Adhyaya 19

Verse 1

भीष्म उवाच । पुष्करस्य च नंदायाः श्रुतं माहात्म्यमुत्तमं । ऋषिकोटिर्यदायाता पुष्करे मुखदर्शनात्

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ପୁଷ୍କର ଓ ନନ୍ଦାଙ୍କର ପରମ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ପୁଷ୍କରର ମୁଖ-ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନରେ ଏକ କୋଟି ଋଷି ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 2

सर्वैः सुरूपता लब्धा सर्वमेतन्मया श्रुतं । यज्ञोपवीतैर्भक्तानि यानि तानि वदस्व मे

ସମସ୍ତେ ସୁରୂପତା ପାଇଥିଲେ ବୋଲି ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏବେ କହନ୍ତୁ—ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି କେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ?

Verse 3

कथं तीर्थविभागस्तु कृतस्तैस्सु महात्मभिः । आश्रमे यानि तीर्थानि कृतान्यपि महर्षिभिः

ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି କଲେ? ଏବଂ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁମାନେ—ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

पदन्यासः कृतः पूर्वं विष्णुना यज्ञपर्वते । नागैस्तत्र पंचतीर्थं कृतं तैस्तु महाविषैः

ପୂର୍ବେ ଯଜ୍ଞପର୍ବତରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ପଦନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାବିଷଧର ନାଗମାନେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

Verse 5

पिंडप्रदानवापी च केन पूर्वं विनिर्मिता । उदङ्मुखी भूमिगता कथं गंगासरस्वती

ପିଣ୍ଡପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ଥିବା ବାପୀ (କୂଆ) ପୂର୍ବେ କିଏ ନିର୍ମାଣ କଲେ? ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ କିପରି ଭୂମିଗତ ହେଲେ?

Verse 6

ब्राह्मणैर्वेदविद्वद्भिः कथं यात्रा त्रिपुष्करे । कर्तव्या यत्फलं तस्या जायते तद्वदस्व मे

ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତ୍ରିପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କିପରି କରିବେ? ଏବଂ ତାହାରୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଜନ୍ମେ—ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 7

पुलस्त्य उवाच । प्रश्नभारो महानेष भवता परिकल्पितः । तदेकाग्रमना भूत्वा शृणु तीर्थ महाफलं

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନମାନଙ୍କର ମହାଭାର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛ। ତେଣୁ ଏକାଗ୍ରମନେ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହାଫଳ ଶୁଣ।

Verse 8

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतं । विद्यातपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

ଯାହାର ହାତ, ପାଦ ଓ ମନ ସୁସଂଯତ, ଏବଂ ଯେ ଵିଦ୍ୟା, ତପ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ—ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 9

प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो येनकेन चित् । अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते

ଯେ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଉପହାର ଗ୍ରହଣ) ଠାରୁ ନିବୃତ୍ତ, ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ଅହଂକାରରହିତ—ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ।

Verse 10

अक्रोधनश्च राजेंद्र सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେ କ୍ରୋଧରହିତ, ସତ୍ୟଶୀଳ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତରେ ନିଜକୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ—ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 11

ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तम । पूर्वं यत्र महाराज सत्रे पैतामहे तथा

ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ। ହେ ମହାରାଜ! ପୂର୍ବେ ସେଠାରେ ପିତାମହଙ୍କ ପୈତାମହ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଉପଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା।

Verse 12

यतीनामुग्रतपसां येषां कोटिः समागता । मुखदर्शनमाश्रित्य स्थितास्ते ज्येष्ठपुष्करे

ଉଗ୍ରତପସ୍ୟାରତ ଯତିମାନଙ୍କ ଏକ କୋଟି ସେଠାରେ ସମାଗତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ମୁଖଦର୍ଶନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସେମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 13

सुरूपतां परां लब्ध्वा प्रीतास्ते मुनिसत्तमाः । हर्षेण महताविष्टा ब्रह्मदर्शनकांक्षिणः

ପରମ ସୁରୂପତା ଲାଭ କରି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରୀତ ହେଲେ; ମହାହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଦର୍ଶନ କାମନା କଲେ।

Verse 14

यज्ञोपवीतैस्ते भूमिं माप्य सर्वे चतुर्द्दिशं । कृत्वा तीर्थं विभागं च स्थिता भक्तिपरायणाः

ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ସେମାନେ ଚାରି ଦିଗରେ ଭୂମିକୁ ମାପିଲେ; ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବିଭାଗ କରି ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 15

आसन्नश्च ततस्तेषां तदा तुष्टः पितामहः । कोटिं कृत्वा तदा तेषां मानं दृष्ट्वा मनीषिणां

ତେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ ସେ ମନୀଷୀମାନଙ୍କର ମାନ-ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ କୋଟିରେ ଗଣି ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

Verse 16

अद्यप्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति । इहागत्य नरो यो वै यदंगं प्रथमं जले

ଆଜିଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ହେବ। ଏଠାକୁ ଆସି ମଣିଷ ଯେ ଅଙ୍ଗଟି ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ଡୁବାଏ—

Verse 17

प्लावविष्यति रूपार्थं रूपिता तीर्थकारिता । भविष्यति न संदेहो योजनायतमंडले

ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ତାହା ପ୍ଲାବିତ ହେବ; ଏଭଳି ତୀର୍ଥ-କାରିତାଶକ୍ତି ରୂପିତ ହୋଇଛି। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯୋଜନ-ପରିମିତ ମଣ୍ଡଳରେ ଏହା ହେବ।

Verse 18

अर्धयोजनविस्तारं दीर्घं सार्धं हि योजनम् । एतत्प्रमाणं तीर्थस्य ऋषिकोटिप्रवर्त्तितम्

ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଏବଂ ଦୀର୍ଘତା ସାର୍ଧ (ଏକ ଓ ଅର୍ଧ) ଯୋଜନ। ଏହି ହେଉଛି ତୀର୍ଥର ପ୍ରମାଣ, ଯାହା କୋଟି ଋଷିମାନେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 19

अमृतस्येव तृप्येत अपमानस्य योगवित् । विषवच्च जुगुप्सेत संमानस्य सदा द्विजः

ଯୋଗବିଦ୍ ଅପମାନରେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ପରି ତୃପ୍ତ ହେଉ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ସଦା ସମ୍ମାନକୁ ବିଷ ପରି ଘୃଣା କରୁ।

Verse 20

सरस्वती महापुण्या प्रविष्टा ज्येष्ठपुष्करे । तत्रब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः

ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ ସରସ୍ୱତୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଥିଲେ।

Verse 21

अभिगच्छंति राजेंद्र चैत्रशुक्ल चतुर्दशीं । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ପିତୃ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ହୋଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

गोमेधं च तदाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत् । एवं तीर्थविभागस्तु कृतस्तैस्तु महर्षिभिः

ସେ ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ନିଜ କୁଳକୁ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଧାର କରେ; ଏହିପରି ତୀର୍ଥବିଭାଗ ସେଇ ମହର୍ଷିମାନେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 23

पितॄन्देवांश्च सन्तर्प्य विष्णुलोके महीयते । तत्र स्नात्वा भवेन्मर्त्यो विमलश्चन्द्रमा यथा

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ—ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି।

Verse 24

ब्रह्मलोकमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत् । नृलोके देवदेवस्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्

ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ପରମ ଗତିକୁ ଯାଏ; ନୃଲୋକରେ ଦେବଦେବଙ୍କ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 25

पुष्करं नाम विख्यातं महापातकनाशनम् । दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीपते

ହେ ମହୀପତେ! ‘ପୁଷ୍କର’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏହି ତୀର୍ଥ ମହାପାତକନାଶକ; ହେ ନରେଶ, ଏଥିରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଦଶକୋଟି ସହସ୍ର ସମାହିତ ଅଛି।

Verse 26

सान्निध्यं पुष्करे येषां त्रिसन्ध्यं कुलनन्दन । आदित्या वसवो रुद्रास्साध्याश्च स मरुद्गणाः

ହେ କୁଳନନ୍ଦନ! ଯେମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ନିତ୍ୟ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ମରୁଦ୍ଗଣ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 27

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नित्यं सन्निहिता विभोः । यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथा

ହେ ବିଭୋ! ଯେଉଁଠାରେ ଦେବମାନେ ତପ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେହିପରି ଦୈତ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନିତ୍ୟ ସନ୍ନିହିତ ରହନ୍ତି।

Verse 28

दिव्य योगा महाराज पुण्येन महतान्विताः । मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनस्विनः

ହେ ମହାରାଜ! ମହାପୁଣ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟଯୋଗଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ପୁଷ୍କରମାନେ, ସଦ୍ଗୁଣୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମନର ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 29

पूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे स मोदते । तस्मिंस्तीर्थे महाराज नित्यमेव पितामहः

ସମସ୍ତ ପାପ ପବିତ୍ର ହୋଇ ନଶିଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ। ହେ ମହାରାଜ! ସେହି ତୀର୍ଥରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ନିତ୍ୟ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 30

उवास परमप्रीतो देवदानवसम्मतः । पुष्करेषु महाराज देवास्सर्षिपुरोगमाः

ହେ ମହାରାଜ! ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସେ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପୁଷ୍କରରେ ବାସ କଲେ; ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ରେ ଥାଇ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 31

सिद्धिं च समनुप्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः । तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः

ସେମାନେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେ ତେଠାରେ ପିତୃ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ହୋଇ ଅଭିଷେକ କରେ—

Verse 32

अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः । अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः

ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି—ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ପୁଷ୍କରର ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯଦି କେହି ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଏ।

Verse 33

अन्नेन तेन संप्रीता कोटिर्भवति पूजिता । तेनासौ कर्मणा भीष्म प्रेत्य चेह च मोदते

ସେହି ଅନ୍ନଦାନରେ କୋଟି-କୋଟି ଜନ ତୃପ୍ତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ସେଇ କର୍ମଦ୍ୱାରା, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 34

शाकैर्मूलैः फलैर्वापि येन वा वर्त्तयेत्स्वयम् । तद्वै दद्याद्ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयकः

ମଣିଷ ଯେଉଁ ଆହାରରେ ନିଜ ଜୀବନ ଚାଲାଏ—ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି—ସେଇ ଆହାରକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଦ୍ୱେଷ ବିନା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

तेनैव प्राप्नुयात्प्राज्ञो हयमेधफलं नरः । ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम

ସେଇ ଉପାୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ଅଶ୍ୱମେଧଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ କି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କି ଶୂଦ୍ର, ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 36

पैतामहं सरः पुण्यं पुष्करं नाम नामतः । वैखानसानां सिद्धानां मुनीनां पुण्यदं हि यत्

ବ୍ରହ୍ମା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ‘ପୈତାମହ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଷ୍କର ନାମକ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ସରୋବର। ଏହା ବୈଖାନସ ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 37

सरस्वती पुण्यतमा यस्माद्याता महार्णवम् । आदिदेवो महायोगी यत्रास्ते मधुसूदनः

ଯେଉଁଠାରୁ ପରମପୁଣ୍ୟମୟ ସରସ୍ୱତୀ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଲୀନ ହୋଇଛି, ସେହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଆଦିଦେବ ମହାଯୋଗୀ ମଧୁସୂଦନ ବିରାଜନ୍ତି।

Verse 38

ख्यात आदिवराहेति नाम्ना त्रिदशपूजितः । हीनवर्णाश्च ये वर्णास्तीर्थे पैतामहे गताः

ସେ ‘ଆଦି-ବରାହ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ। ‘ହୀନ’ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୈତାମହ ତୀର୍ଥକୁ ଗଲେ ସେଠାରେ କଲ୍ୟାଣ ଲାଭ କରନ୍ତି।

Verse 39

न वियोनिं व्रजंत्येते स्नात्वा तीर्थे महात्मनः । कार्तिक्यां च विशेषेण योभिगच्छेत्तु पुष्करं

ହେ ମହାତ୍ମନ୍! ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଏମାନେ ଦୁର୍ଯୋନିକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ବିଶେଷକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ଅଧିକ ନିଶ୍ଚିତ।

Verse 40

फलं तत्राक्षयं तस्य भवतीत्यनुशुश्रुम । सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृतांजलि

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ସେଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଯେ ଲୋକ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପୁଷ୍କରମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଅବିନାଶୀ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 41

उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थे तु कौरव । जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा

ହେ କୌରବ! ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଜନ୍ମରୁ ନାରୀ କି ପୁରୁଷର ଯେ ପାପ ସଞ୍ଚିତ, ସବୁ ନଶିଯାଏ।

Verse 42

पुष्करे स्नानमात्रेण सर्वमेतत्प्रणश्यति । यथासुराणां प्रवरः सर्वेषां तु पितामहः

ପୁଷ୍କରରେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଏ ସବୁ ନଶିଯାଏ; ଯେପରି ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପିତାମହ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 43

तथैव पुष्करं तीर्थं तीर्थानामादिरुच्यते । त द्दृष्ट्वा दशवर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः

ସେହିପରି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଆଦି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତାହା ଦର୍ଶନ କରି ନିୟମୀ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଦଶ ବର୍ଷ ପୁଷ୍କରରେ ବସିବା ଉଚିତ।

Verse 44

क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं स गच्छति । यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते

ଯେ ଜଣେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତବର୍ଷ ଧରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଉପାସନା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 45

कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तु । पुष्करे दुष्करो होमः पुष्करे दुष्करं तपः

ନହେଲେ ପୁଷ୍କରରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଗୋଟିଏ ମାସ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ବାସ କରୁ। ସତ୍ୟକୁ କହିଲେ ପୁଷ୍କରରେ ହୋମ କରିବା ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ତପ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍କର।

Verse 46

पुष्करे दुष्करं दानं वासश्चैव सुदुष्करः । ब्राह्मणो वेदविद्वांस्तु गत्वा वै ज्येष्ठपुष्करं

ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ କରିବା ଦୁଷ୍କର, ଏବଂ ସେଠାରେ ବାସ କରିବା ତ ଆହୁରି ଅତି ଦୁଷ୍କର। ତଥାପି ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କର)କୁ ଯାଇ (ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ)।

Verse 47

स्नानाद्भवेन्मोक्षभागी श्राद्धेन पितृतारकः । नाममात्रोपि यो विप्रो गत्वा संध्यामुपासते

ସ୍ନାନରେ ମୋକ୍ଷଭାଗୀ ହୁଏ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାରେ। ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଯାଇ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରେ, ତେବେ (ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ)।

Verse 48

वर्षाणि द्वादशैवेह तेन संध्या ह्युपासिता । भवेत्तु नात्र संदेहः पुरा प्रोक्तं स्वयंभुवा

ଏଠାରେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କଲା। ଏହିପରି ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଜେ ଏହା କହିଥିଲେ।

Verse 49

सावित्री कथितो दोषः कुले तस्य न जायते । या पत्नी ददते भर्तुः संध्योपास्तिं करिष्यतः

ସାବିତ୍ରୀ-ବିଧିରେ କହିଥିବା ଦୋଷ ସେହି ପୁରୁଷର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ଯାହାର ପତ୍ନୀ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ (ସେବା-ସହାୟତା) ଦିଏ।

Verse 50

करकेण तु ताम्रेण तोयं मुक्ता दिवं व्रजेत् । ब्रह्मलोकमनुप्राप्य तिष्ठति ब्रह्मणो दिनं

ଯେ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ଜଳଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନର ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହେ।

Verse 51

तेनापि द्वादशाब्दानि संध्योपास्ता न संशयः । भवेत्समीपगा पत्नी कुर्वतः पितृतर्पणं

ସେହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନା କୃତ ହେବା ସମାନ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପିତୃତର୍ପଣ କରୁଥିବାବେଳେ ପତ୍ନୀ ସମୀପରେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 53

दक्षिणां दिशमास्थाय गायत्र्या राजसत्तम । पितॄणां परमा तृप्तिः क्रियते द्वादशाब्दिकी

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କଲେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପରମ ତୃପ୍ତି ସାଧିତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 54

युगसहस्रं पिण्डेन श्राद्धेनानन्त्यमश्नुते । एतदर्थं हि विद्वांसः कुर्वंते दारसंग्रहं

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ହିଁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବିବାହ କରି ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 55

तीर्थे गत्त्वा प्रदास्यामः पिंडान्वै श्राद्धपूर्वकं । तेषां पुत्रा धनं धान्यमविच्छिन्ना च संततिः

ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଆମେ ଶ୍ରାଦ୍ଧପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବୁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସନ୍ତତି ହେବ।

Verse 56

भवेद्वै नात्र संदेह एतदाह पितामहः । तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्

ଏଥିରେ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି। ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 57

आश्रमानपि ते वच्मि शृणुष्वैकमना नृप । अगस्त्येन कृतश्चात्र आश्रमो देवसंमितः

ହେ ନୃପ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ କହୁଛି; ଏକାଗ୍ରମନେ ଶୁଣ। ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଦେବସମ୍ମତ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଅଛି।

Verse 58

सप्तर्षीणां पुरा चात्र आश्रमो देवसम्मतः । ब्रह्मर्षीणां तथा चात्र मनूनां परमस्तथा

ଏଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଥିଲା। ଏହିପରି ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଏବଂ ମନୁମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 59

