ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ମୋହିନୀଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ବସୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଭାଗୀରଥୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଶ ଓ ଆଶ୍ରମକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଗଙ୍ଗାଭକ୍ତି ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଯୋଗ, ଦାନ ଓ ତ୍ୟାଗକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ‘ପରମ ଗତି’ ଦେଇଥାଏ। କଳିଯୁଗରେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଗଙ୍ଗାରେ ନିକ୍ଷେପ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱୟଂସିଦ୍ଧା। ଦର୍ଶନ, ସ୍ନାନ, ଆଚମନ, ଜଳ ବହନ, ଗଙ୍ଗାବିନ୍ଦୁସ୍ପର୍ଶିତ ବାୟୁର ସ୍ପର୍ଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ପାପନାଶକ, ମହାପାତକନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ବିଷ୍ଣୁ/ଜନାର୍ଦନ ଦ୍ରବରୂପେ ବିରାଜନ୍ତି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ କୃତ କର୍ମରେ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଅଛି। ପୃଥିବୀ-ପାତାଳ-ସ୍ୱର୍ଗରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ କାଳାନୁସାର ଗମନ, କିଛି ତିଥିରେ ବାରାଣସୀରେ ବିଶେଷ ମୁକ୍ତିଫଳ, ଏବଂ ଜଳ ଅବାସି ରହେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଶେଷରେ ଗଙ୍ଗାସେବା ସ୍ୱର୍ଗ, ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପୁନରୁକ୍ତ।
Verse 1
वसुरुवाच । श्रृणु मोहिनी वक्ष्यामि तीर्थानां लक्षणं पृथक् । येन विज्ञातमात्रेण पापिनां गतिरुत्तमा ॥ २ ॥
ବସୁ କହିଲେ—ହେ ମୋହିନୀ, ଶୁଣ। ମୁଁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିବି; ଯାହା କେବଳ ଜାଣିଲେ ମାତ୍ରେ ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 2
सर्वेषामपि तीर्थानां श्रेष्ठा गंगा धरातले । न तस्या सदृशं किंचिद्विद्यते पापनाशनम् ॥ ३ ॥
ଧରାତଳର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ଶ୍ରେଷ୍ଠା; ପାପନାଶ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वसोः स्वस्य पुरोधसः । प्रणता मोहिनी प्राह गंगास्नानकृतादरा ॥ ४ ॥
ନିଜ ପୁରୋହିତ ବସୁଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ମୋହିନୀ ପ୍ରଣାମ କଲା ଏବଂ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିବା ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କହିଲା।
Verse 4
मोहिन्युवाच । भगवन्वाडवश्रेष्ठ गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वेषां च पुराणानां संमतं वद सांप्रतम् ॥ ५ ॥
ମୋହିନୀ କହିଲା—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ବାଡବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ସମ୍ମତ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦୟାକରି ଏବେ କହନ୍ତୁ।
Verse 5
श्रुत्वा माहात्म्यमतुलं गंगायाः पापनाशनम् । पश्चात्पापविनाशिन्यां स्नातुं यास्ये त्वया सह ॥ ६ ॥
ପାପନାଶିନୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଅତୁଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି, ପରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସେହି ପାପହରିଣୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବି।
Verse 6
तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुः सर्वपुराणवित् । माहात्म्यं कथयामास गंगायाः पापनाशनम् ॥ ७ ॥
ସେହି ମୋହିନୀ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପୁରାଣଜ୍ଞ ବସୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ପାପନାଶକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 7
वसुरुवाच । ते देशास्ते जनपदास्ते शैला स्तेऽपि चाश्रमाः । येषां भागीरथी पुण्या समीपे वर्तते सदा ॥ ८ ॥
ବସୁ କହିଲେ—ଯେ ଦେଶ, ଯେ ଜନପଦ, ଯେ ପର୍ବତ ଓ ଯେ ଆଶ୍ରମର ସମୀପରେ ପୁଣ୍ୟା ଭାଗୀରଥୀ ସଦା ବହେ, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।
Verse 8
तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः । तां गतिं न लभेज्जंतुर्गंगां संसेव्य यां लभेत् ॥ ९ ॥
ତପ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯେ ଗତି ମିଳେନାହିଁ, ଭକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗାସେବା କଲେ ସେହି ଗତି ମିଳେ।
