ, ଯଦିଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ଲାଗୁଥାଏ।

Verse 115

पुण्योहं पुण्यतां प्राप्तो दर्शनात्तव शत्रुहन् । यत्ते देव वरैर्वंद्यौ वंदितौ चरणौ मया

ହେ ଶତ୍ରୁହନ୍! ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି। ହେ ଦେବ! ଯେ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ସେହି ତୁମ ଚରଣକୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନ କରିଛି।

Verse 116

किमागमनकृत्यं ते वद सर्वं मयि प्रभो । अत्याश्चर्यमिदं मन्ये तवागमन कारणं

ହେ ପ୍ରଭୋ! ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ—ମୋତେ ସବୁ କହ। ତୁମ ଆଗମନର କାରଣକୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ମନେ କରୁଛି।

Verse 117

इंद्र उवाच । जानेहं दनुमुख्यानां प्रधानं त्वां तु बाष्कले । नात्याश्चर्यमिदं भाति त्वयि दृष्टेऽसुरोत्तम

ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ବାଷ୍କଲ! ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଧାନ ନେତା ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ। ହେ ଅସୁରୋତ୍ତମ! ତୁମକୁ ଦେଖି ଏହା ମୋତେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଲାଗୁନାହିଁ।

Verse 118

विमुखा नार्थिनो यांति भवतो गृहमागताः । अर्थिनां कल्पवृक्षोसि दाता चान्यो न विद्यते

ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଯାଚକମାନେ କେବେ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ। ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ; ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାତା ନାହିଁ।

Verse 119

प्रभायां सूर्यतुल्योसि गांभीर्ये सागरोपमः । सहिष्णुत्वे धरा चैव श्रिया नारायणोपमः

ପ୍ରଭାରେ ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟତୁଲ୍ୟ, ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ସାଗରସମ। ସହିଷ୍ଣୁତାରେ ଧରାସଦୃଶ, ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିରେ ନାରାୟଣସମ।

Verse 120

ब्राह्मणः कश्यपकुले जातोयं वामनः शुभे । प्रार्थितोहमनेनैवं भूमेर्देहि पदत्रयं

ହେ ଶୁଭେ! କଶ୍ୟପକୁଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏହି ବାମନ ମୋତେ ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛି—‘ଭୂମିର ତିନି ପଦ ଦିଅ।’

Verse 121

ममाग्निशरणार्थाय यत्र कुर्यां मखं त्वहं । तदस्य कारणं कृत्वा अर्थितैषा मम प्रभो

ହେ ମୋ ପ୍ରଭୁ! ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ମୋତେ ଶରଣ ମିଳିବା ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଯଜ୍ଞ କରିବି—ତାହାର କାରଣ ଏହାକୁ କରିଦିଅ; ଏଭଳି ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି।

Verse 122

लोकत्रयं मेऽपहृतं त्वया विक्रम्य बाष्कले । निर्वृत्तिको निर्धनोस्मि यद्दित्से न तदस्ति मे

ହେ ବାଷ୍କଲ (ବଳି)! ତୁମେ ବିକ୍ରମ କରି ମୋର ତିନି ଲୋକ ଅପହରଣ କଲ। ଏବେ ମୁଁ ଉପାୟହୀନ ଓ ଧନହୀନ; ତୁମେ ଯାହା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।

Verse 123

भवंतं याचयिष्यामि परार्थेनापि चात्मना । अर्थित्त्वेन ममाप्यस्य यद्योग्यं तत्समाचर

ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାଚନା କରିବି—ପରହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ବିଷୟରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯାଚକ; ଏଠାରେ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ, ସେହି କରନ୍ତୁ।

Verse 124

जातोसि काश्यपे च त्वं वंशे वंशविवर्द्धनः । दित्यास्त्वं गर्भसंभूतः पिता त्रैलोकपूजितः

ତୁମେ କଶ୍ୟପବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଓ ସେହି ପବିତ୍ର ବଂଶର ବର୍ଦ୍ଧକ। ତୁମେ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭଜ, ତୁମ ପିତା ତ୍ରିଲୋକରେ ପୂଜିତ।