नागानां च पुरी रम्या यज्ञपर्वतरोधसि । अगस्त्यस्य महाराज प्रभावममितात्मनः

ଯଜ୍ଞପର୍ବତର ଢାଳରେ ନାଗମାନଙ୍କ ଏକ ରମ୍ୟ ପୁରୀ ଅଛି। ହେ ମହାରାଜ! ଏବେ ଅମିତାତ୍ମା ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମହା ପ୍ରଭାବ (ପରାକ୍ରମ) ଶୁଣ।

Verse 60

कथयामि समासेन शृणु त्वं सुसमाहितः । पूर्वं कृतयुगे भीष्म दानवा युद्धदुर्मदाः

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି; ତୁମେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଶୁଣ। ହେ ଭୀଷ୍ମ! ପୂର୍ବ କୃତଯୁଗରେ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଦୁର୍ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 61

कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः । ते तु वृत्रं समाश्रित्य देवान्हंतुं समुद्यताः

‘କାଲେୟ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ସେହି ଗଣମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ। ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 62

ततो देवाः समुद्विग्ना ब्रह्माणमुपतस्थिरे । कृतांजलींस्तु तान्सर्वान्परमेष्ठीत्युवाच ह

ତତ୍ପରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ହାତ ଯୋଡ଼ି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ପରମେଷ୍ଠୀ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 63

विदितं मे सुराः सर्वं यद्वः कार्यं चिकीर्षितं । तमुपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ

ହେ ଦେବଗଣ! ତୁମ୍ଭେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତାହା ମୋତେ ଜଣାଅଛି। ତୁମ୍ଭେମାନେ ଯେପରି ବୃତ୍ରାସୁରକୁ ବଧ କରିପାରିବ, ସେହି ଉପାୟ ମୁଁ କହୁଅଛି।

Verse 64

दधीचिरिति विख्यातो महानृषिरुदारधीः । तं गत्वा सहितास्सर्वे वरं च प्रतियाचत

ଦଧୀଚି ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଜଣେ ଉଦାର ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ମହର୍ଷି ଅଛନ୍ତି। ତୁମ୍ଭେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ ଏବଂ ବର ପ୍ରାର୍ଥନା କର।

Verse 65

स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनांतरात्मना । स वाच्यः सहितैः सर्वैर्भवद्भिर्जयकांक्षिभिः

ସେହି ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରିବେ। ତେଣୁ ବିଜୟ ଅଭିଳାଷୀ ତୁମ୍ଭେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍।

Verse 66

स्वान्यस्थीनि प्रयच्छस्व त्रैलोक्यहितकांक्षया । स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्यस्थीनि प्रदास्यति

"ତ୍ରିଲୋକର ମଙ୍ଗଳ କାମନାରେ ଆପଣ ନିଜର ଅସ୍ଥି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।" ସେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜର ଅସ୍ଥିସମୂହ ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

Verse 67

तस्यास्थिभिर्महाघोरं वज्रं संक्रियतां दृढं । महच्छत्रुहनं दिव्यं तदस्त्रमशनिः स्मृतं

ତାହାର ଅସ୍ଥିଦ୍ୱାରା ମହାଘୋର, ଦୃଢ଼ ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ବଜ୍ର ଗଢ଼ାଯାଉ। ମହାଶତ୍ରୁହନନକାରୀ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ‘ଅଶନି’ (ବଜ୍ର) ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 68

तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः । एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्मात्सर्वं विधीयतां

ସେଇ ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିବେ। ଏ ସବୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଏବେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଉ।

Verse 69

एवमुक्तास्ततो देवा अनुज्ञाप्य पितामहं । शतक्रतुं पुरस्कृत्य दधीचेराश्रमं ययुः

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ଦେବମାନେ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 70

सरस्वत्याः परे पारे नानाद्रुमलतावृतं । षट्पदोद्गीतनिनदैरुद्घुष्टं सामगैरिव

ସରସ୍ୱତୀର ପର ପାରେ ନାନା ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆବୃତ ଏକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା; ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ-ଗୀତର ନିନାଦରେ ସେଠା ସାମଗାୟକମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ସାମଗାନ କରୁଥିବା ପରି ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା।

Verse 71

पुंस्कोकिलरवोन्मिश्रं जीवं जीवकनादितम् । महिषैश्च वराहैश्च सृमरैश्चमरैरपि

ସେଠାରେ ପୁଂସ୍କୋକିଳମାନଙ୍କ କୁହୁଧ୍ୱନି ମିଶିଥିଲା; ‘ଜୀବ’ ଓ ‘ଜୀବକ’ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ସ୍ଥାନଟି ଗୁଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା; ଏବଂ ମହିଷ, ବରାହ, ହରିଣ ଓ ଚମର-ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 72

तत्रतत्रानुचरितैः शार्दूलभयवर्जितैः । करेणुभिर्वारणैश्च प्रभिन्नकरटामुखैः

ସେଠା ସେଠା ବ୍ୟାଘ୍ରଭୟବିହୀନ ଭାବେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦେ ବିଚରୁଥିବା କରେଣୁ ଓ ବାରଣ ଗଜମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କ କପୋଳରୁ ମଦଧାରା ବହୁଥିଲା।

Verse 73

स्वरोद्गारैश्च क्रीडद्भिः समंतादनुनादितं । सिंहव्याघ्रैर्महानादं नदद्भिरनुनादितं

କ୍ରୀଡାରତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱରୋଦ୍ଗାରରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିନାଦିତ ହେଉଥିଲା; ସିଂହ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରଙ୍କ ମହାଗର୍ଜନରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 74

मयूरैश्चापि संलीनैर्गुहाकंदरवासिभिः । तेषु तेषु च कुंजेषु नादितं सुमनोरमं

ଗୁହା ଓ କନ୍ଦରରେ ବସି ସଂଲୀନ ମୟୂରମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେମାନେ ସେ ସେ କୁଞ୍ଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ନାଦରେ କଲରବ କରୁଥିଲେ।

Verse 75

त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीच्याश्रममागमन् । तत्रापश्यन्दधीचिं तं दिवाकरसमप्रभम्

ସେମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ସମ ପ୍ରଭାମୟ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ମହର୍ଷି ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 76

जाज्वल्यमानं वपुषा यथा लक्ष्म्या चतुर्भुजम् । तस्य पादौ सुरा राजन्नभिवंद्य प्रणम्य च । अयाचंत वरं सर्वे यथोक्तं परमेष्ठिना

ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଥିଲେ ଏବଂ ଦେହକାନ୍ତିରେ ଜାଜ୍ୱଲ୍ୟମାନ ଥିଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିବା ପରି ସମସ୍ତେ ବର ଯାଚନା କଲେ।

Verse 77

ततो दधीचिः परमप्रतीतः सुरोत्तमांस्तानिदमित्युवाच । करोमि यद्वो हितमद्य देवाः स्वं वापि देहं त्वहमुत्सृजामि

ତେବେ ସର୍ବପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦଧୀଚି ସେହି ଦେବୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ହିତରେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବି; ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବି।”

Verse 78

तानेवमुक्त्वा द्विपदां वरिष्ठः प्राणांस्ततोऽसौ सहसोत्ससर्ज । सुरास्तदस्थीनि सवासवास्ते यथोपयोगं जगृहुः स्म तस्य

ଏପରି କହି ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଋଷି ସହସା ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ପରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାଉପଯୋଗ ଭାବେ ସଂଗ୍ରହ କଲେ।

Verse 79

प्रहृष्टरूपाश्च जयाय देवास्त्वष्टारमासाद्य तमर्थमूचुः । त्वष्टा तु तेषां वचनं निशम्य प्रहृष्टरूपः प्रयतः प्रयत्नात्

ବିଜୟକାମନାରେ ହର୍ଷିତ ଦେବମାନେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତ୍ୱଷ୍ଟା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସାବଧାନ ଦୃଢ଼ମନା ହୋଇ ଗଭୀର ପ୍ରୟାସରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ।

Verse 80

चकार वज्रं भृशमुग्रवीर्यं कृत्वा च शस्त्रं तमुवाच हृष्टः । अनेन शस्त्रप्रवरेण देव भस्मीकुरुष्वाद्य सुरारिमुग्रं

ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଗ୍ରବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ। ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ହର୍ଷରେ କହିଲେ— “ହେ ଦେବ, ଏହି ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରବରଦ୍ୱାରା ଆଜି ଦେବମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ଭସ୍ମ କର।”

Verse 81

ततो हतारिः सगणः सुखं त्वं प्रशाधि कृत्स्नं त्रिदिवं दिविष्ठः । त्वष्ट्रा तथोक्तस्तु पुरंदरश्च वज्रं प्रहृष्टः प्रयतो ह्यगृह्णात्

ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଗଣ ନିହତ ହେଲେ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ସୁଖରେ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଦିବକୁ ଶାସନ କର। ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ହର୍ଷିତ ଓ ସଂଯତ ହୋଇ ବଜ୍ରକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 82

ततः स वज्रेणयुतो दैवतैरभिपूजितः । आससाद ततो वृत्रं स्थितमावृत्य रोदसी

ତେବେ ବଜ୍ରାୟୁଧଧାରୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜିତ, ଆଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ପରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଆବୃତ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲା।

Verse 83

कालकेयैर्महाकायैस्समंतादभिरक्षितं । समुद्यत प्रहरणैः सशृंगैरिव पर्वतैः

ତାହା ଚାରିଦିଗରୁ ମହାକାୟ କାଳକେୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଥିଲା; ଉଦ୍ୟତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ପରି ଦିଶୁଥିଲେ।

Verse 84

ततो युद्धं समभवद्देवानां सह दानवैः । मुहूर्तं भरतश्रेष्ठ लोकत्रासकरं महत्

ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଦାନବମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅଳ୍ପ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ମହାନ ଓ ଲୋକତ୍ରାସକର ଥିଲା।

Verse 85

उद्यतैः प्रतिसृष्टानां खड्गानां वीरबाहुभिः । आसीत्सुतुमुलः शब्दः शरीरैरभिपाटितैः

ବୀରବାହୁମାନେ ଉଦ୍ୟତ କରି ପରସ୍ପରଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପିତ ଖଡ୍ଗପ୍ରହାରରେ, ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଶରୀରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 86

शिरोभिः प्रपतद्भिश्चाप्यंतरिक्षान्महीतलं । तालैरिव महीपाल वृतं तैरेव दृश्यते

ହେ ମହୀପାଳ! ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀତଳକୁ ପତିତ ଶିରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ସେମାନେ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିଲା; ଯେପରି ତାଳବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଘେରା ଥାଏ।

Verse 87

ते हेमकवचा भूत्वा कालेयाः परिघायुधाः । त्रिदशानभ्यवर्तन्त दावदग्धा इव द्रुमाः

ତେବେ କାଲେୟମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧି, ପରିଘ (ଲୋହ ଗଦା) ଆୟୁଧ ଧରି, ଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ।

Verse 88

तेषां वेगवतां वेगं सहितानां प्रधावताम् । न शेकुः सहिताः सोढुं भग्नास्ते प्राद्रवन्भयात्

ସେହି ବେଗବାନମାନେ ଏକାସାଥି ଧାଇଆସୁଥିବା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗକୁ ସେମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ି ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 89

तान्दृष्ट्वा द्रवतो भीतान्सहस्राक्षः पुरंदरः । वृत्रं च वर्द्धमानं तु कश्मलं महदाविशत्

ଭୟରେ ପଳାଉଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସହସ୍ରାକ୍ଷ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ବୃତ୍ର ବଳବର୍ଦ୍ଧମାନ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି—ମହା କଶ୍ମଳ ଆବରିଲା।

Verse 90

तं शक्रं कश्मलाविष्टं दृष्ट्वा विष्णुः सनातनः । स्वतेजो व्यदधाच्छक्रे बलमस्य विवर्धयन्

ଶକ୍ର କଶ୍ମଳାବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଶକ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂଚାର କରି, ତାଙ୍କର ବଳ ବଢ଼ାଇଲେ।

Verse 91

विष्णुनाप्यायितं शक्रं दृष्ट्वादे वगणास्तदा । सर्वे तेजस्समादध्युस्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ଦେବଗଣ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ତେଜ ଏକତ୍ର କଲେ; ଏହିପରି ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ କଲେ।

Verse 92

स समाप्यायितः शक्रो विष्णुना दैवतैः सह । ऋषिभिश्च महाभागैर्बलवान्समपद्यत

ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ ଓ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହୋଇ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପୁନର୍ବାର ବଳବାନ ହେଲେ।

Verse 93

ज्ञात्वा बलस्थं त्रिदशाधिपं तं ननाद वृत्रस्सुमहानि नादम् । तस्य प्रणादेन धरा दिशश्च खं द्यौर्नगाश्चेति चचाल सर्वं

ତ୍ରିଦଶାଧିପତି ବଳରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ବୃତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଗର୍ଜନ କଲା। ତାହାର ପ୍ରଣାଦରେ ପୃଥିବୀ, ଦିଗମାନ, ଆକାଶ, ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପର୍ବତ—ସମସ୍ତେ କମ୍ପିତ ହେଲେ।

Verse 94

ततो महेंद्रः परमाभितप्तः श्रुत्वा रवं घोरतरं महांतम् । भयेन मग्नस्त्वरितं मुमोच वज्रं महान्तं खलु तस्य शीर्षे

ତାପରେ ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେଇ ଅତି ଘୋର ମହା ରବ ଶୁଣି ଭୟରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ତାହାର ଶିର ଉପରେ ନିଜ ମହାବଜ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 95

स शक्रवज्राभिहतः पपात महास्वनः कांचनमाल्यधारी । यथा महाशैलवरः पुरस्तात्स मंदरो विष्णुकरात्प्रमुक्तः

ଶକ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରାଘାତରେ ଆହତ ସେଇ ମହାଗର୍ଜନକାରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମାଳାଧାରୀ, ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା—ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମହାମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସମ୍ମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା।

Verse 96

तस्मिन्हते दैत्यवरे भयार्तः शक्रः प्रदुद्राव सरः प्रवेष्टुं । वज्रं च मेने स्वकरात्प्रमुक्तं वृत्रं भयाच्चैव हतं न पश्यति

ସେଇ ଦୈତ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ହତ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ ଭୟାର୍ତ ଶକ୍ର ସରୋବରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ ବଜ୍ର ନିଜ ହାତରୁ ଛୁଟିଗଲା, ଏବଂ ଭୟରେ ବୃତ୍ର ହତ ହୋଇଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।

Verse 97

सर्वे च देवा मुदिताः प्रहृष्टाः सहर्षयश्चैनमथो स्तुवंति । शेषांश्च दैत्यांस्त्वरितं समेत्य जघ्नुः सुरा वृत्रवधाभितप्तान्

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି କଲେ। ବୃତ୍ରାସୁର ବଧରେ ଦୁଃଖିତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରି ବିନାଶ କଲେ।

Verse 98

ते वध्यमानास्त्रिदशैस्तदानीं महासुरा वायुसमानवेगाः । समुद्रमेवाविविशुर्भयार्ताः प्रविश्य चैवोदधिमप्रमेयम्

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେହି ମହାସୁରମାନେ ବାୟୁ ବେଗରେ ଯାଇ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅଗାଧ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 99

झषाकुलं रत्नसमाकुलं च तदा स्म मंत्रं सहिताः प्रचक्रुः । तत्र स्म केचिन्मतिनिश्चयज्ञास्तांस्तानुपायान्परिचिंतयंतः

ମାଛ ଓ ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ। ସେଠାରେ କିଛି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅସୁର ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 100

भयार्दिता देवनिकायतप्तास्त्रैलोक्यनाशाय मतिं प्रचक्रुः । तेषां तु तत्र क्षयकालयोगाद्घोरामतिश्चिंतयतां बभूव

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ତ୍ରିଲୋକ ବିନାଶ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ। ବିନାଶ କାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏପରି ଘୋର ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 101

ये संति विद्यातपसोपपन्नास्तेषां विनाशः प्रथमं च कार्यः । लोकाश्च सर्वे तपसा ध्रियंते तस्मात्त्वरध्वं तपसः क्षयाय

ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ଲୋକ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଧାରଣ କରାଯାଇଛି, ତେଣୁ ତପସ୍ୟାର କ୍ଷୟ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଚେଷ୍ଟା କର।

Verse 102

ये संति केचिद्धि वसुंधरायां तपस्विनो धर्मविदश्च तज्ज्ञाः । तेषां वधश्चक्रियतां हि क्षिप्रं तेषु प्रणष्टेषु जगद्विनष्टम्

ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ତପସ୍ୱୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବଧ କର; କାରଣ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଜଗତ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ।

Verse 103

एवं हि सर्वे गतबुद्धिभावा जगद्विनाशे परमप्रहृष्टाः । दुर्गंसमाश्रित्य महोर्मिमंतं रत्नाकरं वारुणमालयं स्म

ଏହିପରି ସୁବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜଗତର ବିନାଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଲହରୀ ଥିବା ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସମୁଦ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 104

समुद्रं ते समासाद्य वारुणं त्वंभसां निधिं । कालेयास्समपद्यंत त्रैलोक्यस्य विनाशने