Verse 9
पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा कर्माणि ये नराः । शेषे गंगां निषेवंते तेऽपि यांति परां गतिम् ॥ १० ॥
ପୂର୍ବ ବୟସରେ ପାପକର୍ମ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନର ଶେଷଭାଗରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 10
तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् । मासमेकं तु गंगायां स्नातस्तुल्यफलावुभौ ॥ ११ ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ଏକ ପାଦରେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ଦାଁଡ଼ି ରହେ ଏବଂ ଯେ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ମାସ ସ୍ନାନ କରେ—ଉଭୟଙ୍କର ଫଳ ସମାନ ହୁଏ।
Verse 11
तिष्ठेतार्वाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् । तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गंगायां स विशिष्यते ॥ १२ ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକୁ କରି ଦଶହଜାର ଯୁଗ ଦାଁଡ଼ି ରହେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଜଣ ଗଙ୍ଗାରେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି ରହେ—ଗଙ୍ଗାରେ ଥିବାଜଣେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 12
भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां न गंगासदृशी गतिः ॥ १३ ॥
ଏଠାରେ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଚିତ୍ତ ନେଇ ଶରଣ ଖୋଜୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ—ଗଙ୍ଗା ସଦୃଶ ଗତି/ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
Verse 13
प्रकृष्टैः पातकै र्घोरैः पापिनः पुरुषाधमान् । प्रसह्य तारयेद्गुंगा गच्छतो निरयेऽशुचौ ॥ १४ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ଭାରୀ ପାତକରେ ଲିପ୍ତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ସେହି ପାପୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ଅଶୁଚି ନରକକୁ ଯାଉଛନ୍ତି—ଗଙ୍ଗା ପ୍ରସହ୍ୟ ତାରିଦିଏ।
Verse 14
ते समानास्तु मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः । येऽभिगच्छंति सततं गंगामभिमतां सुरैः ॥ १५ ॥
ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯେମାନେ ସଦା ଅଭିଗମନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁନିମାନଙ୍କ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଗଣଙ୍କ ସମାନ।
Verse 15
अंधाञ्जडान्द्रव्यहीनांश्च गंगा संपावयेद्बृहती विश्वरूपा । देवैः सेंद्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च निषेविता सर्वकालं समृद्ध्ये ॥ १६ ॥
ବୃହତୀ, ବିଶ୍ୱରୂପିଣୀ ଗଙ୍ଗା ଅନ୍ଧ, ଜଡବୁଦ୍ଧି ଓ ଦ୍ରବ୍ୟହୀନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରସହ ଦେବ, ମୁନି ଓ ମାନବମାନେ ସଦା ଯାହାଙ୍କୁ ନିଷେବନ କରନ୍ତି, ସେ ନିତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିଦାୟିନୀ।
Verse 16
पक्षादौ कृष्णपक्षे तु भूमौ संनिहिता भवेत् । यावत्पुण्या ह्यमावास्या दिनानि दश मोहिनि ॥ १७ ॥
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ମୋହିନି, ସେ ଭୂମିରେ ସନ୍ନିହିତ ରହନ୍ତି। ପୁଣ୍ୟ ଅମାବାସ୍ୟା ଯେତେଦିନ ଥାଏ—ମୋଟ ଦଶ ଦିନ—ସେତେଦିନ।
Verse 17
शुक्लप्रतिपदादेश्च दिनानि दश संख्यया । पाताले सन्निधानं तु कुरुते स्वयमेव हि ॥ १८ ॥
ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସ୍ୱୟଂ ପାତାଳରେ ନିଜ ସନ୍ନିଧାନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Verse 18
आरभ्य शुक्लैकादश्या दिनानि दश यानि तु । पंचम्यं तानि सा स्वर्गे भवेत्सन्निहिता सदा ॥ १९ ॥
ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଦଶ ଦିନ—ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସେ ସମୟରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରହନ୍ତି।
Verse 19
कृते तु सर्वतीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गंगा विशिष्यते ॥ २० ॥
କୃତଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପ୍ରଧାନ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପୁଷ୍କର ପରମ; ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଗଙ୍ଗା ବିଶେଷ ଭାବେ ମହିମାନ୍ୱିତ।
Verse 20