Verse 125

एवंभूतमहं ज्ञात्वा तेन त्वां याचयाम्यहम् । अस्याग्निशरणार्थाय दीयतां भू पदत्रयम्

ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଜାଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ଅଗ୍ନିରୁ ଆଶ୍ରୟ ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତିନି ପଦ ଭୂମି ଦିଆଯାଉ।

Verse 126

अतीव ह्रस्वगात्रस्य वामनस्यास्य दानव । भूमिभागे च पारक्ये दातुं न त्वहमुत्सहे

ହେ ଦାନବ! ଏହି ବାମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ହ୍ରସ୍ୱଦେହୀ, ଏବଂ ଏହି ଭୂମିଭାଗ ପରର; ତେଣୁ ମୁଁ ଦେବାକୁ ସାହସ କରୁନାହିଁ।

Verse 127

एतदेव मया दत्तं यद्भवानर्थितोसि मे । गुरवो यदि मन्यंते मंत्रिणो वा पदत्रयम्

ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ଅର୍ଥିଥିଲ, ସେଇଟି ମୁଁ ଦେଇଛି—ତିନି ପଦ ବିଷୟରେ ଗୁରୁଜନ ମାନିଲେ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମତ ହେଲେ।

Verse 128

अर्थित्वेन मदीयेन स्वकुले बांधवेपि च । गृहायाते मयि तथा यद्योग्यं तत्समाचर

ମୋର ଅନୁରୋଧରେ, ଏବଂ ତୁମ ନିଜ କୁଳ ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିଲେ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଉଚିତ, ସେହିପରି ଆଚରଣ କର।

Verse 129

यदि ते रुचितं वीर दानवेंद्र महाद्युते । तदस्मै दीयतां शीघ्रं वामनाय महात्मने

ହେ ବୀର, ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ମହାଦ୍ୟୁତେ, ଯଦି ତୁମକୁ ଏହା ରୁଚେ, ତେବେ ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାମନଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦିଆଯାଉ।

Verse 130

बाष्कलिरुवाच । देवेंद्र स्वागतं तेऽस्तु स्वस्ति प्राप्नुहि मा चिरम् । त्वं समीक्षस्वधात्मानं सर्वेषां च परायणम्

ବାଷ୍କଲି କହିଲେ—ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। ବିଳମ୍ବ ନ କରି କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶରଣ; ନିଜ ଅନ୍ତରାତ୍ମାକୁ ପରୀକ୍ଷା କର।

Verse 131

त्वयि भारं समावेश्य सुखमास्ते पितामहः । ध्यानधारणयायुक्तश्चिंतयानः परं पदम्

ଭାର ତୁମପରେ ଅର୍ପଣ କରି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସୁଖରେ ଆସୀନ; ଧ୍ୟାନ-ଧାରଣାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଛନ୍ତି।

Verse 132

संग्रामैर्बहुभिः खिन्नो जगच्चिंतामपास्य तु । क्षीराब्धिद्वीपमाश्रित्य सुखं स्वपिति केशवः

ବହୁ ସଂଗ୍ରାମରେ କ୍ଳାନ୍ତ କେଶବ ଜଗତ୍‌ଚିନ୍ତା ତ୍ୟାଗ କରି; କ୍ଷୀରସାଗର ଦ୍ୱୀପକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସୁଖରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 133

अन्ये च दानवाः सर्वे बलिनः सायुधास्त्वया । असहायेनैव शक्र सर्वेपि विनिपातिताः

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ—ବଳବାନ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ—ହେ ଶକ୍ର, କୌଣସି ସହାୟ ବିନା ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିପାତିତ କରିଛ।

Verse 134

आदित्या द्वादशैवेह रुद्रास्त्वेकादशापि वा । अश्विनौ वसवश्चैव धर्मश्चैव सनातनः

ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ଏବଂ ସେହିପରି ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ବସୁଗଣ, ଏବଂ ସନାତନ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 135

त्वद्बाहुबलमाश्रित्य त्रिदिवे मखभागिनः । त्वया क्रतुशतैरिष्टं समाप्तवरदक्षिणैः

ତୁମ ଭୁଜବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ତ୍ରିଦିବରେ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଅଧିକାରୀ ଦେବମାନେ ନିଜ ଭାଗ ପାଇଲେ; ଏବଂ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣାସହ ଶତ କ୍ରତୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରିଛ।