ଜଳର ଭଣ୍ଡାର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସେହି ସମୁଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚି, ସେହି କାଲେୟମାନେ ତିନି ଲୋକର ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 105

ते रात्रौ समभिक्रुद्धा बभक्षुस्तांस्तदा मुनीन् । आश्रमेषु च ये संति पुण्येष्वायतनेषु च

ରାତ୍ରି ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଓ ଦେବସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ରହୁଥିଲେ।

Verse 106

वसिष्ठस्याश्रमे विप्रा भक्षितास्तैर्दुरात्मभिः । अशीतिः शतमष्टौ च वने चान्ये तपस्विनः

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କଲେ; ଏବଂ ବନରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଅଠାଅଶୀ ଜଣ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 107

च्यवनस्याश्रमं गत्वा पुण्यं द्विजनिषेवितम् । फलमूलाशनानां हि मुनीनां भक्षितं शतं

ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜନିଷେବିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଫଳ‑ମୂଳାହାରୀ ମୁନିମାନେ ଶତ ଭାଗ ଭକ୍ଷଣ କଲେ।

Verse 108

एवं रात्रौ स्म कुर्वंतो विविशुश्चार्णवं दिवा । भरद्वाजाश्रमं गत्वा नियता ब्रह्मचारिणः

ଏଭଳି ରାତିରେ ତାହା କରି ଏବଂ ଦିନେ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିୟମନିଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଭରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 109

वाताहारांबुभक्षाश्च विंशतिश्च निषूदिताः । एवं क्रमेण भक्षार्थं मुनीनां दानवास्तदा

ବାତାହାରୀ ଓ କେବଳ ଜଳାହାରୀ—ଏମିତି ବିଶ ତପସ୍ବୀ ନିହତ ହେଲେ। ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ଦାନବମାନେ କ୍ରମେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 110

निशायां पर्यधावंत शक्ता भुजबलाश्रयात् । कालेन महता ते वै जघ्नुर्मुनिगणान्बहून्

ରାତିରେ ସେମାନେ ଭୁଜବଳର ଆଶ୍ରୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଏଦିକ‑ସେଦିକ ଧାଉଥିଲେ; ଦୀର୍ଘ କାଳରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ମୁନିଗଣଙ୍କୁ ହତ କଲେ।

Verse 111

न चैतानवबुध्यंत मनुजा मनुजाधिप । निस्वाध्यायवषट्कारं नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्

ହେ ମନୁଜାଧିପ! ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ‘ବଷଟ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ନିର୍ବାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ‑ଉତ୍ସବର କ୍ରିୟାକଳାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

Verse 112

जगदासीन्निरुत्साहं कालेयभयपीडितं । एवं प्रक्षीयमाणास्ते मानवा मनुजेश्वर

କାଲେୟମାନଙ୍କ ଭୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଜଗତ ନିରୁତ୍ସାହ ହେଲା। ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର, ଏଭଳି ସେଇ ମାନବମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲେ।

Verse 113

आत्मत्राणपरा भीताः प्राद्रवंस्तु दिशो दश । केचिद्गुहां प्रविविशुर्विकीर्णाश्चापरे द्विजाः

ଆତ୍ମରକ୍ଷାରେ ମାତ୍ର ତତ୍ପର ହୋଇ ଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ଦଶଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ। କେତେକ ଦ୍ୱିଜ ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚାରିଦିଗେ ଛିଟିଯାଇଲେ।

Verse 114

अपरे च भयोद्विग्ना भयात्प्राणान्समत्यजन् । केचित्तत्र महेष्वासाः शूराः परमदर्पिताः

ଅନ୍ୟ କେତେକ ଭୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୋଇ, ଭୟରୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତଥାପି ସେଠାରେ କେତେକ ମହାଧନୁର୍ଧର ଶୂର—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦର୍ପିତ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ।

Verse 115

मार्गमाणाः परं यत्नंदानवानांप्रचक्रिरे । नचैताननुजग्मुस्ते समुद्रं समुपाश्रितान्

ଦାନବମାନଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରୟାସ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଅନୁସରଣ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 116

शमं न जग्मुः परममाजग्मुः क्षयमेव च । जगत्प्रशमने जाते नष्टयज्ञोत्सवक्रिये

ସେମାନେ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ବରଂ ପରମ କ୍ଷୟକୁ ହିଁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଜଗତର ପ୍ରଶମନ ଘଟିଲା, ସେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବର କ୍ରିୟାମାନେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 117

आजग्मुः परमोद्विग्नास्त्रिदशा मनुजेश्वर । समेत्य समहेंद्रास्तु भयान्मंत्रं प्रचक्रिरे

ହେ ମନୁଜେଶ୍ୱର! ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ତ୍ରିଦଶ ଦେବଗଣ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଭୟରେ ରକ୍ଷାର୍ଥ ମନ୍ତ୍ର ରଚିଲେ।

Verse 118

नारायणं पुरस्कृत्य वैकुंठमपराजितम् । ततो देवास्समेतास्ते तदोचुर्मधुसूदनम्

ଅପରାଜିତ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବଗଣ ସମେତ ହେଲେ ଏବଂ ତେବେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 119

त्वं नः स्रष्टा च गोप्ता च भर्ता च जगतः प्रभो । त्वया सृष्टं जगत्सर्वं यच्चेंगं यच्च नेङ्गति

ହେ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ହିଁ ଆମ ସ୍ରଷ୍ଟା, ରକ୍ଷକ ଓ ପାଳକ; ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ସୃଷ୍ଟ—ଚଳମାନ ଓ ଅଚଳ।

Verse 120

त्वया भूमिः पुरा नष्टा समुद्रात्पुष्करेक्षण । वाराहं रूपमास्थाय जगदर्थे समुद्धृता

ହେ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣ! ପୂର୍ବେ ଭୂମି ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁପ୍ତ ହେଲାବେଳେ, ଆପଣ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କରି ଜଗତ୍ହିତାର୍ଥେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।

Verse 121

आदिदैत्यो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा । नारसिंहं वपुः कृत्वा सूदितः पुरुषोत्तम

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ! ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଆଦିଦୈତ୍ୟ ମହାବୀର୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁକୁ ଆପଣ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବଧ କଲେ।

Verse 122

अवध्यः सर्वभूतानां बलिश्चापि महासुरः । वामनं वपुरास्थाय त्रैलोक्याद्भ्रंशितस्त्वया

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ ମହାସୁର ବଳି ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ବାମନରୂପ ଧାରଣ କରି ତାକୁ ତ୍ରିଲୋକରୁ ଭ୍ରଂଶିତ କରିଥିଲେ।

Verse 123

असुरः सुमहेष्वासो जंभ इत्यभिविश्रुतः । यज्ञक्षोभकरः क्रूरस्त्वमरैर्विनिपातितः

ଜଂଭ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଅସୁର ମହାଧନୁର୍ଧର, ଯଜ୍ଞକ୍ଷୋଭକାରୀ ଓ କ୍ରୂର ଥିଲା; ଦେବମାନେ ତାକୁ ବିନିପାତିତ କରିଥିଲେ।

Verse 124

एवमादीनि कर्माणि येषां संख्या न विद्यते । अस्माकं भयभीतानां त्वं गतिर्मधुसूदन

ଏପରି କର୍ମ (ଆମଦ୍ୱାରା) ଅସଂଖ୍ୟ ହୋଇଛି, ଯାହାର ସଂଖ୍ୟା ନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ଆମ ପାଇଁ ଆପଣେ ଏକମାତ୍ର ଗତି, ହେ ମଧୁସୂଦନ।

Verse 125

तस्मात्त्वां देवदेवेश लोकार्थं ज्ञापयामहे । रक्ष लोकांश्च देवांश्च शक्रं च महतो भयात्

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଲୋକହିତ ପାଇଁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରୁଛୁ—ଏହି ମହାଭୟରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 126

भवत्प्रसादाद्वर्तंते प्रजास्सर्वाश्चतुर्विधाः । स्वस्था भवंति मनुजा हव्यकव्यैर्दिवौकसः

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଚତୁର୍ବିଧ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଓ ପୁଷ୍ଟିତ ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସ୍ୱସ୍ଥ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ଦେବମାନେ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଅର୍ପଣରେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 127

लोका ह्येवं प्रवर्तंते अन्योन्यं च समाश्रिताः । त्वत्प्रभावान्निरुद्विग्नास्त्वयैव परिरक्षिताः

ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଆଶ୍ରିତ। ତୁମ ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ନିର୍ଭୟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ତୁମେ ହିଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରକ୍ଷା କର।