कलौ तु सर्वतीर्थानि स्वं स्वं वीर्यं स्वभावतः । गंगायां प्रतिमुंचंति सा तु देवी न कुत्रचित् ॥ २१ ॥
କଳିଯୁଗରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ-ବୀର୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେ ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ନିଜ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି ଅନ୍ୟତ୍ର ଦେଉନାହାନ୍ତି।
Verse 21
गंगांभः कणदिग्धस्य वायोः संस्पर्शनादपि । पापशीला अपि नराः परां गतिमवाप्नुयुः ॥ २२ ॥
ଗଙ୍ଗାଜଳର କଣାରେ ସିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପବନର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପାପଶୀଳ ଲୋକମାନେ ପରମ ଗତି ପାଇପାରନ୍ତି।
Verse 22
योऽसौ सर्वगतो विष्णुश्चित्स्वरूपी जनार्दनः । स एव द्रवरूपेण गंगांभो नात्र संशयः ॥ २३ ॥
ଯେ ସର୍ବଗତ ବିଷ୍ଣୁ—ଚିତ୍ସ୍ୱରୂପ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ—ସେଇ ଦ୍ରବରୂପେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ହେଉଛନ୍ତି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 23
ब्रह्महा गुरुडा गोघ्नः स्तेयी च गुरुतल्पगः । गंगांभसा च पूयंते नात्र कार्या विचारणा ॥ २४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା, ଗୁରୁହନ୍ତା, ଗୋହନ୍ତା, ଚୋର ଏବଂ ଗୁରୁତଳ୍ପଗ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
Verse 24
क्षेत्रस्थमृद्धृतं वापि शीतमुष्णमथापि वा । गांगेयं तु हरेत्तोयं पापमामरणांतिकम् ॥ २५ ॥
ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ମିଳିଥିବା ହେଉ କି ସେଠାରୁ ଆଣିଥିବା, ଶୀତଳ ହେଉ କି ଉଷ୍ଣ—ଗଙ୍ଗାଜଳ ମୃତ୍ୟୁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ହରଣ କରେ।
Verse 25
वर्ज्यं पर्युषितं तोयं वर्ज्यं पुर्युषितं दलम् । न वर्ज्यं जाह्नवीतोयं न वर्ज्यं तुलसीदलम् ॥ २६ ॥
ପୁରୁଣା (ବାସି) ପାଣି ବର୍ଜନୀୟ, ପୁରୁଣା ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ; କିନ୍ତୁ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ଜଳ ବର୍ଜନୀୟ ନୁହେଁ, ତୁଳସୀଦଳ ମଧ୍ୟ (ରଖା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ) ବର୍ଜନୀୟ ନୁହେଁ।
Verse 26
मेरोः सुवर्णस्य च सर्वरत्नैः संख्योपलानामुदकस्य वापि । गंगाजलानां न तु शक्तिरस्ति वक्तुं गुणाख्यापरिमाणमत्र ॥ २७ ॥
ମେରୁର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନ, ଅସଂଖ୍ୟ କଙ୍କଡ଼ା, ଏବଂ ଜଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଏସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳର ଗୁଣର ପରିମାଣ ଓ ସୀମାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 27
तीर्थयात्राविधिं कृत्स्नमकुर्वाणोऽपि यो नरः । गंगातोयस्य माहात्म्यात्सोऽप्यत्र फलभाग्भवेत् ॥ २८ ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାବିଧି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନ କରେ ମଧ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାଜଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ସେଉଁଥିରେ ପୁଣ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 28
चिंतामणिगुणाच्चापि गंगायास्तोयबिंदवः । विशिष्टा यत्प्रयच्छंति भक्तेभ्यो वांछितं फलम् ॥ २९ ॥
ଚିନ୍ତାମଣିର ଗୁଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାର ଜଳବିନ୍ଦୁ ଅଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ; କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 29
गंडूषमात्रतो भक्त्या सकूद्गंगांभसा नरः । कामधेनु स्तनोद्भूतान्भुंक्ते दिव्यरसान्दिवि ॥ ३० ॥
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଏକଥର କେବଳ ଗଣ୍ଡୂଷମାତ୍ର ଗଙ୍ଗାଜଳ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ କାମଧେନୁର ସ୍ତନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ରସମାନଙ୍କୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ।
Verse 30
शालग्रामशिलायां यस्तु गंगाजलं क्षिपेत् । अपहत्य तमस्तीव्रं भाति सूर्यो यथोदये ॥ ३१ ॥
ଯେ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳା ଉପରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ତୀବ୍ର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