Verse 136

त्वया च घातितो वृत्रो नमुचिः पाकशासन । त्वदाज्ञाकारिणा पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना

ହେ ପାକଶାସନ (ଇନ୍ଦ୍ର)! ବୃତ୍ର ଓ ନମୁଚି ତୁମେ ହିଁ ବଧ କରିଥିଲ; ଏବଂ ପୂର୍ବେ ତୁମ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିଲେ।

Verse 137

हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्षोपि घातितः । हिरण्यकशिपुर्योत्र जङ्घे चारोप्य घातितः

ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ଭ୍ରାତା ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ବଧ ହେଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ଜଂଘା ଉପରେ ଉଠାଇ ରଖି ବଧ କରାଗଲା।

Verse 138

वज्रपाणिनमायांतमैरावणशिरोगतम् । संग्रामभूमौ दृष्ट्वा त्वां सर्वे नश्यंति दानवाः

ସଙ୍ଗ୍ରାମଭୂମିରେ ଐରାବତର ମସ୍ତକ ଉପରେ ଆରୂଢ, ହାତରେ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରି ତୁମ ଆଗମନ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦାନବ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 139

ये त्वया विजिताः पूर्वं दानवा बलवत्तराः । सहस्रांशेन तत्तुल्यो न भवामि कथंचन

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଯେ ଅତିବଳବାନ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ମୁଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ହଜାରଭାଗର ଏକ ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନୁହେଁ।

Verse 140

एवंविधोऽसि देवेंद्र मम का गणना भवेत् । मां समुद्धर्तुकामेन त्वयैवागमनं कृतम्

ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ଆପଣ ଏପରି ମହିମାମୟ; ମୋର କି ଗଣନା ହେବ? ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଆପଣେ ନିଜେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।

Verse 141

करिष्यामि न संदेहो दास्ये प्राणानपि ध्रुवम् । किमर्थं देवराजोक्ता भूमिरेषा त्वया हि मे

ମୁଁ କରିବି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି। କିନ୍ତୁ ଦେବରାଜ କହିଥିବା ଏହି ଭୂମିକୁ ଆପଣ ମୋତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଲେ?

Verse 142

इमे दाराः सुता गावो यच्चान्यद्विद्यते वसु । त्रैलोक्यराज्यमखिलं विप्रस्यास्य प्रदीयताम्

‘ଏହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ, ଏହି ଗାଈମାନେ ଏବଂ ଯେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଧନ ଅଛି—ତ୍ରିଲୋକର ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ସହିତ—ଏ ସବୁ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉ।’

Verse 143

अपकीर्तिर्भवेन्मह्यं पूर्वेषां च न संशयः । गृहायातस्य शक्रस्य दत्तं बाष्कलिना न तु

ଯଦି କୁହାଯାଏ ଯେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ବାଷ୍କଲି ଦାନ ଦେଲେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ଓ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅପକୀର୍ତି ହେବ।

Verse 144

अन्योपि योर्थी मे प्राप्तः समे प्रियतरः सदा । भवानत्र विशेषेण विचारं मा कृथाः क्वचित्

ମୋ ପାଖକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯାଚକ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସଦା ତୁମ ପରି ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ତେଣୁ ଏହି ବିଷୟରେ କେବେ ବିଶେଷ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ କରନି।

Verse 145

बृहत्त्रपा मे देवेंद्र यद्भूमेस्तु पदत्रयम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण प्रार्थितं तु त्वया विभो

ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ମୋତେ ମହା ଲଜ୍ଜା ଲାଗୁଛି—ହେ ବିଭୋ—ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ତୁମେ ମୋଠାରୁ ଭୂମିର ତିନି ପଦ ମାଗୁଛ।

Verse 146

दास्ये ग्रामवरानस्य भवतस्तु त्रिविष्टपम् । अश्वान्गजान्भूमिधनं स्त्रियश्चोद्भिन्नचूचुकाः

ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଦେବି; ତୁମ ପାଇଁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ) ମଧ୍ୟ—ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଭୂମି ଓ ଧନ, ଏବଂ ଉନ୍ନତ ସ୍ତନଯୁକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବି।