Verse 128

इदं च समनुप्राप्तं लोकानां भयमुत्तम् । जानीमो न च केनैते वध्यंते ब्राह्मणा निशि

ଏବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ପରମ ଭୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। ତଥାପି ରାତିରେ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କାହା ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ।

Verse 129

ब्राह्मणेषु च क्षीणेषु पृथिवी क्षयमेष्यति । त्वत्प्रसादान्महाबाहो लोकास्सर्वे जगत्पते

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ପୃଥିବୀ କ୍ଷୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ହେ ମହାବାହୋ, ହେ ଜଗତ୍ପତେ—ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ରକ୍ଷିତ ରହୁନ୍ତୁ।

Verse 130

विनाशं नाधिगच्छेयुस्त्वया वै परिरक्षिताः । विष्णु उवाच । विदितं मे सुरास्सर्वं प्रजायाः क्षयकारणम्

‘ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଲେ ସେମାନେ ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ।’ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—‘ହେ ଦେବମାନେ, ପ୍ରଜାଙ୍କ କ୍ଷୟର କାରଣ ସହିତ ସବୁକିଛି ମୋତେ ଜଣା।’

Verse 131

भवतां चापि वक्ष्यामि शृणुध्वं विगतज्वराः । कालकेया इति ख्याता गणाः परमदारुणाः

ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କହିବି—ତୁମେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଛାଡ଼ି ଶୁଣ। ‘କାଳକେୟ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଗଣମାନେ ସ୍ୱଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର।

Verse 132

ते वृत्रं निहतं दृष्ट्वा सहस्राक्षेण धीमता । जीवितं परिरक्षन्तः प्रविष्टा वरुणालयम्

ଧୀମାନ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ବୃତ୍ର ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ଚାହିଁ ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଧାମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 133

ते प्रविश्योदधिं घोरं नानाग्राहसमाकुलम् । उत्सादनार्थं लोकस्य रात्रौ घ्नंति मुनीनिह

ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାନାପ୍ରକାର ଗ୍ରାହରେ ଆକୁଳ ସେହି ଜଳରେ, ଲୋକବିନାଶ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ରାତିରେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି।

Verse 134

न तु शक्याः क्षयं नेतुं समुद्रांतर्हिता हि ते । समुद्रस्य क्षये बुद्धिर्भवद्भिः परिचिंत्यताम्

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଲୁଚିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସମୁଦ୍ର ଶୋଷଣ ପ୍ରତି ଆପଣମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ହେଉ।

Verse 135

एतच्छ्रुत्वा वचो देवा विष्णुना समुदाहृतम् । परमेष्ठिनमासाद्य अगस्त्यस्याश्रमं ययुः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଦେବମାନେ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 136

तत्रापश्यन्महात्मानं वारुणं दीप्ततेजसम् । उपास्यमानमृषिभिर्द्देवैरिव पितामहम्

ସେଠାରେ ସେମାନେ ମହାତ୍ମା ବରୁଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ଦୀପ୍ତ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କରନ୍ତି।

Verse 137

तेभिगम्य महात्मानं मैत्रावरुणिमुत्तमम् । अप्रमत्तं तपोराशिं कर्मभिः स्वैरनुष्ठितैः

ତେବେ ସେମାନେ ସେଇ ମହାତ୍ମା, ଉତ୍ତମ ମୈତ୍ରାବରୁଣିଙ୍କୁ ସମୀପଗତ ହୋଇ—ସଦା ସଚେତନ, ତପସ୍ୟାର ନିଧି ସଦୃଶ—ନିଜ-ନିଜ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ କୃତ କର୍ମଦ୍ୱାରା ସେବା-ପୂଜା କଲେ।

Verse 138

देवा ऊचुः । नहुषेणाभितप्तानां लोकानां त्वं गतिः पुरा । भ्रंशितश्च सुरैश्वर्याल्लोकार्थं लोककंटकः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ନହୁଷ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ସୁରେଶ୍ୱର୍ୟରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ଲୋକହିତର ନାମରେ ପ୍ରଜାକୁ ପୀଡାଦାୟକ ‘ଲୋକକଣ୍ଟକ’ ହୋଇପଡ଼ିଛ।

Verse 139

क्रोधात्प्रवृद्धः स महान्भास्करस्य नगोत्तमः । वचस्तवानतिक्रामन्विन्ध्यः शैलो न वर्धते

କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେଇ ମହାନ୍ ନଗୋତ୍ତମ—ବିନ୍ଧ୍ୟ—ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ରୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅତିକ୍ରମ ନ କରିବାରୁ ବଢ଼େ ନାହିଁ।

Verse 140

तमसाच्छादिते लोके मृत्युनाभ्यर्दिताः प्रजाः । त्वामेव नाथमागम्य निर्वृतिं परमां गताः

ଲୋକ ତମସାରେ ଆବୃତ ହେଲାବେଳେ ଏବଂ ପ୍ରଜା ମୃତ୍ୟୁଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହେଲାବେଳେ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ହିଁ ନାଥ ଭାବି ଶରଣ ନେଇ ପରମ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 141

अस्माकं भयभीतानां नित्यमेव भवान्गतिः । ततस्त्वद्य प्रयाचामस्त्वां वरं वरदो ह्यसि

ଭୟରେ ଭୀତ ଆମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ହିଁ ସଦା ଆଶ୍ରୟ। ତେଣୁ ଆଜି ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଏକ ବର ଯାଚନା କରୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ହିଁ ବରଦାତା।

Verse 142

भीष्म उवाच । किमर्थं सहसा विंध्यः प्रवृद्धः क्रोधमूर्च्छितः । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण महामुने

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କେଉଁ କାରଣରୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ହଠାତ୍ ଅତ୍ୟଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଏବଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲା? ହେ ମହାମୁନେ, ଏହାକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 143

पुलस्त्य उवाच । अद्रिराजं महाशैलं मेरुं कनकपर्वतम् । उदयेऽस्तमये भानुः प्रदक्षिणमवर्तत

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପର୍ବତରାଜ, ମହାଶୈଳ, କନକପର୍ବତ ମେରୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ସମୟରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଭାବେ ପରିଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 144

तं दृष्ट्वा तु तदा विंध्यः शैलः सूर्यमथाब्रवीत् । यथा हि मेरुर्भवता नित्यशः परिगम्यते

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସେତେବେଳେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲା—ଯେପରି ଆପଣ ନିତ୍ୟ ମେରୁଙ୍କୁ ନିୟମରେ ପରିଗମନ କରନ୍ତି,

Verse 145

प्रदक्षिणं च क्रियते मामेवं कुरु भास्कर । एवमुक्तस्ततः सूर्यः शैलेंद्रं प्रत्यभाषत

ଏବଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ—ହେ ଭାସ୍କର, ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କର। ଏପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 146

नाहमात्मेच्छया शैलं करोम्येनं प्रदक्षिणम् । एष मार्गः प्रदिष्टो मे येनेदं निर्मितं जगत्

ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପର୍ବତକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେନି। ଏହି ମାର୍ଗ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ଏହି ପଥରେ ହିଁ ଏହି ଜଗତ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି।

Verse 147

एवमुक्तस्तदा क्रोधात्प्रवृद्धः सहसाचलः । सूर्याचंद्रमसोर्मार्गं रोद्धुमिच्छन्परंतप

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ସେ ପର୍ବତ କ୍ରୋଧରେ ସହସା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା; ହେ ପରନ୍ତପ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାର୍ଗ ରୋକିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 148

ततो हि देवाः सहितास्तु सर्वे सेंद्राः समागम्य महाद्रिराजम् । निवारयामासुरथोत्पतंतं न वै स तेषां वचनं चकार

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରସହ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ ମହାଦ୍ରିରାଜଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ, ଉଠିପଡୁଥିବା ତାକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର କଥା କିଛିମାତ୍ରେ ମାନିଲା ନାହିଁ।

Verse 149

ततो हि जग्मुर्मुनिमाश्रमस्थं तपस्विनां धर्मवतां वरिष्ठम् । अगस्त्यमत्यद्भुतदीप्तवीर्यं तं चार्यमूचुः सहिताः सुरास्ते

ତାପରେ ସେ ଦେବମାନେ ଆଶ୍ରମବାସୀ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ—ତପସ୍ବୀ ଓ ଧର୍ମବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅଦ୍ଭୁତ ଦୀପ୍ତିମୟ ବୀର୍ୟଶକ୍ତିଧାରୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସମୀପେ ଯାଇ, ସେଇ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମେତ ଭାବେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 150

देवा ऊचुः । सूर्याचंद्रमसोर्मार्गं नक्षत्राणां गतिं तथा । शैलराडावृणोत्येष विंध्यः क्रोधवशानुगः