Verse 31
मनोवाक्कायजैर्ग्रस्तः पापैर्बहुविधैरपि । वीक्ष्य गंगां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः ॥ ३२ ॥
ମନ, ବାକ୍ ଓ କାୟାଜନିତ ନାନା ପାପରେ ଗ୍ରସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 32
गंगातोयाभिषिक्तां तु भिक्षामश्नाति यः सदा । सर्पवत्कंचुकं मुक्त्वा पापहीनो भवेत्स वै ॥ ३३ ॥
ଯେ ସଦା ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସର୍ପ ଯେପରି ଖୋଲ ଛାଡ଼େ ସେପରି ପାପ ଛାଡ଼ି ପାପହୀନ ହୁଏ।
Verse 33
हिमवद्विंध्यसदृशा राशयः पापकर्मणाम् । गंगांभसा विनश्यंति विष्णुभक्त्या यथापदः ॥ ३४ ॥
ହିମାଳୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପରି ବିଶାଳ ପାପକର୍ମର ଢେର ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ନଶିଯାଏ; ସେପରି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ପଦଚିହ୍ନ ପରି ମିଟିଯାଏ।
Verse 34
प्रवेशमात्रे गंगायां स्नानार्थं भक्तितो नृणाम् । ब्रह्महत्यादिपापानि हाहेत्युक्त्वा प्रयांत्यलम् ॥ ३५ ॥
ଭକ୍ତିସହ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ପ୍ରବେଶମାତ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପ ‘ହା ହା’ ବୋଲି କହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚାଲିଯାଏ।
Verse 35
गंगातीरे वसेन्नित्यं गंगातोयं पिबेत्सदा । यः पुमान्स विमुच्येत पातकैः पूर्वसंचितैः ॥ ३६ ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ନିତ୍ୟ ବସେ ଏବଂ ସଦା ଗଙ୍ଗାଜଳ ପାନ କରେ, ସେ ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 36
यो वै गंगां समाश्रित्य नित्यं तिष्ठति निर्भयः । स एव देवैर्मर्त्यैश्च पूजनीयो महर्षिभिः ॥ ३७ ॥
ଯେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିତ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଦୃଢ଼ ରହେ, ସେ ଦେବ, ମର୍ତ୍ୟ ଓ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।
Verse 37
किमष्टांगेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः । वास एव हि गंगायां सर्वतोऽपि विशिष्यते ॥ ३८ ॥
ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗ କାହିଁକି, ତପ କାହିଁକି, ଯଜ୍ଞ କାହିଁକି? ଗଙ୍ଗାତଟେ ବାସ କରିବା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 38
किं यज्ञैर्बहुभिर्जाप्यैः किं तपोभिर्धनार्पणैः । स्वर्गमोक्षप्रदा गंगा सुखसेव्या यतः स्थिता ॥ ३९ ॥
ବହୁ ଯଜ୍ଞ କାହିଁକି, ପୁନଃପୁନଃ ଜପ କାହିଁକି, ତପ ଓ ଧନାର୍ପଣ କାହିଁକି? ଯେହେତୁ ଗଙ୍ଗା ଏଠାରେ ସୁଖେ ସେବ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ଥିତ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ-ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ।
Verse 39
यज्ञैर्यमैश्च नियमैर्दानैः संन्यासतोऽपि वा । न तत्फलमवाप्रोति गंगां सेव्य यदाप्नुयात् ॥ ४० ॥
ଯଜ୍ଞ, ଯମ-ନିୟମ, ଦାନ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଯାହା ଗଙ୍ଗାସେବାରେ ମିଳେ।
Verse 40
प्रभासे गोसहस्त्रेण राहुग्रस्ते दिवाकरे । यत्फलं लभते मर्त्यो गंगायां तद्दिनेन वै ॥ ४१ ॥
ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକାଳେ ପ୍ରଭାସେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ କଲେ ମର୍ତ୍ୟ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ, ସେଇ ଫଳ ଗଙ୍ଗାରେ ଏକ ଦିନେ ମିଳେ।
Verse 41
अन्योपायांश्च यस्त्यक्त्वा मीक्षकामः सुनिश्चितः । गंगातीरे सुखं तिष्ठेत्स वै मोक्षस्य भाजनम् ॥ ४२ ॥
ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ସବୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୋକ୍ଷକାମନାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସୁଖରେ ଯେ ରହେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋକ୍ଷର ପାତ୍ର ହୁଏ।
Verse 42
वाराणस्यां विशेषण गंगा सद्यस्तु मोक्षदा । प्रतिमासं चतुर्दश्यामष्टम्यां चैव सर्वदा ॥ ४३ ॥
ହେ ବିଶେଷଜନ! ବାରାଣସୀରେ ଗଙ୍ଗା ସତ୍ୱର ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ; ସେ ସଦା ଏମିତି, ଏବଂ ବିଶେଷକରି ପ୍ରତିମାସ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ।
Verse 43
गंगातीरे निवासश्च यावज्जीवं च सिद्धिदः । कृच्छ्राणि सर्वदा कृत्वा यत्फलं सुखमश्नुते ॥ ४४ ॥
ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଯାବଜ୍ଜୀବନ ବାସ କରିବା ସିଦ୍ଧିଦାୟକ। ସଦା କୃଚ୍ଛ୍ରାଦି କଠୋର ତପ କରି ଯେ ସୁଖଦ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଏହାଦ୍ୱାରା ସହଜେ ମିଳେ।
Verse 44
सदा चांद्रायणं चैव तल्लभेज्जाह्नवीतटे । गंगासेवापरस्येह दिवसार्द्धेन यत्फलम् ॥ ४५ ॥
ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ତଟେ ସଦା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଫଳ ମିଳେ; ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାସେବାରେ ନିରତ ଲୋକକୁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଅର୍ଧଦିନେ ମିଳିଯାଏ।
Verse 45
न तच्छक्यं ब्रह्मसुते प्राप्तुं क्रतुशतैरपि । सर्वयज्ञतपोदानयोगस्वाध्यायकर्मभिः ॥ ४६ ॥
ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର! ସେ ପରମ ପଦ ଶତଶତ କ୍ରତୁ/ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ଯୋଗସାଧନା, ବେଦସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 46
यत्फलं तल्लभेद्भक्त्या गंगातीरनिवासतः । यत्पुण्यं सत्यवचनैर्नैष्ठिकब्रह्मचारिणाम् ॥ ४७ ॥
ଯେ ଫଳ, ସେହି ଭକ୍ତିସହ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ବାସ କଲେ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସତ୍ୟବଚନରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
Verse 47
यदग्निहोत्रिणां पुण्यं तत्तु गंगानिवासतः । समातृपितृदाराणां कुलकोटिमनंतकम् ॥ ४८ ॥
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଯେ ପୁଣ୍ୟ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ମାତା-ପିତା-ପତ୍ନୀ ସହିତ କୁଳର ଅସଂଖ୍ୟ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
Verse 48
गंगाभक्तिस्तारयते संसारार्णवतो ध्रुवम् । संतोषः परमैश्वर्यं तत्त्वज्ञानं सुखात्मनाम् ॥ ४९ ॥
ଗଙ୍ଗାଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସଂସାର-ସମୁଦ୍ରରୁ ପାର କରାଏ। ସନ୍ତୋଷ ହେଉଛି ପରମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ସୁଖସ୍ୱଭାବୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ।
Verse 49
विनयाचारसंपत्तिर्गंगाभक्तस्य जायते । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो गंगां प्राप्यैव केवलम् ॥ ५० ॥
ଗଙ୍ଗାଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନୟ ଓ ସଦାଚାରର ସମ୍ପଦ ସ୍ୱତଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। କେବଳ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ମାତ୍ରେ ମନୁଷ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 50
तद्भक्तस्तत्परश्च स्यान्मृतो वापि न संशयः । भक्त्या तज्जलसंस्पर्शी तज्जलं पिबते च यः ॥ ५१ ॥
ସେ ଜୀବିତ ହେଉ କି ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥାଉ—ନିଶ୍ଚୟ; ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ତାଙ୍କରେ ପରାୟଣ ହୁଏ। ଯେ ଭକ୍ତିରେ ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ପାନ କରେ।
Verse 51
अनायासेन हि नरो मोक्षोपायं स विंदति । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने ॥ ५२ ॥
ନିଶ୍ଚୟ, ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ ବିନା ମନୁଷ୍ୟ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ପାଏ। ସେ ଯେନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସୋମପାନର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 52
सर्वाणि येषां गंगायास्तोयैः कृत्यानि सर्वदा । देहं त्यक्त्वा नरास्ते तु मोदंते शिवसन्निधौ ॥ ५३ ॥
ଯେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସଦା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
Verse 53
देवाः सोमार्कसंस्थानि यथा शक्रादयो मुखैः । अमृतान्युपभुंजंति तथा गंगाजलं नराः ॥ ५४ ॥
ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧାମରେ ଅମୃତ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
Verse 54
कन्यादानैश्च विधिवद्भूमिदानैश्च भक्तितः । अन्नदानैश्च गोदानैः स्वर्णदानादिभिस्तथा ॥ ५५ ॥