Verse 147

यासां दर्शनमात्रेण वृद्धोपि तरुणायते । ताः स्त्रियो वसुधां चैतां वामनस्य प्रतिग्रहम्

ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ବୃଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଯୁବକ ହୋଇଯାଏ—ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଏହି ବସୁଧା, ବାମନଙ୍କ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଗ୍ରହୀତ ଦାନ) ଅଟେ।

Verse 148

प्रतिदास्यामि देवेन्द्र प्रसादः क्रियतां हि मे । एतावदुक्ते वचने तदा बाष्कलिना नृप

ହେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ଏହା ପୁନଃ ଫେରାଇ ଦେବି; ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ। ଏତେ କଥା କହିବା ପରେ, ହେ ନୃପ, ସେତେବେଳେ ବାଷ୍କଲି ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 149

पुरोधास्तूशना प्राह दानवेंद्रं तदा वचः । भवान्राजा दानवेंद्र ऐश्वर्येष्टविधे स्थितः

ତେବେ ପୁରୋହିତ ଉଶନା ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦାନବ-ରାଜ! ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଅଷ୍ଟବିଧ ରୂପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶାସକ।”

Verse 150

युक्तायुक्तं न जानासि देयं कस्य मया क्वचित् । मंत्रिभिः सुसमालोच्य युक्तायुक्तं परीक्ष्य च

ତୁମେ ଯୁକ୍ତ-ଅଯୁକ୍ତ ଜାଣ ନାହ, ଏବଂ ମୋ ଦ୍ୱାରା କେବେ କାହାକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣ ନାହ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସୁଭଳି ପରାମର୍ଶ କରି, ଯୁକ୍ତାଯୁକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରି…

Verse 151

प्राप्तं त्रैलोक्यराज्यत्वं जित्वा देवान्सवासवान् । वाक्यस्यास्यावसानेव भवान्प्राप्स्यति बंधनं

ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହିତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜିତି ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକର ରାଜ୍ୟତ୍ୱ ପାଇଛ; କିନ୍ତୁ ଏହି ବଚନ ଶେଷ ହେବାମାତ୍ରେ ତୁମେ ବନ୍ଧନରେ ପତିତ ହେବ।

Verse 152

य एष वामनो राजन्विष्णुरेव सनातनः । नास्य वै भवता देयं पिता ते घातितः स्वयं

ହେ ରାଜନ! ଏହି ବାମନ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ସେ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 153

अयं ते पितृहा प्राप्तो मातृहा बंधुघातकः । वंशोच्छेदकरस्तुभ्यं भूतश्चैव भविष्यति

ଏହି ଜଣେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଥିବା ପିତୃହନ୍ତା, ମାତୃହନ୍ତା ଓ ବନ୍ଧୁଘାତକ; ସେ ତୁମ ବଂଶ ଉଚ୍ଛେଦକ ଥିଲା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ।

Verse 154

न चैष धर्मं जानाति शक्रादीनां हिते रतः । मायाविना दानवा ये मायया येन निर्जिताः

ଏହିଜଣ ଧର୍ମକୁ କିଛିମାତ୍ରେ ଜାଣେନାହିଁ, ଯଦିଓ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ହିତରେ ରତ; ମାୟାବୀ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସେ ମାୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜିତିଲା।

Verse 155

मायया ब्राह्मणं रूपं वामनं च प्रदर्शितम् । अत्र किं बहुनोक्तेन नास्य देयं तु किंचन

ମାୟାଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପ—ବାମନ—ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ତାକୁ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 156

मक्षिकापादमात्रं तु भूमिरस्य प्रतिग्रहः । विनाशमेष्यसि क्षिप्रं सत्यंसत्यं मया श्रुतम्

ତାହାଠାରୁ ମକ୍ଷିକାର ପାଦମାତ୍ର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦୋଷଯୁକ୍ତ ପ୍ରତିଗ୍ରହ। ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ; ମୁଁ ଏମିତି ଶୁଣିଛି।

Verse 157

गुरुणाप्येवमुक्तस्तु भूयो वाक्यमथाब्रवीत् । धर्मार्थिना मया सर्वं प्रतिज्ञातं गुरो त्विदम्