ଦେବମାନେ କହିଲେ—କ୍ରୋଧବଶ ହୋଇଥିବା ଏହି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରାଜ ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାର୍ଗକୁ ଏବଂ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଗତିକୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଅବରୋଧ କରୁଛି।

Verse 151

तं निवारयितुं शक्तो नान्यः कश्चिन्मुनीश्वर । तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रः सुराणां शैलमभ्यगात्

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ତାକୁ ରୋକିବାକୁ ସମର୍ଥ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ବିପ୍ର ଦେବମାନଙ୍କ ପର୍ବତ ଦିଗକୁ ଗଲେ।

Verse 152

सोभिगम्याब्रवीद्विंध्यं सादरं समुपस्थितम् । मार्गमिच्छाम्यहं दत्तं भवता पर्वतोत्तम

ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଆଦରରେ ସମୀପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ପର୍ବତୋତ୍ତମ! ଆପଣ ଦେବାକୁ ଥିବା ପଥ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।”

Verse 153

दक्षिणामभिगंतास्मि दिशं कार्येण केनचित् । यावदागमनं मे स्यात्तावत्त्वं प्रतिपालय

ମୁଁ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଉଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ଫେରା ହେବ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 154

निवृत्ते मयि शैलेंद्र ततो वर्धस्व कामतः । पुलस्त्य उवाच । अद्यापि दक्षिणाद्देशाद्वारुणिर्न निवर्तते

“ମୁଁ ଫେରିଆସିଲେ, ହେ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ।” ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— “ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ବାରୁଣି ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରୁ ଫେରିନାହିଁ।”

Verse 155

एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा विन्ध्यो न वर्धते । अगस्त्यस्य प्रभावेण यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି—ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ କିପରି ଆଉ ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ।

Verse 156

कालेयास्तु यथा राजन्सुरैः सर्वैर्निषूदिताः । अगस्त्यद्वारमासाद्य तन्मे निगदतः शृणु

ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ—ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାର (ଆଶ୍ରମ) ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ କାଲେୟମାନେ କିପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ, ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 157

त्रिदशानां वचः श्रुत्वा मैत्रावरुणिरब्रवीत् । किमर्थं समुपायाता वरं मत्तः किमिच्छथ

ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୈତ୍ରାବରୁଣି ମୁନି କହିଲେ— “କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋଠାରୁ କେଉଁ ବର ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?”

Verse 158

एवमुक्तास्तदा तेन देवास्तं मुनिमब्रुवन् । इच्छाम एकं वरमद्भुतं वयं पिबार्णवं देवमुने महात्मन्

ସେ ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବମାନେ ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ଦେବମୁନି, ହେ ମହାତ୍ମନ! ଆମେ ଗୋଟିଏ ଅଦ୍ଭୁତ ବର ଚାହୁଁ— ଆପଣ ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପାନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 159

एवं त्वयेच्छेम कृते महर्षे महार्णवं पीयमानं समग्रम् । ततो विहन्याम च सानुबंधं कालेयसंज्ञं सुरविद्विषां बलम्

ହେ ମହର୍ଷେ! ଆପଣ ଯଦି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଆମେ ସମଗ୍ର ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ପାନ କରାଇଦେବୁ; ତାପରେ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ‘କାଲେୟ’ ନାମକ ଦେବଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କ ବଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବୁ।

Verse 160

त्रिदशानां वचः श्रुत्वा तथेति मुनिरब्रवीत् । करिष्ये भवतां कामं लोकानां सुखकारकम्

ଦେବମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ମୁନି କହିଲେ— “ତଥାସ୍ତୁ। ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେବ।”

Verse 161

एवमुक्त्वा ततोऽगच्छत्समुद्रं निधिमंभसाम् । तपःसिद्धैश्च मुनिभिः सार्धं देवैश्च सुव्रत

ଏପରି କହି ସେ ମୁନି ଜଳର ନିଧି ସମୁଦ୍ର ପାଖକୁ ଗଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନଙ୍କ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 162

मनुष्योरगगंधर्वा यक्षाः किंपुरुषास्तथा । अनुजग्मुर्महात्मानं द्रष्टुकामास्तदद्भुतम्

ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବା ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ।

Verse 163

ततोऽभ्यपश्यत्सहितः समुद्रं भीमनिःस्वनम् । नृत्यंतमिव चोर्मीभिर्वल्गंतमिव वायुना

ତାପରେ ସେ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ—ଯେନେ ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ଓ ବାୟୁବେଗରେ ଲାଫୁଛି।

Verse 164

हसंतमिव फेनौघैः स्खलंतं कंदरेषु च । नानाग्राहसमाकीर्णं नानाद्विजगणैर्युतम्

ଫେନର ଧାରାରେ ଯେନେ ହସୁଛି, ଓ କନ୍ଦରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେନେ ଠୋକର ଖାଉଛି—ଏପରି ଲାଗୁଥିଲା; ନାନାପ୍ରକାର ଗ୍ରାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଜଳପକ୍ଷୀଦଳରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 165

अगस्त्यसहिता देवाः सगंधर्वमहोरगाः । ऋषयश्च महाभागाः समासेदुर्महोदधिम्

ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ମହାନାଗମାନଙ୍କ ସହ—ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ମହୋଦଧିଙ୍କୁ ସମୀପ କଲେ।

Verse 166

समुद्रं स समासाद्य वारुणिर्भगवानृषिः । उवाच सहितान्देवानृषींस्तांस्तु समागतान्

ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଭଗବାନ୍ ଋଷି ବାରୁଣି ସେଠାରେ ସମାଗତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ।

Verse 167

पातुकामः समुद्रं च अगस्त्य ऋषिसत्तमः । एष लोकहितार्थाय पिबामि वरुणालयम्

ସମୁଦ୍ରକୁ ପିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— “ଲୋକହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ବରୁଣାଳୟ ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇବି।”

Verse 168

भवतां यदनुष्ठेयं तच्छीघ्रं संविधीयताम् । एतावदुक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिरग्रतः

“ତୁମମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରଣୀୟ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଆୟୋଜନ କରି ସମ୍ପନ୍ନ କର।” ଏତିକି କହି ମୈତ୍ରାବରୁଣି (ଅଗସ୍ତ୍ୟ) ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 169

समुद्रमपिबत्क्रुद्धस्सर्वलोकस्य पश्यतः । पीयमानं समुद्रं तु दृष्ट्वा देवाः सवासवाः

କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇଦେଲେ। ସମୁଦ୍ର ପିଆଯାଉଥିବା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରସହିତ ଦେବମାନେ…

Verse 170

विस्मयं परमं जग्मुस्स्तुतिभिश्चाप्यपूजयन् । त्वं नस्त्राता विधाता च लोकानां लोकभावनः । त्वत्प्रसादात्समुत्सेधमुपगच्छेत्समं जगत्

ସେମାନେ ପରମ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ି ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ— “ତୁମେ ଆମର ତ୍ରାତା ଓ ବିଧାତା, ଲୋକମାନଙ୍କର ପାଳକ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ସମଭାବରେ ଉନ୍ନତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।”

Verse 171

संपूज्यमानस्त्रिदशैर्महात्मा गंधर्वमुख्येषु नदत्सु चैव । दिव्यैश्च पुष्पैरवकीर्यमाणो महार्णवं निःसलिलं चकार

ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂଜିତ ସେ ମହାତ୍ମା—ମୁଖ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଗାନ ନିନାଦିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିବା ସମୟରେ—ମହାସମୁଦ୍ରକୁ ନିଃସଲିଳ କରିଦେଲେ।

Verse 172

दृष्ट्वा कृतं निःसलिलं महार्णवं सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः । प्रगृह्य दिव्यानि वरायुधानि तान्दानवान्जघ्नुरदीनसत्त्वाः

ମହାର୍ଣ୍ଣବକୁ ନିଃସଲିଳ କରାଯାଇଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ପରମ ହର୍ଷିତ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧ ଧରି, ଅଦୀନ ସତ୍ତ୍ୱ ବୀରମାନେ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

Verse 173

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्महात्मभिर्महाबलैर्वेगयुतैर्नदद्भिः । न सेहिरे वेगवतां महात्मनां वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम्

ମହାତ୍ମା, ମହାବଳୀ, ବେଗଯୁକ୍ତ ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିଲେ, ସେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦିବୌକସ ମହାତ୍ମମାନଙ୍କର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗକୁ ସହିବା କିମ୍ବା ଧାରଣ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ।

Verse 174

ते वध्यमानास्त्रिदशैर्दानवा भीमनिःस्वनाः । चक्रुः सुतुमुलं युद्धं मुहूर्त्तमिव भारत

ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ନାଦ କରୁଥିବା ଦାନବମାନେ, ହେ ଭାରତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ମନେ ହେଲା ଯେ ତାହା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାତ୍ର।

Verse 175

ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर्भावितात्मभिः । यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर्विनिषूदिताः

ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସଂଯତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ; ତଥାପି ପରମ ଶକ୍ତିରେ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଦେବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନିଷୂଦିତ କଲେ।

Verse 176

ते हेमनिष्काभरणाः कुंडलांगदधारिणः । निहता बह्वशोभंत पुष्पिता इव किंशुकाः

ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅଙ୍ଗଦ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେମାନେ ହତ ହେଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଶୋଭିତ ଦେଖାଗଲେ—ପୁଷ୍ପିତ କିଂଶୁକ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ପରି।

Verse 177

हतशिष्टास्ततः केचित्कालेयदनुजोत्तमाः । विदार्य वसुधां देवीं पातालतलमाश्रिताः

ତେବେ ଅବଶିଷ୍ଟ କାଲେୟଙ୍କ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଜ ଦାନବ ଦେବୀ ବସୁଧାକୁ ବିଦାରି ପାତାଳତଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 178

निहतान्दानवान्दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुंगवम् । तुष्टुवुर्विविधैर्वाक्यैरिदं चैवाब्रुवन्वचः

ଦାନବମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଦେବଗଣ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 179

त्वत्प्रसादान्महाभाग लोकैः प्राप्तं महत्सुखम् । त्वत्तेजसा च निहताः कालेया भीमविक्रमाः

ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଲୋକମାନେ ମହାସୁଖ ପାଇଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ତେଜରେ ଭୀମବିକ୍ରମ କାଲେୟମାନେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 180

पूरयस्व महाविप्र समुद्रं लोकभावनम् । यत्त्वया सलिलं पीतं तदस्मिन्पुनरुत्सृज

ହେ ମହାବିପ୍ର! ଲୋକଭାବନ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୁନର୍ବାର ପୂରଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଯେ ସଲିଲ ପାନ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଏହି ସମୁଦ୍ରରେ ପୁନଃ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 181

एवमुक्तः प्रत्युवाच भगवान्मुनिपुंगवः । जीर्णं तद्धि मया तोयमुपायोन्यः प्रचिंत्यताम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ଭଗବାନ୍ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ—‘ସେ ଜଳ ମୁଁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରିସାରିଛି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରାଯାଉ।’

Verse 182

पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर्यत्नमास्थितैः । एवं श्रुत्वा तु वचनं महर्षेर्भावितात्मनः

“ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରଣ କରିବା ନିମିତ୍ତେ ତୁମେ ଏହି ପ୍ରୟାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।” ଏପରି ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି…

Verse 183

विस्मिताश्च विषण्णाश्च बभूवुः सहितास्सुराः । परस्परमनुज्ञाप्य प्रणम्य मुनिपुंगवम्

ବିସ୍ମିତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ସମବେତ ଦେବଗଣ ରହିଲେ; ପରସ୍ପର ଅନୁମତି ନେଇ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 184

प्रजाः सर्वा महाराज विप्रा जग्मुर्यथागतम् । त्रिदशा विष्णुना सार्द्धमनुजग्मुः पितामहम्

ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ବିପ୍ରମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ; ତ୍ରିଦଶଗଣ ବିଷ୍ଣୁସହ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 185

पूरणार्थं समुद्रस्य मंत्रयंतः परस्परम् । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे सागरस्य हि पूरणम्

ସମୁଦ୍ର ପୂରଣ ନିମିତ୍ତେ ପରସ୍ପର ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ସମସ୍ତେ ପ୍ରାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସାଗର ପୂରଣ ବିଷୟ କହିଲେ।

Verse 186

तानुवाच समेतांस्तु ब्रह्मा लोकपितामहः । गच्छध्वं विबुधास्सर्वे यथाकामं यथेप्सितम्

ତେବେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସମବେତ ଦେବମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବିବୁଧମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଯଥାକାମ, ଯଥେପ୍ସିତ ଭାବେ ଯାଅ।”

Verse 187

महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यतेऽर्णवः । ज्ञातींस्तु कारणं कृत्वा महाराजो भगीरथः

ମହାନ କାଳଯୋଗର ପ୍ରଭାବରେ ସମୁଦ୍ର ପୁନର୍ବାର ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। କିନ୍ତୁ ମହାରାଜ ଭଗୀରଥ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କୁ ହେତୁ କରି ସେହିପରି କରିଥିଲେ।

Verse 188

गंगौघेन समुद्रं च पुनः संपूरयिष्यति । एवं ते ब्रह्मणा देवाः प्रेषिता ऋषिसत्तमाः

ଗଙ୍ଗାର ମହାପ୍ରବାହରେ ତାହା ପୁନର୍ବାର ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ। ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବମାନେ ପ୍ରେଷିତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 189

उवाच भगवांस्तुष्टस्त्वगस्त्यमृषिसत्तमम् । देवकार्यं तु भवता दानवानां विनाशनम्

ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ତୁମଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି; ଦାନବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।”

Verse 190

यतस्संतारिता देवास्तेन तुष्टोस्मि वै मुने । अभिप्रेतो वरो यस्ते याचयस्व ददामि तम्

ହେ ମୁନେ, ତୁମଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁଷ୍ଟ। ତୁମର ଅଭିପ୍ରେତ ଯେ ବର, ତାହା ଯାଚନା କର; ମୁଁ ସେହି ବର ଦେବି।

Verse 191

एवमुक्तस्तदागस्त्यः प्रणिपातपुरःसरम् । इहस्थेन मया देव देवकार्यमिदं कृतम्

ଏପରି କୁହାଯାଇଲାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଏହି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛି।”

Verse 192

सर्वाश्रमाणां प्रवरो भवत्वेष ममाश्रमः । त्वया चोक्तस्तु भगवन्भविता नात्र संशयः

ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ଏହି ଆଶ୍ରମ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ। ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଯେପରି କହିଛନ୍ତି ସେପରି ନିଶ୍ଚୟ ହେବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 193

ब्रह्मोवाच । यात्रां तु पुष्करे कृत्वा इहागत्य नरास्तु ये । इह कुंडेषु ये स्नानं तर्पणं पितृदेवयोः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯେ ନରମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ପରେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଏଠାର ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡମାନେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି—

Verse 194

अर्चनं चैव देवेषु सर्वमक्षयकारकम् । अर्घ्यं चोच्चावचं गृह्य शष्कुलापूपकांस्ततः

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ। ନାନାପ୍ରକାର ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ଶଷ୍କୁଳ ଓ ଆପୂପକ ଆଦି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 195

दास्यंति द्विजमुख्येभ्यस्तेषां वासस्त्रिविष्टपे । श्राद्धेन पितरस्तृप्ता यावदाभूतसंप्लवम्

ସେମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବେ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)ରେ ବାସ ହୁଏ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 196

कंदमूलफलैर्वापि तर्पयिष्यति यो मुनिम् । सप्तर्षिस्थानमासाद्य मोदते शास्वतीः समाः

ଯେ କେହି କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁନିଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ସେ ସପ୍ତର୍ଷିସ୍ଥାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଶାଶ୍ୱତ ବର୍ଷମାନେ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 197

यज्ञपर्वतमारूढो दृष्ट्वा गंगाविनिर्गमम् । उदङ्मुखी देवनदी निर्गता पुष्करं प्रति

ଯଜ୍ଞପର୍ବତରେ ଆରୋହଣ କରି ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ଦେଖି, ଉତ୍ତରାଭିମୁଖୀ ଦେବନଦୀ ପୁଷ୍କର ପ୍ରତି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 198

अत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधफलं तस्य भवत्येव न संशयः

ଯେ ଏଠାରେ ପିତୃ-ଦେବାର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ହୋଇ ଅଭିଷେକ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 199

यस्त्वेकं भोजयेद्विप्रं कोटिर्भवति भोजिता । अक्षयं त्वन्नपानं च अत्र दत्तं मुनीश्वर

କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ କୋଟିଜନକୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିବା ସମାନ ହୁଏ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ-ପାନ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।

Verse 200

यो यमिच्छति कामं तु सर्वं तस्य भविष्यति । न वियोनिं व्रजत्यत्र स्नातमात्रो नरो भुवि

ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଯେ କାମନା କରେ, ସେ ସବୁ ତାହା ପାଇଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ନର ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ କୁ-ଯୋନିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 201

स्थानानां परमं स्थानं तीर्थानां तीर्थमुत्तमम् । मया दत्तं मुनिश्रेष्ठ भविष्यति न संशयः

ଏହା ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନମଧ୍ୟରେ ପରମ ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ହେବ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ଏହି ଦାନ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।