ବିଧିମତେ କନ୍ୟାଦାନ, ଭକ୍ତିସହିତ ଭୂମିଦାନ, ଏବଂ ଅନ୍ନଦାନ, ଗୋଦାନ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦାନ ଆଦି ଦାନଦ୍ୱାରା ଧର୍ମପୁଣ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 55
रथाश्वगजदानैश्च यत्पुण्यं परिकीर्तितम् । ततः शतगुणं पुण्यं गंगांभश्चुलुकाशनात् ॥ ५६ ॥
ରଥ, ଅଶ୍ୱ ଓ ଗଜ ଦାନରୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରେ କଥିତ, ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଏକ ଚୁଲୁକ ଆଚମନରେ ମିଳେ।
Verse 56
चांद्रायणसहस्राणां यत्फलं परिकीर्तितम् । ततोऽधिकफलं गंगातोयपानादवाप्यते ॥ ५७ ॥
ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ଯେ ଫଳ କଥିତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଫଳ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପାନରେ ମିଳେ।
Verse 57
गंडूषमात्रपाने तु अश्वमेधफलं लभेत् । स्वच्छंदं यः पिबेदंभस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता ॥ ५८ ॥
ଗଣ୍ଡୂଷମାତ୍ର ପାନରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳେ; ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦେ ଜଳ ପାନ କରେ, ତାହାର ମୁକ୍ତି ମନେ ହସ୍ତତଳେ ଥାଏ।
Verse 58
त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्तभिस्त्वथ यामुनम् । नार्मदं दशभिर्मासैर्गांगं वर्षेण जीर्यति ॥ ५९ ॥
ସରସ୍ୱତୀର ଜଳ ତିନି ଦିନରେ, ଯମୁନାର ଜଳ ସାତ ଦିନରେ, ନର୍ମଦାର ଜଳ ଦଶ ମାସରେ ପୁରୁଣା ହୁଏ; ଗଙ୍ଗାର ଜଳ ତ ଏକ ବର୍ଷରେ ପୁରୁଣା ହୁଏ।
Verse 59
शास्त्रेणाकृततोयानां मृतानां क्वापि देहिनाम् । तदुत्तरफलावाप्तिर्गंगायामस्थियोगतः ॥ ६० ॥
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଜଳକ୍ରିୟା ନ ହୋଇ କେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦେହୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଗଙ୍ଗାରେ ଅସ୍ଥି-ଯୋଗ ହେଲେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 60
चांद्रायणसहस्रं तु यश्चरेत्कायशोधनम् । यः पिबेत्तु यथेष्ठं हि गंगाम्भः स विशिष्यते ॥ ६१ ॥
ଦେହଶୋଧନ ପାଇଁ ଯେ ସହସ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରେ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, ଯେ ଯଥେଷ୍ଟ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପାନ କରେ; ସେ ବିଶେଷ ଗଣ୍ୟ।
Verse 61
गंगां पश्यति यः स्तौति स्नाति भक्त्या पिबेज्जलम् । स स्वर्गं ज्ञानममलं योगं मोक्षं च विंदति ॥ ६२ ॥
ଯେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସ୍ତୁତି କରେ, ଭକ୍ତିରେ ସ୍ନାନ କରେ ଓ ତାହାର ଜଳ ପାନ କରେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
Verse 62
यस्तु सूर्य्यांशुनिष्टप्तं गांगेयं पिबते जलम् । गोमूत्रयावकाहाराद्गांगपानं विशिष्यते ॥ ६३ ॥
ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତାପିତ ଗଙ୍ଗାଜଳ ପାନ କରେ, ତାହାର ଗଙ୍ଗାପାନ ଗୋମୂତ୍ର-ଯବକାହାର ବ୍ରତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 63
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गंगामाहात्म्यवर्णनं नामाष्टत्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३८ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗରେ ମୋହିନୀ–ବସୁ ସଂବାଦାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
The chapter states that in Kali Yuga all other tīrthas ‘deposit’ their potency into the Gaṅgā, making her the concentrated locus of tīrtha-śakti, while she does not transfer her power elsewhere; therefore Gaṅgā-access (sight, bath, sip, residence) is presented as the most direct means to purification and mokṣa.
The text credits partial or minimal engagements—beholding the Gaṅgā, entering with intent to bathe, sipping a mouthful, sprinkling food, carrying the water, or even contact with wind moistened by Gaṅgā droplets—as sufficient to share in the tīrtha’s fruit due to the intrinsic greatness of Gaṅgā-water.
It explicitly identifies Janārdana/Viṣṇu—pure consciousness—as present in liquid form as the waters of the Gaṅgā, grounding tīrtha efficacy in divine immanence rather than only in ritual performance.