ଗୁରୁ ଏଭଳି କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୁଣି କହିଲା—“ଗୁରୁଦେବ, ଧର୍ମାର୍ଥୀ ମୁଁ ଏ ସବୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି।”

Verse 158

प्रतिज्ञापालनं कार्यं सतां धर्मः सनातनः । यद्येष भगवान्विष्णुर्नास्ति धन्यतरो मया

ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସନାତନ ଧର୍ମ। ଯଦି ଏହିଜଣେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

Verse 159

गृह्य प्रतिग्रहं मत्तो यदि देवान्बुभूषति । भूयोपि धन्यतां नीतो देवेनानेन वै गुरो

ଯଦି ସେ ମୋଠାରୁ ଦାନ গ্ৰହଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ହେ ଗୁରୁ, ଏହି ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନର୍ବାର ଧନ୍ୟତାକୁ ନୀତ ହୋଇଛି।

Verse 160

यं योगिनो ध्यानयुक्ता ध्यायमाना हि दर्शनम् । न लभंते तथा विप्रास्सोयं दृष्टो मयाद्य वै

ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ଯୋଗୀମାନେ ଧ୍ୟାନ କରି କରି ମଧ୍ୟ ଯେ ଦର୍ଶନ ପାଇନଥାନ୍ତି, ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନକୁ ଆଜି ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଦେଖିଛି।

Verse 161

दानानि ये प्रयच्छंति सकुशोदकपाणिना । प्रीयतां भगवान्विष्णुः परमात्मा सनातनः

ହାତରେ କୁଶ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳ ଧରି ଯେମାନେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସନାତନ ପରମାତ୍ମା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 162

एवमुक्ते तु वचने अपवर्गस्य भागिनः । यदत्र कार्यकरणे विकल्पो मे बभूव ह

ଅପବର୍ଗର ଭାଗୀ ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏପରି ବଚନ କହିଲେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିବା-କରାଇବା ବିଷୟରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 163

उपदिष्टोस्मि भवता बालत्वे चावधारितम् । शत्रावपि गृहायाते मास्त्वदेयं तु किंचन

ଆପଣ ମୋତେ ବାଳ୍ୟକାଳରେ ଯେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଧାରଣ କରିଛି—ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଅତିଥିକୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ କିଛିମାତ୍ର ରୋକିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 164

एतदेव विचिंत्याहं प्राणानपि स्वकान्गुरो । वामनस्य प्रदास्यामि शक्रस्यापि त्रिविष्टपम्

ହେ ଗୁରୁଦେବ, ଏହି କଥା ଭାବି ମୁଁ ମୋ ପ୍ରାଣମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ମୁଁ ବାମନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ସମର୍ପିବି ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ସ୍ୱର୍ଗ ଫେରାଇଦେବି।

Verse 165

अपीडाकारि यद्दानं तद्दानमिह दीयते । पीडाकारि च यद्दानं तद्दानं समलं स्मृतम्

ଯେ ଦାନ କାହାକୁ ପୀଡା ଦିଏନାହିଁ, ସେଇ ଦାନ ଏହି ଲୋକରେ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଦାନ ପୀଡାକାରୀ, ସେ ଦୋଷଯୁକ୍ତ (ମଲିନ) ଦାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 166

एतच्छ्रुत्वा गुरुस्तत्र त्रपयाधोमुखः स्थितः । बाष्कलिरुवाच । अर्थिता भवतो देव देया सर्वा धरा मया

ଏହା ଶୁଣି ଗୁରୁ ସେଠାରେ ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ବାଷ୍କଲି କହିଲେ—ହେ ଦେବ, ଆପଣ ଯାଚନା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିବି।

Verse 167

त्रपाकरं भवेन्मह्यं यदस्य भूपदत्रयम् । इंद्र उवाच । सत्यमेतद्दानवेन्द्र यदुक्तं भवता हि मे

‘ତାହାର ଭୂମିର ତିନି ପଦ ହେବା ମୋ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାକର।’ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 168

भूमेः पदत्रयार्थित्वं द्विजेनानेन मे कृतम् । एतावता त्वयं चार्थी मयाप्यस्य कृते भवान्

ଏହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ‘ଭୂମିର ତିନି ପଦ’ ଯାଚନା ସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଏତେକରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଯାଚକ ହେଲ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଚକ ହେଲି।

Verse 169

दनुपुत्रो याचितोसि वरमेतत्प्रदीयताम् । बाष्कलिरुवाच । पदत्रयं वामनाय देवराज प्रतीच्छ मे

ହେ ଦନୁପୁତ୍ର, ତୁମଠାରୁ ବର ଯାଚିତ ହୋଇଛି—ଏହି ବର ପ୍ରଦାନ ହେଉ। ବାଷ୍କଲି କହିଲେ—ହେ ଦେବରାଜ, ବାମନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ତିନି ପଦ ଗ୍ରହଣ କର।

Verse 170

तत्र त्वं सुचिरं कालं सुखी सुरपते वस । एवमुक्त्वा बाष्कलिना वामनाय पदत्रयम्

ହେ ସୁରପତି, ସେଠାରେ ତୁମେ ଅତି ଦୀର୍ଘ କାଳ ସୁଖରେ ବସ। ଏମିତି କହି ବାଷ୍କଲି ବାମନଙ୍କୁ ତିନି ପଦ ଦାନ ବିଷୟରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 171

तोयपूर्वं तदा दत्तं प्रीयतां मे हरिः स्वयम् । दत्ते तु दानवेंद्रेण त्यक्त्वा रूपं च वामनम्

ତେବେ ଜଳପୂର୍ବକ ଦାନ ଦିଆଗଲା ଓ ସେ କହିଲା—“ହରି ସ୍ୱୟଂ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।” ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଦାନ କରିବା ସହିତ ହରି ବାମନରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 172

हरिराचक्रमे लोकान्देवानां हितकाम्यया । यज्ञपर्वतमासाद्य गत्वा चैव उदङ्मुखः

ଦେବମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ହରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କ୍ରମ କଲେ। ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଗଲେ।

Verse 173

देवस्य वामचरणे निविष्टो दानवालयः । तत्र क्रमं स प्रथमं ददौ सूर्ये जगत्पतिः

ଦେବଙ୍କ ବାମ ଚରଣରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ଆଳୟ ନିବିଷ୍ଟ ହେଲା। ସେଠାରେ ଜଗତ୍ପତି ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ରମ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଲେ।

Verse 174

द्वितीयं च ध्रुवे देवस्तृतीयेन च पार्थिव । ब्रह्मांडस्ताडितस्तेन देवेनाद्भुतकर्मणा

ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରହାରରେ ଦେବତା ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ତୃତୀୟ ପ୍ରହାରରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା ଦେବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 175

अंगुष्ठाग्रेण भिन्नेंडे जलं भूरि विनिःसृतम् । प्लावयित्वा ब्रह्मलोकान्सर्वान्लोकाननुक्रमात्

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରେଣ ଭିନ୍ନ ହେଲା ପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲାବେଳେ, ପ୍ରଚୁର ଜଳ ବାହାରିଲା; ସେ ଜଳ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ଲାବିତ କରି, କ୍ରମକ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଏକେକରେ ଡୁବାଇଦେଲା।

Verse 176

ध्रुवस्थानं सूर्यलोकं प्लाव्य तं यज्ञपर्वतम् । प्रविष्टा पुष्करं धारा धौत्वा विष्णुपदानि सा

ସେ ଧାରା ଧ୍ରୁବସ୍ଥାନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ଲାବିତ କରି, ସେଇ ଯଜ୍ଞପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଧୋଇ ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 177

पदानि यानि जातानि वैष्णवानि धरातले । तत्राश्रमे तु यो गत्वा स्नानं वाप्यां समाचरेत्

ଧରାତଳରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଜନ୍ମିଛି, ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ଯେ କେହି ସେଠାର ଵାପୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରେ—

Verse 178

अश्वमेधफलं तस्य दर्शनादेव जायते । एकविंशगणोपेतो वैकुंठे वासमाप्नुयात्

ତାହାର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଏକବିଂଶ ଗଣ ସହିତ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ ପାଏ।

Verse 179

भुक्त्वा तु विपुलान्भोगान्कल्पानां तु शतत्रयम् । तदंते जायते राजा सार्वभौमः क्षिताविह

ତିନିଶେ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେହି କାଳର ଶେଷରେ ସେ ଏଠାରେ ପୃଥିବୀରେ ସାର୍ବଭୌମ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 180

तोयधारा तु सा भीष्म अंगुष्ठाग्राद्विनिःसृता । नदी सा वैष्णवी प्रोक्ता विष्णुपादसमुद्भवा

ହେ ଭୀଷ୍ମ! ସେଇ ଜଳଧାରା ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠର ଅଗ୍ରଭାଗରୁ ନିଷ୍କ୍ରମିତ ହେଲା। ସେ ନଦୀ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାତ, ବିଷ୍ଣୁପାଦରୁ ଉଦ୍ଭୂତ।

Verse 181

अनेन कारणेनाभूद्गंगा विष्णुपदी नृप । यया सर्वमिदं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ନୃପ! ଗଙ୍ଗା ‘ବିଷ୍ଣୁପଦୀ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 182

अंगुष्ठाग्रक्षतादंडाद्यत्प्रविष्टं जलं शुभम् । प्राप्तं देवनदीत्वं तु यातु विष्णुपदी नदी

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଗ୍ରର କ୍ଷତଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ ଯେ ଶୁଭ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସେ ଦେବନଦୀତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁ ଏବଂ ‘ବିଷ୍ଣୁପଦୀ’ ନଦୀ ହେଉ।

Verse 183

देवनद्या तया व्याप्तं ब्रह्मांडं सचराचरम् । विभूतिभिर्महाभाग सर्वानुग्रहकाम्यया

ହେ ମହାଭାଗ! ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ନିଜ ବିଭୂତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦେବନଦୀ ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ବ୍ୟାପ୍ତ କଲା।

Verse 184

स बाष्कलिर्वामनेन उक्तः पूरय मे क्रमान् । अधोमुखस्तदा जात उत्तरं नास्य विंदति

ଏଭଳି ବାମନଙ୍କ “ମୋ ପଦକ୍ରମ ପୂରଣ କର” ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବାଷ୍କଲି ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ନିରୁତ୍ତର ହୋଇଗଲା।

Verse 185

मौनीभूतं तु तं दृष्ट्वा पुरोधा वाक्यमब्रवीत् । स्वाभाविकी दानशक्तिर्न तु स्रष्टुं वयं क्षमाः

ତାକୁ ମୌନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପୁରୋହିତ କହିଲେ—“ଦାନଶକ୍ତି ଆମର ସ୍ୱାଭାବିକ; କିନ୍ତୁ ଯାହା ଦେବାକୁ ହେବ ତାହା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ଆମେ ଅସମର୍ଥ।”

Verse 186

यावतीयं धरा देव सा दत्तानेन ते प्रभो । उक्तो बाष्कलिना विष्णुर्यावन्मात्रा वसुंधरा

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଧରା ଯେତେ ବିସ୍ତୃତ, ସେତେ ମାତ୍ରା ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିଛି—ଏମିତି କହି ବାଷ୍କଲି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବସୁନ୍ଧରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିମାଣ ଜଣାଇଲା।

Verse 187

या सृष्टा भवता पूर्वं सा मया न च गोपिता । अल्पाभूमिर्भवान्दीर्घो न तु सृष्टेरहं क्षमः

ଆପଣ ପୂର୍ବେ ଯେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ଆପଣ ବିରାଟ, ଭୂମି ଅଳ୍ପ; ତେଣୁ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ନିଭାଇବାରେ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।

Verse 188

इच्छाशक्तिः प्रभवति प्रभोस्ते देव सर्वदा । निरुत्तरस्तदा विष्णुर्मत्वा तं सत्यवादिनम्

ହେ ଦେବ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ସଦା ପ୍ରବଳ। ତାକୁ ସତ୍ୟବାଦୀ ଭାବି ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ନିରୁତ୍ତର ହୋଇଗଲେ।

Verse 189

ब्रूहि दानवमुख्य त्वं कं ते कामं करोम्यहम् । मम हस्तगतं तोयं त्वया दत्तं तु दानव

ହେ ଦାନବମୁଖ୍ୟ! କୁହ, ତୋର କେଉଁ କାମନା ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି? ହେ ଦାନବ, ତୋର ଦତ୍ତ ଜଳ ଏବେ ମୋ ହସ୍ତରେ ଅଛି।

Verse 190

तेन त्वं वरयोग्योसि वराणां भाजनं शुभं । दास्येहं भवतः काममर्थीयेन वृणुष्व ह

ଏହିହେତୁ ତୁ ଵରପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ—ଵରମାନଙ୍କର ଶୁଭ ପାତ୍ର। ମୁଁ ତୋର ଅଭୀଷ୍ଟ କାମନା ଦେବି; ଯାହା ଚାହୁଁ, ଵର ବାଛ, ମୁଁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

Verse 191

विज्ञप्तो हि तदा तेन देवदेवो जनार्दनः । भक्तिं वृणोमि देवेश त्वद्धस्तान्मरणं हि मे

ତେବେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ସେ ନିବେଦନ କଲା। (ସେ କହିଲା:) ହେ ଦେବେଶ! ମୁଁ ଭକ୍ତିକୁ ବର ଭାବେ ବାଛୁଛି; ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଆପଣଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ହେଉ।

Verse 192

व्रजामि श्वेतद्वीपं ते दुर्लभं तु तपस्विनाम् । आहैवमुक्ते विष्णुस्तं तिष्ठस्वैव युगांतरम्

ମୁଁ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଉଛି; ସେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି କହିବା ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ତାକୁ କହିଲେ—ଯୁଗାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ରୁହ।

Verse 193

वाराहरूपी यदाहं प्रवेक्ष्यामि धरातलम् । तदा हनिष्येहं त्वां तु मदग्रे च यदैष्यसि

ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ଧରାତଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ସେତେବେଳେ—ତୁ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ—ମୁଁ ଏଠି ତୋତେ ବଧ କରିବି।

Verse 194

उक्तोथ दानवस्तेन अपासर्प्पत्तदग्रतः । वामनेन समाक्रांताः सर्वे लोकास्तदा नृप

ତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦାନବ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରୁ ସରିଗଲା। ତେବେ, ହେ ନୃପ, ବାମନ ନିଜ ପଦକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲେ।

Verse 195

असुरैस्तैस्तदा त्यक्तं देवानां सत्यभाषणम् । देवो हृत्वा तु त्रैलोक्यं जगामादर्शनं विभुः

ତେବେ ସେଇ ଅସୁରମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ସତ୍ୟବଚନକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏବଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ତ୍ରିଲୋକକୁ ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

Verse 196

पातालनिलयश्चापि सुखमास्ते स बाष्कलि । शक्रोपि पालयामास विपश्चिद्भुवनत्रयम्

ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ବାଷ୍କଲି ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହିଲା। ଶକ୍ର ମଧ୍ୟ—ବିଚକ୍ଷଣ ହୋଇ—ତ୍ରିଭୁବନକୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 197

अयं त्रैविक्रमो नाम प्रादुर्भावो जगद्गुरोः । गंगासंभवसंयुक्तस्सर्वकल्मषनाशनः

ଏହା ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କ ‘ତ୍ରୈବିକ୍ରମ’ ନାମକ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ। ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ର ସମ୍ଭବ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହା ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷ (ପାପ) ନାଶ କରେ।

Verse 198

विष्णोः पदानामेषा ते उत्पत्तिः कथिता नृप । यां श्रुत्वा तु नरो लोके सर्वपापैः प्रमुच्यते

ହେ ନୃପ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ପଦଚିହ୍ନମାନଙ୍କର ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 199

दुःस्वप्नं दुर्विचिंत्यं च दुःष्करं दुःष्कृतानि च । क्षिप्रं हि नाशमायांति दृष्टे विष्णुपदत्रये

ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ, ଦୁର୍ବିଚାର, କଠିନ ବାଧା ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତ୍ରିପଦଚିହ୍ନ ଦର୍ଶନେ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯାନ୍ତି।

Verse 200

युगानुक्रमशो दृष्ट्वा पापिनो जंतवस्तथा । सूक्ष्मता दर्शिता भीष्म विष्णुना पददर्शने

ୟୁଗକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପାପୀ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଦେଖି, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପବିତ୍ର ପଦଚିହ୍ନ ଦର୍ଶନରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ କଲେ।